I OSK 476/07

I OSK 476/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-04-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Runge -Lissowska /przewodniczący/
Tadeusz Geremek /sprawozdawca/
Wojciech Chróścielewski
Symbol z opisem
6197 Służba Celna
Hasła tematyczne
Służba celna
Sygn. powiązane
III SA/Lu 495/06 - Wyrok WSA w Lublinie z 2006-12-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 156 poz 1641
art.81 ust.2,art.25 ust.1 pkt 8a i 8b,art.26 ust.8,art.61 ust.2 pkt 1i 2
Dz.U. 1997 nr 88 poz 553
art.178a § 2
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art.7, art.77 , art.138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.134 § 1 art.184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art.24,art.42 ust.3,art.45 ust.1,art.65 ust.1 art.67 ust.2 art.31 ust.3,art.30,art.47,art.2,art.118 ust.1,art.119 ust.1,art.7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
art.13
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge -Lissowska Sędziowie NSA Wojciech Chróścielewski NSA Tadeusz Geremek (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Lu 495/06 w sprawie ze skargi D. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006r. sygn. III SA/lu 495/06 oddalił skargę D. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze Służby Celnej.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Dyrektor Izby Celnej w B. P. zaskarżoną decyzją na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej ( t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej D. F., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
D. F. został zwolniony ze służby celnej w Izbie Celnej w B. P., Urząd Celny w B. P. na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w związku z tym, iż w dniu 26 lipca 2006 r. Prokuratura Rejonowa w B. P. skierowała przeciwko D. F. do Sądu Rejonowego Wydział Grodzki w B. P. akt oskarżenia w sprawie [...] o przestępstwo z art. 178a § 2 Kodeksu karnego, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. W dniu 31 sierpnia 2006 r. D. F. złożył wniosek do Dyrektora Izby Celnej w B. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Postanowieniem z dnia [...] września 2006 r. Dyrektor Izby Celnej w B. P. przywrócił termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podnosił, iż obowiązki funkcjonariusza celnego wykonywał z najwyższą starannością, służbę pełnił nienagannie, przełożeni, jak i okoliczni mieszkańcy wystawiają mu bardzo dobrą opinię. Utrata pracy jest dla skarżącego, jak i jego rodziny osobistą tragedią, dlatego prosi o zmianę przedmiotowej decyzji. Odpowiadając na zarzuty wnioskodawcy Dyrektor Izby Celnej w B. P. stwierdził, że art. 25 ust. 1 pkt 8a powyższej ustawy o Służbie Celnej będący podstawą przedmiotowego zwolnienia ze służby celnej ma charakter obligatoryjny, tak więc nie zależy od uznania organu. Istotny jest sam fakt wniesienia aktu oskarżenia, który stanowi podstawową i jedyną przesłankę zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby. Poza tym Dyrektor Izby Celnej w B. P., jako organ administracji rządowej w sprawach celnych, nie jest kompetentny do badania i wypowiadania się na temat okoliczności zdarzenia, które jest przedmiotem postępowania karnego. Zauważył tylko, iż w przypadku uniewinnienia D. F. od zarzucanego mu czynu zostanie on przywrócony do służby na mocy art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej.
