II SA/Gl 1115/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-02-19
NSAinneWysokawsa
zasiłek pielęgnacyjnyświadczenia rodzinnenienależnie pobrane świadczenianiepełnosprawnośćorzeczenie o niepełnosprawnościpouczenieobowiązek informacyjnyzwrot świadczeńpostępowanie administracyjnekontrola sądowa

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, uznając, że skarżąca nie została prawidłowo pouczona o skutkach uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna.

Skarżąca została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ nie poinformowała organu o nowym orzeczeniu o niepełnosprawności syna. Zarówno organ I instancji, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymały w mocy decyzję o zwrocie świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił jednak te decyzje, stwierdzając, że skarżąca nie została wystarczająco jasno pouczona o obowiązku zgłoszenia tej zmiany i jej konsekwencjach, a organ miał możliwość samodzielnego zweryfikowania informacji o orzeczeniu.

Sprawa dotyczyła decyzji o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, który został przyznany skarżącej na syna. Po uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna, skarżąca nie poinformowała o tym organu I instancji. W związku z tym organ wszczął postępowanie o ustalenie kwoty i zwrot nienależnie pobranego świadczenia, uznając je za kwotę 1 942,56 zł. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, argumentując, że była przekonana o prawie do pobierania świadczenia i nie była świadoma konieczności zgłoszenia nowego orzeczenia. Sąd uznał skargę za zasadną. Wskazał, że kluczowe jest prawidłowe pouczenie strony o skutkach prawnych zaistniałych okoliczności. W ocenie Sądu, pouczenie zawarte w decyzjach organów nie było wystarczająco precyzyjne, aby skarżąca mogła zrozumieć, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności syna, mimo potwierdzenia jego niepełnosprawności, stanowi zmianę mającą wpływ na prawo do świadczenia. Sąd podkreślił również, że organy miały możliwość samodzielnego uzyskania informacji o orzeczeniu z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności. W związku z naruszeniem przepisów postępowania i prawa materialnego, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli strona nie została prawidłowo pouczona o skutkach takiego zaniechania i organ miał możliwość samodzielnej weryfikacji informacji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pouczenie zawarte w decyzjach organów nie było wystarczająco jasne i precyzyjne, aby skarżąca mogła zrozumieć, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności syna, nawet jeśli nie zmieniało jego stanu, stanowiło zmianę mającą wpływ na prawo do świadczenia. Dodatkowo, organ miał możliwość samodzielnego uzyskania tych informacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego mającego wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, stosując środki określone w ustawie.

u.ś.r. art. 30 § ust. 1 i 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Definicja i zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 25 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Obowiązek informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń.

k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do wznowienia postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 61 § §1 i 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do wszczęcia postępowania administracyjnego.

ustawa COVID-19 art. 15h § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Przepis dotyczący przedłużenia ważności orzeczeń o niepełnosprawności w okresie pandemii.

u.r.z.o.n. art. 23b § ust. 1 pkt 5

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

Obowiązek organów właściwych do ustalania prawa do świadczeń rodzinnych do samodzielnego uzyskiwania informacji o orzeczeniach o niepełnosprawności.

u.r.z.o.n. art. 6d § ust. 4a

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

Udostępnianie danych z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności organom właściwym do ustalania świadczeń rodzinnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca nie została prawidłowo pouczona o skutkach uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna. Organ miał możliwość samodzielnego uzyskania informacji o orzeczeniu z systemu elektronicznego. Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 7, 77 § 1, 80) oraz przepisów prawa materialnego (art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r.).

Odrzucone argumenty

Organ I instancji i SKO uznały, że skarżąca miała obowiązek poinformowania o nowym orzeczeniu i zaniechanie tego obowiązku skutkuje nienależnym pobraniem świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

nie można uznać za spełniające wymogi prawidłowego pouczenia takie pouczenie, którego treść jest jedynie przytoczeniem treści jednego przepisu, czy też wielu przepisów. pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji organ miał zatem (a przynajmniej powinien mieć) możliwość weryfikacji bazy orzeczeń o niepełnosprawności, z czego nie skorzystał.

