II SA/Gd 1181/24

II SA/Gd 1181/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /przewodniczący/
Krzysztof Kaszubowski
Wojciech Wycichowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2025 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 8 października 2024 r. nr SKO Gd/4108/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 27 maja 2024 r. G. N. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Burmistrza Miasta Rumi (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r.) w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem A. N.
Decyzją z 18 lipca 2024 r. Burmistrz, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 5 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że postanowieniem z 25 maja
2023 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku udzielił zabezpieczenia (w sprawie o rozwód) poprzez powierzenie A. N. i G. N. pieczy równoważnej nad małoletnim A. Burmistrz wskazał następnie, że na A. N. zostało już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości od 1 stycznia 2024 r., zaś decyzję w tym przedmiocie wydał Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (dalej: "MOPR") w Redzie na wniosek A. N. Mając to na uwadze organ pierwszej instancji odmówił Wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna A.
W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawcę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 8 października 2024 r. utrzymało ją w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania wskazując m.in., że organ pierwszej instancji pozyskał z MOPR w Redzie informację, iż 25 stycznia 2024 r. A. N. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna A. i w dniu 10 kwietnia 2024 r. została wydana decyzja
o przyznaniu jej wnioskowanego świadczenia.
Kolegium podało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagająca opieki jest ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie zaś z art. 27 ust. 4 tej ustawy w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, przysługującego więcej niż jednej osobie sprawującej opiekę nad osobą lub osobami wymagającymi opieki przyznaje się tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne, osobie, która pierwsza złożyła wniosek.
Organ odwoławczy podniósł, że skoro z niekwestionowanych przez Wnioskodawcę ustaleń wynika, iż na jego syna A. świadczenie pielęgnacyjne pobiera matka dziecka to w myśl art. 17 ust. 5 pkt 5 i art. 27 ust. 4 u.ś.r. nie można przyznać drugiego świadczenia. Dopóki zatem decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na syna A. na rzecz matki A. N. obowiązuje, wyłączona jest możliwość przyznania na ten sam okres świadczenia pielęgnacyjnego ojcu, tj. Wnioskodawcy,
w związku z opieką nad synem. Kolegium zaznaczyło, że nie kwestionuje przy tym zaangażowania Strony w opiekę nad synem, co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i co potwierdza przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy.
W skardze na decyzję organu odwoławczego G. N., reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzucił jej naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, tj.:
1. art. 7, art. 75, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: "k.p.a.", poprzez brak dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy przez nieuczynienie zadość obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co skutkowało brakiem oceny, czy dana okoliczność jest udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego
i brakiem wyczerpującego uzasadnienia wydanej decyzji, brakiem wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione oraz na których się oparł oraz brak wyczerpującego uzasadnienia podstawy prawnej decyzji, co doprowadziło do niesłusznego uznania, że nie wystąpiła przesłanka uzasadniająca przyznanie Skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego;
2. art. 8 k.p.a. poprzez nieprzyczynienie się przez organ odwoławczy do starannego
i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa;
3. art 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy zachodziły przesłanki do uchylenia tej decyzji w całości,
a zarzuty podniesione w odwołaniu były zasadne i merytoryczne, co w konsekwencji miało wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do niezasadnego utrzymania
w mocy decyzji Burmistrza, która jest prawnie wadliwa.
Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, pomimo spełnienia przez Skarżącego przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
2. art. 27 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie, co doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji oraz pozbawienia Skarżącego prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na syna A.
