II SA/Gd 1110/24

II SA/Gd 1110/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jolanta Górska
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 23 sierpnia 2024 r. nr SKO.421.369.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
D. L. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 27 października 2023 r. D. L. zwrócił się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad ojcem, A. L.
Z akt sprawy wynika, że A. L. (ur. 3 listopada 1943 r.) jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 17 maja 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Bytowie. Symbol przyczyny niepełnosprawności to 07-S. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 31 marca 2022 r. Orzeczenie wydano na stałe. Niepełnosprawny wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz korzystania z systemu środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług specjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki a także zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze i środki techniczne ułatwiające funkcjonowanie danej osoby.
Na podstawie ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach 7 grudnia 2023 r. oraz 21 maja 2024 r., a także złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń ustalono, że A. L. choruje kardiologicznie, przeszedł zabieg wszczepienia CRT. Po domu porusza się samodzielnie przy pomocy laski, ubiera się i potrzeby fizjologiczne załatwia samodzielnie. Ma sprawne ruchowo kończyny górne, samodzielnie spożywa przygotowane przez córkę posiłki.
Ustalono, że niepełnosprawny jest wdowcem. Zamieszkuje wraz z córką, A. oraz synem, P. – rodzeństwem wnioskodawcy. Lokal mieszkalny, w którym mieszka niepełnosprawny jest obecnie własnością P. L. Córka prowadzi w miejscu zamieszkania sklep spożywczy, który jest otwarty w godzinach od 7 do 9 oraz od 14 do 18, w związku czym ma możliwość zająć się ojcem w razie potrzeby. Córka prowadzi także gospodarstwo domowe niepełnosprawnego. P. L. pracuje zawodowo i często jest nieobecny w domu, pracuje w delegacji przez 12 dni w miesiącu.
Ustalono, że do lekarzy specjalistów z ojcem jeździ jego drugi syn, P. Jeżeli wizyta wypada w terminie, w którym syn jest akurat w pracy, wówczas rodzina wynajmuje osobę obcą, która może zawieźć ojca do lekarza.
Ustalono ponadto, że wnioskodawca mieszka w sąsiedniej miejscowości, oddalonej od miejsca zamieszkania ojca o 3 km. Do ojca dojeżdża rowerem. Pomaga przy kąpieli raz w tygodniu, przygotowuje leki na cały tydzień, które niepełnosprawny przyjmuje samodzielnie, pomaga przygotować opał i pali w piecu w sezonie grzewczym. D. L. nie pracuje, nie jest także uprawniony do pobierania świadczeń wykluczających przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Burmistrz Miastka, decyzją z dnia 25 stycznia 2024 r. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 9 kwietnia 2024 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz Miastka, decyzją z dnia 27 czerwca 2024 r. odmówił wnioskodawcy przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r."), albowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia a ponadto nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją wnioskodawcy z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 23 sierpnia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Oceniając zaskarżone rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że w jego ocenie organ I instancji niezasadnie odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na przepis art. 17 ust.1b ustawy, bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/14. Niemniej jednak, zdaniem Kolegium, pomocy przy kąpieli raz w tygodniu oraz przygotowywania raz w tygodniu leków na cały tydzień czy pomocy w przygotowaniu opału i palenia w piecu nie można określić jako stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest to raczej pomoc doraźna, którą świadczyć może z powodzeniem osoba pracująca zawodowo. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że opiekę nad ojcem w pozostałym zakresie sprawuje syn P. (właściciel domu) oraz córka A. W konsekwencji Kolegium uznało, że nie ma żadnego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem. Czynności wykonywane przez stronę zajmują niewiele czasu i z całą pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia, chociażby na połowę etatu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D. L., reprezentowany przez pełnomocnika zawodowego, wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji, zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postepowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.: zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu wskazanego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia. Zarzucił ponadto naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad ojcem oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a pogorszającym się stanem zdrowia jego ojca, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a, z uwagi na zgodny wniosek stron w tej kwestii.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), a w szczególności art. 17 tej ustawy, w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie przy jednoczesnym braku zaistnienia przesłanek negatywnych. W niniejszej sprawie organy prawidłowo zidentyfikowały brak możliwości przyznania świadczenia ze względów podmiotowych córce osoby posiadającej znaczny stopień niepełnosprawności.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Kolegium odnośnie do zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pomimo odmiennego stanowiska organu I instancji, decyzja tego organu, jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, ostatecznie jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (pozytywne) przy braku przesłanek negatywnych z art. 17 ust. 5 u.ś.r.
W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że skarżący, jako syn, jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem. Bezsporne jest również, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki i pomocy osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21; wszystkie przywołane w treści uzasadnienia orzeczenia, dostępne są na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Dlatego też, w każdym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nie chodzi tu o ocenę charakteru sprawowanej opieki, ale o ustalenie częstotliwości świadczonej pomocy.
Wykładnia celowościowa art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że uprawnienie w nim ujęte ma zapewnić częściowe wynagrodzenie osobom zdolnym do pracy faktu rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia), ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie chodzi przy tym o jakąkolwiek opiekę, ale taką, której zakres i czas trwania wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną jest jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., powinna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 229/22).
Zaprzestanie aktywności zawodowej (jej niepodejmowanie) przez opiekuna musi być zatem spowodowane bezpośrednią koniecznością sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną. Przy czym opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą chorego (nakierowana na jego osobę), a nie dodatkowo polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tej osoby. Czynności takie jak: zakupy, sprzątanie, pranie czy gotowanie z powodu tego, że są one dla każdego typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi również przez osoby na co dzień pracujące zawodowo (przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu) nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności wnioskującego o świadczenie bo nie zawierają się w pojęciu "sprawowanie opieki" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21). Uwzględnienie tego rodzaju czynności jako mieszczących się w pojęciu: "opieka nad osobą" prowadziłoby do nieuprawnionego uznania, że każda osoba je wykonująca byłaby niezdolna do podjęcia/wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej z uwagi na ciążące na niej obowiązki domowe względem niepełnosprawnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2024 r., I OSK 351/24, LEX nr 3817175).
Zauważyć jednocześnie należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego, nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma natomiast stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek opieki nad członkiem rodziny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, dzieckiem lub rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki nad tymi osobami, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Każdorazowo więc organy właściwe muszą zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się ów związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. A. Kawecka, Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, publ. LEX/el. 2019).
W niniejszej sprawie organy administracji publicznej stanęły na stanowisku, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności albowiem skarżący ani nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ani też nie zaniechał podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem.
W ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jak słusznie oceniły orzekające w sprawie organy, aby czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącego nad ojcem uniemożliwiały mu podjęcie pracy zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W szczególności z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że codzienną opiekę nad ojcem sprawuje aktywne zawodowo rodzeństwo skarżącego: siostra A. oraz brat P., którzy zamieszkują wspólnie z niepełnosprawnym. Skarżący mieszka natomiast w miejscowości oddalonej od miejsca zamieszkania ojca o 3 km. Raz w tygodniu pomaga przy kąpieli, raz w tygodniu przygotowuje leki na cały tydzień, które niepełnosprawny przyjmuje samodzielnie, a w sezonie grzewczym pomaga przygotować opał i pali w piecu.
Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie wynika zatem, aby zaangażowanie skarżącego w konieczną i niezbędną opiekę nad ojcem może być przeszkodą w podjęciu przez niego jakiejkolwiek aktywności zawodowej, tym bardziej, że rodzeństwo skarżącego, sprawujące codzienną opiekę nad niepełnosprawnym, łączy aktywność zawodową ze sprawowaniem opieki. Sprawowana przez skarżącego opieka stanowi pomoc doraźną, która z powodzeniem może być wykonywana przez osoby wykonujące pracę zawodową.
Zaznaczyć należy, że zarówno rodzeństwo skarżącego, jak i sam skarżący obciążeni są obowiązkiem alimentacyjnym wobec swojej niepełnosprawnego ojca. W sytuacji, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to powinno ono się tak podzielić zakresem wykonywanych czynności opiekuńczych, żeby żadne z nich nie było zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej.
W niniejszej sprawie zarówno skarżący, jak i jego rodzeństwo są osobami równolegle zobligowanymi do świadczeń alimentacyjnych wobec ojca. Żadne z nich nie legitymuje się prawnym pierwszeństwem w tym zakresie. Z akt sprawy wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad ojcem doraźnie, w ograniczonym zakresie. Słusznie zatem Kolegium uznało, że w takiej sytuacji nie ma podstaw do przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu.
Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że zakres obowiązków opiekuńczych wobec ojca deklarowanych przez skarżącego, przy szerokim udziale siostry i brata w sprawowanej opiece, nie usprawiedliwia jego całkowitej bierności zawodowej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że skarżący nie pracuje i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Bytowie bez prawa do zasiłku. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wcześniej pracował w H., jednak z uwagi na chorobę (rozedmę płuc) powrócił do kraju. Na tę okoliczność nie przedstawił jednak żadnych dokumentów.
W orzecznictwie przyjmuje się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 213/22).
Jak już wcześniej wspomniano, istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty - utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej (art. 17 ust. 3 ustawy). Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Ustalony stan faktyczny sprawy dowodzi braku podstaw do przyjęcia, że w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W ocenie Sądu niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego wynika z jego wyboru w zakresie aktywności zawodowej i nie jest konsekwencją sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Aby organ mógł przyznać skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne musiałby on wykazać związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, a niepodjęciem lub rezygnacją przez niego z zatrudnienia lub z innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie skarżący takiego związku nie wykazał.
W rezultacie należy przyjąć, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad ojcem, a jego dotychczasowa bierność zawodowa nie pozwala też na przyjęcie, że właśnie wyłącznie z powodu niepełnosprawności ojca zatrudnienia nie podejmował. Tym samym zasadnie organ przyjął, że brak było bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy niepoodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Reasumując, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę, stwierdza, że organy prawidłowo wskazały na wystąpienie negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co uniemożliwiało pozytywne rozpatrzenie żądania skarżącego. Wobec powyższego zarzuty skargi, co do naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego nie znajdują uzasadnienia.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.