II SA/GD 1332/24

II SA/Gd 1332/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jakub Chojnacki
Jolanta Górska /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji i umorzono postępowanie (art. 145 § 3 ustawy - PoPPSA)
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Sałek-Gałązka po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi O.B na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 24 października 2024 r. nr SKO.421.429.2024 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Redzikowo z dnia 23 września 2024r. nr CUS.ŚP.5211.139.2024 i umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Skarga O. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 24 października 2024 r. wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 11 stycznia 2024 r. przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną – S. K. na okres od dnia 1 września 2023 r. do dnia 4 marca 2024 r. Decyzja ta została zmieniona decyzją Wójta Gminy R. z dnia 14 marca 2024 r. w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przyznano skarżącemu do dnia 30 czerwca 2024 r.
Następnie, Wójt Gminy R., decyzją z dnia 23 września 2024 r., nr CUS.ŚP.5211.190.2024R., wydaną na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 203 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323), uchylił decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 11 stycznia 2024 r., zmienioną decyzją Wójta Gminy R. z dnia 14 marca 2024 r.
Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że w dniu 12 maja 2024 r. skarżący wyjechał wraz z żoną z terytorium RP, dokąd wrócili w dniu 20 sierpnia 2024 r. Wyjazd trwał powyżej 30 dni. Tym samym, z dniem 12 maja 2024 r. skarżący utracił uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stosownie bowiem do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium państwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 167 ze zm.) jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium RP w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium RP, jego pobyt na tym terytorium RP, uznaje się na legalny do dnia 30 września 2025 r. Stosownie zaś do treści art. 11 tej ustawy wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium RP na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1.
Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącego odwołania, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 24 października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia 23 września 2024 r., w pełni akceptując uzasadnienie przedstawione przez organ I instancji w wydanej decyzji.
We wniesionej do Sądu skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia 23 września 2024 r., wskazując, że we wskazanym przez organy okresie musiał wraz z żoną udać się na terytorium Ukrainy w celu ponownego uzyskania przez jego żonę orzeczenia komisji lekarskiej, które na podstawie dekretu Prezydenta Ukrainy przestały obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył, co następuje:
Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 24 października 2024 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy Redzikowo z dnia 23 września 2024 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa.
Podstawę prawną wydanych decyzji stanowił przepis art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323), zgodnie z którym organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Powołany przepis art. 32 ust. 1 stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, dlatego też winien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. Do przesłanek umożliwiających zastosowanie powołanego przepisu ustawodawca zalicza:
1) zmianę sytuacji rodzinnej lub dochodowej rodziny mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych;
2) nabycie przez członka rodziny prawa do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;
3) nienależne pobranie świadczenia rodzinnego;
4) wystąpienie innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń.
W przypadku przesłanek określonych w punktach 1, 2 i 4, należy dokonywać ich analizy w kontekście świadczenia rodzinnego, które przyznano weryfikowaną decyzją ostateczną. Należy więc dokonać weryfikacji, na ile wystąpienie jednej z tych przesłanek wpłynęło na podstawę faktyczną decyzji przyznającej świadczenie. Analiza tych okoliczności musi odbywać się więc w odniesieniu do przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego, jak również warunkujących jego wysokość. Inny charakter ma przesłanka trzecia, dotycząca sytuacji, w której osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Tryb ustalenia, że świadczenie rodzinne zostało pobrane nienależnie uregulowany jest w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatem to w postępowaniu regulowanym wskazanym przepisem organ dokonuje oceny przesłanek warunkujących uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Przedmiotem postępowania regulowanego art. 32 ust. 1 jest natomiast wyłącznie weryfikacja ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia rodzinnego.
W niniejszej sprawie orzekające w sprawie organy nie wskazały konkretnie, z powodu zaistnienia której z wymienionych przesłanek zastosowały przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niesporne jednak w sprawie jest, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 11 stycznia 2024 r. przyznało skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną – S. K. na okres od dnia 1 września 2023 r. do dnia 4 marca 2024 r. i decyzja ta została następnie zmieniona decyzją Wójta Gminy R. z dnia 14 marca 2024 r. w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne przyznano skarżącemu do dnia 30 czerwca 2024 r. Kontrolowana zaś w niniejszej sprawie decyzja Wójta Gminy R. wydana została w dniu 23 września 2024 r. a więc w czasie, kiedy to skarżący nie miał już prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego mu decyzją z dnia 11 stycznia 2024 r., zmienioną decyzją z dnia 14 marca 2024 r. Na mocy tych decyzji prawo do pobierania przedmiotowego świadczenia przysługiwało bowiem skarżącemu wyłącznie do dnia 30 czerwca 2024 r.
W związku z tym wyjaśnić należy, że w sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzji przyznającej świadczenie. Zmiana decyzji w trybie art. 32 ust. 1, tj. w trybie właściwym do zmiany decyzji o świadczeniach rodzinnych, możliwa jest wyłącznie w odniesieniu do decyzji pozostających w obrocie prawnym i niewykonanych w całości, tj. decyzji przyznających świadczenie na czas nieoznaczony bądź decyzji, których okres zasiłkowy jeszcze się nie zakończył. Może nastąpić jedynie ze skutkiem na przyszłość, gdyż ze względu na konstytutywny charakter tej decyzji, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc - z mocą od jej wydania.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 32 ust. 1 utrwalił się pogląd, według którego decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość (ex nunc - od chwili obecnej). Wpływa ona bowiem na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Brak jest więc podstaw by w trybie tego przepisu uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną ex tunc. Wobec tego przepis ten nie daje podstaw do wstecznego określenia okresu, na który przyznano świadczenie, to jest do ponownego orzeczenia określającego inny (krótszy) okres uprawniający do pobierania świadczenia, niż wynikający z decyzji pierwotnej w sytuacji, gdy okres ten upłynął. Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim art. 32 ust. 1 ani działający w powiązaniu z art. 163 k.p.a. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 decyzji przyznającej świadczenie (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 676/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym nie jest prawidłowa decyzja uchylająca lub zmieniająca decyzję z mocą wsteczną (zob. wyrok WSA w Kielcach z dnia 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 475/24, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tych wszystkich względów, Sąd uznał, że brak było podstaw do wydania kontrolowanych w niniejszej sprawie decyzji. W dacie orzekania przez organy w niniejszej sprawie upłynął już okres na jaki przyznano skarżącemu świadczenie decyzją z dnia 11 stycznia 2024 r.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 24 października 2024 r., jak i poprzedzającą ja decyzję Wójta Gminy R. z dnia 23 września 2024 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Jednocześnie, na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie w niniejszej sprawie.