W oparciu o tak sformułowany zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym i zasądzenie od Kolegium na rzecz Skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ odwoławczy nie tylko nie podjął czynności niezbędnych do dokładnego załatwienia sprawy, ale też zaniechał wszechstronnej analizy materiału dowodowego, wychodząc poza zakres swobodnej oceny dowodów, pomijając twierdzenia Skarżącego podniesione w odwołaniu, jak również nie dążąc do ustalenia pełnego stanu faktycznego sprawy z urzędu, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Zdaniem strony skarżącej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób lakoniczny i pozbawiony indywidualnej analizy powielono w istocie rozważania zaprezentowane w decyzji organu pierwszej instancji, w tym błędną argumentację, bez dokonania dogłębnej analizy zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dokumentacji z rokowań przedłożonych przez Stronę, przez co dopuszczono się do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
W ocenie strony skarżącej Kolegium naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.), albowiem zaniechało przeprowadzenia postępowania merytorycznego, w tym dokonania oceny dowodów i przeanalizowania wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zarzucono, że działanie organu odwoławczego sprowadzało się co najwyżej do działania kontrolnego, a w istocie stanowiło wyłącznie powielenie (nota bene błędnych) twierdzeń organu pierwszej instancji, bez dokonania własnej, merytorycznej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego podniesiono,
że art. 27 ust. 2 u.ś.r. nie wskazuje na konieczność zamieszkiwania z jednym z rodziców, ale pozostawania z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie należy wobec tego brać pod uwagę kryterium "zamieszkiwania" w rozumieniu art. 25 k.c. W ocenie strony skarżącej przepis art. 27 ust. 2 u.ś.r. nie uzależnia możliwości przyznania świadczenia rodzinnego na wniosek jednego rodziców od sytuacji, w której rodzic oraz dziecko przebywają w tej samej miejscowości z zamiarem stałego pobytu. Należy przeanalizować fakt pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym, co oznacza nie tylko pozostawanie w tym samym mieszkaniu, ale także korzystanie z tych samych sprzętów, dzielenie kosztów utrzymania, wyżywienia i obowiązków domowych.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że w sytuacji gdy z wnioskiem o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego wystąpią obydwoje rodzice osobnymi wnioskami złożonymi w różnym czasie, obowiązkiem organu jest ustalenie, czy dziecko, na które domagają się przyznania świadczenia rodzinnego, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców. Dopiero w zależności od poczynionych ustaleń zasiłek rodzinny można przyznać w oparciu o treść ust. 1 lub ust. 2 art. 27 u.ś.r. Mianowicie jeśli z ustaleń organu wynika, że dziecko pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, zastosowanie w sprawie znajdzie art. 27 ust. 1 tej ustawy, tzn. zasiłek rodzinny zostanie przyznany podmiotowi, który pierwszy złożył wniosek. Odwoływanie się w takiej sytuacji do treści art. 27 ust. 2 u.ś.r. jest nieuprawnione. Sięganie do regulacji zawartej w art. 27 ust. 2 omawianej ustawy jest uzasadnione wyłącznie w sytuacji bezspornego prowadzenia przez rodziców dwóch odrębnych gospodarstw domowych i pozostawania dziecka w gospodarstwie domowym jednego z nich.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy podniesiono, że ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały przez Skarżącego spełnione. Skarżący sprawuje bowiem opiekę nad małoletnim synem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sprawowanie przez Stronę faktycznej opieki nad synem A. potwierdził w sposób jednoznaczny i niepozostawiający wątpliwości wywiad środowiskowy. Pracownik socjalny potwierdził prawidłowe sprawowanie opieki przez Skarżącego (w mieszkaniu znajdowały się niezbędne rzeczy chłopca, mieszkanie było dostosowane do jego potrzeb), a nadto Strona posiadała dokumentację potwierdzającą wizyty medyczne oraz uczęszczania na zajęcia terapeutyczne. Pracownik socjalny wskazał ponadto na zasadność wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącemu.
Zwrócono uwagę, że rodzice małoletniego A. są w trakcie postępowania sądowego o rozwód oraz prowadzą dwa odrębne gospodarstwa domowe. Wskazano,
że Sąd Okręgowy w Gdańsku wydał 25 maja 2023 r. postanowienie o zabezpieczeniu opieki nad małoletnim A., powierzając opiekę równoważną obojgu rodzicom
w systemie szczegółowo określonym w postanowieniu. Oznacza to, że obydwoje rodzice
w równym stopniu są uprawnieni i zobowiązani do opieki nad synem. Żadnemu z nich nie została odebrana lub ograniczona władza rodzicielska. Z uwagi natomiast na prowadzenie przez rodziców małoletniego A. dwóch odrębnych gospodarstw domowych znajduje się on pod faktyczną opieką każdego z nich, tyle że przez inną część tygodnia.
