II SA/GD 135/07

II SA/Gd 135/07 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2007-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dorota Jadwiszczok
Jolanta Górska
Mariola Jaroszewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
art. 1 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
art. 5 ust. 1 i 3, art. 4, art. 6, art. 8, art. 11a, art. 14, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 3 pkt 1 lit. a, art. 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 listopada 2006 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta decyzją z dnia 31 sierpnia 2006r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 i art. 108 k.p.a. (Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 4, art. 5, art. 6, art. 8, art. 11a, art. 14, art. 20 ust. 3, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992), odmówił K. G. świadczenia w formie zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz J. G. Przyczyną odmowy było przekroczenie kryterium dochodowego, bowiem jak ustalił organ I instancji, miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę wyniósł w 2005r. kwotę 634,05 zł.
Od powyższej decyzji odwołała się K. G. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując, iż przekroczenie dochodu spowodowane zostało jednorazową wypłatą zaległego wynagrodzenia za lata 2002, 2003 i 2004 w łącznej kwocie 2.360,09 zł, oraz z tytułu godzin nadliczbowych za lata poprzednie w wysokości 787,59 zł. Kwoty te, jej zdaniem, nie powinny być wliczone do dochodu za 2005r.
Zaskarżoną decyzją z dnia 7 listopada 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na treść art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992), utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję organu I instancji.
SKO ustaliło, że dwuosobowa rodzina wnioskodawczyni w 2005r. uzyskała dochód w kwocie 21.683,89 zł (brutto), netto - 15.217,23 zł, co oznacza miesięcznie 1.268,10 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 634,05 zł. Powołując się na wymienione wyżej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało SKO, że decydującym kryterium dla przyznania zasiłku rodzinnego jest dochód rodziny uzyskany w 2005r., który nie może przekroczyć kryterium dochodowego o więcej 48,00 zł. Ponieważ miesięczny dochód rodziny odwołującej wyniósł 1.268,10 zł, a kryterium dochodowe stanowi 1.008,00 zł. (504,00 x 2), nastąpiło przekroczenie o więcej niż 48,00 zł tj. kwotę najniższego zasiłku rodzinnego ustalonego na okres od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r. SKO wskazało również, że zasiłek rodzinny nie jest świadczeniem o charakterze uznaniowym, może być więc przyznany wyłącznie w wypadku spełnienia prawem przewidzianych przesłanek.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego przyjęcia do dochodu rodziny jednorazowej kwoty z tzw. "ustawy 203", SKO uznało, że nie zasługuje on na uwzględnienie z uwagi na treść art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według SKO, wypłacone w 2005r. należności z tytułu zaległych świadczeń pracowniczych, od których jak wynika z dowodów wypłaty, zostały pobrane i odprowadzone składki na ubezpieczenie społeczne i podatek, stanowią po dokonaniu odliczeń wskazanych w art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód w rozumieniu tej ustawy i winne być uwzględnione przy ustalaniu dochodu za rok 2005. Organ odwoławczy uznał również za niezasadny argument strony odnośnie zastosowania przy ustalaniu dochodów rodziny proponowanych zmian do ustawy świadczeniach rodzinnych, ponieważ rozstrzyga sprawę na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
K. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na powyższą decyzję. Wskazała, iż interpretacja art. 3 pkt 1, 2 oraz art. 23 i art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, zastosowana przez organy administracji, jest niezgodna z art. 2, art. 18, art. 32 oraz art. 71 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 3 oraz 27 Konwencji o Prawach Dziecka, art. 16, art. 17, art. 13 oraz art. 12 Europejskiej Karty Społecznej, w zakresie w jakim, przy ustalaniu dochodu rodziny, organy wliczają do dochodu osób ubiegających się o świadczenia, kwoty zaległych wynagrodzeń, wypłacanych na podstawie art. 4 a ustawy z dnia 16 grudnia 1994r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (tzw. "ustawy 203"), których wymagalność nastąpiła przed rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a nawet przed wejściem w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca zarzuciła naruszenie wyżej wymienionych przepisów Konstytucji, Konwencji o Prawach Dziecka oraz Europejskiej Karty Społecznej, a ponadto naruszenie art. 6 i art. 7 kpa.
W uzasadnieniu wskazała, iż jest matką samotnie wychowującą dziecko. Od chwili obowiązywania ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych była uprawniona i otrzymywała świadczenia w formie zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku. Skarżąca jest pielęgniarką i jej jedyny dochód to wynagrodzenie otrzymywane ze stosunku pracy, które w roku 2005r. ok. 850 zł netto. W roku 2005 pracodawca skarżącej rozpoczął realizację postanowień tzw. "ustawy 203" i z tego tytułu zostało skarżącej wypłacone pod koniec roku 2005 zaległe wynagrodzenie za lata 2002, 2003 i 2004 w łącznej kwocie 2.360,09 zł. Zakład pracy na mocy porozumienia zawartego z pracownikami wypłacił, także w 2005r., zaległe wynagrodzenie z tytułu godzin nadliczbowych przepracowanych w latach 2002, 2003 i 2004, w łącznej wysokości 787,59 zł. Z uwagi na wypłatę w roku 2005 zaległego wynagrodzenia, które powinno być wypłacane stopniowo w latach 2002, 2003 i 2004, dochód skarżącej przyjęty do weryfikacji przez MOPR uległ znacznemu podwyższeniu. Jednorazowa wypłata zaległego wynagrodzenia doprowadziła do sztucznego podniesienia dochodu w roku 2005, podczas, gdy sytuacja materialna skarżącej nie uległa zmianie. Zdaniem skarżącej, zaległe wynagrodzenia wypłacane w skumulowanej wysokości nie mogą stanowić podstawy przy obliczaniu dochodu w celu weryfikacji przesłanek do wypłaty świadczeń rodzinnych, bowiem celem ustawy jest zapewnienie pomocy osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Uwzględnienie wynagrodzenia, którego wymagalność nastąpiła przed wejściem w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest sprzeczna z celem ustawy oraz naczelnymi zasadami konstytucyjnymi. Według skarżącej odpowiedzialność za wykonanie przepisu art. 4a "ustawy 203" została w pewnym zakresie przerzucona także na Skarb Państwa, w związku z czym Państwo powinno także ponosić pozostałe negatywne skutki, jakie powstały w wyniku wprowadzenia tego przepisu.
Mając na uwadze nadrzędność Konstytucji w krajowym porządku prawnym, a także powołane wyżej przepisy Konwencji o Prawach Dziecka i Europejskiej Karty Społecznej oraz treść art. 6 i art. 7 kpa, skarżąca wskazała, iż organy administracji miały obowiązek dokonać interpretacji przepisów ustawy w zgodzie z Konstytucją oraz powołanymi umowami międzynarodowymi, a w razie konfliktu, zastosować przepis wyższego rzędu, co oznacza, iż organy winne były przy ustalaniu prawa do zasiłku pominąć dochód skarżącej w postaci wypłaty zaległego wynagrodzenia wynikającego z ustawy 203 i przyznać skarżącej świadczenia przewidziane ustawą o oświadczeniach rodzinnych. Skarżąca podniosła również, iż taka interpretacja jest też zgodna ze stanowiskiem Ministerstwa Pracy, które w tym duchu przygotowało nowelizację ustawy.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentacje.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Stosownie do treści przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Decyzja SKO podjęta została w oparciu o przepisy prawa materialnego regulujące warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, to jest art. 5 ust. 1 i 3 w zw. z art. 4, art. 6, art. 8, art. 11a, art. 14, art. 20 ust. 3, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz.992).
Jak wynika z niespornych okoliczności sprawy, popartych ustaleniami organu odwoławczego, K. G. złożyła w dniu 26 lipca 2006r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko – J. G., oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (vide: wniosek k. 7 akt administracyjnych I instancji), stanowiący kontynuację otrzymywanych uprzednio świadczeń.
Do wniosku dołączone zostało zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 26 czerwca 2006r. o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, z którego wynika, że K. G. uzyskała w roku podatkowym poprzedzającym wniosek (2005) dochód w kwocie 21.683,89 (vide: zaświadczenie k. 5 akt administracyjnych I instancji).
Według ustawy o świadczeniach rodzinnych, pod pojęciem dochodu należy rozumieć - po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a). Natomiast dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2).
Ustalając dochód dwuosobowej rodziny K. G. według zasad określonych w przytoczonych wyżej przepisach, SKO ustaliło niekwestionowaną w sprawie kwotę dochodu (po odliczeniach) w wysokości 15.217,23 zł, dochód miesięczny rodziny w wysokości 1.268,10 zł i dochód na osobę w rodzinie 634,05 zł.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł, chyba że członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności - zasiłek rodzinny przysługuje wówczas, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej nie przekracza kwoty 583,00 zł (ust. 2).
Ta druga sytuacja w niniejszej sprawie niespornie nie ma miejsca.
Wymienione wyżej kwoty, stanowiące kryterium dochodowe dla uzyskania świadczeń rodzinnych, zachowały aktualność w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji, co wynika z treści § 7 i § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903).
Prawidłowe ustalenia organów rozstrzygających sprawę prowadzą do wniosku, iż skarżącej, która przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, stosownie do treści wniosku z dnia 25 lipca 2006r., świadczenia te nie przysługują. Ponieważ miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł 634,05 zł, a więc przekroczył kwotę określoną w art. 5 ust. 1 omawianej ustawy (to jest 504 zł) zasadnie przyjęto, że nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie.
Organ odwoławczy słusznie dokonał również analizy sytuacji skarżącej pod kątem regulacji art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ z niespornych okoliczności sprawy wynikało, że strona otrzymywała zasiłek rodzinny wraz z dodatkami (z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz rozpoczęcia roku szkolnego) w poprzednim okresie zasiłkowym. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 5 ust. 3 tej ustawy, w przypadku, gdy dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje.
Jednakże za wadliwą należy uznać, w ocenie Sądu, wykładnię przytoczonego przepisu dokonaną przez SKO, bowiem przepis ten, przy zastosowaniu wykładni systemowej, należy rozumieć w ten sposób, iż "dochód rodziny", o którym mowa w art. 5 ust. 3 winien być rozumiany jako dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, o którym mowa w art. 5 ust. 1 (por. także m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 marca 2006r., sygn. akt SA/Wa 191/06, Baza orzeczeń LEX nr 197471). W przypadku rodziny skarżącej oznacza to, że ustalone dla niej kryterium dochodowe w kwocie 1.008,00 zł nie mogłoby przekroczyć kwoty 1.104,00 zł. Niezależnie od powyższego, błędna ocena organu nie doprowadziła do naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak bowiem prawidłowo ustalono, przeciętny miesięczny dochód rodziny skarżącej uzyskany w roku poprzedzającym okres zasiłkowy wyniósł kwotę 1.268,10 zł.
W konsekwencji należy uznać, iż organy administracji prawidłowo i zgodnie z przytoczonymi wyżej przepisami nie przyznały skarżącej zasiłku rodzinnego ani wymienionych wyżej dodatków do tego zasiłku, wynikających z art. 8 pkt 3 lit. a i pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących uwzględnienia w dochodzie rodziny wypłaconej w roku 2005 jednorazowo kwoty wynikającej z art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995r., Nr 1, poz. 2, ze zm.), a także innych zaległych świadczeń pracowniczych (z tytuły godzin nadliczbowych), stwierdzić należy, że nie są one zasadne.
Stosownie do treści przytoczonego wyżej przepisu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazać trzeba, iż wypłacone w 2005r. przedmiotowe należności, od których, jak wynika to ze znajdujących się w aktach dowodów, zostały pobrane i odprowadzone składki na ubezpieczenie społeczne i podatek, stanowią po dokonaniu odliczeń wskazanych w art. 3 pkt 1 lit. a omawianej ustawy dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych i winny być uwzględnione przy ustalaniu dochodu za rok 2005.
Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881, ze zm.), stanowi w § 2, że postępowanie w sprawie o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego (ust. 1). Do wniosku tego dołącza się między innymi zaświadczenia lub oświadczenia stwierdzające wysokość dochodu rodziny, w tym odpowiednio zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jeżeli dochody te podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, według wzoru określonego w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2 pkt 6 lit. a).
Zdaniem Sądu nietrafne są zarzuty odnoszące się do kwestionowania przepisów wymienionego wyżej rozporządzenia. Wydane ono zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 23 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, mieszczącego się w rozdziale 6 tej ustawy, regulującego postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych. Sąd nie stwierdził, żeby w szczególności treść § 2 ust. 1 pkt 6 lit. a wymienionego rozporządzenia wykonawczego przekraczała ramy wyznaczone delegacją ustawową. Zatem znajdujące się w aktach administracyjnych zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącą w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w sytuacji, gdy dochody te podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, według wzoru zaświadczenia określonego w załączniku nr 2 do rozporządzenia, nie jest niezgodne z ustawą przez to, że obejmuje również wypłatę zaległego wynagrodzenia i innych należności ze stosunku pracy.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie było podstaw do uznania, że wypłacone skarżącej w 2005r. należności z tytułu zaległych świadczeń pracowniczych stanowią utratę dochodu, o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzasadniającą zastosowanie trybu, o którym mowa w art. 5 ust. 4 tej ustawy. W dyspozycji wymienionego przepisu art. 3 pkt 23 nie mieści się bowiem sytuacja polegająca na uzyskaniu zaległych świadczeń pracowniczych.
Jako utratę dochodu ustawodawca traktuje sytuację, w jakiej członek rodziny, który dochód utracił, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zasiłek rodzinny w ten sposób, że:
- nie osiąga dochodów (np. w wyniku rozwiązania umowy o pracę, utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych, rozpoczęcia urlopu wychowawczego, sprzedaży gospodarstwa rolnego),
- jego dochód z tego miesiąca jest niższy od przeciętnego miesięcznego dochodu uzyskanego przez niego w roku kalendarzowym, z którego dochód się ustala.
Za utratę dochodu uważa się również obniżenie dochodu, które nastąpiło na skutek zmiany źródła dochodu, np. zmiany zatrudnienia na inne zatrudnienie, zmiany zatrudnienia na działalność gospodarczą, nabycie po ustaniu zatrudnienia prawa do zasiłku dla bezrobotnych, emerytury lub renty, nawet jeżeli zmiana źródła dochodu nastąpiła bez przerwy, obniżenie dochodu uzyskiwanego z tytułu zatrudnienia, które nastąpiło na skutek zmiany wymiaru czasu pracy, obniżenie dochodu uzyskiwanego z tytułu zatrudnienia, które nastąpiło na skutek obniżenia wynagrodzenia w wyniku zmiany warunków wynagradzania, określonych w umowie o pracę lub innym akcie nawiązującym stosunek pracy.
Jak wynika z powyższego, utrata dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych wiąże się ze zmianą sytuacji prawnej osoby, nie zaś ze zmianą sytuacji faktycznej, skutkiem której skarżąca uzyskała zwiększone świadczenia pracownicze.
W ocenie Sądu organy rozstrzygające niniejszą sprawę zastosowały obowiązujące przepisy prawa, stosownie do treści art. 6 kpa. Z zasady legalności określonej w tym przepisie postępowania wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działania na podstawie obowiązującego prawa, co w istocie dotyczy całego systemu prawa, łącznie z Konstytucją i wiążącymi Polskę przepisami prawa międzynarodowego. Jednakże organy administracji nie mają uprawnienia do dokonywania oceny zgodności aktu normatywnego z Konstytucją RP i umowami międzynarodowymi i z tych przyczyn organy obu instancji orzekające w rozpoznawanej sprawie nie mogły pominąć obowiązujących przepisów prawa materialnego, uznając że są one sprzeczne z ustawą zasadniczą bądź ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi. W kontekście powyższego, również zarzut skargi naruszenia przez SKO przepisu art. 6 kpa nie jest zasadny.
Natomiast odnosząc się do żądania skargi bezpośredniego stosowania Konstytucji RP, Konwencji o prawach dziecka i Europejskiej Kart Społecznej, z pominięciem art. 3 pkt 1, 2 i 23 oraz art. 5 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone między innymi w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2004r., III CK 536/02 (Baza orzeczeń LEX nr 172784) i z dnia 16 kwietnia 2004r. I CK 291/03 (OSNC z 2005r., nr 4, poz. 71), że sąd rozpoznający sprawę nie może odmówić zastosowania przepisów ustawy uznając go za niezgodny z Konstytucją. Jeśli zaś Sąd ma to przekonanie (lub wątpliwości) co do niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją, to na podstawie art. 193 Konstytucji i art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym ma obowiązek zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z odpowiednim pytaniem prawnym. Dopiero stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją otwiera możliwość niezastosowania przez sąd tego przepisu.
Wskazać trzeba, że stosownie do przepisów ustawy z dnia 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) Trybunał ten jest organem władzy sądowniczej, powołanym do badania zgodności z Konstytucją aktów normatywnych i umów międzynarodowych oraz wykonywania innych zadań określonych w Konstytucji (art. 1 ust. 1). Stosownie zaś do treści art. 3 wymienionej wyżej ustawy oraz art. 193 Konstytucji RP, sąd może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.
Odnosząc się do zarzutu skargi naruszenia art. 2 Konstytucji, wskazać należy, że przepis ten wyraża nakaz urzeczywistniania zasad sprawiedliwości społecznej, z jego treści wywiedziona jest również zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. W szczególności z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika zakaz takiego stanowienia, które tak co do treści jak i formy może być zaskoczeniem dla obywatela. Sąd nie podziela poglądu, by wywiedziona z art. 2 Konstytucji zasada uzasadniała żądanie skargi uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji.
Stosownie do treści art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Wynikająca z przytoczonego przepisu zasada równości była wielokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego i wynika z nich najogólniej, że wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, powinny być traktowane równo, to jest bez różnicowań zarówno faworyzujących jak i dyskryminujących. Jednocześnie zasada równości zakłada odmienne traktowanie tych podmiotów prawa, które nie posiadają wspólnej cechy istotnej (relewantnej). Jeżeli prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się istotną cechą wspólną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości. Sąd nie dostrzegł w niniejszej sprawie naruszenia wymienionej zasady w odniesieniu do osób, które w danym roku podatkowym uzyskały świadczenia z tytułu zaległych wynagrodzeń z "ustawy 203" w stosunku do tych osób, które uzyskały inne świadczenia podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych, a co uzasadniałoby zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.
Wskazany z kolei jako podstawa zarzutów skargi art. 18 Konstytucji stanowi, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast według art. 71 ust. 1 Konstytucji, państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
Według poglądu Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonego w wyroku z dnia 10 lipca 2000r. sprawie SK 21/99 (OTK ZU z 2000r., nr 5, poz. 144), "przepisy te ujęte w postać zasad polityki państwa, a nie praw jednostki, nie mogą stanowić podstawy indywidualnego dochodzenia roszczeń. Uważa się powszechnie, nie tylko w doktrynie prawa konstytucyjnego, że tak sformułowane postanowienia określające cele działalności organów władzy publicznej są normami programowymi i jako takie nie mogą być podstawą roszczeń obywatela (...)".
Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie powziął wątpliwości, które uzasadniałyby przedstawienie pytania prawnego co do zgodności przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z przytoczonych przepisami Konstytucji RP oraz wskazanymi umowami międzynarodowymi. Celem ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zapewnienie pomocy finansowej państwa rodzinie (pełnej lub niepełnej), w której są dzieci, a która jest w niedostatku. Temu służy wyznaczenie kryterium dochodowego, obiektywizujące sytuację rodziny, uprawniające (przy zachowaniu dodatkowych przesłanek) do pomocy finansowej państwa w postaci świadczeń przewidzianych w omawianej ustawie. Uzyskanie przez skarżącą, w roku poprzedzającym okres zasiłkowy objęty wnioskiem, dochodu przewyższającego ustanowione w ustawie kryterium oznacza, iż w rozumieniu ustawy strona nie jest w danym momencie osobą na tyle ubogą, by otrzymywać przedmiotowe świadczenia. Sąd nie widzi podstaw, by w omawianym zakresie kwestionować politykę finansową państwa.
Wskazując na powyższe, Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela zarzutów skargi odnośnie naruszenia przytoczonych wyżej przepisów Konstytucji RP.
