II SA/GD 1346/24

II SA/Gd 1346/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-07-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jolanta Górska /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OZ 524/25 - Postanowienie NSA z 2025-04-15
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 725
art. 51 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lipca 2025 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 28 października 2024 r., nr WOP.7721.151.2024.JS w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sztumie z dnia 4 czerwca 2024 r., nr PINB 5160.9.10.2022.ES; 2. zasądza od Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku na rzecz skarżącego R. K. kwotę 1097 zł (jeden tysiąc złotych i dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skarga R. K. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 28 października 2024 r., nr WOP.7721.151.2024.JS, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Podczas przeprowadzonej w dniu 7 września 2022 r. kontroli Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sztumie ustalił, że na działkach nr [...] i [...] w G., oprócz budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego, realizowanej w oparciu o decyzję o pozwoleniu na budowę wydaną przez Starostę Sztumskiego z dnia 13 sierpnia 2021 r., realizowana jest przez skarżącego budowa budynku garażowego o wymiarach ok. 10,85 m x 4,30 m, która według skarżącego, objęta jest zgłoszeniem z dnia 4 września 2022 r.
Pismem z dnia 4 listopada 2022 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sztumie poinformował o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie budynku garażowego o wymiarach 10,85 m x 4,20 m wybudowanego na działce nr [...] bez pozwolenia na budowę.
W dniu 30 listopada 2022 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sztumie przeprowadził ponowną kontrolę, w trakcie której ustalił, że budynek garażowy znajdujący się na działce nr [...] ma wymiary 10,85 m x 4,20 m oraz wysokość do kalenicy 4,35 m. Jest to budynek parterowy, murowany z dachem dwuspadowym. Według oświadczenia skarżącego budynek ten wybudowany został przez niego w okresie czerwiec-sierpień 2022 r., po dokonaniu zgłoszenia Staroście Kartuskiemu.
Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2024 r., wydanym na podstawie art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2023 r., poz. 682), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sztumie wstrzymał prowadzenie robót budowlanych przy przedmiotowym budynku garażowym oraz poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację w terminie 30 dni od dnia doręczenia tego postanowienia.
W piśmie z dnia 31 marca 2023 r. skarżący złożył wniosek o legalizację budynku garażowego o wymiarach 10,85 m x 4,20 m, usytuowanego na działce nr [...] w G.
Postanowieniem z dnia 19 maja 2023 r., wydanym na podstawie art. 48b ust. 1 i 2 ustawy – Prawo budowlane, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sztumie nałożył na skarżącego obowiązek przedłożenia w terminie do dnia 31 października 2023 r. następujących dokumentów legalizacyjnych: decyzji o warunkach zabudowy dla ww. budynku garażowego; oświadczenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane; trzech egzemplarzy zagospodarowania działki lub terenu oraz dwóch egzemplarzy projektu techniczno-budowlanego, wskazując, że w przypadku niespełnienia ww. obowiązku zostanie orzeczona rozbiórka przedmiotowego obiektu.
Pismem z dnia 30 października 2023 r. skarżący zwrócił się z prośbą o zmianę terminu przedłożenia dokumentów legalizacyjnych do dnia 1 marca 2024 r., wskazując na konieczność uzyskania decyzji o warunkach zabudowy, map do celów projektowych oraz sporządzenia projektu budowlanego.
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2023 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sztumie zmienił termin wyznaczony w postanowieniu z dnia 19 maja 2023 r. na dzień 31 marca 2024 r.
W piśmie z dnia 5 marca 2024 r. skarżący zwrócił się do organu I instancji o ponowną zmianę terminu na przedłożenie dokumentów legalizacyjnych do dnia 20 lipca 2024., wskazując na trwające prace polegające na opracowaniu dokumentacji technicznej oraz procedurę administracyjną związaną z uzyskaniem decyzji o warunkach zabudowy.
Pismem z dnia 26 marca 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy Sztum poinformował organ I instancji, że skarżący w dniu 7 lutego 2024 r. złożył wniosek o warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku garażowego na działce nr [...] obręb G. a następnie na jego wniosek z dnia 5 marca 2024 r. postanowieniem z dnia 6 marca 2024 r. postępowanie to zostało zawieszone. Nadto, wskazano, że organ nie prowadzi innych postępowań o warunki zabudowy z wniosku skarżącego i nie prowadzi innych postępowań w sprawie warunków zabudowy na działce nr [...] obręb G., gmina S.