Za niezasadne i krzywdzące dla Skarżącego oceniono przyjęcie przez organ stanowiska, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości matce dziecka, która na podstawie ww. postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku sprawuje opiekę nad małoletnim w zakresie nie większym niż Skarżący, skutkuje brakiem możliwości przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nawet w niewielkiej części i de facto zwalnia organ z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia uwzględniającego słuszny interes Strony. Co więcej, to Skarżący pierwszy złożył wniosek o udzielenie powyższego świadczenia. Jednocześnie, jak wskazano w odwołaniu, A. N. uchyla się od wydawania powyższych środków na potrzeby małoletniego.
Zdaniem strony skarżącej w przedmiotowej sprawie organy powinny w większym stopniu podjąć działania wyjaśniające w zakresie dotyczącym wniosku złożonego przez matkę małoletniego, nie ograniczając się jedynie do uzyskaniu informacji przedłożonej przez MOPR w Redzie, ale podjąć także dodatkowe ustalenia w tym zakresie, np. czy dokumentacja przedłożona przez matkę wraz z jej wnioskiem spełniała ustawowe kryteria przyznania świadczenia.
Podsumowując podniesiono, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego matce małoletniego A. nie stoi na przeszkodzie możliwości przyznania tego świadczenia także Skarżącemu. W przypadku przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego mógłby on realizować swoje uprawnienie do wypłaty tego świadczenia w zakresie faktycznie sprawowanej opieki, zaś brak wydania decyzji pozytywnej pozbawił go takiej możliwości.
Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy
w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia
25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności
z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został
w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 8 października 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Rumi z 18 lipca 2024 r. odmawiającą skarżącemu G. N. świadczenia pielęgnacyjnego (na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r.) w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem A. N.
Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.),
w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki (zarówno pozytywne, jak i negatywne) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce albo ojcu - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem
o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka
w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone m.in. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Należy również wskazać na regulacje zawarte w art. 27 omawianej ustawy,
z których wynika, że w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów faktycznych dziecka lub opiekunów prawnych dziecka do świadczeń rodzinnych świadczenia te wypłaca się temu z rodziców, opiekunów faktycznych dziecka lub opiekunów prawnych dziecka, który pierwszy złożył wniosek (ust. 1). Jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje (ust. 2). W razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (...), przysługującego więcej niż jednej osobie sprawującej opiekę nad osobą lub osobami wymagającymi opieki przyznaje się tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne (...), osobie, która pierwsza złożyła wniosek (ust. 4).
W doktrynie wskazuje się, że przyczyną zawarcia w komentowanej ustawie przepisu art. 27 ust. 1 jest to, że przesłanki do uzyskania prawa do danego świadczenia rodzinnego może spełniać w danym momencie (okresie) więcej niż jedna osoba ("zbieg prawa")
i każda z nich może hipotetycznie zwrócić się o ustalenie dla niej tego prawa. Analizowana regulacja nie dotyczy więc przypadków, w których świadczenie rodzinne ex definitione może przysługiwać jednemu podmiotowi (zastrzeżenie dotyczy zasiłku pielęgnacyjnego). Poza tym w tym przypadku ustawodawca zastrzegł expressis verbis, że chodzi o takie świadczenia rodzinne, które są przyznawane "na" dziecko, choć nie ono jest stroną danego postępowania administracyjnego (tak: P. Lisowski, A. Ostapski [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, pod red. K. Małysy-Sulińskiej, WKP 2023).
Wskazuje się również, że regulacja art. 27 ust. 1 u.ś.r. znajduje zastosowanie
w przypadku, gdy o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego na dane dziecko ubiegają się jednocześnie jego rodzice lub opiekunowie faktyczni lub opiekunowie prawni sprawujący opiekę nad dzieckiem i spełniający przesłanki do przyznania każdemu z nich wnioskowanego świadczenia albo w razie, gdy określone świadczenie rodzinne zostało już przyznane któremuś z rodziców, opiekunów faktycznych lub opiekunów prawnych,
a następnie drugi z rodziców, opiekunów faktycznych lub opiekunów prawnych, któremu potencjalnie mogłoby być przyznane świadczenie rodzinne na określone dziecko, występuje o ustalenie dla niego prawa do tego świadczenia rodzinnego, a zatem na etapie prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego, a nie dopiero w fazie wykonywania decyzji uprawniającej, co może sugerować użycie przez ustawodawcę zwrotu "świadczenia te wypłaca się".
Z kolei w orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że co prawda przepisy art. 27 ust. 1 i 2 u.ś.r. odnoszą się już do realizacji świadczeń (wypłaty), ale nie ulega wątpliwości, że są one ściśle związane z przyznawaniem prawa do świadczeń,
a więc decydują one o pierwszeństwie ubiegania się o prawo do omawianych świadczeń (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 października 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 400/17, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
W opisanej wyżej sytuacji świadczenie rodzinne przyznaje się i wypłaca rodzicowi (opiekunowi faktycznemu, opiekunowi prawnemu), który jako pierwszy złożył wniosek, zaś w stosunku do osoby, która złożyła żądanie jako druga wydaje się decyzję o odmowie przyznania świadczenia rodzinnego. Przepisy prawa nie stanowią, że wniosek osoby, która nie złożyła podania jako pierwsza pozostawia się bez rozpoznania. W sytuacji braku jednoznacznej wypowiedzi ustawodawcy w tym zakresie trzeba przyjąć, że kolejność złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego należy traktować
w kategoriach spełnienia materialnoprawnej przesłanki do jego przyznania.
Jak słusznie zauważono w skardze, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego jest - jeśli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców - zbadanie, pod opieką którego z rodziców dziecko pozostaje, gdyż wówczas prawo do świadczenia rodzinnego ustala się dla rodzica sprawującego opiekę i jemu się je wypłaca (stosownie do art. 27 ust. 2 u.ś.r.). W przypadku jednak, gdy - zgodnie z orzeczeniem sądu - dziecko jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących
w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, nie dzieli się pomiędzy nich w żaden sposób świadczenia rodzinnego,
a ustala się prawo do niego temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek o jego przyznanie (stosownie do art. 27 ust. 1 u.ś.r.).
W przywołanym w skardze wyroku z 28 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Lu 80/09 WSA w Lublinie zwrócił uwagę, że w sytuacji, gdy z wnioskiem o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego wystąpią obydwoje rodzice osobnymi wnioskami złożonymi w różnym czasie, obowiązkiem organu jest ustalenie, czy dziecko, na które domagają się przyznania świadczenia rodzinnego pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców. Dopiero w zależności od poczynionych ustaleń zasiłek rodzinny można przyznać w oparciu o treść ust. 1 lub ust. 2 art. 27 u.ś.r. Mianowicie, jeśli z ustaleń organu wynika,
że dziecko pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, zastosowanie w sprawie znajdzie ust. 1 art. 27 omawianej ustawy, tzn. zasiłek rodzinny zostanie przyznany podmiotowi, który pierwszy złożył wniosek. Sięganie do regulacji zawartej w art. 27 ust. 2 u.ś.r. uzasadnione jest wyłącznie w sytuacji bezspornego prowadzenia przez rodziców dwóch odrębnych gospodarstw domowych i pozostawania dziecka w gospodarstwie domowym jednego z nich. Z sytuacją taką nie mamy jednak do czynienia w rozpoznawanej sprawie, albowiem ze znajdującego się w aktach sprawy postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku wydanego w dniu 25 maja 2023 r. w sprawie II C 260/23 wynika, iż sąd ten udzielił zabezpieczenia poprzez powierzenie stronom
(tj. A. N. i G. N.) pieczy równoważnej nad małoletnim A. N. w szczegółowo opisanym w tym rozstrzygnięciu systemie. Również z przeprowadzonego w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że opieka nad synem A. sprawowana jest przez oboje rodziców w równym stopniu, co Skarżący potwierdził (s. 3 wywiadu z 21 czerwca 2024 r.).
