I OSK 966/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną SKO, potwierdzając prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna, którego opieka nad niepełnosprawną żoną wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia.
Sprawa dotyczyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla M. O., który sprawował opiekę nad niepełnosprawną żoną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przez WSA, która uchyliła decyzję SKO odmawiającą świadczenia. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że opieka nad żoną, wymagająca stałych czynności i pomocy, rzeczywiście uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, a wcześniejsze przyznawanie specjalnego zasiłku opiekuńczego potwierdzało spełnienie przesłanki związku przyczynowego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku WSA w Gdańsku, który uchylił decyzję SKO odmawiającą M. O. świadczenia pielęgnacyjnego. SKO zarzuciło WSA błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, twierdząc, że sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, a także kwestionując brak znaczenia dotychczasowej historii aktywności zawodowej wnioskodawcy. NSA oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne jest rekompensatą za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Sąd wskazał, że opieka nad żoną skarżącego, która wymagała pomocy przy czynnościach higienicznych, ubieraniu, poruszaniu się oraz rehabilitacji, a także czynnościach domowych, miała charakter stały i długotrwały, co uzasadniało rezygnację z zatrudnienia. NSA zwrócił uwagę, że organ pomocowy wcześniej corocznie przyznawał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, co potwierdzało spełnienie przesłanki związku przyczynowego między brakiem aktywności zawodowej a sprawowaną opieką. W związku z tym, NSA uznał, że WSA prawidłowo uchylił decyzję SKO.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, sprawowanie opieki, które wykracza poza bezpośrednią troskę o fizyczny dobrostan osoby niepełnosprawnej i obejmuje czynności dnia codziennego, może stanowić podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że opieka nad osobą niepełnosprawną, która wymaga stałej pomocy w podstawowych czynnościach życiowych i domowych, jest wystarczająca do uznania, że opiekun nie może podjąć zatrudnienia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (5)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami, jeśli opieka ta wymaga stałego lub długotrwałego zaangażowania i uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.
Pomocnicze
P.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu badając jedynie nieważność postępowania.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję, jeśli naruszono prawo materialne.
u.ś.r. art. 16a § ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego przesłanki są zbieżne z przesłankami świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie związku przyczynowego między brakiem aktywności zawodowej a opieką.
k.r.o.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Określa obowiązek alimentacyjny.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Opieka nad niepełnosprawną żoną, wymagająca stałej i długotrwałej pomocy w czynnościach życiowych i domowych, faktycznie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Wcześniejsze coroczne przyznawanie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez ten sam organ potwierdza spełnienie przesłanki związku przyczynowego między brakiem aktywności zawodowej a sprawowaną opieką.
Odrzucone argumenty
Sprawowanie opieki nad niepełnosprawną żoną nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Brak znaczenia dotychczasowej historii aktywności zawodowej wnioskodawcy dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez WSA, gdyż stan faktyczny sprawy nie wypełniał hipotezy normy.
Godne uwagi sformułowania
nie można uznać, iż tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się wymagają opieki ze strony innych osób. opieka skarżącego na żoną wymaga zatem niezbędnych działań podejmowanych wielokrotnie w ciągu dnia. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki.
Skład orzekający
Elżbieta Kremer
przewodniczący
Aleksandra Łaskarzewska
sprawozdawca
Arkadiusz Blewązka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nawet jeśli nie jest on całkowicie leżący, może stanowić podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli faktycznie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Podkreślenie znaczenia oceny sytuacji na moment składania wniosku i irrelewantności wcześniejszych okresów zatrudnienia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wartość praktyczna może być ograniczona w sprawach o odmiennym stanie faktycznym lub gdy przepisy ulegną zmianie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, i wyjaśnia kluczowe kryteria jego przyznawania, co jest istotne dla wielu osób. Interpretacja sądu w kontekście codziennej opieki nad osobą z niepełnosprawnością jest praktyczna.
