II SA/Gd 154/25

II SA/Gd 154/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący/
Diana Trzcińska /sprawozdawca/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Oddalono skargę w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
61 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Sekretarz Sądowy Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2025 r. nr SKO Gd/3499/24 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla pkt 1 zaskarżonej decyzji, 2. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
M. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z 26 sierpnia 2021 r. A. C., ojciec skarżącego, został skierowany do domu pomocy społecznej. Decyzją z 29 września 2021 r. Kierownik Centrum Wsparcia Seniorów Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdyni, postanowił umieścić ojca skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w G. przy ul. [...].
Pismem z 28 października 2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej.
W toku postępowania przeprowadzono wywiad środowiskowy ustalając, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dziećmi, tj. synem i córką, będącą studentką. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, osiągając dochód 13 703, 34 zł, żona osiąga dochód w wysokości 5.370,58 zł. Skarżący zadeklarował wpłatę na koszty utrzymania w DPS w wysokości 300 zł, a także pokrycie kosztów zakupu leków, pampersów i niezbędnych potrzeb ojca.
Pismem z 21 stycznia 2022 r. MOPS poinformował skarżącego, że ojciec od 20 października 2021 r. przebywa w domu pomocy społecznej w Gdyni, jednocześnie informując, że do wnoszenia opłaty za pobyt obowiązani są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. MOPS poinformował także, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej wynosi 5.849,73 zł. Ojciec skarżącego ponosi opłatę w wysokości 2.045,53 zł, natomiast różnica pomiędzy ww. kwotami stanowi podstawę do naliczenia opłaty kolejnych zobowiązanych. Z uwagi, że ojciec skarżącego ma dwóch zstępnych, jedna osoba powinna płacić 1.902,10 zł miesięcznie. Do pisma załączono umowę w sprawie ustalenia opłaty na ww. kwotę.
W odpowiedzi skarżący nie wyraził zgody na podpisanie ww. umowy, wskazując przy tym, że propozycję zawarcia umowy otrzymała także, będąca na utrzymaniu rodziców córka, co oznacza de facto obciążenie rodziny kwotą prawie 4.000 zł miesięcznie.
Decyzją z 28 kwietnia 2022 r. Kierownik Centrum Wsparcia Seniorów Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdyni, ustalił skarżącemu wysokość opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej od 1 października 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. w kwocie 1902,10 zł, od 1 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie 1.856,95 zł miesięcznie, a od 1 kwietnia 2022 r. w kwocie 2.239,52 zł miesięcznie.
Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z 16 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z 26 września 2022 r. organ pierwszej instancji ponownie ustalił skarżącemu wysokość opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium - decyzją z 4 marca 2024 r. - ponownie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że organ pierwszej instancji nie ustalił sytuacji dochodowej i możliwości płatniczych skarżącego, czym naruszył art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.).
Mając na uwadze powyższe, MOPS - ponownie prowadząc postępowanie - wystąpił o przeprowadzenie ponownego wywiadu środowiskowego. W toku wywiadu ustalono, że skarżący zamieszkuje z żoną i synem, a łączny dochód w rodzinie wynosi 15.453,73 zł. Ojciec skarżącego obecnie przebywa w prywatnym domu seniora w R. Skarżący dopłaca 800 zł do kosztów jego utrzymania w ww. domu. Skarżący oświadczył, że jego sytuacja finansowa jest niepewna z uwagi na zmianę kontrahentów, od poprzedniego wywiadu wzrosły wydatki, wzrosła inflacja, nadto trzeba pomóc córce, która wyprowadziła się do mieszkania kupionego na kredyt a syn z uwagi na wiek ma coraz większe potrzeby. Skarżący przedłożył także wykaz kosztów, faktury i informacje z rachunku bankowego.
Pismem z 23 kwietnia 2024 r. organ poinformował skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, jednocześnie wzywając do udzielenia informacji o zasadach rozliczania prowadzonej działalności gospodarczej, złożenia dokumentów potwierdzających miesięczną opłatę za pobyt ojca skarżącego w domu opieki w R. oraz poniesione wydatki na leczenie i rehabilitację w gospodarstwie domowym skarżącego. W odpowiedzi na powyższe skarżący złożył wyjaśnienia, załączając dokumenty.
Decyzją z 7 czerwca 2024 r. organ pierwszej instancji w punkcie 1 decyzji ustalił skarżącemu opłatę w okresie od 20 października 2021 r. do 3 czerwca 2022 r. za pobyt ojca A. C. w Domu Pomocy Społecznej w G. Jednocześnie w punkcie 2 organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w DPS do wnioskowanej kwoty 200 zł miesięcznie. W punkcie 3 organ pierwszej instancji rozłożył natomiast należność 14 859, 53 zł stanowiącą sumę opłat z punktu 1 na 8 rat, uznając, że jednorazowa wpłata powyższej kwoty może stanowić zbyt duże obciążenie dla miesięcznego budżetu rodziny skarżącego.
Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania decyzją z 15 stycznia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło punkt 3 ww. decyzji i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji. W pozostałym zakresie Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że ojciec skarżącego przebywał w Domu Pomocy Społecznej w G. w okresie od 20 października 2021 r. do 3 czerwca 2022 r., kwota z dochodu podopiecznego nie pokrywała przy tym pełnej wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, nadto skarżący nie zawarł umowy ustalającej wysokość opłaty za pobyt.
Na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, złożonych oświadczeń i innych dokumentów, w tym danych pozyskanych z Urzędu Skarbowego, organ I instancji ustalił, że dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącego w każdym z miesięcy był wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. wyższy niż 1800 zł. Skarżący jest przy tym jedną z dwóch osób, na których ciążył obowiązek wnoszenia ww. opłat, poza mieszkańcem DPS.
Kolegium wskazało także, że organ pierwszej instancji przeprowadził obszerne postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia sytuacji majątkowej i dochodowej rodziny skarżącego, prawidłowo ustalając dochód rodziny oraz dochód na osobę w rodzinie. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji uwzględnił przy tym sytuację finansową, zdrowotną i osobistą skarżącego i jego rodziny, dokonując ustaleń w zakresie dochodu i możliwości skarżącego. Skarżący uzyskiwał w okresie pobytu ojca w DPS regularne i wysokie dochody, nadto po uwzględnieniu wydatków pozostała do dyspozycji kwota pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb rodziny. Kolegium stwierdziło, że ustalona decyzją opłata jest adekwatna do możliwości skarżącego.
Jednocześnie Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji nie miał podstaw do rozłożenia na raty należności stanowiącej sumę opłat. Postępowanie w przedmiocie rozłożenia ww. opłaty na raty jest bowiem odrębnym, następczym postępowaniem.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium stwierdziło, że nie zasługują one na uwzględnienie.
W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono, że skarżący nie został poinformowany przez MOPS w Gdyni o rzeczywistych kosztach pobytu jego ojca w DPS przed umieszczeniem jego ojca w nim mimo, iż z orzecznictwa wynika, że obywatel ma prawo, aby być poinformowany o wszelkich kosztach tego pobytu przed podjęciem decyzji o umieszczeniu w tak drogim ośrodku (wskazał na art. 9 k.p.a.). Skarżący wyjaśnił, że gdyby wiedział, że będzie miał ponosić tak wysokie opłaty, to nie podjąłby decyzji o umieszczeniu ojca w DPS w G., tylko w tańszym ośrodku prywatnym, gdzie miesięczne stawki są dużo niższe.
W skardze zarzucono także, że Kolegium nie odniosło się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów w zakresie uchybień w postępowaniu prowadzonym przez MOPS w Gdyni, a także zarzucono naruszenie prawa skarżącego do prywatności i wskazano na zadawanie pytań wykraczających poza ramy postępowania. W wywiadzie środowiskowym zadawano skarżacemu pytania o stan zdrowia jego syna oraz o świadomość skarżącego w zakresie konieczności opieki nad ojcem. W ocenie skarżącego ostatni wywiad środowiskowy przygotowano tendencyjnie.
Jednocześnie w skardze zarzucono, że nie ustosunkowano się do wskazywanej przez skarżącego kwestii kosztów ponoszonych przez niego na rzecz opieki nad ojcem, w tym kosztów opiekunek, a przede wszystkim ile wydał na pomoc w opiece nad ojcem w latach 2018 -2022. Skarżący wskazał przy tym na brak dobrej woli Kolegium w dotarciu do tych informacji. Skarżący wyjaśnił, że przez kilka lat ponosił koszty opiekunki z MOPS dla ojca. Poinformował, że od 22 października 2018 r. do 23 listopada 2021 r. przelał na konto MOPS kwotę 11 414,50 zł.
Skarżący wskazał także na przewlekłe prowadzenie sprawy przez Kolegium oraz naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i rozstrzygania wątpliwości na jej korzyść (art. 7a i 10 k.p.a.).
Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie decyzji Kolegium, umorzenie postępowania i zwolnienie skarżącego z opłaty za pobyt ojca w DPS.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 15 stycznia 2025 r., którą częściowo uchylono i umorzono postępowanie (w zakresie rozłożenia opłaty na raty), a częściowo utrzymano w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Gdyni z 7 czerwca 2024 r. w przedmiocie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej i odmowy zwolnienia z opłaty.