Skoro z powołanych wyżej dokumentów wynika (a czego strona skarżąca nie kwestionowała), że małoletni nie pozostaje w gospodarstwie domowym wyłącznie jednego z będących w trakcie rozwodu rodziców, lecz w dwóch gospodarstwach domowych rodziców, których opieka nad synem jest sprawowana w równym stopniu, orzekające
w sprawie organy prawidłowo zastosowały regulacje zawarte w przepisach art. 27 ust. 1 i 4 u.ś.r.
Organ pierwszej instancji pozyskał informację, że na wniosek A. N. z 25 stycznia 2024 r. zostało jej przyznane (decyzją z 10 kwietnia 2024 r.) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna A. W tej sytuacji wniosek Skarżącego z 27 maja 2024 r. był drugim wnioskiem w tej samej sprawie, co obligowało organy do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia.
Przyjęcie stanowiska prezentowanego przez stronę skarżącą pozostawałoby
w sprzeczności z treścią art. 27 ust. 4 u.ś.r., zgodnie z którym w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (...), przysługującego więcej niż jednej osobie sprawującej opiekę nad osobą lub osobami wymagającymi opieki przyznaje się tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne (...), osobie, która pierwsza złożyła wniosek
Celem przytoczonej powyżej regulacji jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, potwierdza zasadę wyrażoną
w art. 27 ust. 1 u.ś.r. i wymaga ustalenia przez organ, który z uprawnionych złożył do właściwego organu kompletny wniosek jako pierwszy. Więcej niż jedno wypłacone świadczenie będzie uznane za nienależnie pobrane, podobnie jak to samo świadczenie wypłacone więcej niż jednej osobie (tak: A. Główczewska [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wydanie II, pod red. P. Rączki, LEX/el. 2023).
Odnosząc się końcowo do sformułowanych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy podkreślić, że uchylenie przez sąd administracyjny danego aktu z powodu naruszenia tego rodzaju przepisów (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.) może nastąpić jedynie wtedy, jeżeli to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A zatem, nie każde naruszenie przepisów postępowania powoduje konieczność wyeliminowania aktu z obrotu prawnego. Tylko takie naruszenie przepisów, które mogło spowodować, że wynik sprawy mógłby być inny, gdyby do tego naruszenia nie doszło, powoduje konieczność uchylenia aktu przez sąd (zob. uchwała NSA z 25 kwietnia 2005 r. sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005/4/66).
Zdaniem Sądu zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia, pomimo pewnej lakoniczności ich uzasadnień, zasługują na aprobatę. Na ich podstawie możliwe było bowiem zweryfikowanie zarówno ustaleń, jak i wniosków organów.
Należy podkreślić, że wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej, skonkretyzowana w art. 77 § 1 tej ustawy, wskazuje, że organy administracji publicznej mają obowiązek podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, zobowiązane są także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy. Przy czym działania podejmowane w ramach wskazanych obowiązków mają na celu dokonanie ustaleń pozwalających na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Oznacza to, że to normy prawa materialnego wskazują, jakie fakty mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wyznaczając tym samym zakres postępowania dowodowego i zakres ustaleń faktycznych koniecznych dla załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1032/20).
W rozpoznawanej sprawie zakres koniecznych do ustalenia faktów określał art. 27 u.ś.r. Zdaniem Sądu uzyskane w toku przeprowadzonego postępowania dowody organy poddały poprawnej ocenie, a wydane decyzje zostały prawidłowo uzasadnione, zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne. Należy zatem stwierdzić, że organy w zakresie wystarczającym dla potrzeb prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy przeprowadziły postępowanie dowodowe, którego wyniki bez przekroczenia granic ustawowych poddały analizie i ocenie wyciągając logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione wnioski. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, pozwalał na ustalenie stanu faktycznego i jej istotnych okoliczności, zaś dokonana przez organy jego ocena nie przekracza granic wyznaczonych w art. 80 k.p.a. W rezultacie, w wydanych decyzjach trafnie przyjęto, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 5 i art. 27 ust. 1 i 4 u.ś.r. Jednocześnie oceny tej nie zdołały podważyć zarzuty skargi, dotyczące zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.
Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 4 akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 20 akt sądowych).