Mając powyższe na uwadze, postanowieniem z dnia 29 marca 2024 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sztumie odmówił kolejnej zmiany terminu do wykonania obowiązku polegającego na przedłożeniu dokumentów legalizacyjnych przedmiotowego budynku.
Następnie, decyzją z dnia 4 czerwca 2024 r., nr PINB.5160.9.10.2022.ES, wydaną na podstawie art. 49e pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2023 r., poz. 682), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sztumie nakazał skarżącemu dokonać rozbiórki budynku garażowego o konstrukcji murowanej, z dachem dwuspadowym o konstrukcji drewnianej, pokrytym papą, o wymiarach w rzucie poziomym konstrukcji 10,85 m x 4,20 m = 45,57 m2 i wysokości w kalenicy 4,35 m, usytuowanego na działce nr [...] położonej w obrębie G., gmina S.
Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że zasadne było wydanie decyzji o rozbiórce, albowiem legalizacja samowoli jest uprawnieniem a nie obowiązkiem. Z informacji uzyskanych z Urzędu Gminy w Sztumie wynika zaś, że skarżący złożył wniosek o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dopiero w dniu 7 lutego 2024 r. a więc 9 miesięcy po wydaniu postanowienia z dnia 19 maja 2023 r. a w dniu 5 marca 2024 r. skarżący złożył wniosek o zawieszenie tego postępowania. Postępowanie to zostało zawieszone z dniem 6 marca 2024 r. Powyższe, zdaniem organu, świadczy o tym, że skarżący nie jest zainteresowany zalegalizowaniem obiektu i brak było również podstaw do dalszego przedłużania terminu wykonania określonych obowiązków.
Po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącego odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia 28 października 2024 r., wydaną na podstawie art. 49e pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2024 r., poz. 725 ze zm.), Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sztumie z dnia 4 czerwca 2024 r.
Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że budowa przedmiotowego budynku garażowego wymagała uzyskania pozwolenia na budowę. Zgodnie bowiem z treścią art. 29 ust. 1 pkt 14 Prawa budowlanego nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa wolno stojących garaży o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m2 powierzchni działki. Z niespornych ustaleń wynika zaś, że wymiary przedmiotowego budynku wynoszą 10,85 m x 4,20 m, co daje powierzchnię zabudowy wynoszącą 45,57 m2. Organ stwierdził przy tym, że przedmiotowy budynek garażowy nie jest budynkiem, którego budowa została przez skarżącego zgłoszona Staroście Sztumskiemu. W piśmie z dnia 4 września 2022 r. skarżący zgłosił bowiem Staroście Sztumskiemu budowę na działce nr [...] w G. budynku garażowego o wymiarach wynoszących 5,00 m x 7,00 m, a więc o łącznej powierzchni 35 m2.
Ponieważ zaś skarżący nie posiadał pozwolenia na budowę przedmiotowego obiektu, obligowało to do wdrożenia procedury określonej w art. 48 Prawa budowlanego, która została przez organ I instancji przeprowadzona prawidłowo, zgodnie z przepisami. Z kolei, z uwagi na nieprzedłożenie przez skarżącego dokumentów wskazanych w postanowieniu organu I instancji z dnia 19 maja 2023 r., wydanym na podstawie art. 48b ust. 1 ustawy – Prawo budowlane, zasadne było wydanie decyzji o rozbiórce na podstawie art. 49e pkt 3 ustawy – Prawo budowlane.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy wskazał jednocześnie, że przedmiotem niniejszego postępowania jest jedynie budynek garażowy usytuowany na działce nr [...] w G. Dla tego postępowania nie mają znaczenia inne postępowania prowadzone w sprawie odrębnego obiektu budowlanego - budynku mieszkalnego jednorodzinnego usytuowanego na terenie działek nr [...] i [...]. Organy nadzoru budowlanego nie mogą uzależniać podejmowanych czynności od rozstrzygnięć wydanych w stosunku do innego obiektu budowlanego. Ponadto, nie mogą mieć znaczenia dla tego postępowania powody zawieszenia postępowania o wydanie warunków zabudowy, tym bardziej, że wniosek skarżącego dotyczył zabudowy sąsiedniej działki nr [...] a nie działki nr [...], na której znajduje się przedmiotowy budynek.