Materialnoprawną podstawą wydanych decyzji są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej jako u.p.s.). Zgodnie z art. 54 ust. 1 tej ustawy osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.).
W myśl art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.). W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 61 ust. 3 zdanie pierwsze i drugie u.p.s.).
Z powyższych przepisów wynika zasada odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z którą wysokość takiej opłaty ustala się w drodze umowy (art. 103 ust. 2 u.p.s.), a wobec odmowy zawarcia takiej umowy - wysokość opłaty ustala w drodze decyzji właściwy organ (art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s.). Ponadto, art. 61 ust. 1 u.p.s. wskazuje kolejność podmiotów obowiązanych do uiszczenia przedmiotowej opłaty.
Zgodnie natomiast z art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Z treści skargi wynika, że strona co do zasady nie kwestionuje wysokości ustalonej opłaty oraz tego, że zgodnie z zasadą odpłatności za usługi opiekuńcze – powinna ją w odpowiednim zakresie ponieść, lecz nie zgadza się z brakiem zwolnienia go od obowiązku jej uiszczania ponad zadeklarowaną kwotę 200 zł. Zarzuty strony skarżącej sprowadzają się do kwestii braku poinformowania o kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej przed jego umieszczeniem w tej placówce, a także jeszcze kilka miesięcy po umieszczeniu, a także do kwestii zadawania pytań wykraczających poza ramy postępowania i braku odniesienia się do wcześniej ponoszonych przez skarżącego kosztów.
Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości prawidłowość ustaleń dotyczących opłaty za pobyt ojca skarżącego w Domu Pomocy Społecznej – zarówno co do jej wysokości w poszczególnych okresach, jak i przyjętych do tych obliczeń ustaleń odnośnie do dochodów: ojca skarżącego, jego samego oraz jego żony, a także wydatków obciążających budżet domowy jego rodziny. Organy obu instancji w sposób przejrzysty i obrazowy, w oparciu o właściwie zidentyfikowane przepisy prawa, wyjaśniły zasady obliczania opłaty, w tym ustalania kryterium dochodowego w rodzinie oraz odniosły je do rzetelnych ustaleń odnoszących się do sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego. Z tych też względów, brak jest podstaw do kwestionowania wysokości ustalonej opłaty za pobyt członka rodziny w DPS. W ocenie Sądu ponadto, prawidłowe są również ustalenia i dokonana przez organy ocena co do tego, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku uiszczenia tej opłaty. Rację trzeba przyznać organom orzekającym w sprawie, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego jest dobra – wraz z żoną osiągał on miesięczne dochody w trzyosobowym gospodarstwie domowym w przedziale pomiędzy 16.000 – 19.000 zł, dysponując przy tym również majątkiem w postaci prawa własności lub współwłasności trzech nieruchomości. Również te okoliczności zostały prawidłowo wyjaśnione w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji.
Przy czym, organ I instancji, oceniając okoliczności związane z sytuacją materialną skarżącego uznał, że zachodzą podstawy do rozłożenia opłaty na raty. W ocenie Sądu, odmiennie niż to oceniło Kolegium, to rozstrzygnięcie organu I instancji uznać należy za zgodne z prawem. Uchylając punkt 3 decyzji organu I instancji i umarzając postepowanie w tym zakresie, w ocenie Sądu, Kolegium naruszyło zasadę reformationis in peius, czyli orzekania na niekorzyść wnoszącego odwołanie. Nie ma też racji organ odwoławczy, że w ramach postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty, brak jest podstaw do orzekania o zwolnieniu z niej. Taka kompetencja wynika z cytowanego wyżej art. 64 ust. 1 u.p.s., stanowiącego, że osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na jej wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli spełnia określone kryteria. Skarżący niewątpliwie w toku całego postępowania oczekiwał zwolnienia go z tej opłaty, wykazując pełną inicjatywę dowodową w tym zakresie. Co więcej, możliwości orzeczenia o zwolnieniu z tej opłaty w postępowaniu dotyczącym jej ustalenia, można doszukiwać się w regulacji art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym organ może w tym zakresie działać także z urzędu w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Jakkolwiek rację ma organ odwoławczy, że postępowanie dotyczące zwolnienia, umorzenia, czy rozłożenia na raty opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest zasadniczo odrębne od postępowania dotyczącego jej ustalenia. Jednak w okolicznościach niniejszej sprawy, gdzie organ I instancji przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia przesłanek tego zwolnienia, czy też zastosowania innego rodzaju ulgi – brak było podstaw do wyeliminowania rozstrzygnięcia w tym zakresie w postępowaniu odwoławczym, bez narażenia się na zarzut naruszenia zasady reformationis in peius. Z tych też względów, Sąd skargę częściowo uwzględnił, uchylając punkt 1 zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). W pozostałym zakresie jednak skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu, na mocy art. 151 p.p.s.a.
Odnosząc się zatem do pierwszego z ww. zarzutów skargi, wskazać należy, że unormowanie art. 9 k.p.a., na które wskazuje skarżący, zobowiązuje organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Jak przy tym wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 listopada 2022 r., sygn. I OSK 1386/19, prawa strony postępowania wynikające z art. 9 k.p.a. realizują się w toku postępowania administracyjnego i nie ma podstaw do ich stosowania poza tym postępowaniem, w szczególności przed jego wszczęciem. Organy administracji publicznej powołane są bowiem do czuwania nad prawidłowym przebiegiem postępowania administracyjnego i w jego ramach – do informowania stron o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych, co nie obejmuje informacji, pochodzących z innych postępowań – w tym przypadku postępowania o umieszczeniu w domu pomocy społecznej, którego skarżący nie był stroną. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy uwzględnić należy, że skarżący został poinformowany o kosztach pobytu ojca w DPS w toku postępowania w przedmiocie ustalenia tej opłaty, przypadającej na skarżącego, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy organu pierwszej instancji - pismo MOPS z 21 stycznia 2022 r. Zatem organ pierwszej instancji udzielił skarżącemu informacji w spornym zakresie w toku prowadzonego postępowania. Nadto wskazać należy, że wcześniej, bowiem pismem z 28 października 2021 r. organ poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt ojca w domu opieki społecznej. Skarżący miał zatem wcześniej możliwość wystąpienia o udzielenie mu informacji odnośnie do przedmiotowych kosztów. W ocenie Sądu w składzie orzekającym, bez wpływu na wynik sprawy pozostaje nieudzielenie skarżącemu informacji o pełnych kosztach pobytu ojca w domu pomocy społecznej w toku wcześniejszych postępowań, których przedmiotem nie było ustalenie skarżącemu tej opłaty, a skierowanie i umieszczenia ojca w DPS. Zgodzić się należy z Kolegium, że ww. postępowanie ma charakter zindywidualizowany, skierowany do konkretnej osoby fizycznej i nie stanowi pomocy świadczonej w rodzinie w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. Sąd podziela przy tym stanowisko orzecznictwa, z którego wynika, że stroną w postępowaniu o skierowanie do domu pomocy społecznej i umieszczenie w takim domu, nie może być osoba bliska skierowanego tylko z tego względu, że ta osoba może być obowiązana do ponoszenia kosztów pobytu skierowanego w domu pomocy (za: wyrok WSA w Gliwicach z 7 marca 2025 r. , sygn. II SA/Gl 1228/24). W przypadku skierowania do DPS stroną postępowania jest wyłącznie osoba ubiegająca się o umieszczenie w DPS, nie zaś rodzina. Tylko bowiem interesu prawnego tej osoby, w rozumieniu art. 28 k.p.a., dotyczy to postępowanie. Żaden z przepisów prawa nie przyznaje uprawnienia do udziału w postępowaniu o umieszczenie w DPS członkom rodziny przyszłego mieszkańca w domu pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1510/23).
Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje także zarzut dotyczący zakresu żądanych przez organy informacji, które zdaniem skarżącego naruszają jego prawo do prywatności. Sąd podziela bowiem stanowisko, że ustalając opłatę za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej oraz rozważając z urzędu czy na wniosek strony możliwość zwolnienia z tej opłaty, organ ma ustawowy obowiązek uwzględnienia nie tylko kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. W rezultacie też organy administracji zobowiązane są do dokonania ustaleń w tym zakresie, co też uczyniły organy na gruncie niniejszej sprawy.
Sąd nie podziela pozostałych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, w tym naruszenia zasady prawdy obiektywnej, czynnego udziału stron oraz braku rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść skarżącego (art. 7, 7a i 10 k.p.a.). Skarżący, poza samym ich sformułowaniem, nie wskazał, w jaki sposób miałyby one wpłynąć na wynik niniejszej sprawy. Zauważyć trzeba, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w październiku 2021 r. Toczyło się zatem wiele lat. W tym czasie organy wielokrotnie zwracały się do skarżącego o zajęcie stanowiska, czy dostarczenie dokumentów. Jego sytuacja osobista, rodzinna i finansowa została ustalona w sposób bardzo drobiazgowy, co przyznał skarżący również na rozprawie. Trudno zarzucić organom brak działań w kierunku ustalenia pełnego obrazu sytuacji skarżącego z perspektywy przedmiotu postępowania, a także naruszenie jego praw procesowych.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na mocy wskazanych powyżej przepisów prawa, orzekł, jak w wyroku.