Na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia 8 września 2006 r. D. F. wniósł w dniu 13 października 2006 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając decyzji:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 77 k.p.a. w związku z art. 81 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności przez brak oceny prawno-karnej zarzutu postawionego w postępowaniu karnym i związku tego czynu z pełnioną służbą oraz nierozważenie okoliczności związanych z nienagannie dotychczas pełnioną służbą,
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 24, art. 42 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 65 ust. 1, art. 67 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 30, art. 47 , art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. i art. 47 Karty Podstawowych Praw Unii Europejskiej przyjętej w Nicei dnia 7 grudnia 2000 r. oraz art. 118 ust. 1, art. 119 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji przez brak ich zastosowania i oparcie rozstrzygnięcia na niekonstytucyjnej normie prawnej,
3) naruszenie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej przez jego zastosowanie do poczynionych w sprawie ustaleń, a także nierozważenie, iż zastosowanie powyższego przepisu prawa naruszyło konstytucyjne prawa i wolności skarżącego, a mianowicie:
a) prawo do ochrony pracy, wynikające z art. 24 Konstytucji, przez brak odpowiednich regulacji prawnych chroniących stosunek służbowy funkcjonariusza służby celnej w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o przestępstwo umyślne ścigane z urzędu,
b) prawo wolności pracy, wynikające z art. 65 ust. 1 Konstytucji, poprzez nieuzasadnione uzależnienie utraty gwarancji trwałości stosunku pracy od podjętej w postępowaniu przygotowawczym przez organy ścigania decyzji o wniesieniu aktu oskarżenia,
c) prawo do zabezpieczenia społecznego, wynikające z art. 67 ust. 2 Konstytucji, poprzez pozbawienie zwolnionego funkcjonariusza Służby Celnej na mocy art. 25 ust. 1 pkt 8a prawa do możliwości zwiększenia stażu oraz uiszczenia składek, a tym samym kształtowania okresu składkowego w ramach obowiązujących w tym zakresie odrębnych przepisów,
d) prawo do sądu, gwarantowane art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdyż droga odwoławcza od decyzji wydanych na podstawie kwestionowanego przepisu nie przewiduje faktycznej możliwości uwzględnienia innych okoliczności faktycznych wskazanych w odwołaniu wnioskodawcy,
e) prawo do prywatności, gwarantowane art. 47 Konstytucji oraz prawo do ochrony godności ludzkiej, gdyż kwestionowana regulacja pozbawia funkcjonariusza wolności i praw ekonomicznych jeszcze przed wyrokiem sądowym.
Skarżący powołał się również na zainicjowane przed Trybunałem Konstytucyjnym przez Ogólnokrajowy Związek Zawodowy Służby Celnej RP postępowanie w sprawie stwierdzenia niezgodności przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a z Konstytucją oraz z art. 47 Karty Podstawowych Praw Unii Europejskiej i z art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zdaniem skarżącego przedmiotowa decyzja wydana na podstawie przepisu naruszającego normy konstytucyjne powinna być uznana za nieważną.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej w B. P. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.
Nadto podniósł, iż Trybunał Konstytucyjny po wstępnym rozpoznaniu wniosku Ogólnokrajowego Związku Zawodowego Służby Celnej Rzeczypospolitej Polskiej o stwierdzenie zgodności art. 2, art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b oraz art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 z późn. zm.) z art. 24, art. 42 ust. 3, art. 60, art. 65 ust. 1, art. 67 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 30 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i z art. 47 Karty Podstawowych Praw Unii Europejskiej stwierdził w postanowieniu z dnia 27 września 2005 r., iż zgodnie z art. 188 pkt 1 i 2 Konstytucji, Trybunał orzeka o zgodności ustaw z Konstytucją lub ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi. Z tego też względu poza jego kompetencjami leży badanie wyżej wymienionego wniosku, skoro Karta Podstawowych Praw Unii Europejskiej nie stanowi ratyfikowanej umowy międzynarodowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006r. oddalił skargę w uzasadnieniu swojego wyroku wskazując, iż Nie ulega wątpliwości, że wobec skarżącego D. F. będącego funkcjonariuszem celnym został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo z art. 178a § 2 Kodeksu karnego, tj. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 z późn. zm.) funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku między innymi wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. Zgodność tego przepisu regulującego przesłanki obligatoryjnego zwolnienia funkcjonariuszy celnych ze służby z konstytucyjnym porządkiem Rzeczypospolitej Polskiej była badana przez Trybunał Konstytucyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, którego zdaniem przepis ten narusza zasadę domniemania niewinności. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. (sygn. akt K 1/04; opubl. w Dz. U. Nr 236, poz. 2371) orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej między innymi przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a - jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 24, art. 42 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 65 ust. 1, art. 67 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 30, art. 47, art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i art. 47 Karty Podstawowych Praw Unii Europejskiej przyjętej w Nicei w dniu 7 grudnia 2000 r. oraz art. 118 ust. 1 i art. 119 ust. 1 w zw. z art. 7 Konstytucji, należy stwierdzić, iż D. F. poza wyliczeniem powyższych przepisów nie przytacza argumentacji świadczącej, w jaki sposób zastosowany przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a naruszył jego konstytucyjne prawa i wolności. Subiektywne poczucie doznanej krzywdy w wyniku zastosowania wobec niego przepisów ustawy nie może zastąpić uzasadnienia zarzutów naruszenia norm Konstytucji, Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i Karty Podstawowych Praw Unii Europejskiej. Karta Podstawowych Praw Unii Europejskiej nie stanowi ratyfikowanej umowy międzynarodowej. Wprawdzie dokument ten został przyjęty przez szefów rządów państw Unii Europejskiej dnia 7 grudnia 2000 r. w Nicei, ale nie został włączony do Traktatu z Nicei zmieniającego traktat o Unii Europejskiej, traktaty ustanawiające Wspólnoty Europejskie i niektóre związane z nimi akty. Oznacza to, że Karty Podstawowych Praw Unii Europejskiej nie uzbrojono w moc prawnie wiążącą kraje członkowskie Unii. Skarżący w końcowym fragmencie skargi, rozwijając kwestię konstytucyjności art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej, stwierdził, że przepis ten postaje w sprzeczności z:
- art. 24 Konstytucji formułującym prawo do ochrony pracy,
- art. 65 ust. 1 Konstytucji dotyczącym prawa do wykonywania zawodu oraz art. 67 ust. 2 Konstytucji zawierającym deklarację prawa do zabezpieczenia społecznego, z którego skarżący wywodzi prawo do możliwości zwiększenia stażu pracy oraz uiszczania składek,
- art. 45 ust. 1 Konstytucji deklarującym prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd,
- art. 47 Konstytucji odwołującym się do prawa do prywatności oraz
- art. 30 Konstytucji pozostającym w ścisłym związku z powyższą zasadą i ustanawiającym prawo do godności ludzkiej.
Sąd mimo że niektóre wskazane przez skarżącego wzorce kontroli pozostają jedynie w bardzo luźnym związku z przedmiotowym przepisem odniósł się do wszystkich powyższych zarzutów.
Art. 24 Konstytucji stanowi, że praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej i państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy. Przepis ten zawiera deklaracje, obejmując swoją ochroną warunki, zakres i treść świadczenia i przyjmowania pracy w ramach zarówno stosunku pracy, jak również świadczenia pracy, które odbywa się w obrębie stosunków cywilnoprawnych oraz innego rodzaju zatrudnienia (zob. Komentarz do Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1967 r. pod red. J.Bocia, Wrocław 1998, s. 61). W świetle treści powyższej normy konstytucyjnej, nie sposób uznać niekonstytucyjności art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej.
Praca funkcjonariuszy celnych jest chroniona poprzez odpowiednie regulacje prawne zawarte w ustawie o Służbie Celnej, a państwo sprawuje nadzór nad jej wykonywaniem. Ustawodawca ma prawo wymagać od osób, które złożyły ślubowanie o treści określonej art. 15 ustawy o Służbie Celnej, by przestrzegały przyjętych na siebie nienagannych zasad zachowania się na służbie i poza nią. Zatrudnienie w Służbie Celnej wymaga odpowiednich predyspozycji oraz wysokich kwalifikacji od funkcjonariuszy celnych. Wprawdzie każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz miejsca pracy, ale wyjątki od tego określa ustawa (art. 65 ust. 1 Konstytucji). Te wyjątki w odniesieniu do służby celnej wynikają z przepisów ustawy o Służbie Celnej. Rzeczypospolita Polska strzeże nienaruszalności swego terytorium (art. 5 Konstytucji) także poprzez właściwe wypełnianie funkcji przez wysoko kwalifikowanych funkcjonariuszy celnych cieszących się nieograniczonym zaufaniem przełożonych.
