II SA/Gd 1150/24

II SA/Gd 1150/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-05-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jolanta Górska
Justyna Dudek-Sienkiewicz /sprawozdawca/
Krzysztof Kaszubowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 2129/25 - Postanowienie NSA z 2025-10-09
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 725
art. 48
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Kinga Czernis po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi "A" S.A. z siedzibą w G. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 30 sierpnia 2024 r., nr WOP.7721.138.2016.KK w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego oddala skargę.
Uzasadnienie
E. Spółka Akcyjna wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 30 sierpnia 2024 r., mocą której uchylono decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Słupskim z dnia 29 marca 2023 r. orzekającą o rozbiórce podziemnych linii SN 15kV nr [...] i [...] oraz trzeciej nieoznaczonej linii kablowej, wybudowanych na działce nr [...] obręb ewidencyjny K. w gminie K. i orzeczono co do istoty poprzez orzeczenie rozbiórki podziemnych linii SN 15kV nr [...] i [...] oraz trzeciej nieoznaczonej linii kablowej (tzn. trzech czynnych linii kablowych nr [...]-[..] umiejscowionych w jednym kablu) wybudowanych na działce nr [...] obręb ewidencyjny K. w gminie K.
Zaskarżoną decyzję podjęto w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Powiecie Słupskim (dalej: PINB, organ I instancji) decyzją nr PINB.7141.29.2014.MM z dnia 29 marca 2023 r., na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowane (Dz.U. Nr 38 poz. 229 ze zm.), nakazał E. S.A. wykonanie rozbiórki podziemnych linii SN 15kV nr [...] i [..] oraz trzeciej nieoznaczonej linii kablowej, wybudowanych niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, wybudowanymi na działce nr [...] obręb ewidencyjny K., w gminie K.
Organ wskazał w uzasadnieniu, że w dniu 7 sierpnia 2014 r. wpłynął wniosek Państwa M. i J. J. w sprawie samowoli budowlanej polegającej na wykonaniu podziemnej linii średniego napięcia 15 kV na działce nr [...] położonej w K. przy ul. S. [...], stanowiącej ich własność, przez inwestora E. S.A. Z załączonych do wniosku dokumentów wynikało, że pomiędzy wnioskodawcami a właścicielem linii kablowej toczyły się spory natury formalno-prawnej, ponieważ w ewidencjach właściciela linii średniego napięcia nie była ujawniona linia podziemna 15 kV przebiegająca przez działkę skarżących, a o jej istnieniu właściciel dowiedział się w momencie zgłoszenia jej awarii. Także właściciele działki nr [...] nie wiedzieli, iż przez ich nieruchomość przebiega podziemna linia energetyczna średniego napięcia.
Pismem z dnia 29 grudnia 2014 r. organ nadzoru budowlanego zawiadomił o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie.
Organ ustalił, że na działce nr [...] znajdują się podziemne linie SN 15kV nr [...] i [...] oraz trzecia "nieoznaczona" linia kablowa, zostały one wybudowane w 1979 r. w ramach wyprowadzeń kablowych z nowopowstałej rozdzielni 110/15 kV – GPZ IV [...] w kierunku miasta S., a na ich budowę inwestor nie posiadał ani pozwolenia na budowę ani prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Następnie, decyzją z dnia 14 lipca 1995 r., nr NB.IIB.7351/302/95 Prezydent Miasta Słupska udzielił pozwolenia na roboty budowlane obejmujące wymianę istniejących linii kablowych 15 kV – [...], zgodnie z planem ogólnym m. Słupska zatwierdzonym uchwałą Rady Miejskiej w Słupsku Nr 585/94 z dnia 30 marca 1994 r.
W związku z tym pozwoleniem linie nr [...] i [...] (dawny nr [...]) zostały wymienione na nowe, po nowo zaprojektowanej trasie, bez układania ich przez teren dz. nr [...], natomiast na terenie tej działki (w ziemi) pozostały uprzednio wykonane w 1979 r. (łącznie z trzema innymi linami ułożonymi we wspólnym wykopie o nr [...], [...] i [...] umiejscowionymi w jednym kablu) dwie linie nr [...] i [...] jako linie unieczynnione.
