II SA/Gd 139/14

II SA/Gd 139/14 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2014-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dorota Jadwiszczok /przewodniczący/
Jolanta Górska /sprawozdawca/
Katarzyna Krzysztofowicz
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2500/14 - Wyrok NSA z 2016-06-29
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 216, art. 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 77, 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 6
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 64 ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz, po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2014 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi R. A. M. na decyzję Wojewody z dnia 17 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 czerwca 2012 r., nr [...], Prezydent Miasta [...], wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 142 ust. 1 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651 ze zm.), zwanej dalej jako "u.g.n." orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w G. przy ul. P. [...], oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o pow. 4.139 m², obręb nr [...], KM 7.
W dniu 8 grudnia 2011 r. z wnioskiem o zwrot tej nieruchomości wystąpił R. M., spadkobierca poprzednich właścicieli – W. i B. M. Spadek nabył na mocy postanowień Sądu Rejonowego [...] w G., Wydziału II Cywilnego z dnia 30 listopada 1990 r. oraz z dnia 5 kwietnia 2005 r. (sygn. akt II Ns 1619/90 i II Ns 2101/04). W piśmie z dnia 30 kwietnia 2012 r. wniósł, w przypadku wydania decyzji odmownej, o orzeczenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia 23 stycznia 2012 r. wyłączył Prezydenta Miasta [...] wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej od załatwienia tego wniosku i wyznaczył Prezydenta Miasta [...] wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej do załatwienia przedmiotowej sprawy.
W toku postępowania organ I instancji ustalił, iż aktem notarialnym z dnia 17 maja 1977 r., Rep. A/a nr [...], dotychczasowi właściciele W. i B. M. zbyli na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 41) nieruchomości, dla których urządzone były księgi wieczyste o nr [...] i [...], z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego P. – M. oraz centrum usługowego tegoż osiedla.
Ze znajdujących się w aktach sprawy wykazu zmian gruntowych i wypisu z rejestru gruntów wynika, że przedmiotowa działka uległa licznym przekształceniom geodezyjnym. W momencie wywłaszczenia stanowiła fragment działki nr [...], dla której była prowadzona księga wieczysta nr [...]. Na skutek podziału działki nr [...] na działki nr [...], [...] i [...], stanowiła fragment działki [...]. W wyniku kolejnego podziału stanowiła fragment działki nr [...]. Działka nr [...] została następnie oznaczona ewidencyjnie jako działka nr [...], z której w wyniku podziału powstała obecna działka nr [...], objęta wnioskiem z dnia 8 grudnia 2011 r.
Z aktu notarialnego oraz treści księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w G., wynika iż w dniu 25 kwietnia 1996 r. została zawarta w formie aktu notarialnego, Rep A nr [...], umowa oddania w użytkowanie wieczyste działki nr [...] stanowiącej własność Gminy Miasta [...] na okres 40 lat oraz przeniesienia prawa własności budynku, budowli i urządzeń położonych na działce, na rzecz O. [...] z siedzibą w G. Prawo to zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu 26 kwietnia 1996 r.
Zgodnie z postanowieniami art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
Przepis art. 229 u.g.n. stanowi jednak, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (ti. przed 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Wpis prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. 4139 m² na rzecz osoby trzeciej, tj. O. [...] z siedzibą w G. nastąpił w dniu 26 kwietnia 1996 r., tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (przed 1 stycznia 1998 r.).
Z powyższego jednoznacznie wynika, iż w stosunku do wnioskowanej do zwrotu działki, spełnione zostały przesłanki określone w art. 229 u.g.n. wyłączające zwrot nieruchomości, z uwagi na łączne spełnienie obu warunków, które wyłączają możliwość ubiegania się o zwrot nieruchomości. Przepis ten stanowi samodzielną negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą również badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 u.g.n.
Co do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość niezgodnie z prawem organ podniósł iż roszczenia z tego tytułu, jako roszczenia o charakterze cywilnoprawnym są dochodzone wyłącznie w drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Brak jest bowiem wyraźnego przepisu ustawy o gospodarce nieruchomościami przekazującego ich ustalanie na drodze postępowania administracyjnego.
Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...] w G., VII Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 30 kwietnia 2012 r. O. z siedzibą w G. przekształciła się w O. [...] Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył R. M., domagając się stwierdzenia nieważności decyzji ewentualnie uchylenia decyzji i orzeczenia zgodnie z wnioskiem, ewentualnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odwołaniu zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 136 ust. 1 u.g.n. poprzez jego pominięcie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji oraz naruszenie ogólnych zasad określonych w art. 7, 8, 9 i 107 § 3 k.p.a. Ponadto wskazał na brak wszechstronnego rozważenia sprawy i zajęcia stanowiska także w kwestii ewentualnego odszkodowania oraz poinformowania stron o fakcie oddania działki nr [...] w użytkowanie wieczyste na rzecz O. Skarżący podniósł również, że stosownie do art. 58 § 1 kodeksu cywilnego nieważne jest rozporządzenie wywłaszczoną nieruchomością w drodze czynności prawnej, naruszające przewidziany w art. 136 ust. 1 u.g.n. bezwzględny zakaz użycia nieruchomości wywłaszczonej na cel inny niż wynikający z wywłaszczenia.
Rozpoznając odwołanie, Wojewoda [...] decyzją z dnia 17 grudnia 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję uznając, że wydana została zgodnie z zasadami i trybem przewidzianym w k.p.a. oraz w u.g.n. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości reguluje rozdział 6 działu III u.g.n. Zgodnie z art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przepisy tego działu stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64), tj. ustawy, na podstawie której nieruchomość objętą wnioskiem o zwrot przejęto na własność Państwa. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące art. 229 u.g.n., organ wyjaśnił, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. Zaznaczył przy tym, że wskazany przepis zasadniczą rolę przypisuje wpisowi do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego. Istotne jest, aby prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Przepis art. 229 u.g.n. jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. Umowa o oddaniu przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste została zawarta w dniu 25 kwietnia 1996 r. Użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] jest obecnie O. Spółka z o.o. z siedzibą w G. (następca prawny O. [...] z siedzibą w G). W rozpoznawanej sprawie niewątpliwe jest, iż wpisu do księgi wieczystej nr [...], prawa użytkowania wieczystego na rzecz O. Sp. z o.o. w G. dokonano w dniu 26 kwietnia 1996 r., zatem żądanie jej zwrotu na rzecz wnioskodawcy nie może zostać uwzględnione w drodze postępowania administracyjnego. Oddanie bowiem w użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 ze zm.) i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. skutkuje odmową jej zwrotu, bez konieczności badania, czy nieruchomość została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi. Przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości.
Organ wskazał nadto, że w dacie zawarcia aktu notarialnego nie obowiązywał art. 136 ust.1 u.g.n., a zatem nie mógł on zostać naruszony. Niezależnie od tego organ wyjaśnił, że w zakresie oceny ważności czynności prawnej właściwe są sądy powszechne. Odnosząc się zaś do żądania odszkodowania, organ stwierdził, że przedmiotem postępowania było jedynie rozstrzygnięcie w kwestii zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
W skardze na powyższą decyzją R. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak również decyzji ją poprzedzającej.
Rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 229 u.g.n. polegające na odmowie zwrotu nieruchomości mimo niewykorzystania jej na cel publiczny, a także przyjęciu, że skarżącemu nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oraz poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji kiedy umowa o oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste jest nieważna w świetle art. 58 § 1 k.c. z uwagi na jej sprzeczność z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa tj. art. 136 i 137 u.g.n. Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. poprzez niezastosowanie w sytuacji żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w przypadku niewykorzystania jej zgodnie z celem wywłaszczenia przy niespełnieniu przez właściwy organ administracji publicznej obowiązku w zakresie poinformowania uprawnionych osób o zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia.
Ponadto zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych czynności dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie skutkujące utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że po wejściu w życie Konstytucji prawo do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, ma charakter prawa konstytucyjnego, zatem nie może być ograniczone w sposób naruszający istotę tego prawa ani przez ustawodawcę, ani tym bardziej przez organy administracji publicznej stosujące prawo. Powołał się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r. o sygn. akt K 6/05, w którym wskazano, iż zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest oczywistą konsekwencją art. 21 ust. 2 Konstytucji.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, które nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Wskazać przy tym należy, że granice sprawy wyznacza rozstrzygnięcie w decyzji administracyjnej.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...] z dnia 17 grudnia 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...], wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej z dnia 18 czerwca 2012 r. odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że nieruchomość stanowiąca obecnie działkę oznaczoną numerem geodezyjnym [...] o pow. 4.139 m², poprzednio część działki nr [...] zapisanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Państwowe Biuro Notarialne w G., umową sprzedaży z dnia 17 maja 1977 r. zawartą w formie aktu notarialnego Rep. A/a nr [...] została zbyta przez ówczesnych właścicieli, tj. W. i B. M. na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczaniem pod budowę osiedla mieszkaniowego P.– M. oraz centrum usługowego tegoż osiedla.
Nabycie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Skarżący R. M., będący następcą prawnym poprzednich właścicieli, wystąpił o zwrot przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej obecnie własność Gminy Miasta [...], wskazując, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.
Zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowana zostały przepisami art. 136 - 142 zawartymi w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), dalej jako "u.g.n.".
Art. 216 ust. 1 u.g.n. stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79).
Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Sytuacje, w których nieruchomość należy uznać za zbędną, precyzują natomiast przepisy art. 137 ust. 1 u.g.n. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n.
Zgodnie natomiast z treścią art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Przepis ten, jasny i jednoznaczny w swej treści, wyklucza zatem zwrot wywłaszczonej nieruchomości, nawet wtedy, gdy nieruchomości tej nie wykorzystano na cel, na który została wywłaszczona, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono tą nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej (por. wyroki NSA z dnia 30 stycznia 2007 r., I OSK 386/06, Lex nr 290617, i z dnia 10 maja 2001 r., I SA 2572/99, Lex nr 54754).
Jeżeli zatem w sprawie o zwrot nieruchomości ujawni się okoliczność, iż nieruchomość wywłaszczona została sprzedana albo ustanowiono na niej użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998 r., a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, to tak ustalony stan prawny nieruchomości stanowi przeszkodę do jej zwrotu.
Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w przypadku działki nr [...], która została w dniu 25 kwietnia 1996 r. oddana przez Gminę Miasta [...] w użytkowanie wieczyste na rzecz O. [...] z siedzibą w G., obecnie O. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (vide: postanowienie Sądu Rejonowego [...] w G., VII Wydziału Gospodarczego Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 30 kwietnia 2012 r. - w aktach sprawy). Powyższe jest bezsporne i wynika z treści umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste i przeniesienie prawa własności budynków i budowli z dnia 25 kwietnia 1996 r. zawartej w formie aktu notarialnego, Rep A nr [...].
Bezsporne jest również, że prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej KW [...] w dniu 26 kwietnia 1996 r. (vide: zawiadomienie Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia 26 kwietnia 1996 r. nr Dz.Kw 9027,9028/96 - w aktach sprawy). W chwili obecnej stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania nieruchomość, składająca się z działki o nr [...], wpisana jest do księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w G., III Wydział Ksiąg Wieczystych. Działka ta pozostaje w użytkowaniu wieczystym O. Sp. z o.o. z siedzibą w G., stanowiąc jednocześnie własność Gminy Miasta [...].
Skoro zatem przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami na stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania nieruchomości ustanowiono, a następnie ujawniono w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego, to wniosek o zwrot tejże nieruchomości nie mógł być rozstrzygnięty pozytywnie.
W niniejszej sprawie istotne znaczenie mają wyłącznie powyższe okoliczności, które zresztą są bezsporne. Stąd też nie mogą odnieść skutku twierdzenia skargi dotyczące ziszczenia się przesłanki żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z powodu braku realizacji celu wywłaszczenia. Przystępując do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, organ w pierwszej kolejności winien bowiem ustalić czy nie zachodzi sytuacja określona w art. 229 u.g.n. Z uwagi na wystąpienie w niniejszej sprawie określonej tym przepisem negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości brak było podstaw do wyjaśniania kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel określony w umowie sprzedaży nieruchomości w rozumieniu art. 137 u.g.n. Okoliczności dotyczące zrealizowania celu wywłaszczenia mogłyby być rozpatrywane dopiero po ustaleniu, że nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 229 u.g.n. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2013 r., I OSK 1880/11 dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Stan faktyczny przedmiotowej sprawy wypełnia hipotezę normy prawnej zawartej w art. 229 u.g.n., która uniemożliwia zwrot przedmiotowej działki spadkobiercy byłych właścicieli.
Zdaniem Sądu nie jest zasadny podniesiony w skardze zarzut dotyczący naruszenia art. 229 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. W ocenie Sądu brak jest bowiem podstaw do uznania aby przepis art. 229 u.g.n. był niezgodny ze wskazanymi przepisami Konstytucji RP. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że istota normy zawartej w art. 229 u.g.n. i jej cel sprowadzają się do ochrony praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W kwestii tej wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając w wyroku z dnia 3 marca 2010 r. I OSK 679/09 (dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że regulacja zawarta w art. 229 u.g.n. nie narusza art. 21 w związku z art. 64 i w związku z art. 2 Konstytucji RP. Pogląd ten w całości podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Takie rozwiązanie jest wyrazem dążenia ustawodawcy do stabilizacji stosunków własnościowych i nie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 64 Konstytucji RP).
Chybiony jest też zarzut naruszenia art. 136 ust. 3 oraz art. 137 u.g.n., w sytuacji gdy organy administracji prawidłowo stwierdziły, że roszczenie z art. 136 ust. 3 nie przysługuje z mocy art. 229 u.g.n.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego braku zawiadomienia byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości o możliwości jej zwrotu, wskazać należy, że celem art. 229 u.g.n. było usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie tejże ustawy w wyniku sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste, jeżeli prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Oznacza to, że jeżeli przed 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w zw. z art. 137 u.g.n. Tak jak już wcześniej wspomniano, przepis art. 229 u.g.n. ma bowiem na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo wieczystego użytkowania lub prawo własności nieruchomości (por. wyrok NSA z 7 lutego 2006 r., l OSK 409/05, LEX nr 194018 oraz z 30 stycznia 2007 r., l OSK 386/06, LEX nr 290617).
Okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel bądź w ogóle nie wykorzystano, nie mogą mieć znaczenia dla wyniku sprawy. Skoro bowiem stwierdzono istnienie określonej w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami bezwzględnej przesłanki uniemożliwiającej zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to pozbawione znaczenia jest to, czy cel wywłaszczenia został na niej zrealizowany, czy też nie (por. wyrok NSA z 10 kwietnia 2014 r., I OSK 2427/12 dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec tego nie mogą zostać uwzględnione zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez orzekające w niniejszej sprawie organy administracji zakazu przeznaczenia nieruchomości na inne cele niż związane z wywłaszczeniem bez zawiadomienia byłego właściciela - następcy prawnego przedmiotowej nieruchomości o możliwości jej zwrotu.
Wreszcie odnośnie do podniesionej w skardze kwestii nieważności umowy z dnia 25 kwietnia 1996 r. Rep A nr [...] o oddanie przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste, należy wyjaśnić iż ustanowienie wieczystego użytkowania następuje w drodze czynności cywilnoprawnej (umowy). O ważności i skuteczności takiej czynności może się wypowiadać wyłącznie sąd powszechny. Unieważnienie tej czynności możliwe jest tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie cywilnym i przed właściwym sądem powszechnym. Nie może tego czynić ani organ administracji publicznej w postępowaniu o zwrot nieruchomości, ani też sąd administracyjny (art. 177 Konstytucji RP oraz art. 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnego).
Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu odmowa zwrotu skarżącemu działki nr [...] była w pełni zasadna, zaś organy obu instancji podjęły rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.
Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ wynik sprawy, a w szczególności art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.
Na marginesie jedynie wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite w kwestii sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej dotyczącej zwrotu nieruchomości po stwierdzeniu przez organ administracji wystąpienia przesłanek określonych w art. 229 u.g.n.
Z jednej strony przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym już wyżej wyroku z dnia 7 października 2010r., I OSK 1673/09, LEX nr 745124 a także wyroku z dnia 16 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 1539/99 - LEX nr 75555; wyroku z dnia 27 czerwca 1991 r., sygn. akt SA/Ka 60/91, OSP 1993/7/147 oraz wyroku z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80; zob. też M. Wolanin, "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej", Przegląd Sądowy 2000/7-8/18).
Prezentowany jest także pogląd, który Sąd w niniejszym składzie podziela, że stwierdzenie tej przesłanki powoduje, że organy powinny orzec o bezzasadności żądania strony a nie bezprzedmiotowości postępowania. Prawidłowym rozstrzygnięciem jest merytoryczna decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 765/04, Lex nr 179226, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2007 r., II SA/Gd 500/07, a także Tadeusz Woś - Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, str. 228-229, wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004 oraz glosa Ludwika Żukowskiego do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80).
Podkreślić jednakże należy, że kontrolując decyzje wydawane po stwierdzeniu wystąpienia negatywnych przesłanek z art. 229 u.g.n., sądy administracyjne uznają, że zarówno wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, jak i wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie nie stanowi uchybienia powodującego konieczność uchylenia takich decyzji, akcentując skutki podjętego w takiej sytuacji rozstrzygnięcia. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1673/09, Baza orzeczeń LEX nr 745124, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2010 r., IVSA/Po 710/10, LEX nr 758595).
Z powyższych względów, nie dopatrując się jakiegokolwiek naruszenia prawa, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.