Skład orzekający

Beata Kalaga-Gajewska

przewodniczący sprawozdawca

Aneta Majowska

członek

Artur Żurawik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, wymogów prawidłowego pouczenia strony oraz obowiązków organów w zakresie weryfikacji danych o niepełnosprawności."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku jasnego pouczenia i możliwości samodzielnej weryfikacji przez organ. Może być mniej istotne w przypadkach, gdy pouczenie jest jednoznaczne, a strona świadomie wprowadza organ w błąd.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne pouczenie strony przez organ administracji i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli strona popełniła błąd formalny. Podkreśla również rolę technologii w administracji.

Czy zapomnienie o nowym orzeczeniu syna może kosztować tysiące? Sąd administracyjny wyjaśnia, kiedy organ zawinił bardziej.

Dane finansowe

WPS: 1942,56 PLN

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II SA/Gl 1115/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aneta Majowska
Artur Żurawik
Beata Kalaga-Gajewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 323
art. 30 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2025 r. sprawy ze skargi I. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1328/2024/10507 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia 6 maja 2024 r., nr [...]
Uzasadnienie
Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta W., decyzją z dnia 5 listopada 2019 r., nr [...], przyznał I. N. (dalej: "skarżąca"), od dnia 1 września 2019 r. do dnia 31 października 2022 r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego dla syna P. N. (ur. [...] r.).
Kolejną decyzją z dnia 28 sierpnia 2023 r. zmienił powyższą decyzję, zgodnie z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1327, zwanej dalej: " ustawa COVID-19"), w części, dotyczącej okresu przyznana skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego - do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jej syna.
W dniu 17 stycznia 2024 r. organ I instancji pozyskał informację, że syn skarżącej legitymuje się nowym orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...] r., w związku tym działając z urzędu na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 572) oraz art. 4 ust. 1 i 2, art. 14-15, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 323, zwanej dalej w skrócie: "u.ś.r."), wznowił postępowanie w sprawie decyzji ostatecznej zmieniającej decyzję ustalającą prawo skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego.
Organ I instancji decyzją z dnia 22 lutego 2024 r., nr [...], uchylił własną decyzję zmieniającą z dnia 28 sierpnia 2023 r. i umorzył postępowanie administracyjne. Decyzja ta stała się ostateczna (k. 21 akt administracyjnych).
Zawiadomieniem z dnia 5 kwietnia 2024 r. organ I instancji, na podstawie art. 61 §1 i 4 k.p.a., wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty i zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 6 maja 2024 r., nr [...], organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenia pielęgnacyjne wypłacone skarżącej, w związku ze sprawowaniem opieki nad synem, za okres od dnia 1 kwietnia do dnia 31 grudnia 2023 r. w kwocie 1 078,20 zł. i za okres od dnia 1 września do dnia 31 grudnia 2023 r. w kwocie 836,36 zł., co łącznie stanowi kwotę 1 942,56 zł., oraz orzekł o obowiązku ich zwrotu na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty. Wyjaśnił, że o zasadach przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca została pouczona w opisanych już wcześniej decyzjach, w tym decyzji zmieniającej z dnia 28 sierpnia 2023 r. Jednakże mimo ciążącego na niej obowiązku, nie poinformowała o tym, że w dniu [...] r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. wydał orzeczenie o niepełnosprawności zaliczające jej syna do osób niepełnosprawnych ze wskazaniami (pkt 5-8). W konsekwencji, organ I instancji wywiódł, że wypłacone zasiłki pielęgnacyjne stanowią nienależnie pobrane świadczenie, które musi być zwrócone.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podała, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem i oświadczyła, że nie była świadoma konieczności zgłoszenia do organu I instancji faktu, posiadania przez chorego od urodzenia syna, nowego orzeczenia.
Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 8 lipca 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1328/2024/10507, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium"), w wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 6 maja 2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaznaczyło, że analiza decyzji zmieniającej z dnia 28 sierpnia 2023 r. pozwala stwierdzić, że organ I instancji poinformował skarżącą o dacie granicznej, do której zostaje jej przyznane prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, tj. do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności syna, czyli do dnia [...] r. Jednak skarżąca zaniechała realizacji ciążącego na niej obowiązku informowania o każdej zmianie mającej wpływ na dalsze prawo do przysługiwania jej tego świadczenia. Zaniechanie to doprowadziło do świadomego wprowadzenia w błąd organu I instancji oraz wypłacenia świadczeń rodzinnych mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do ich pobierania (por. str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). W sprawie powstały zatem świadczenia nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., które podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu administracyjnym w administracji (art. 30 ust. 7 u.ś.r.). W ocenie Kolegium skarżąca powinna niezwłocznie po otrzymaniu nowego orzeczenia poinformować o tym fakcie organ I instancji, zgodnie z dyspozycją art. 25 ust. 1 u.ś.r., ale tego nie uczyniła.
W skardze z dnia 22 lipca 2024 r., wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca wyjaśniła, że zapomniała dostarczyć nowego orzeczenia i była przekonana, że nadal ma prawo do pobierania świadczenia, bo syn od urodzenia w dalszym ciągu jest chory.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a.
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 8 lipca 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 6 maja 2024 r. o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego, wypłaconego skarżącej, za nienależnie pobranego i o zobowiązaniu do zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi.
W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest to, że skarżąca nie powiadomiła organu I instancji o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności jej syna, co potwierdza również treść skargi.
Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 30 ust. 2 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1), świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c (pkt 1a), świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (pkt 2), świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (pkt 3), świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (pkt 4) oraz świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję (pkt 5).
Istotą sporu jest to, czy kwoty pobrane przez skarżącą, za okres od dnia 21 marca do dnia 31 grudnia 2023 r., stanowią nienależnie pobrane świadczenie, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., które podlega zwrotowi. Doprecyzowanie to jest konieczne z uwagi na rozważania poczynione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które wskazują na wprowadzenie organu w błąd przez skarżącą, poprzez zaistnienie okoliczności powodujących ustanie prawa do ich pobierania, zatem przesłanki wynikającej z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.
Analiza przesłanek zawartych w art. 30 ust. 2 pkt 1-5 u.ś.r., prowadzi do wniosku, że stanowią one odrębne podstawy uznania pobranego świadczenia rodzinnego za nienależne. Oznacza to, że nie w każdym przypadku wymagana jest świadomość niezależności pobrania świadczenia rodzinnego ani uprzedniego skutecznego pouczenia o okolicznościach wpływających na możliwość pobierania świadczenia rodzinnego, czy pouczenia o skutkach braku poinformowania organu o wystąpieniu tych okoliczności.
Przesłanki zawarte w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stanowią, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga zatem w tym przypadku spełnienia dwóch warunków.
Po pierwsze - jego wypłacenie musi nastąpić pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części.
Po drugie - osoba pobierająca świadczenia powinna zostać prawidłowo pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Przez świadczenie nienależnie pobrane należy rozumieć świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze. Obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu pomocy społecznej, zobowiązanego do wypłaty świadczenia.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pouczenie spełnia warunki prawidłowego wówczas, gdy jest zredagowane w taki sposób, aby strona mogła jego treść odnieść do własnej sytuacji i wiedzieć, że ma ona znaczenie dla przyznania jej uprawnienia, a zarazem jej zaistnienie nakłada obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 19 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 699/17 i w Lublinie z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 709/20).
Ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1520/23 oraz prawomocne wyroki: WSA w Gdańsku z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 212/24 i powołane w nim orzeczenia; WSA w Gliwicach z dnia 15 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1776/23 i z dnia 12 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 196/24 oraz z dnia 28 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 998/24).
Znaczenie prawidłowego pouczenia jest o tyle istotne, że pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", użyte w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., nie jest równoznaczne ze "świadczeniem nienależnym", gdyż wiąże się z istnieniem po stronie świadczeniobiorcy świadomości, że pobierane świadczenie w zaistniałych okolicznościach faktycznych danej osobie się nie należy (por. K. Małysa-Sulińska [red.], Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, publ. Lex, 2015 r.).
Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z jego "winy". Zatem, czy wiedział, że świadczenie miało charakter nienależnego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21 i prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 764/21).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest również stanowisko, że nie można uznać za spełniające wymogi prawidłowego pouczenia takie pouczenie, którego treść jest jedynie przytoczeniem treści jednego przepisu, czy też wielu przepisów. Pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, aby następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenia dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. m.in. wyroki NSA z dnia: 8 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1529/12 i 27 października 2010 r. sygn. akt I OSK 981/10).
W rozpatrywanej sprawie rozstrzygające jest to, czy pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., było tak sformułowane, że można przyjąć, że skarżąca miała wiedzę o nienależnym pobieraniu świadczenia.
Pouczenie zawarte w decyzji zmieniającej organu I instancji z dnia 28 sierpnia 2023 r. nie może stanowić takiej podstawy (por. k. 11 akt administracyjnych), jak również wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie z dnia 5 listopada 2019 r. (k. 2).
Organ I instancji pouczył jedynie o wynikającym z art. 25 ust. 1 u.ś.r. obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o wystąpieniu zmian mających wpływ na "prawo do świadczeń rodzinnych". W treści uzasadnienia decyzji zmieniającej przytoczył natomiast treść art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy COVID-19, stanowiącego, że orzeczenie o niepełnosprawności, którego ważność upływa w okresie od dnia wejścia w życie tej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Z powyższego zestawienia wynika, że pouczenia zawarte zarówno w decyzji przyznającej świadczenie, jak również decyzji zmieniającej, nie zawierają konkretnej informacji o tym, iż zmianą mającą wpływ na prawo do świadczenia jest każdy przypadek uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności i że każde nowe orzeczenie skutkuje utratą prawa do jego pobierania. Przedmiotowy brak ma znaczenie tym bardziej istotne, że nowe orzeczenie potwierdziło, iż syn skarżącej nadal jest osobą niepełnosprawną z konkretnymi wskazaniami, dotyczącymi konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne (...), korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (...), konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Treść odwołania, jak również skargi jednoznacznie wskazuje, że skarżąca na podstawie przytoczonego wyżej, nieprecyzyjnego pouczenia, mogła nie wiedzieć, że sam fakt wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności, potwierdzającego niepełnosprawność jej syna i zawierającego te same wskazania, stanowi zmianę mającą wpływ na prawo do pobierania przez nią świadczenia, w rozumieniu art. 25 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Przekonanie skarżącej o jej uprawnieniu do pobierania świadczenia, w świetle nieprzerwanej niepełnosprawności syna, potwierdzonej stosownymi orzeczeniami, mogło być subiektywnie uzasadnione. Trudno zatem zaakceptować stanowisko, że brak przedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności (która nadal u syna występuje), może skutkować tak negatywnymi następstwami (finansowymi). Rozwiązanie takie należy uznać za sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażonej w Konstytucji RP (por. prawomocny wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1885/23).
Nadmienić przyjdzie, na co wskazuje się w orzecznictwie tut. Sądu, że informacja o wydaniu nowego orzeczenia, która stanowiła podstawę do wznowienia z urzędu postępowania w sprawie decyzji zmieniającej, jak też wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, zakończonego decyzją organu I i II instancji, powinna być znana tym organom z urzędu (por. prawomocne wyroki z dnia: 27 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 17/24 i 28 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 998/24).
Stosownie do treści art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r., organy właściwe ustalające prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązane do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 44). Dodatkowo, zgodnie z art. 6d ust. 1 ostatnio powołanej ustawy, utworzono Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności, w którym przetwarza się dane dotyczące osób niepełnosprawnych. Z kolei, według ust. 4a tego przepisu, dane gromadzone w systemie udostępnia się, jeżeli stanowią one kryterium przyznania świadczenia albo ustawowe kryterium wydania dokumentu, następującym podmiotom: 1) organowi właściwemu, o którym mowa w art. 3 pkt 11 u.ś.r. i wojewodzie - w celu weryfikacji danych dotyczących osób ubiegających się o świadczenia rodzinne, osób pobierających świadczenia rodzinne oraz członków ich rodzin (...). Organ miał zatem (a przynajmniej powinien mieć) możliwość weryfikacji bazy orzeczeń o niepełnosprawności, z czego nie skorzystał.
W konsekwencji przy wydaniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też naruszenia przepisów prawa materialnego, zwłaszcza art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, nie naruszając przy tym reguł postępowania (art. 107 § 3 k.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego, w tym wykładnię art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ewentualnie rozważy możliwość umorzenia postępowania administracyjnego, o ile w sprawie nie występują żadne dodatkowe okoliczności, poza tymi, które do tej pory zostały ustalone.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę