II SA/Gd 1207/23

II SA/Gd 1207/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Diana Trzcińska
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Protokolant Sekretarz Sądowy Julia Bednarek po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2024 r. w Gdańsku na rozprawie ze skargi M.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 października 2023 r. nr SKO Gd/1832/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej M. J. kwotę 480 zł. (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skarga M. J., reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 października 2023 r. o nr SKO Gd/1832/23 utrzymującą w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Somonino z dnia 23 grudnia 2022 r. o nr GOPS - ŚR.1596 – 2022 wydaną w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, została wniesiona w następującym stanie sprawy:
Skarżąca złożyła 4 listopada 2022 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. B. Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kartuzach z dnia 1 sierpnia 2022 r. w którym to J. B. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 maja 2022 r., a orzeczenie zostało wydane do 31 sierpnia 2024 r.
Jak wskazuje skarżąca w piśmie z datą wpływu 5 grudnia 2022 r. czynnościami wykonywanymi na rzecz niepełnosprawnej są: pomoc w kąpieli, mycie zębów, pomoc w higienie podstawowej, pomoc przy ubieraniu, podawanie leków, przygotowywanie obiadu oraz kolacji, robienie zakupów, przygotowanie i przenoszenie opału, palenie w piecu, realizacja recept, ćwiczenia rozwijające mowę, czytanie, pisanie i myślenie oraz układanie do snu. Dodatkowo według potrzeb niepełnosprawnej prowadzi ją do toalety, podmywa, mierzy ciśnienie, wychodzi z nią na spacery, sprząta, prasuje, pierze, odśnieża oraz bierze udział w wizytach lekarskich. Jako istotne informacje strona skarżąca podała obniżenie koordynacji ruchowej niepełnosprawnej, częste zachwiania równowagi, kłopoty z utrzymaniem przedmiotów w dłoniach.
W dniu 6 grudnia 2022 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącej. Z treści wywiadu wynika, że pracownik socjalny podjął próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 29 listopada 2022 r., lecz nie zastał na miejscu skarżącej. Został natomiast poinformowany przez jej małżonka, że jest ona nieobecna, gdyż pojechała do pracy i będzie dostępna dnia następnego. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżąca oświadczyła, że matka ma trwałe uszkodzenie mózgu, zaburzona jest sfera neurologiczna, co oznacza, że mózg nie przesyła zrozumiałych sygnałów do organów odpowiadających za poszczególne funkcje. Niepełnosprawna podczas poruszania się ma problemy w utrzymaniu koordynacji, trudności przy chodzeniu po schodach, problemy w utrzymaniu przedmiotów, jak chociażby kubka z herbatą. W wywiadzie wskazano, że niepełnosprawna po domu i posesji porusza się samodzielnie, potrafi sama przygotować sobie ubrania i się ubrać, choć potrzebuje pomocy przy zakładaniu skarpet czy rajstop, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, samodzielnie przyjmuje przygotowane posiłki i samodzielnie zaspokaja swoje potrzeby fizjologiczne. W czynnościach higienicznych wymaga pomocy przy porannej toalecie oraz cotygodniowej kąpieli. Skarżąca twierdzi, że powodem rezygnacji z pracy miało być to, że dwunastogodzinny system pracy kolidował z obowiązkami opiekuńczymi względem matki. Ponadto podała, że opieką nad matką zajmuje się od kilku lat, a w ostatnim czasie choroba zaczęła postępować.
Do wywiadu środowiskowego załączony został wykaz czynności wykonywanych przez skarżącą podczas opieki nad niepełnosprawną. Skarżąca wskazała w nim, że czynnościami jakie wykonuję są: dwa razy kąpiel całego ciała, codziennie mycie zębów plus higiena podstawowa, pomoc przy ubieraniu, podawanie leków, przygotowywanie obiadu oraz kolacji, robienie zakupów, realizacja recept, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, ćwiczenia rozwijające mowę, czytanie, pisanie i myślenie oraz układanie do snu. Dodatkowo podała, że według potrzeb niepełnoprawnej prowadzi ją do toalety, podmywa, mierzy ciśnienie, towarzyszy podczas wizyt lekarskich, wychodzi na spacery, odśnieża, sprząta, pierze i prasuje. Ponadto jako istotne informacje wskazała obniżenie koordynacji ruchowej, częste zachwiania równowagi oraz kłopoty z utrzymaniem przedmiotów w dłoniach podopiecznej.
W dniu 23 grudnia 2022 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Somoninie z upoważnienia Wójta Gminy Somonino wydała decyzję, w której odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wnioskowanego na matkę. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że załączonej dokumentacji wynika, że niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, które nie określa od kiedy niepełnosprawność ta istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 maja 2022 r. Organ I instancji uznał więc, że nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 poz. 615 z późn. zm.), dalej u.ś.r.. Dodatkowo wskazała, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącą wobec niepełnosprawnej matki pozwala na podjęcie pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Od decyzji tej zostało wniesione dowołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku.
Pismem z dnia 19 stycznia 2023 r. organ I instancji wezwał skarżącą do dostarczenia mu dokumentów i wyjaśnień co do aktualnego stanu zdrowia niepełnosprawnej oraz zakresu opieki nad nią. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej przesłał pismo. Wskazał w nim, że: matka wnioskodawczyni jest osobą schorowaną i wymaga stałej opieki. Niepełnosprawna cierpi na zwyrodnienie w przednim płacie czołowym. W zależności od dnia jest w stanie poruszać się po mieszkaniu przy pomocy balkonika czy też kul. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką w pełnym wymiarze czasu (przez całą dobę - w ciągu dnia wykonuje wszelkie niezbędne czynności, a w nocy pozostaje w dyspozycji względem niepełnosprawnej matki). Pani J. wymaga pomocy przy wykonywaniu czynności higienicznych oraz samoobsługowych (np. kąpiel, zamiana pampersów, pielęgnacja stomii, pielęgnacja ropni). Skarżąca sprząta, pierze i przygotowuje posiłki. Umawia wizyty lekarskie i jest obecna podczas ich przebiegu przy matce. Wnioskodawczyni realizuje recepty, dawkuje i podaje leki. Załatwia wszelkie sprawy urzędowe, robi zakupy oraz zajmuje się płaceniem rachunków. Czynności tj. sprzątanie, przygotowywanie posiłków, dawkowanie i podawanie leków, pomoc w kąpieli wykonuje codziennie. Natomiast czynności, tj. zakupy, wizyty lekarskie, załatwiane spraw urzędowych, opłacanie rachunków w zależności od potrzeby. Wnioskodawczyni wykonuje bezwzględnie większość czynności. Opieka sprawowana jest od samego początku od kiedy wymagała tego matka. Niemniej jednak ze względu na postępujące zwyrodnienie w przednim płacie czołowym od października 2022 roku skarżąca była zmuszona porzucić pracę na rzecz opieki nad matką.
Pismem z dnia 15 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku zwróciło się z pismem do pełnomocnika strony skarżącej i wezwało do nadesłania świadectwa pracy potwierdzającego ostatnie zatrudnienie skarżącej przed podjęciem się sprawowania całodziennej opieki nad niepełnosprawną matką oraz zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego, że około rok przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia stan zdrowia niepełnosprawnej uległ znacznemu pogorszeniu.
W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej przesłał kserokopię świadectwa pracy, z którego wynika, że ostatni okres zatrudnienia trwał od 10 października 2016 r. do 30 września 2022 r.. Skarżąca świadczyła pracę jako opiekun osób starszych. Wraz z pismem z dnia 16 października 2023 r. pełnomocnik przesłał również opis badania neuropsychologicznego z dnia 12 października 2023 r.
Decyzją z dnia 27 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji zasadnie odmówił ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyło jednak, że zgodnie z wyrokiem trybunału konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) wiek powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie powinien stanowić przesłanki negatywnej przyznania świadczenia i kryterium to w ogóle nie powinno być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji zdaniem Kolegium niezasadnie odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się na przesłankę z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Organ II instancji w dalszej części uzasadnienia wskazał, że odmowa ustalenia Wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uzasadniona jest natomiast niespełnieniem przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazującej na konieczność zaistnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez wnioskującego z aktywności zawodowej i niepodejmowaniem jej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ podał, że jak wynika z wywiadu pracownik socjalny udał się w miejsce zamieszkania skarżącej w dniu 29 listopada 2022 roku, lecz jej nie zastał, gdyż jak oświadczył jej małżonek – wyjechała do pracy. Zdaniem organu fakt ten przemawia za tym, że strona jest w stanie zapewnić pełną opiekę matce i jednocześnie wykonywać pracę zarobkową.
Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Decyzji organu II instancji zarzuciła:
- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;
- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych będących następstwem wyciągnięcia niewłaściwych wniosków z wypowiedzi małżonka skarżącej co do nieobecności Jej podczas wywiadu środowiskowego - co doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia z pominięciem słusznego interesu strony.
Skarżąca wniosła:
- Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
- Na podstawie art. 135 p.p.s.a. również o uchylenie decyzji organu I instancji.
- Na podstawie art. 153 p.p.s.a. zobowiązanie Organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie.
- Na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Dodatkowo strona skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań skarżącej na okoliczność rezygnacji z zatrudnienia i przyczyny Jej nieobecności podczas wywiadu środowiskowego w dniu 6 grudnia 2022 r..
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organ II instancji brak rezygnacji z aktywności zawodowej wywodzi z wyciągnięcia błędnych wniosków z wypowiedzi małżonka skarżącej podczas wywiadu środowiskowego z dnia 6 grudnia 2022 r. tj. wnioskodawczyni "nieobecna, gdyż pojechała do pracy". Skarżąca w tym czasie była w swoim byłym zakładzie pracy, ale w charakterze gościa (jako były pracownik) na uroczystości świątecznej "mikołajkowej". Małżonek skarżącej nie miał na myśli wykonywania pracy, a posłużenie się skrótem myślowym nie zweryfikowanym przez pracownika socjalnego doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia z pominięciem słusznego interesu strony.
W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że strona ma możliwość zapewnienia matce opieki w inny sposób aniżeli poprzez ciągłą lub wielogodzinną i nieprzerwaną obecność przy niepełnosprawnej i to niezależnie od tego czy w dniu 6 grudnia 2022 r. strona była w miejscu pracy w celach zarobkowych, czy też na uroczystości. Organ II instancji podnosi, że skoro strona może pozwolić sobie na dłuższą nieobecność w domu z powodu uroczystości, a matka ma w tym czasie zapewnioną opiekę, można wnosić, że równie dobrze mogłaby chodzić do pracy (choćby na część etatu), zaś matka w żaden sposób nie ucierpiałaby z tego powodu. Dodatkowo Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powyższych unormowań wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).
Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi też wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).
W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Do organów należało ustalenie czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Niewątpliwie matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.
Organ II instancji w swojej decyzji uznał, że nie wypełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez wnioskującą z aktywności zawodowej lub niepodejmowaniem jej, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jako argument podał, że w dniu 29 listopada 2022 r. skarżącej nie było w domu, co stanowi o tym, że strona jest w stanie zapewnić pełną opiekę matce i jednocześnie wykonywać pracę zarobkową. Nie można w tym zakresie przyznać jednak racji Kolegium. Ustalenia w tym zakresie są przynajmniej przedwczesne. W aktach sprawy brak jest konkretnych ustaleń, co do powodu nieobecności skarżącej we wskazanym dniu. Istnieje prawdopodobieństwo, że nieobecność skarżącej była w tym wypadku uzasadniona i miała charakter incydentalny, a w tym czasie opieka sprawowana była wyjątkowo przez innego członka rodziny. Należy uznać, że informacja zawarta w wywiadzie środowiskowym o tym, że skarżąca pojechała do pracy i będzie dostępna w dniu następnym jest nie wystarczająca, do ustalenia, że może ona zapewnić niepełnosprawnej opiekę i pogodzić ją z pracą zarobkową.
Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 6 grudnia 2022 r. niepełnosprawna ma trwałe uszkodzenie mózgu, zaburzona jest sfera neurologiczna, co oznacza, że mózg nie przesyła odpowiednich sygnałów do organów. Ma trudności w utrzymaniu koordynacji ciała, ma problemy przy chodzeniu po schodach. Jednocześnie ma problemy w utrzymaniu przedmiotów w kończynach górnych, jak np. kubek z herbatą. Należy wskazać, że za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby, cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niepełnosprawna ze względu na swój stan zdrowia jest w bardzo dużym stopniu zależna od pomocy osób trzecich. W szczególności o ciężkim i stale pogarszającym się stanie zdrowia świadczą badania przeprowadzone w poradni psychologicznej z dnia 12 października 2023 r.. We wnioskach badania wskazano na istniejące zaburzenia ruchowe, a poziom funkcjonowania poznawczego odpowiada umiarkowanie nasilonemu zespołowi otępienia. Mając to na uwadze można uznać, że stan zdrowia niepełnosprawnej stwarza wymóg opieki. Organ musi ocenić, czy zakres świadczonej opieki przez skarżącą spełnia cechę stałości lub długotrwałości.
Bezpodstawnie organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia podając, że strona skarżąca może jednocześnie świadczyć pracę i zapewniać opiekę niepełnosprawnej z pomocą innych członków rodziny, w tym i przy pomocy niepełnosprawnego w stopniu znacznym ojca. Ojciec skarżącej, a mąż niepełnosprawnej, jest osobą w pierwszej kolejności uprawnioną do przyznania przedmiotowego świadczenia, jednakże legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi przesłankę negatywną do jego przyznania. Nie można więc badać w tym zakresie jego zdolności do sprawowania opieki. Argumentacja, że może on wykonywać czynności z zakresu prowadzenia gospodarstwa domowego, aby odciążyć skarżącą jest więc w tym wypadku bezzasadna. Tak samo nie można opierać decyzji na tym, że istnieją pozostali domownicy i rodzeństwo skarżącej, które może odciążyć ją od sprawowania opieki. Organ zobligowany jest do ustalenia, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia bądź go nie podejmuje, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Przepisy u.ś.r. nie uzależniają przyznania świadczenia od ustalenia czy pozostali zstępni lub inne osoby są w stanie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Istotne są więc osobiste starania osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ oparł swoją decyzję na tym, że skarżąca wykonuje pracę zarobkową, ponieważ nie było jej 6 grudnia 2022 r. w miejscu zamieszkania, a mąż skarżącej przekazał, że była w pracy. Należy zauważyć, że argument ten jest sprzeczny z ustaleniami organu II instancji zawartymi w decyzji. Organ wyraźnie wskazał, że zgodnie z przeprowadzonym wywiadem środowiskowym skarżącej nie było w dniu 29 listopada 2022 r. w miejscu zamieszkania. Swoją decyzję oparł zaś na tym, że nieobecność skarżącej może stanowić o tym, że opieka sprawowana przez nią nie zajmuje jej tyle czasu, by nie mogła ona podjąć zatrudnienia. Organ nigdy nie kwestionował faktu zakończenia stosunku pracy i nie oparł swojej decyzji na tym, że skarżąca wykonuje pracę zarobkową. Skarżąca była obecna podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 6 grudnia 2022 r., w przeciwieństwie do twierdzeń strony zawartych w skardze. Jednocześnie trudno dać wiarę temu, że nie była ona obecna miejscu zamieszkania w dniu 29 listopada 2022 r., ponieważ była na uroczystości świątecznej mikołajkowej.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie dopuszczalny jest więc wniosek strony skarżącej zwarty w skardze o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań.
Dodatkowo warto nadmienić, że w uzasadnieniu decyzji organ II instancji słusznie wskazał, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 jest zmiana stanu prawnego polegająca na tym, że nie obowiązuje ograniczenie wiekowe dotyczące momentu powstania niepełnosprawności, przewidziane w pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1b u.ś.r.. W swojej decyzji kierował się on utrwalonym orzecznictwem w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył przepisy prawa materialnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a, zasądzając od Kolegium na rzecz skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.