II SA/Gd 1285/24

II SA/Gd 1285/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Jacek Hyla
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia NSA Jacek Hyla Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2025 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 listopada 2024 r. nr SKO Gd/4007/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 28 grudnia 2022 r. B. T. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Burmistrza Miasta Kościerzyna (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A.T.
Decyzją z 20 stycznia 2023 r. Burmistrz, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b
i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
(Dz. U. z 2022 r., poz. 615) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia.
Organ pierwszej instancji ocenił, że zakres opieki sprawowanej nad mężem nie wymusza na Wnioskodawczyni rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania
(art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Burmistrz wskazał również, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17
ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność męża Strony, zgodnie z wydanym względem niego orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Ponadto Wnioskodawczyni pobiera rodzicielskie świadczenie uzupełniające (dalej: "r.ś.u."), co stanowi negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawczynię Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 8 września 2023 r. utrzymało ją w mocy.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w sprawie zaistniała negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem Strona od 31 października 2019 r. pobiera r.ś.u.
Na decyzję organu odwoławczego Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: "WSA w Gdańsku", "Sąd"), który wyrokiem
z 5 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 1010/23 uchylił ją.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że odmowa przyznania Wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego została oparta na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do r.ś.u., o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1051) - dalej: "ustawa o r.ś.u.".
WSA w Gdańsku zwrócił uwagę, że powyższa regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego (dalej: "TK"), który wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. w sprawie SK 2/17 orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi,
że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd wskazał następnie, że w u.ś.r. został uregulowany przypadek zbiegu uprawnień do świadczeń. W art. 27 ust. 5 tej ustawy wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa
w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
WSA w Gdańsku zwrócił uwagę, że w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, w tym m.in. do r.ś.u. Zatem sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych WSA w Gdańsku wskazał, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. W związku z tym Sąd podniósł, że Strona powinna mieć prawo do wyboru jednego ze świadczeń, a w przypadku dokonania wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, do zawieszenie prawa do r.ś.u. na podstawie art. 134 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.) w zw. z art. 7 ust. 4 ustawy o r.ś.u. WSA w Gdańsku wskazał przy tym, że o możliwości złożenia wniosku
o zawieszenie prawa do r.ś.u. i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien Stronę poinformować, po uprzednim ustaleniu, że spełnia ona wszystkie pozytywne przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą w jego przyznaniu jest fakt pobierania r.ś.u. Od weryfikacji pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy w tej sprawie jednak się uchyliły.
W konsekwencji Sąd uznał, że Kolegium dokonało wadliwej interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. W sprawie nie przeanalizowano bowiem materiału dowodowego pod kątem tego, czy wymiar sprawowanej przez Stronę opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz konkretne potrzeby męża, wynikające z posiadanych przez niego schorzeń, uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Gdańsku zobowiązał Kolegium do przyjęcia, że sam fakt pobierania przez Wnioskodawczynię r.ś.u. nie wyklucza możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego i zbada, czy w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym
w szczególności informacje wynikające z wywiadu środowiskowego co do wymiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki i potrzeb osoby niepełnosprawnej.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium decyzją z 6 listopada 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 20 stycznia 2023 r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania w sprawie wskazując m.in., że pismem z 24 października 2024 r. zwrócił się do organu pierwszej instancji o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez ustalenie, czy i ewentualnie kiedy Wnioskodawczyni zawiesiła prawo do r.ś.u., a w sytuacji ustalenia, że dokonano takiego zawieszenia zobowiązało organ pierwszej instancji do ponownego przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi poinformowano, że na dzień udzielania informacji (29 października 2024 r.) Strona pobiera r.ś.u., brak jest złożonych dokumentów o zawieszeniu tego świadczenia.
Kolegium podkreśliło, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne
i spełniająca warunki do jego przyznania nie może jednocześnie pobierać r.ś.u. Dopiero zawieszenie pobierania r.ś.u. spowodowałoby, że Wnioskodawczyni mogłaby spełniać przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że ta ostatnia konstatacja odnosi się w przedmiotowej sprawie tylko do stanu faktycznego i stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. Innymi słowy, gdyby Strona zawiesiła prawo do pobierania r.ś.u. do 31 grudnia 2023 r. i najpóźniej z tym dniem mogłaby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to w sprawie miałby zastosowanie art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., który byłby podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również w przypadku opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną.
Kolegium podało, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.
o świadczeniu wpierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) - dalej: "u.ś.w.", w sprawach
o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie prawo Wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem nie powstało (i nie może nawet hipotetycznie powstać) do dnia 31 grudnia 2023 r.
Kolegium wskazało, że w tej sytuacji, skoro nie zachodzą przesłanki określone
w art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawie począwszy od 1 stycznia 2024 r. ma zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w jego aktualnym brzmieniu (obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.). Zgodnie
z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje obecnie wyłącznie w przypadku sprawowania opieki nad osobą, która nie ukończyła 18. roku życia. W przedmiotowej sprawie ta przesłanka nie została także spełniona.
Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że w sytuacji gdy Wnioskodawczyni nie zawiesiła prawa do pobierania r.ś.u. do 31 grudnia 2023 r., to nawet w przypadku potwierdzenia w sprawie zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem, nie spełnia ona (i nie będzie spełniać) przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść
art. 63 ust. 1 u.ś.w. oraz aktualną treść art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W skardze na decyzję organu odwoławczego B. T., reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzuciła jej naruszenie art. 63 ust. 1 u.ś.w. w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że niniejsza sprawa - w której Skarżąca złożyła prawidłowy i kompletny wniosek o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed 31 grudnia 2023 r. - świadczenie nie powinno zostać ustalone, gdyż od 1 stycznia 2024 r. nie znajdują zastosowania w sprawie przepisy regulujące prawo do tego świadczenia sprzed wejścia w życie u.ś.w.
W oparciu o tak sformułowany zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji
w całości, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi zarzucono, że Kolegium, mimo wytycznych WSA w Gdańsku dotyczących zbadania związku przyczynowego, nie uczyniło tego i wydało decyzję odmawiającą Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - wskazując, że na skutek wejścia w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. u.ś.w. w związku z treścią art. 63 ust. 1 tej ustawy, po wskazanej dacie świadczenie nie może zostać przyznane.
Strona skarżąca podniosła, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie Kolegium całkowicie zaniechało wykładni systemowej i celowościowej powołanych przepisów. Zwrócono uwagę, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Tym samym, wydając decyzję w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego organ potwierdza jego przysługiwanie - powstanie uprawnienia - od chwili wniesienia wniosku "o ustalenie prawa do tego świadczenia".
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych podniesiono, że stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w u.ś.r.
w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Wskazano, że ustalając zakres stosowania wskazanego przepisu przejściowego należy uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek
z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji art. 63 ust 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organ rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia tych przesłanek organ powinien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ powinien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r.
Zdaniem strony skarżącej uznanie za właściwe stanowiska Kolegium prowadziłoby do naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności i zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony. Zarzucono,
że zaskarżona decyzja pozbawia Skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niejako wstecz, na podstawie przesłanek, które nie istniały (tym samym nie były podnoszone)
w toku postępowania. Taką interpretację przepisów uznano za głęboko krzywdzącą, nie tylko sprzeczną z ich prawidłową wykładnią systemową i celowościową, ale wręcz pozbawiającą uprawnionych możliwości otrzymania świadczenia za okres, w którym wedle obowiązujących przepisów świadczenie to im się należało.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy
w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 6 listopada 2024 r. utrzymująca
w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kościerzyna z 20 stycznia 2023 r. odmawiającą B. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. T.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że powyższa decyzja Kolegium została wydana po uprzednim uchyleniu przez WSA w Gdańsku (wyrokiem z 5 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 1010/23) decyzji Kolegium z 8 września 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza z 20 stycznia 2023 r.
Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W piśmiennictwie (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2004, s. 388) wskazuje się, że przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Może ona dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Wskazuje się również, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego, a także po wzruszeniu wyroku pierwotnego w prawem określonym trybie (por. T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, PWN, Warszawa 2000, s. 268). Zwraca się także uwagę,
że związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.
Zaprezentowane powyżej poglądy doktryny znajdują również odzwierciedlenie
w orzecznictwie sądowym. Przykładowo, Sąd Najwyższy w wyroku z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97 (OSNP 1999/1/2) wypowiadając się w kwestii związania sądu administracyjnego oceną prawną na gruncie art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r.
o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) wyjaśnił,
że oznacza to, iż: "(...) ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on zawsze związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy" (por. również wyroki NSA:
z 10 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1670/12, czy z 19 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 511/13, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze przedstawione powyżej rozważania teoretyczne konieczne jest dokonanie analizy uzasadnienia wyroku WSA w Gdańsku z 5 czerwca 2024 r. sygn. akt
II SA/Gd 1010/23.
Uchylając decyzję Kolegium z 8 września 2023 r. WSA w Gdańsku wskazał,
że odmowa przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego została oparta na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1051).
WSA w Gdańsku zwrócił uwagę, że powyższa regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. w sprawie SK 2/17 orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie
w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd wskazał następnie, że w u.ś.r. został uregulowany przypadek zbiegu uprawnień do świadczeń. W art. 27 ust. 5 tej ustawy wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa
w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
WSA w Gdańsku zwrócił uwagę, że w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, w tym m.in. do r.ś.u. Zatem sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych WSA w Gdańsku wskazał, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. W związku z tym Sąd podniósł, że Strona powinna mieć prawo do wyboru jednego ze świadczeń, a w przypadku dokonania wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, do zawieszenie prawa do r.ś.u. na podstawie art. 134 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.) w zw. z art. 7 ust. 4 ustawy o r.ś.u. WSA w Gdańsku wskazał przy tym, że o możliwości złożenia wniosku
o zawieszenie prawa do r.ś.u. i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ powinien Stronę poinformować, po uprzednim ustaleniu, że spełnia ona wszystkie pozytywne przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą w jego przyznaniu jest fakt pobierania r.ś.u. Od weryfikacji pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy w tej sprawie jednak się uchyliły.
W konsekwencji Sąd uznał, że Kolegium dokonało wadliwej interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego. W sprawie nie przeanalizowano bowiem materiału dowodowego pod kątem tego, czy wymiar sprawowanej przez Stronę opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz konkretne potrzeby męża, wynikające z posiadanych przez niego schorzeń, uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy WSA w Gdańsku zobowiązał Kolegium do przyjęcia, że sam fakt pobierania przez Wnioskodawczynię r.ś.u. nie wyklucza możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego i zbada, czy w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym
w szczególności informacje wynikające z wywiadu środowiskowego co do wymiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki i potrzeb osoby niepełnosprawnej.
Zdaniem Sądu ponownie rozpoznającego sprawę, wydając decyzję z 6 listopada 2024 r. Kolegium nie naruszyło art. 153 P.p.s.a., albowiem na gruncie niniejszej sprawy mamy do czynienia z sytuacją wskazaną przez ustawodawcę w końcowej części omawianej regulacji, tj. zmianą przepisów prawa.
W powyższym zakresie należy zwrócić uwagę na art. 63 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), zgodnie z którym
w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa
w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w u.ś.r. - przypisek Sądu) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Z przytoczonej wyżej regulacji wynika zatem, że warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej u.ś.w. jest ustalenie, że prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r.
Rozpatrując powyższe zagadnienie od strony negatywnej można stwierdzić,
że przepisy dotychczas regulujące przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego (tj. przepisy u.ś.r.) nie znajdą zastosowania w przypadku, gdy na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało.
W związku z powyższym kluczowe w sprawie było przesądzenie, kiedy można mówić o "powstaniu prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu przywołanego wyżej przepisu. Niewątpliwie nie chodzi tu o samo wydanie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, albowiem decyzja wydana w tym przedmiocie jedynie deklaratoryjnie potwierdza występowanie (istnienie) przesłanek przyznania tego prawa.
W ocenie Sądu o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu cytowanego przepisu można mówić w przypadku, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie przedmiotowego świadczenia, przed wskazanym w tej regulacji terminem, spełniła wszystkie wymagane prawem przesłanki warunkujące udzielenie tego wsparcia. Chodzić tu zatem będzie zarówno o spełnienie określonych w u.ś.r. przesłanek pozytywnych
(art. 17 ust. 1), jak też uchylenie (wyeliminowanie) przesłanek negatywnych, tj. blokujących uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5).
Jedną z przesłanek negatywnych, wykluczających możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest istnienie prawa osoby sprawującej opiekę do r.ś.u. Stosownie bowiem do art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r., w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej u.ś.w., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Na gruncie przytoczonej wyżej regulacji sądy administracyjne wskazywały, że mimo iż emerytura jest prawem niezbywalnym, to jednak jej zawieszenie eliminuje tę, wskazaną wyżej, negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wynikająca ze wskazanej normy (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.) istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie
z samym ustaleniem prawa do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty tego świadczenia. Skoro zaś zawieszenie emerytury skutkuje wstrzymaniem takiej wypłaty jasne jest, że w ten sposób dochodzi do wyłączenia negatywnej przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. np. wyrok NSA z 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1625/23).
Trafnie wywodzono w skardze, że osoba, która spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie pobiera r.ś.u. może dokonać wyboru jednego z tych świadczeń. Wybór taki jest nieodzowny z punktu widzenia powinności wyeliminowania opisanej wyżej negatywnej przesłanki stojącej na przeszkodzie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
Niemniej jednak stanowisko prezentowane w skardze nie uwzględnia realiów prawnych kontrolowanej sprawy. Pomija bowiem określoną przepisem art. 63 ust. 1 u.ś.w. cezurę czasową, którą ustawodawca przewidział na spełnienie wszystkich materialnoprawnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym na wyeliminowanie przesłanek negatywnych. W sytuacji zaś niedopełnienia - do wskazanego w art. 63 ust. 1 u.ś.w. terminu - wszystkich przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie można mówić o "powstaniu tego prawa" w rozumieniu tego przepisu. Okoliczności upływu tego terminu w warunkach stwierdzenia braku wyeliminowania przez Skarżącą negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (zawieszenia prawa do r.ś.u.) nie można było pominąć przy ocenie legalności aktualnie kontrolowanej decyzji. W sprawie nie było przy tym sporne, że do 31 grudnia 2023 r. analizowana wyżej przesłanka negatywna nie została wyeliminowana, co w konsekwencji oznaczało, że prawo Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało.
Ewentualne zawieszenie prawa do r.ś.u. po 1 stycznia 2024 r. nie uprawniałoby do przyjęcia, że do 31 grudnia 2023 r. Skarżąca "nabyła prawo". Nie ma bowiem możliwości zawieszenia prawa do r.ś.u. z mocą wsteczną. W tym zakresie należy zauważyć,
że ustawa o r.ś.u. nie zawiera regulacji dotyczących zawieszenia prawa do tego świadczenia odsyłając w tym względzie (w art. 7 ust. 4) do ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r.,
poz. 1251) która w art. 134 ust. 2 pkt 2 stanowi, że wstrzymanie wypłaty świadczeń następuje poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie było możliwe. Decyzja taka wywiera zatem skutki na przyszłość, tj. od miesiąca, w którym została wydana, co jednoznacznie wyklucza dopuszczalność wstrzymywania wypłaty świadczeń z mocą wsteczną (zob. wyrok WSA
w Lublinie z 6 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 266/24).
W stanie prawnym ukształtowanym wejściem w życie u.ś.w. uwzględnienie powyższych regulacji prowadzi do konkluzji, że uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy obowiązujące do 31 grudnia 2023 r., w przypadku przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wymagało bezwzględnie wydania przed tą datą decyzji organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu wypłaty r.ś.u.
Z tego też względu uznać należało, że brak pouczenia Skarżącej o zawieszeniu prawa do r.ś.u. nie mógł rzutować na trafność przyjętego przez organy kierunku rozstrzygnięcia tej sprawy, skoro w związku ze zmianą przepisów świadczenie pielęgnacyjne Skarżącej nie może przysługiwać, bez względu na to, czy zawiesi ona prawo do r.ś.u. (zob. wyroki: WSA w Rzeszowie z 16 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 389/24 oraz WSA w Łodzi z 12 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 104/24 i z 10 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 169/24). Inaczej jeszcze rzecz ujmując, nawet gdyby uznać, że organ pierwszej instancji popełnił błąd nie wzywając Skarżącej do zawieszenia wypłaty r.ś.u., to błędu tego nie mógłby już naprawić organ odwoławczy (rozpoznając sprawę po wyroku WSA
w Gdańsku z 5 czerwca 2024 r. w sprawie II SA/Gd 1010/23) wobec faktu, że nie jest możliwe zawieszenie wypłaty r.ś.u. z mocą wsteczną. Kolegium nie miało więc żadnych podstaw do tego, aby po 31 grudnia 2023 r. próbować wezwać Skarżącą do podjęcia czynności zmierzających do usunięcia przez nią negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby Kolegium to uczyniło w istocie działałoby sprzecznie z prawem, a to wobec braku prawnej możliwości usunięcia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez zawieszenie wypłaty r.ś.u. z mocą wsteczną, sięgającą przed datę 1 stycznia 2024 r. (zob. wyrok WSA w Lublinie z 6 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 266/24).
Należy powtórzyć, że przywołane w skardze orzeczenia sądów administracyjnych zapadły na gruncie stanu prawnego, który nie przewidywał ograniczeń czasowych
w zakresie daty (cezury czasowej) "powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego",
w tym momentu, w którym mogła zostać wyeliminowana negatywna przesłanka stojąca na przeszkodzie skutecznemu powstaniu tego prawa. Zmiana regulacji normującej przyznawanie przedmiotowego świadczenia, jaka nastąpiła z dniem 1 stycznia 2024 r., nie mogła zostać pominięta w procesie stosowania prawa w tej sprawie.
Podsumowując: skoro Skarżąca do 31 grudnia 2023 r. nie spełniła warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem nie doszło do wyeliminowania przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci pobierania r.ś.u., to nie można też było uznać, że do wskazanej daty prawo to powstało w rozumieniu art. 63 ust. 1 u.ś.w.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 3 akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 8 akt sądowych).[pic]