Zarzut naruszenia art. 12 Europejskiej Karty Społecznej sporządzonej w Turynie dnia 18 października 1961r. (Dz. U. z 1999r., Nr 8, poz. 67) Sąd również ocenia jako niezasadny. Z przepisu tego wynika obowiązek państwa stworzenia zabezpieczenia społecznego, mówi on bowiem między innymi, że Umawiające się Strony zobowiązują się: "1 ustanowić lub utrzymywać system zabezpieczenia społecznego; 2 utrzymywać system zabezpieczenia społecznego na zadowalającym poziomie, równym co najmniej poziomowi niezbędnemu dla ratyfikowania Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy (nr 102) dotyczącej minimalnych norm zabezpieczenia społecznego, 3 zabiegać o stopniowe podnoszenie poziomu systemu zabezpieczenia społecznego". Z art. 12 EKS łączy się unormowanie określone przepisem art. 67 Konstytucji, zgodnie z którym Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa (ust. 1). Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa (ust. 2).
Zawarta w wymienionych przepisach gwarancja prawa do zabezpieczenia społecznego nie może być rozumiana jako źródło określonego stosunku, z wynikającym z niego prawem do świadczeń. O formach i zakresie świadczeń decydują bowiem ustawy. W tym kontekście zarzut naruszenia art. 12 EKS w powiązaniu z regulacją wynikającą z art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995r., Nr 1, poz. 2, ze zm.) jest w ocenie Sądu niezasadny.
Z kolei przepis art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989r. (Dz. U. z 1991r., Nr 120, poz. 526, zm. Dz. U. z 2000r., Nr 2, poz.11) dotyczy przysługującemu każdemu dziecku prawa do odpowiedniego poziomu życia. Zarazem jednak przepis ten nakłada na rodziców lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko odpowiedzialność za zapewnienie dziecku warunków niezbędnych dla jego rozwoju. Na państwo zaś nakłada obowiązek podjęcia wszelkich kroków, które są niezbędne dla zapewnienia, że te świadczenia na utrzymanie dziecka będą spełniane przez rodziców, czy inne zobowiązane do tego prawnie osoby. Przepis ten zobowiązuje także państwo, ale jedynie do wspomagania rodziców w realizacji prawa dziecka do odpowiedniego poziomu życia. Obowiązek wspomagania rodziców przez państwo został w Konwencji ograniczony poprzez odwołanie się do warunków krajowych oraz do środków, jakim dysponuje konkretne państwo.
W powyższym zakresie Sąd także nie powziął wątpliwości co do tego, czy wymienione w skardze przepisy ustawy o zasiłkach rodzinnych są sprzeczne z przytoczonym wyżej przepisem art. 27 Konwencji, w szczególności w odniesieniu do kwestionowanego także przepisu art. 4a "ustawy 203". Należy podkreślić, że ten ostatni przepis nie miał zastosowania w rozpoznawanej sprawie, wobec czego zarówno jego wykładnia jak i ocena skutków na potrzeby niniejszego postępowania jest zbędna.
Sąd na marginesie zwraca uwagę, że poszczególne rozwiązania przyjęte przez ustawodawcę w omawianej ustawie o świadczeniach rodzinnych mogą być przedmiotem krytycznych ocen oraz wniosków de lege ferenda, co nie oznacza, iż każdy tak oceniony przepis uzasadnia twierdzenie o jego niekonstytucyjności.
Nietrafny jest również zarzut naruszenia przepisu art. 7 kpa. Zgodnie z tym przepisem w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasady ogólne postępowania, wynikające z przytoczonego przepisu, w tym zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, mogłyby mieć zastosowanie w sytuacji, gdyby organy właściwe w sprawach zasiłków rodzinnych działały na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Wtedy bowiem, zgodnie z przytoczona wyżej zasadą, organ byłby zobowiązany załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stałby temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekraczałoby to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Niniejsza sprawa, której przedmiotem jest przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, a świadczenia te podlegają regulacji wymienionych wyżej przepisów prawa materialnego, nie pozostaje w sferze uznania administracyjnego. W sytuacji zatem, gdy strona nie odpowiada kryterium dochodowemu ustanowionemu w przepisie art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ z uwagi na treść art. 6 i art. 7 kpa nie może pominąć obowiązujących przepisów, by uwzględnić, jak chciałaby skarżąca, jej słuszny interes.
W ocenie Sądu rozstrzygające sprawę organy administracji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i zastosowały właściwą normę prawa materialnego.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) skargę jako niezasadną oddalił.