II SA/GD 1497/03

II SA/Gd 1497/03 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2004-12-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-10-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jan Jędrkowiak
Janina Guść /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Górska
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA: Janina Guść (spr.) Sędziowie: NSA . Jan Jędrkowiak WSA Jolanta Górska Protokolant: Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi F. F. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 30 września 2003r., nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 30 czerwca 2003r., nr [...]
Uzasadnienie
F. F. złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich powołując się na fakt pobytu wraz z matką w więzieniu i obozie pracy w K.w okresie od 1942 do 1944 r.. Wnioskodawca wskazał, że jego ojciec jako żołnierz został w 1939 r. internowany na Węgrzech, a on jako kilkuletnie dziecko umieszczony z matką w obozie.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 30 czerwca 2003 r. Nr [...] na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b. oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) odmówił F. F. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawca nie wykazał dokumentami okoliczności uzasadniających przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w hitlerowskim więzieniu. Organ administracji wskazał, że art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowił, iż miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa określi w drodze rozporządzenia Prezes Rady Ministrów. W rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości (Dz. U. Nr 106 poz. 1154) nie został wymieniony obóz w K. Pobyt w tym obozie nie stanowi zatem przesłanki nabycia uprawnień kombatanckich.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy F. F. stwierdził, że obóz w Kałuszu został wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości w § 4 pod pozycją 34.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 30 września 2003 r. Nr [...], na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 4 ust. 1 pkt lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję o odmowie przyznania F. F. uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskodawca nie udowodnił faktu pobytu w obozie w K. Przełożony przez niego dokument - niemiecka przepustka podpisana przez kierownika działu meldunkowego potwierdza jedynie fakt zamieszkiwania wnioskodawcy wraz z matką w K. przy ul [...] i prawo do pobierania zaopatrzenia, nie potwierdza natomiast pobytu strony w jakimkolwiek obozie. Organ administracji stwierdził nadto, że obóz w K. nie jest wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154), a w § 4 pkt 34 niniejszego rozporządzenia figuruje jedynie więzienie w Kałuszu.
F. F. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jej uchylenia. Skarżący ponownie powołał się na fakt, iż jego uprawnienia kombatanckie wynikają z treści rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Na rozprawie w dniu 9 grudnia 2004 r. skarżący oświadczył, że nie zamieszkiwał przy ul. [...] w K. Pod adresem tym mieścił się ośrodek kopalniany, pełniący funkcję więzienia, poza nim w Kałuszu nie było żadnego innego miejsca odosobnienia. W ośrodku tym zostały umieszczone wszystkie osoby, których krewni byli powołani uprzednio do służby wojskowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, .sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego(t.j. Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) w, jej przepisy stosuje się do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, zaś represjami w rozumieniu ustawy są między innymi okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a) oraz innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b). W wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości (Dz. U. Nr 106 poz. 1154), w § 4 pod pozycją 34 zostało wymienione więzienie w K. Pobyt w więzieniu w K. stanowi zatem przesłankę nabycia uprawnień kombatanckich. Skarżący we wniosku powoływał się na fakt pobytu w obozie pracy i wiezieniu w K. Organ administracji winien zbadać w tej sytuacji charakter miejsca odosobnienia wymienionego we wniosku, a nie ograniczać się do stwierdzenia braku podstaw do nabycia uprawnień z tytułu pobytu w obozie pracy w K. Złożony wniosek wymieniał bowiem także wiezienie w K., która to okoliczność została przez organ administracji pominięta.
W preambule do ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wskazano, że władze III Rzeszy Niemieckiej są winne cierpień zadawanych wielu obywatelom Państwa Polskiego ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. Przyznanie w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy uprawnień kombatanckich osobom podlegającym represjom wojennym w postaci przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, stanowi szczególny rodzaj zadośćuczynienia i opieki państwa nad osobami pokrzywdzonymi. Analizując podstawy nabycia uprawnień kombatanckich z tego tytułu organ administracji winien wykazać się szczególną wnikliwością aby prawa do tego uprawnienia nie odmawiać osobom, którym się ono słusznie należy. Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej.
Organ administracji winien wyjaśnić w niniejszej sprawie charakter miejsca odosobnienia wskazanego we wniosku. Fakt, iż skarżący określił je jako obóz pracy i więzienie mógł wskazywać na brak dokładnej wiedzy odnośnie charakteru miejsca odosobnienia bądź powołanie się na pobyt w dwóch różnych ośrodkach. Okoliczność ta nie został przez organ administracji wyjaśniona. Skarżący, w toku postępowania przed Sądem wskazywał, że w K. było tylko jedno miejsce odosobnienia - określane przez niego obozem pracy, ośrodkiem przykopalnianym bądź więzieniem, w którym umieszczano rodziny polskich żołnierzy. Nadto stwierdził on, że adres figurujący w przedłożonym przez niego dokumencie - niemieckiej przepustce przy ul. [...] w K. nie był adresem miejsca jego zamieszkania w K., lecz adresem miejsca uwięzienia.
Organ administracji oceniając przesłankę nabycia przez skarżąca uprawnień kombatanckich, wynikająca z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania - 7 k.p.a., 8 k.p.a., i art. 77 1 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Organ ten nie wyjaśnił bowiem wskazywanej przez skarżącego przesłanki nabycia uprawnień jaką był pobyt w więzieniu w K. Rozpoznając sprawę ponownie, w celu prawidłowej oceny twierdzeń skarżącego organ administracji winien wysłuchać skarżącego w celu dokładnego określenia miejsca odosobnienia, na pobyt w którym powołuje się skarżący i ustalić - w przypadku istnienia odpowiednich dokumentów archiwalnych - czy adres wynikający z przedłożonego przez skarżącego dokumentu był adresem więzienia w K., czy zachowały się wykazy osób przetrzymywanych w tym wiezieniu, czy poza więzieniem w K. wymienionym w § 4 poz. 34 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości, znajdował się obóz pracy bądź inne miejsce odosobnienia.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzająca na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania. Zaskarżona decyzja o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich nie podlega wykonaniu, orzekanie o możliwości jej wykonania w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było zatem bezprzedmiotowe.