We wniesionej do Sądu skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik postępowania tj.:
- art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, zwłaszcza poprzez nieprzeprowadzenie dowodów prowadzących do ustalenia, że skarżący wybudował budek garażowy na podstawie zgłoszenia dokonanego Staroście Sztumskiemu z przekroczeniem powierzchni zabudowy, a konstrukcja i posadowienie budynku umożliwiają jego częściową rozbiórkę w celu doprowadzenia go do stanu zgodnego z prawem;
- art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedokładne i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, brak wskazania na jakich dowodach organ oparł przekonanie, że pomimo zgłoszenia przez skarżącego 4 września 2022 r. Staroście Sztumskiemu budowy budynku garażowego, wybudowany przez skarżącego budynek garażowy nie jest budynkiem wybudowanym na podstawie dokonanego zgłoszenia;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy organ II instancji winien zmienić zaskarżoną decyzję poprzez nakazanie dokonania rozbiórki części budynku garażowego o konstrukcji murowanej, z dachem dwuspadowym o konstrukcji drewnianej, pokrytym papą, o wymiarach w rzucie poziomym konstrukcji 10,85 x 4,20 m -45,57 m2 i wysokości kalenicy 4,35 m, usytuowanej działce nr [...] położonej w obrębie G., w części przekraczającej powierzchnię 35 m2.
2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 49e pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym nie istniały przesłanki wydania decyzji o nakazaniu dokonania rozbiórki całości budynku garażowego a jedynie jego części.
W odpowiedzi na skargę, Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację, przedstawione w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 13 czerwca 2025 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. z oceny technicznej z dnia 6 czerwca 2025 r. na okoliczność, ze powstały budynek garażowy jest budynkiem, którego powstanie było zgłoszone Staroście Sztumskiemu 4 września 2022 r. i który to budynek może być poddany rozbiórce częściowo, tj. w zakresie przekraczającym powierzchnię 35 m2 a zmiana gabarytów obiektu nie wpłynie negatywnie na jego stateczność ani na bezpieczeństwo konstrukcji.
Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 28 października 2024 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sztumie z dnia 4 czerwca 2024 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 20 października 2024 r. Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sztumie z dnia 4 czerwca 2024 r., nakazującą skarżącemu dokonać rozbiórki budynku garażowego o konstrukcji murowanej, z dachem dwuspadowym o konstrukcji drewnianej, pokrytym papą, o wymiarach w rzucie poziomym konstrukcji 10,85 m x 4,20 m = 45,57 m2 i wysokości w kalenicy 4,35 m, usytuowanego na działce nr [...] położonej w obrębie G., gmina S.
Podstawę prawną tej decyzji stanowił przepis art. 49e pkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2024 r., poz. 725 ze zm.), zgodnie z którym organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku nieprzedłożenia, w wyznaczonym terminie, dokumentów legalizacyjnych.
Wydanie tej decyzji poprzedzone zostało przeprowadzeniem przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sztumie postępowania na podstawie art. 48 ustawy - Prawo budowlane.
Jak prawidłowo wskazały orzekające w sprawie organy, zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 pkt 14 Prawa budowlanego nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa wolno stojących garaży o powierzchni zabudowy do 35 m2, przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m2 powierzchni działki. Z niespornych ustaleń wynika, że przedmiotowy budynek ma wymiary 10,85 m x 4,20 m oraz powierzchnię zabudowy 45,57 m2. Zatem, budowa takiego obiektu wymagała uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę, której skarżący niewątpliwie nie posiada.
Przepis art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo budowlane stanowi, że organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę.
Zgodnie z treścią art. 48 ust. 2 jeżeli w wyniku budowy występuje stan zagrożenia życia lub zdrowia ludzi, w postanowieniu o wstrzymaniu budowy organ nadzoru budowlanego nakazuje bezzwłoczne: 1) zabezpieczenie obiektu budowlanego lub terenu, na którym prowadzona jest budowa, oraz 2) usunięcie stanu zagrożenia. W postanowieniu o wstrzymaniu budowy informuje się o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części, zwanego dalej "wnioskiem o legalizację", oraz o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji obiektu budowlanego lub jego części, zwanej dalej "decyzją o legalizacji", oraz o zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej (art. 48 ust. 3). Stosownie przy tym do treści art. 48a ust. 1 w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może złożyć wniosek o legalizację. Zgodnie z treścią art. 48b ust. 1 w przypadku złożenia wniosku o legalizację organ nadzoru budowlanego nakłada, w drodze postanowienia, obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w terminie nie krótszym niż 60 dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Stosownie zaś do treści art. 48b ust. 2 w przypadku budowy wymagającej decyzji o pozwoleniu na budowę lub w przypadku budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-3, do dokumentów legalizacyjnych należą: 1) zaświadczenie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami: obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego lub uchwał w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej lub towarzyszącej; 2) dokumenty, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4, oraz dwa egzemplarze projektu technicznego.