“Czy opieka nad niepełnosprawną żoną naprawdę uniemożliwia pracę? NSA wyjaśnia kluczowe kryteria świadczenia pielęgnacyjnego.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 966/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-05-15 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-05-07 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Aleksandra Łaskarzewska /sprawozdawca/ Arkadiusz Blewązka Elżbieta Kremer /przewodniczący/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane II SA/Gd 795/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-01-31 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 ust. 1 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Dnia 15 maja 2025 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 795/23 w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 lipca 2023 r. nr SKO Gd/2471/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 31 stycznia 2024 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 lipca 2023 r. nr SKO Gd/2471/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - 1. uchylił zaskarżoną decyzję, 2. zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi oraz o obciążenie kosztami postępowania Skarbu Państwa. Zaskarżonemu orzeczeniu Kolegium zarzuciło: I. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako u.ś.r.), wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, iż sprawowanie opieki wyłączającej możliwość zatrudnienia, o jakiej mowa w tym przepisie, to nie tylko czynności związane z bezpośrednią troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej - jej pielęgnacją, ale także wykonywanie przez opiekuna zwykłych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w tym załatwianie codziennych sprawunków i dbałość o dom, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia prawo do omawianego świadczenia m.in. od sprawowania nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opieki charakteryzowanej jako konieczna, słała lub długotrwała, związana ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, a także wykluczająca podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem opieki bezpośrednio związanej z samą osobą niepełnosprawnego, która przez swój czasowy wymiar i charakter (brak możliwości zaplanowania oraz czasowego łączenia z inną aktywnością wykonywanych w jej ramach czynności) nie pozwala nawet pomimo dochowania wymaganej w danych warunkach staranności podjąć zatrudnienia; II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, iż dla wymaganego powyższą normą związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy a sprawowaną nad osobą niepełnosprawną opieką, bez znaczenia pozostaje dotychczasowa, poprzedzająca złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, historia aktywności zawodowej wnioskodawcy, w szczególności wcześniejsze okresy zatrudnienia, czy zachowania świadczące o rzeczywistym poszukiwaniu pracy, podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uzależniając prawo do omawianego świadczenia m.in. od braku aktywności zawodowej (zatrudnienia) spowodowanej wyłącznie i bezpośrednio koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymaga dla potwierdzenia lub zaprzeczenia związku, o jakim mowa, zbadania całokształtu aktywności zawodowej wnioskodawcy, tak by ustalić rzeczywistą, obiektywną zdolność i gotowość wnioskodawcy do podjęcia zatrudnienia; III. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wyrażającą się w przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że "świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać opiekunowi, który nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mając co najmniej potencjalną możliwość (zdolność), by zatrudnienie lub inną pracę zarobkową podjąć", podczas gdy prawidłowo rozumiana norma wyrażona art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wymaga dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego aby rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienie wynikało jedynie i bezpośrednio z koniecznej i rzeczywiście sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki, co z kolei oznacza, że opiekun posiadać musi nie jedynie "potencjalną", czyli hipotetyczną zdolność do podjęcia aktywności zawodowej lecz rzeczywistą, realną i potwierdzoną w okolicznościach sprawy gotowość i wolę podjęcia pracy zarobkowej; IV. naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. I pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., wyrażające się w zastosowaniu przez Sąd I instancji normy uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie wypełniał hipotezy tej normy, to jest faktycznie sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną, zważywszy na jej zakres i wymiar czasowy, nie wyklucza pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; V. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 80 k.p.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyrażające się w bezpodstawnym i niepopartym wszechstronną i całościową analizą zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego zanegowaniu przez Sąd I instancji dokonanej przez orzekający organ oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zgodnie z którą brak jest związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną, co doprowadziło Sąd I instancji do przypisania orzekającym organom naruszeń prawa materialnego i procesowego, które w sprawie nie miały miejsca oraz do naruszenia art. 151 P.p.s.a. poprzez odmowę zastosowania wyrażonej nim normy w sprawie, VI. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 153 P.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy w sprawie nie doszło do naruszenia przez orzekający organ norm prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do uwzględnienia w miejsce oddalenia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Istota sporu sprowadza się do ustalenia czy w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zostały spełnione przez M. O. przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, wobec konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. W ocenie skarżącego kasacyjnie Kolegium, w sprawie brak jest określonego w ww. przepisie związku przyczynowego z uwagi na zakres i wymiar świadczonej żonie pomocy, która nie wyklucza podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także w związku z brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy w okresie poprzedzającym wystąpienie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Poza sporem pozostaje natomiast, że skarżący należy do osób uprawnionych do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, jak również że podlegająca opiece żona skarżącego legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. Stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis określa więc przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć łącznie, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w nim wskazaną. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Skoro świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga, to musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Podkreślenia wymaga, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera legalnej definicji określenia "sprawowania stałej lub długotrwałej opieki", a więc istotna jest w tym przypadku wykładnia tych pojęć stosowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie zaś z tą wykładnią sprawowanie długotrwałej lub stałej opieki nad osobą jej wymagającą powinno być utożsamiane z rozumieniem tego zwrotu w języku potocznym, ale przy jednoczesnym przyjęciu, że zapewnienie tego rodzaju opieki podopiecznemu musi polegać na sprawowaniu przez opiekuna osobistych starań i na tyle wypełniać jego czas, że nie jest on w stanie podjąć żadnej innej, stałej aktywności, wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania czyli aktywności zawodowej. Takich ustaleń nie można natomiast utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem bowiem jest, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Mając na uwadze powyższe rozważania przyjąć należy, że na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ, na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów, dokonuje ustalenia czy brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a także czy opieka ta stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania/rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną żoną. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że G. O. (ur. [...] czerwca 1972 r.), jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym (symbol przyczyny niepełnosprawności: [...]), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z 26 stycznia 2012 r., niepełnosprawność istnieje od 2004 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 grudnia 2010 r. Orzeczenie zostało wydane na stałe. Niepełnosprawna wymaga: stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie i korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie świadczenia, złożonego oświadczenia oraz ustaleń dokonanych w toku wywiadu środowiskowego wynika, że G. O. przeszła w wieku 18 lat zakażenia posocznicą, na skutek czego miała amputowane obie kończyny dolne. Porusza się na wózku inwalidzkim oraz przy pomocy założonych protez. Samodzielnie jest w stanie załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne po udaniu się do toalety, a także wykonywać podstawowe czynności higieniczne: mycie zębów, czesanie włosów, mycie dłoni i twarzy. Może także sama pozostać w domu na kilka godzin i samodzielnie funkcjonować przez ten czas, gdyż jest zdolna do przyjmowania posiłków i lekarstw. Może samodzielnie skorzystać z przygotowanych uprzednio artykułów spożywczych, lekarstw czy napojów, jeśli zostaną położne na wyciągnięcie ręki. Wymaga pomocy: przy kąpieli, zdjęciu i założeniu protez, pomocy w ubieraniu i przebieraniu wieczorem, przejściu z łóżka na wózek inwalidzki i odwrotnie oraz przy rehabilitowaniu. Jest pod opieką lekarza ortopedy. Ze złożonego oświadczenia wynika, że M. O. wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tj.: pranie, prasowanie, sprzątanie, opłacanie rachunków, robienie zakupów. Pomaga żonie przy czynnościach higienicznych - wstawaniu, kąpieli, ubieraniu, prowadzeniu do toalety, smarowaniu kremami przeciw odparzeniom, w nocy pomaga żonie przewrócić się na inny bok. Pomaga także przy przejściu z łóżka na wózek inwalidzki i odwrotnie, przy zakładaniu i zdjęciu protez i smarowaniu maścią