Z tej potrzeby zapewnienia autorytetu państwa pragmatyki służbowe normujące status prawny funkcjonariuszy służby publicznej wprowadzają z jednej strony przywileje, z drugiej rygorystyczne regulacje w zakresie obowiązków i sankcji za ich naruszenie w porównaniu z normami powszechnie obowiązującego prawa pracy. Z przedstawionych względów kwestionowany przepis nie narusza art. 65 ust. 1 Konstytucji.
Skarżący kwestionuje także zgodność art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej z art. 67 ust. 1 Konstytucji (w skardze wskazany jest ust. 2, ale treść skargi wskazuje na ust. 1). Relacja pomiędzy tym przepisem ustawy a wskazaną normą konstytucyjną pozostaje w luźnym związku. Zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego, a zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa. Z przepisu tego nie wynikają wyraźnie prawa podmiotowe zainteresowanych. Regulacja ta stanowi przede wszystkim o kierunku polityki państwa i jest kierowana głównie do organu prawotwórczego. Oznacza to, że zakres i forma zabezpieczenia społecznego podlega uregulowaniu w ustawie zwykłej. Do ustawodawcy należy wybór rozwiązań, które uważa za optymalne z punktu widzenia potrzeb obywateli oraz wymogów rozwoju gospodarczego kraju.
W sytuacji skarżącego niezrozumiały jest podnoszony zarzut naruszenia art. 67 ust. 1 Konstytucji, gdyż możliwości zwiększenia stażu pracy i uiszczania składek pozbawił się sam D. F. popełniając przestępstwo umyślne określone w art. 178a Kodeksu karnego.
Chybiony jest też zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji, tym bardziej, że z samej treści art. 81 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej wynika prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Na gruncie utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego konstrukcja taka stanowi realizację konstytucyjnego prawa do sądu i wskazuje na zgodność tego przepisu z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zarzut skargi D. F. w tym zakresie sprowadza się w istocie do tego, że odmienna od jego oceny, ocena i interpretacja prawa dokonana przez organ administracyjny oznacza naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji. Takie założenie jest co do zasady błędne, a zatem i ten zarzut skargi nie może być uwzględniony.
Zupełnie niezrozumiały jest zarzut naruszenia przez art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej artykułu 47 Konstytucji oraz artykułu 30 Konstytucji. Zdaniem Sądu przepisy te o tyle dotyczą czci i dobrego imienia celnika, o ile wiążą skutek w postaci zwolnienia ze służby z przyczyną, jaką jest wniesienie aktu oskarżenia o umyślnie popełnione przestępstwo, ścigane z oskarżenia publicznego. Jednakże faktyczna utrata czci i dobrego imienia, albo poczucie takiej utraty, wiąże się z oceną zachowań, których następstwem jest wniesienie aktu oskarżenia, a nie ze zwolnieniem ze Służby Celnej.
Zdaniem Sądu I instancji D. F. powinien mieć na uwadze, że stosunek mianowania do Służby Celnej nie jest niezmienny, a przepisy regulujące jego treść i przebieg nie gwarantują jego stabilności i niezmienności w czasie; treść owego stosunku może ulec w czasie zarówno polepszeniu, jak i pogorszeniu. Na jego treść składają się nie tylko uprawnienia, ale również obowiązki. Sąd podziela zdanie Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 7 maja 2001 r. (sygn. K19/00; opubl. Dz. U. z 2001 r. Nr 43, poz. 489), zgodnie z którym w sytuacji, gdy przepisy nie gwarantują stabilności danego stosunku prawnego, nie można twierdzić, że wydanie przepisu prowadzącego do przedterminowego zakończenia danego stosunku narusza zasadę ochrony praw nabytych, a ogólna zasada państwa prawego i wynikające z niej zasady chroniące bezpieczeństwo prawne, zaufanie do państwa i prawa oraz prawa nabyte nie oznaczają generalnego zakazu zmiany obowiązujących przepisów.
Tym samym nie można podzielić zastrzeżeń skarżącego w zakresie zgodności podstawy prawnej kwestionowanych decyzji z porządkiem konstytucyjnym Rzeczypospolitej Polskiej.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ administracji art. 77 k.p.a. w zw. z art. 81 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, stwierdzić należy, że zgodnie z konstytucyjną zasadą praworządności organ orzekający obowiązany jest ustalić stan faktyczny, który istnieje w dniu wydania decyzji. W sprawie nie ulegało wątpliwości, że 26 lipca 2006 r. został przeciwko skarżącemu wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego. W dniu wydania decyzji w sprawie wystąpił stan faktyczny odpowiadający w pełni hipotetycznemu stanowi faktycznemu zapisanemu art. 25 ust. 1 pkt 8a.
Z obowiązującej konstytucyjnej zasady praworządności wynika, że w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji do stanu faktycznego obowiązującego w dniu wydania decyzji.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ decyzyjny, wydając orzeczenie w obu instancjach, działał zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i nie jego rolą procesową jest ocena charakteru popełnionego przez skarżącego przestępstwa.
Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie złożył D. F. reprezentowany przez pełnomocnika zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 8 ustawy z o Służbie Celnej, poprzez jego niezastosowanie, pomimo faktu, iż w zaistniałych okolicznościach faktycznych zasadne było rozważenie fakultatywnego zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby ponieważ postępowanie sądowe o przestępstwo popełnione umyślnie, ścigane z oskarżenia publicznego zostało w stosunku do niego warunkowo umorzone; oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 Kpa i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nie rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik wnoszącego skargę kasacyjną wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W piśmie procesowym Dyrektor Izby Celnej w B. P. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, obszernie uzasadniając swoje stanowisko (k. 24-26 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 15 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, stosownie do przepisów ustawy.
W myśl przepisu art. 174 wskazanej ustawy, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania, iż naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia Sądowi ocenę zasadności. Ze względu na to, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, jest ona obwarowana przymusem adwokackim (art. 175 § 1-3), który zdaniem ustawodawcy ma zapewnić skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.
Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w zaskarżonym wyroku art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przez niewzięcie pod uwagę wszystkich naruszeń prawa oraz wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.
Zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to wyznaczenie granic rozpoznania sprawy, przy czym w skardze kasacyjnej nie wskazano, aby granice te były przekroczone. Nie jest więc zasadny zarzut naruszenia przez Sąd art. 7 Kpa i 134 p.p.s.a. przy wyrokowaniu, poprzez nie rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie. Przede wszystkim nie mogło dojść do naruszenia przepisów ogólnych postępowania administracyjnego przez Sąd I instancji, bowiem sądom administracyjnym można zarzucić tylko i wyłącznie naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, czyli przepisów, które m.in. Sąd w Lublinie stosował przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. W orzecznictwie podkreśla się, że sąd administracyjny nie jest wprawdzie związany granicami skargi, ale zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych (por. wyr. NSA z dnia 20 listopada 1997 r., SA/Ł 2572/95, Pr. Gosp. 1998, nr 5, s. 36). W podobny sposób ujęto tę kwestię w uchwale NSA z dnia 3 lutego 1997 r. ONSA 1997/3/104), w której stwierdzono, że w postępowaniu sądowadministracyjnym wprawdzie obowiązuje zasada niezwiązania sądu granicami skargi, jednakże nie oznacza ona, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność, kwestionowana przez uprawniony podmiot. A więc przedmiotem niniejszego postępowania jest zwolnienie ze służby celnej funkcjonariusza celnego i sąd administracyjny był związany granicami tej sprawy, nie będąc równocześnie uprawnionym do badania zaistniałej sprawy karnej.
Zgodnie z przepisem art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. W sprawie nie budziło i nie budzi wątpliwości, iż w stosunku do skarżącego taki akt oskarżenia został wniesiony. Należy pamiętać, że istotą tego przepisu jest samo oskarżenie. W związku z istnieniem stanu faktycznego spełniającego elementy hipotezy tego przepisu, konsekwentnie należało zastosować sankcję polegającą na zwolnieniu funkcjonariusza ze służby celnej. Przepis ten ma charakter obligatoryjny i nie pozostawia organom administracji swobody działania. Zgodność tego przepisu regulującego przesłanki obligatoryjnego zwolnienia funkcjonariuszy celnych ze służby z konstytucyjnym porządkiem Rzeczypospolitej Polskiej była badana przez Trybunał Konstytucyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, którego zdaniem przepis ten narusza zasadę domniemania niewinności. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. (sygn. akt K 1/04; opubl. w Dz. U. Nr 236, poz. 2371) orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 120, poz. 1122) wprowadzający do ustawy o Służbie Celnej między innymi przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a - jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Nietrafny jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 26 ust. 8 ustawy z o Służbie Celnej, poprzez jego niezastosowanie. W przedmiotowej sprawie, jak to już zostało powiedziane, bezspornym pozostaje fakt wniesienia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu aktu oskarżenia o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Treść art. 25 ust.1 pkt 8a brzmi: "funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku: wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego". Z tego wynika, że ustawodawca nałożył na organ administracji bezwzględny obowiązek konkretnego zachowania się w ściśle oznaczonej stytuacji, nie pozostawiając żadnej swobody działania. Zaistnienie przesłanki z punktu 8a cytowanego przepisu, tj. wniesienie aktu oskarżenia za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, wyrażało się koniecznością zwolnienia wnoszącego skargę kasacyjną ze służby celnej. Przepis art. 25 ust. 1 pkt 8a nie wymaga w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego żadnej dodatkowej wykładni i należy go czytać i stosować wprost.
Pełnomocnik wnoszącego skargę kasacyjną stoi na stanowisku, iż organ celny winien w niniejszej sprawie zastosować art. 26 ust. 8 ustawy o Służbie Celnej, który w swej treści stanowi, iż " funkcjonariusza celnego można zwolnić ze służby w wypadku: warunkowego umorzenia postępowania karnego, jeżeli ścigany czyn dotyczył przestępstwa popełnionego umyślnie, ściganego z oskarżenia publicznego", bowiem wyrokiem z dnia [...] września 2006r. Sąd Rejonowy w B. P. warunkowo umorzył postępowanie karne wobec D. F.. Chodzi więc tutaj o fakultatywne zwolnienie funkcjonariusza celnego ze służby celnej, pozostawiające organom celnym możliwość pewnej zakreślonej swobody działania.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie uznał Sąd I instancji badając legalność zaskarżonej decyzji, iż w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania przepis art. 26 cytowanej ustawy. W niniejszej sprawie, bezspornie został wniesiony akt oskarżenia o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego przeciwko funkcjonariuszowi celnemu, a taki stan faktyczny odpowiada w pełni hipotezie zawartej w przepisie art. 25 ust.1 pkt 8a, a nie w art. 26 ust. 8 ustawy o Służbie Celnej. Mając to na uwadze, najpierw organy administracji, a później w wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie mogły podjąć innego rozstrzygnięcia, jak tylko to wynikające z art. 25 ust.1 pkt 8a, czyli zdecydować o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby. Ma rację Dyrektor Izby Celnej w swym piśmie procesowym z dnia 13 marca 2008r., iż zastosowanie art. 26 ust. 8 byłoby dopuszczalne w sytuacji gdyby zamiast aktu oskarżenia został złożony przez prokuratora wniosek o warunkowe umorzenie postępowania karnego, a Sąd owo postępowanie warunkowo umorzył; to wówczas organ celny działając w granicach uznania administracyjnego zawartego w dyspozycji ww. przepisu mógłby, ale nie musiałby zwolnić funkcjonariusza celnego ze służby celnej.
Reasumując zgodnie z treścią przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej ( t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 156, poz. 1641 ze zm.) rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 2004 r. (sygn. akt K 1/04; opubl. w Dz. U. Nr 236, poz. 2371), wystarczającą podstawą do zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby celnej jest wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) orzekł jak w sentencji wyroku.