Jednakże, w ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy zastosowały tryb legalizacji przedmiotowego garażu, przewidziany w art. 48 ustawy – Prawo budowlane, nie rozważając w ogóle możliwości zastosowania trybu naprawczego, przewidzianego w art. 50-art. 51 tej ustawy.
Natomiast, przepis art. 50 ust. 1 pkt 3 ustawy – Prawo budowlane stanowi, że w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49f organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych na podstawie zgłoszenia z naruszeniem art. 29 ust. 1 i 3.
Jak wynika zaś z dokonanych w toku postępowania ustaleń, w piśmie z dnia 4 września 2022 r. skarżący zgłosił Staroście Sztumskiemu budowę budynku garażowego o wymiarach 5 x 7 m na terenie działki nr [...] w G. Do zgłoszenia tego Starosta nie wniósł sprzeciwu. Przedmiotem niniejszego postępowania jest wybudowany na terenie działki nr [...] w G. budynek garażowy o konstrukcji murowanej, z dachem dwuspadowym o konstrukcji drewnianej, pokrytym papą, o wymiarach w rzucie poziomym konstrukcji 10,85 m x 4,20 m = 45,57 m2 i wysokości w kalenicy 4,35 m.
Wyjaśnić zaś należy, że wzniesienie obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, może skutkować zarówno wszczęciem postępowania na podstawie art. 48 Prawa budowlanego, jak i wszczęciem procedury legalizacyjnej w oparciu o art. 50 i art. 51 tej ustawy. Przepisy te bowiem znajdują zastosowanie w przypadku wykonania robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę. Nie oznacza to jednak, że organ nadzoru budowlanego dysponuje pełną swobodą w wyborze właściwego trybu postępowania w stosunku do obiektu budowlanego wzniesionej bez pozwolenia. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, zastosowanie trybu określonego w art. 48 Prawa budowlanego w stosunku do obiektów wzniesionych w oparciu o dokonane zgłoszenie, możliwe jest wyłącznie po wykazaniu przez organ, że zachowania inwestora miały na celu złamanie lub obejście prawa. Brak wykazania tych okoliczności powoduje, że zasadniczym trybem pozostającym w dyspozycji organu pozostaje tryb naprawczy wynikający z przepisów art. 50 i art. 51 Prawa budowlanego (zob. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3157/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy inwestor dokonał skutecznego zgłoszenia zamiaru wykonania robot budowlanych polegających na budowie obiektu budowlanego, a następnie zrealizował obiekt niezgodnie ze zgłoszeniem i finalnie jest obiektem, którego realizacja wymaga uprzedniego uzyskania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, nie sposób – co do zasady – przyjąć, że w takiej sytuacji organ nadzoru budowlanego winien stosować procedurę przewidzianą dla obiektów budowlanych zrealizowanych bez wymaganego przepisami pozwolenia na budowę, czyli procedurę uregulowaną w art. 48 ustawy – Prawo budowlane. Przepisy art. 48 dotyczą bowiem rozbiórki lub legalizacji obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia, albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia, i z racji dotkliwości sankcji oraz samej procedury naprawczej winny znaleźć zastosowanie w sytuacji, w której inwestor zrealizował roboty budowlane bez dopełnienia jakichkolwiek formalności w organie architektoniczno – budowlanym.
W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że zgłoszenie wykonania określonych robót budowlanych i brak sprzeciwu właściwego organu wyklucza twierdzenie, że roboty budowlane były wykonywane w warunkach uzasadniających stosowanie art. 48 ustawy Prawo budowlane, chyba że zamiarem inwestora było obejście prawa polegające na wystąpieniu ze zgłoszeniem robót budowlanych, chociaż wiedział on, że zgłaszana inwestycja wymaga uzyskania pozwolenia na budowę (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 443/10, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że skarżący dokonał zgłoszenia organowi administracji architektoniczno – budowlanej i zrealizował obiekt o deklarowanym charakterze lecz w większych rozmiarach. Taki inwestor nie może być w identycznej sytuacji prawnej jak ten, który realizuje zamierzenie budowlane w zupełnej samowoli, bez poddania się jakimkolwiek wymogom prawnym. W doktrynie wskazuje się na konieczność odróżnienia czy zakres wykonanych robót budowlanych jest różny od przedmiotu i zakresu określonego w zgłoszeniu, wtedy uzasadnione jest zastosowanie art. 48 ustawy (por. A. Plucińska – Filipowicz, Prawo budowlane. Komentarz LEX), czy też zakres i charakter robót pozostał bez zmian, tak jak w rozpoznawanej sprawie.
W tej sytuacji, należało rozważyć możliwość zastosowania przepisów art. 51 ust. 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy - Prawo budowane w odniesieniu do zrealizowanego przez skarżącego obiektu budowlanego. Przepisy te znajdują bowiem zastosowanie do sytuacji, w której inwestor realizując obiekt budowlany odstąpił od warunków zgłoszenia oraz w zakresie rodzajów decyzji umożliwiają znacznie bardziej elastyczne rozstrzygnięcie sprawy niż przepisy art. 48 tej ustawy, które przewidują jedynie dwa rozwiązania – albo zatwierdzenie projektu budowlanego obiektu przy jednoczesnym uiszczeniu opłaty legalizacyjnej, albo rozbiórkę obiektu lub jego części. Regulacje art. 51 przyznają organom nadzoru budowlanego szereg możliwości władczego nakazania doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, w tym ewentualnego doprowadzenia zrealizowanego obiektu budowlanego do stanu zgodnego ze zgłoszeniem – bądź przez wydanie decyzji o rozbiórce obiektu lub jego części (art. 51 ust. 1 pkt 1), decyzji o doprowadzeniu obiektu do stanu poprzedniego (art. 51 ust. 1 pkt 1), bądź decyzji o nałożeniu obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych (art. 51 ust. 1 pkt 2).
W niniejszej sprawie skarżący zrealizował roboty budowlane na podstawie skutecznego zgłoszenia, przekraczając jednakże jego zakres co do wymiarów obiektu.
W orzecznictwie wskazuje się, że zwiększenie powierzchni zabudowy obiektu realizowanego na podstawie zgłoszenia może stanowić podstawę do wdrożenia trybu naprawczego z art. 50 – 51 Prawa budowlanego analogicznie jak istotne odstępstwa od projektu budowlanego (zob. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. akt II OSK 3/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl), chyba że zostanie wykazane, że zamiarem inwestora było obejście prawa.
W niniejszej sprawie, organy obu instancji nie wykazały w żaden sposób, aby działanie skarżącego nosiło cechy celowego obejścia prawa i z góry zastosowały tryb legalizacji określony w przepisie art. 48 Prawa budowlanego. Brak rozważenia możliwości zastosowania trybu naprawczego świadczy o nienależytym wyjaśnieniu sprawy i jednocześnie naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję z dnia Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 28 października 2024 r., jak i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Sztumie z dnia 4 czerwca 2024 r.
Prowadząc ponownie postępowanie orzekające organy, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., uwzględnią oceną prawną i wskazania przedstawione powyżej. W razie ustalenia, że działanie skarżącego nie miało na celu obejścia przepisów prawa właściwe będzie zastosowanie trybu naprawczego z art. 50 i art. 51 ustawy - Prawo budowlane.
Wyjaśnić przy tym należy, że przedmiotem postępowania czy to legalizacyjnego, czy to naprawczego jest zasadniczo obiekt budowlany w takim kształcie, w jakim został on zrealizowany przez inwestora i oba te tryby umożliwiają jego zachowanie po spełnieniu odpowiednich dla danego trybu warunków. Tak też zresztą było prowadzone postępowanie w niniejszej sprawie, jako że umożliwiono skarżącemu doprowadzenie do zalegalizowania garażu w zrealizowanych ostatecznie przez skarżącego wymiarach. W tej sytuacji nie jest możliwe dokonanie przez Sąd oceny możliwości, czy też konieczności dokonania rozbiórki części budowanego przez skarżącego garażu, aczkolwiek wskazać należy, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem możliwa jest częściowa rozbiórka w obu tych trybach (zob. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2020 r., sygn. akt II OSK 3/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd orzekł o zwrocie kosztów niniejszego postępowania.