otartych miejsc (czynności te należy przeprowadzać kilka razy dziennie, mniej więcej co 2 godziny), przeprowadza ćwiczenia fizyczne zapobiegające powstawaniu przykurczów kończyn. Przygotowuje i podaje posiłki. Czuwa nad żoną w trakcie snu. Towarzyszy żonie podczas spacerów i wyjść na dwór, które odbywają się tylko przy pomocy wózka inwalidzkiego. Ponadto realizuje recepty, umawia i uczestniczy w wizytach lekarskich, załatwia sprawy urzędowe. W sezonie przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, odśnieża. Rzeczywiście, żona skarżącego nie jest osobą leżącą, jednak – jak słusznie zauważył Sąd wojewódzki – nie można uznać, iż tylko osoby leżące lub niezdolne do jakiegokolwiek samodzielnego poruszania się wymagają opieki ze strony innych osób. W analizowanym przypadku osoba wymagająca opieki jest po amputacji obu podudzi. Porusza się na wózku inwalidzkim lub za pomocą protez. Nie jest kwestionowane, że z powodu ich stosowania u niepełnosprawnej tworzą się bolesne i długotrwałe otarcia i rany, które regularnie należy smarować kremami i maściami. Z tej przyczyny, jak również w celu zapobieżenia przykurczom mięśni, wymaga także częstego masowania kończyn. Tych czynności niepełnosprawna nie jest w stanie wykonać samodzielnie. Podobnie jak nie jest w stanie samodzielnie założyć protez, czy przejść z łóżka na wózek inwalidzki i odwrotnie. Opieka skarżącego na żoną wymaga zatem niezbędnych działań podejmowanych wielokrotnie w ciągu dnia. Choćby z tego wywodzić należy, że mąż jest dla niepełnosprawnej koniecznym wsparciem w podstawowych aspektach życia. Oprócz tego strona wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czego – co wydaje się być oczywiste – nie może samodzielnie wykonywać jego żona. Trudno w tych okolicznościach uznać, że zakres niepełnosprawności podopiecznej w odniesieniu do świadczonej przez męża pomocy nie wymaga szczególnej i stałej opieki i to w wymiarze, uniemożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Należy przy tym podkreślić, że wymóg rezygnacji z możliwości zarobkowania - rzeczywistej bądź potencjalnej - w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został przez ustawodawcę powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane. Przesłanką świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy. Z tego też powodu organ pomocowy nie może ustalać wcześniejszych przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Okoliczności rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania oraz brak możliwości jego podjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną należy więc oceniać na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie pomocy w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Irrelewantne jest zatem, czy wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej lub jej nie podejmował wcześniej z innych przyczyn, o ile w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała rzeczywista konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca stronie podjęcie/wykonywanie zatrudnienia. Powoływanie się przez organ odwoławczy na fakt, iż ostatnie zatrudnienie skarżącego ustało 31 maja 2014 r. pozostawało zatem bez znaczenia dla oceny przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku kontrolując zaskarżoną decyzję trafnie także dostrzegł, że ten sam organ pomocowy, czyli Wójt Gminy P., od 2015 r. do 31 października 2022 r. corocznie przyznawał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w celu sprawowania opieki nad żoną. W uzasadnieniu m. in. decyzji z 8 grudnia 2021 r. Wójt wyraźnie stwierdził, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 16a ust. 1 u.s.r., w tym przesłankę niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad żoną. Jakkolwiek ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 16a u.ś.r.) i prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.) to dwie odrębne sprawy administracyjne, to jednak nie można pominąć zbieżności uregulowań ww. świadczeń, których celem jest wsparcie finansowe (rekompensata) Państwa wobec osób, które - z uwagi na potrzebę sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność - nie pozostają w zatrudnieniu lub nie wykonują innej pracy zarobkowej. Przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. również uzależnia prawo do zasiłku od spełnienia przesłanki w postaci związku przyczynowego pomiędzy nieaktywnością zawodową opiekuna a sprawowaną przez tę osobę opieką nad niepełnosprawnym. Jest to przesłanka tożsama z przesłanką wymienioną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skoro zatem organ l instancji wydał uprzednio decyzje przyznające prawo do zasiłku określonego w art. 16a ust. 1 u.ś.r., oznaczało to, że tym samym uznał przesłankę związku przyczynowego za spełnioną, co słusznie zauważył Sąd I instancji. W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawidłowo uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) poprzez ich błędną wykładnię. W tej sytuacji prawidłowo zastosował art. 145 § pkt 1 lit. a. P.p.s.a. i uchylił zaskarżoną decyzję. Podniesione w tym względzie zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów procesowych okazały się niezasadne. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI