II SA/Gd 1191/23

II SA/Gd 1191/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /sprawozdawca/
Jakub Chojnacki
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 27 września 2023 r. nr SKO.421.691.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Skarga R. P., reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 27 września 2023 r. o nr SK0.421.691.2023 utrzymującą w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Dębnica Kaszubska z dnia 28 czerwca 2023 r, nr SR.5211.9.2023.KM w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, została wniesiona w następującym stanie sprawy:
Pismem z dnia 18 maja 2023 r. R. P. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką P. P. Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Słupsku z dnia 4 maja 2023 r., w którym to P. P. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 grudnia 2011 r., a orzeczenie wydane zostało do 31 maja 2026 r..
Dnia 23 maja 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Pracownik socjalny wskazał, że niepełnosprawna nie potrafi sama załatwiać spraw urzędowych, umówić się na wizytę lekarską, nie wie jakie lekki powinna przyjmować, nie ma wiedzy na temat swoich chorób oraz dlaczego jest osoba niepełnosprawną. W ocenie pracownika socjalnego nie jest ona w stanie załatwić samodzielnie większości spraw. W wywiadzie wskazano, że skarżący nie był wstanie określić, jakie czynności wykonuje w związku z opieka nad córką, nie potrafił też wskazać jej potrzeb. Pracownik socjalny wskazał, że rodzina składa się z dwóch osób i jest dobrze znana ośrodkowi. Dodatkowo zaznaczył, że skarżący uzależniony jest od alkoholu i nie podejmuje żadnych kroków w celu wyjścia z nałogu. W ocenie pracownika socjalnego wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne nie jest wstanie zabezpieczyć potrzeb swojej niepełnosprawnej córki, ponieważ jest niewydolny społecznie i wychowawczo. We wnioskach wskazał, że w jego ocenie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożony przez skarżącego nie powinien być rozpatrzony pozytywnie, brak jest podstaw do jego przyznania.
Do akt sprawy załączone zostało również oświadczenie skarżącego z dnia 19 czerwca 2023 r. w którym wskazuje, że jego żona przebywa za granicą oraz nie wykonuje pracy zarobkowej.
W dniu 21 czerwca 2023 r. przedłożona została notatka służbowa sporządzona przez asystenta rodziny. W notatce wskazano, że niepełnosprawna uzależniona jest od alkoholu i nie wyraża chęci do terapii. Niepełnosprawna ma córkę z poprzedniego związku, która na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Słupsku III Wydział Rodzinny i Nieletnich przebywa u swojego ojca. Według asystenta rodziny niepełnosprawna nie jest w stanie samodzielnie opiekować się swoją córką ani również sobą, wymaga pomocy innych osób. Wskazuje również, że był wielokrotnie świadkiem jakie relacje zachodzą między niepełnosprawną a skarżącym. Podaje, że był świadkiem kłótni między nimi. Dodatkowo niepełnosprawna wielokrotnie informowała asystenta rodziny o tym, że dochodzi do konfliktów między nią a ojcem. Informowała również o nadużywaniu alkoholu przez skarżącego. W dalszej części asystent podał, że niepełnosprawna ma zdiagnozowane zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem alkoholu. Neurolog stwierdził polineuropatię i encefalopatię toksyczną. Posiada ona również leki, których samodzielnie nie potrafi przyjąć.
W dniu 28 czerwca 2023 r. decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Dębnicy Kaszubskiej wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Dębnica Kaszubska odmówiono skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący nie jest w stanie sprawować opieki nad swoją niepełnosprawną córką z powodu znikomej wiedzy o potrzebach córki, braku wzajemnej komunikacji, stałego konfliktu między nimi oraz nadużywania alkoholu przez ojca i przez córkę. Podał również, że skarżący spełnia ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast w ocenie organu właściwego nie jest w stanie zabezpieczyć stałej i długotrwałej opieki córce w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz stałego współudziału na co dzień w procesie jej leczenia, rehabilitacji i funkcjonowania w życiu.
Od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku. W odwołaniu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), dalej u.ś.r., polegające na stwierdzeniu, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi na uznanie organu, iż skarżący nie jest w stanie zapewnić stałej i długotrwałej opieki córce. Zarzucił również naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej k.p.a., polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji w oparciu o wybiórcze, a nie kompleksowe ustalenia w zakresie wszelkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, a w rezultacie niedążeniu do ustalenia przez organ I instancji prawdy obiektywnej. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że decyzja organu jest wewnętrznie sprzeczna, gdyż z jednej strony organ wskazuje że wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, by jednocześnie wskazać, że ojciec niepełnosprawnej w ocenie organu nie jest wstanie zapewnić stałej i długotrwałej opieki córce. Wskazuje również, że w ustawie nie istnieje przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci występowania konfliktów w rodzinie. Nie jest prawdziwe również stwierdzenie, jakoby skarżący nadużywał alkoholu. Na dowód tego przedłożone w załączniku zostało oświadczenie sąsiada skarżącego. Dodatkowo załączono dwa oświadczenia skarżącego. W jednym określono szereg czynności sprawowanych w związku ze sprawowaniem opieki na niepełnosprawną córka, w drugim wskazał, że przyczyną przerwania zatrudnienia była redukcja etatów oraz że nie podejmuje zatrudnia w związku z opieką nad niepełnosprawną córką.
Decyzją z dnia 27 września 2013 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku o nr SK0.421.691.2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego doszło do przekonania, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć prawidłowej, należytej i całodobowej opieki niepełnosprawnej w stopniu znacznym córce. W konsekwencji nie zostały spełnione warunki wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Decyzji organu II instancji zarzucił:
Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, t.j. naruszenie art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., 80 k.p.a, 107 § 3 k.p.a., 108 k.p.a poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego; przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji;
Naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje z uwagi na przekonanie Kolegium, że skarżący nie jest w stanie zabezpieczyć prawidłowej, należytej i całodobowej opieki niepełnosprawnej w stopniu znacznym córce.
Opierając się na powyższych zarzutach skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 27 września 2023 r. oraz uchylenie decyzji jej poprzedzającej wydanej przez organ I instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg. norm przepisanych, a także o wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Kolegium ograniczyło się do stwierdzenia, że wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć potrzeb swojej niepełnosprawnej córki. Nie wykazano natomiast, aby skarżący nie sprawował opieki nad córką. Jak wynika z dokumentów załączonych do odwołania od decyzji organu I instancji, skarżący nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej ani zatrudnienia, bowiem całodniowo, a czasem całodobowo zajmuje się niepełnosprawną córką. Dodatkowo w uzasadnieniu podkreślił również, że ustawie nie jest znana przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na występowanie konfliktów rodzinnych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a Sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zawarcie odpowiedniego wniosku w skardze sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powyższych unormowań wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).
Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi też wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Niewątpliwie córka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.
Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym, lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawna nie potrafi sama załatwiać spraw urzędowych, umówić się na wizytę lekarską, nie wie jakie lekki powinna przyjmować, nie ma wiedzy na temat swoich chorób oraz dlaczego jest osoba niepełnosprawną. Jednocześnie wskazano, że skarżący nie był w stanie określić jakie czynności wykonuje w związku z opieką nad córką, ani też wskazać jej potrzeb. Ustalenia te pozostają w konflikcie z oświadczeniem strony skarżącej załączonym do odwołania od decyzji organu I instancji. W oświadczeniu tym skarżący zawarł, że przygotowuje niepełnosprawnej wszystkie posiłki, ubrania, upewnia się, że właściwie się ubiera, podaje jej leki, pilnuje żeby dobrze się umyła, załatwia sprawy urzędowe oraz robi zakupy.
Należy również wskazać na sprzeczne z ustalonym stanem faktycznym oświadczenia strony w zakresie rezygnacji z zatrudnienia. W oświadczeniu dołączonym do odwołania od decyzji organu I instancji skarżący oświadczył, że przyczyną utraty zatrudnienia była redukcja etatów. Z przedłożonego świadectwa pracy wynika jednak, że zakończenie stosunku pracy nastąpiło za porozumieniem stron. W konsekwencji poddaje to w wątpliwość wiarygodność oświadczeń strony skarżącej.
Kluczowe dla sprawy jest też oświadczenie asystenta rodziny z dnia 20 czerwca 2023 r.. W piśmie tym asystent wyraźnie stwierdził, że w rodzinie nadużywa się alkoholu i występują konflikty pomiędzy skarżącym a córką. Asystent rodziny jest pracownikiem, który posiada najczęstszy kontakt z rodziną i powinien być w pełni świadomy zaszłości w niej występujących. Wnioski zawarte w sporządzonym oświadczeniu w znacznym stopniu pokrywają się z wnioskami zawartymi w wywiadzie środowiskowym sporządzonym przez pracownika socjalnego.
Kolegium w swojej decyzji stwierdziło, że skarżący nadużywa alkoholu i nie podejmuje żadnych kroków w celu wyjścia z nałogu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi o obowiązku sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie umożliwia on jednak tworzenia dodatkowych negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można więc uznać nadużywanie alkoholu przez skarżącego jako podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W tym miejscu należy jednak wskazać, że w swojej decyzji organ II instancji nie warunkował jej od występujących w danej sprawie konfliktów w rodzinie. Zawarta w skardze argumentacja dotycząca tej materii jest więc bezzasadna.
Jednakże w dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało, że skarżący nie jest wstanie zabezpieczyć prawidłowej, należytej i całodobowej opieki niepełnosprawnej. Uwzględniając zebrany materiał dowodowy, należy uznać, że opieka sprawowana nad córką nie wypełnia ani kryterium stałości ani długotrwałości, tym samym nie wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Skarżący nie był wstanie wymienić żadnych czynności wykonywanych na rzecz niepełnosprawnej podczas przeprowadzanego wywiadu środowiskowego. Nie można więc w tym wypadku uznać, jakoby sprawowana była faktyczna opieka nad osoba niepełnosprawną. Co więcej, nawet w przypadku uznania, że czynności podane w oświadczeniu załączonym do odwołania od decyzji organu I instancji są prawdziwe, to nie są one na tyle zajmujące, by nie pozwoliły skarżącemu na podjęcie zatrudnienia, choćby w wymiarze niepełnym.
Jak słusznie wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem niepełnosprawnego członka rodziny i nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Ma ono zastąpić utracony dochód wynikający ze świadczenia pracy opiekunom, którzy zrezygnowali lub nie podejmują tego zatrudnienia w związku z opieką nad osobą wymagającą tej opieki, tak aby ci opiekunowie nie popadli sami w niedostatek. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Zdaniem organu I instancji skarżący nie jest w stanie zabezpieczyć stałej i długotrwałej opieki córce.
Sąd ustalił, iż wydając zaskarżoną decyzję organ nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ani też innego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.