Organ wskazał, że sprawa dotycząca lokalizacji na terenie działki nr [...] i w pobliżu działki nr [...] w m. K. przy ul. S. obiektu/urządzenia służącego przesyłowi energii elektrycznej była już przedmiotem oceny zarówno organów nadzoru budowlanego I i II instancji, jak i sądów administracyjnych. Postępowania organów nr PINB 7140/12/05, WOP/ZOA/7144/611/05 i WOP.7721.144.2014 dotyczyły słupa konstrukcji stalowej stanowiącego element linii wysokiego napięcia 110 kV usytuowanego (według kolejnych decyzji) na działce nr [...], podzielonej następnie na działki [...] i [...], w K. przy ul. S. nr [...]. W ramach tych postępowań Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku i Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 18 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 341/06, z dnia 10 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Gd 217/08, z dnia 2 października 2009 r. sygn. akt II OSK 1505/08 przesądziły, że analizując przesłanki określone w art. 37 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane organy nadzoru budowlanego powinny zbadać zarówno kwestię wystąpienia niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia (na skutek ograniczenia możliwości zagospodarowania, zgodnie z przepisami prawa miejscowego, określonej części nieruchomości), jak również kwestię posiadania przez inwestora (lub przez jego następcę prawnego) prawa do dysponowania nieruchomością. Według wskazań sądów administracyjnych, stwierdzenie niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia oraz naruszenia prawa własności łącznie z brakiem prawa do dysponowania nieruchomością daje postawę do nakazania rozbiórki na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane. Z uwagi na tożsamość spraw co do: nieruchomości, stron postępowania, przedmiotu sprawy (obiekty służące przesyłowi energii elektrycznej), sytuacji prawnej (brak pozwolenia na budowę), zrealizowanie inwestycji przed dniem 1 stycznia 1995 r., brak dokumentu świadczącego o posiadaniu przez inwestora i jego następcę prawnego prawa do dysponowania nieruchomością - obecnie dz. nr [...] - w stopniu umożliwiającym wykonanie i eksploatowanie przedmiotowej linii, jak również fakt objęcia nieruchomości ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, konieczne było dokonanie oceny przedmiotowej linii w oparciu o przepisy art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane, z jednoczesnym uwzględnieniem interpretacji tych przepisów w wyrokach z dnia 18 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 341/06, z dnia 10 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Gd 217/08 i z dnia 2 października 2009 r. sygn. akt II OSK 1505/08 wydanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku i Naczelny Sąd Administracyjny.
Podsumowując PINB stwierdził, że inwestor wykonał linie kablowe w roku 1979, czym doprowadził do nielegalnego wejścia na teren działki nr [...], nie posiadał prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, pogorszył warunki użytkowe dla otoczenia w wyniku ograniczenia możliwości zagospodarowania przedmiotowej działki zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa miejscowego, jak również naruszył prawo własności nieruchomości, w związku z czym orzeczono rozbiórkę.
Od powyższej decyzji PINB odwołanie wniosła E. S.A.
Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: WINB, organ odwoławczy) opisaną na wstępie decyzją uchylił decyzję organu I instancji i orzekł co do istoty poprzez orzeczenie rozbiórki podziemnych linii SN 15kV nr [...] i [...] oraz trzeciej nieoznaczonej linii kablowej (tzn. trzech czynnych linii kablowych nr [...]-[...] umiejscowionych w jednym kablu) wybudowanych na działce nr [...] obręb ewidencyjny K. w gminie K.
W uzasadnieniu WINB wskazał, że zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 471), do spraw uregulowanych ustawą zmienianą w art. 1 (ustawa Prawo budowlane), wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ww. ustawy (tj. przed dniem 19 września 2020 r.), przepisy ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Z uwagi na fakt, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w 2014 r., zastosowanie mają zatem dotychczasowe przepisy ustawy Prawo budowlane (tzn. przepisy w brzmieniu obowiązującym przed ww. zmianami).
Przedmiotem niniejszego postępowania jest sprawa dotycząca linii kablowej podziemnej 15kV na działce nr [...] przy ul. S. [...] w m. K.
Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego doszedł do wniosku, że z uwagi na fakt wydania przez Prezydenta Miasta Słupska decyzji z dnia 14 lipca 1995 r. zn. NB.IIB.7351/302/95, zastosowanie znajdują przepisy art. 50 i 51 ustawy - Prawo budowlane z 1994 r. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 19 września 2020 r.), a nie przepisy ustawy - Prawo budowlane z 1974 r. Stan faktyczny istniejący na terenie dz. nr [...] obręb ewidencyjny K., gmina K., obejmujący (przedmiotowe) podziemne linie SN 15kV nr [...] i [...] oraz trzecią "nieoznaczoną" linię kablową, jest bowiem wynikiem, najpierw, realizacji tych linii w warunkach samowoli budowlanej przed dniem 1 stycznia 1995 r., a następnie akceptacji istnienia tych linii w przedmiotowej lokalizacji na etapie przygotowania założeń dla inwestycji ich wymiany. Wobec decyzji Prezydenta Miasta 1995 r. linie nr [...] i [...] (dawny nr [...]), zostały wymienione na nowe, po nowo zaprojektowanej trasie, bez potrzeby układania ich przez teren dz. nr [...], natomiast na terenie tej działki (w ziemi) pozostały uprzednio wykonane w 1979 r. ww. trzy linie o nr [...]-[...] (umiejscowione w jednym kablu).
Tryb postępowania w oparciu o przepisy art. 50 i 51 ustawy Prawo budowlane znajduje zastosowanie do przypadków innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1 tej ustawy.
W ocenie WINB, przedmiotowe linie - w ich obecnej (niezmienionej) lokalizacji - nie mogą być rozpatrywane w kategorii istotnego odstępstwa i w procedurze projektu budowlanego zamiennego (art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy - Prawo budowlane), ponieważ nałożenie obowiązku doprowadzenia tych linii do stanu zgodnego z prawem poprzez ich przeniesienie zgodnie z wydanym pozwoleniem na budowę Prezydenta Miasta Słupska z dnia 14 lipca 1995 r. w - według uzasadnienia zaskarżonej decyzji - pas drogowy ul. S. w m. K. wiązałoby się, z jednej strony, z faktyczną "rozbiórką", tj. z całkowitą likwidacją tych linii w ich dotychczasowej lokalizacji (na dz. nr [...]), zaś z drugiej strony z koniecznością wykonania linii "na nowo" w nowych miejscu, tj. w pasie drogowym. Następnie hipotetyczna realizacja tych robót niewątpliwie doprowadziłaby do sytuacji, w której sporządzenie i przedłożenie projektu budowlanego zamiennego dotyczyłoby ww. trzech linii wykonanych już "na nowo" w nowej lokalizacji (czyli w warunkach obligujących do uzyskania stosownego pozwolenia na budowę).
Dalej WINB podniósł, że o ile przepisy art. 50 i 51 ustawy Prawo budowlane z 1994 r. nie przewidują w sposób bezpośredni obowiązku badania przez organ nadzoru budowlanego prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane oraz nie dają podstawy do żądania od inwestora przedstawienia takiego prawa, o tyle, w świetle obecnego orzecznictwa sądów administracyjnych, obligują organ nadzoru budowlanego do zajęcia stanowiska w tej kwestii, w oparciu o zgromadzony w aktach materiał dowodowy.
Jak wynika z akt sprawy, przedmiotowe podziemne linie SN 15kV nr [..] i [...] oraz trzecia nieoznaczona linia kablowa (tzn. trzy czynne linie kablowe nr [..]-[..] umiejscowione w jednym kablu) są zlokalizowane na terenie działki nr [..] obręb ewidencyjny K., w gminie K. pomimo dotychczasowego braku po stronie E. SA prawa do dysponowania tą nieruchomością, a takie ich zlokalizowanie ogranicza możliwość zagospodarowania tej działki w świetle ustaleń obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Postępowanie sądowe w sprawie ustanowienia służebności przesyłu wciąż jest w toku, przy czym (w świetle korespondencji otrzymanej dotychczas z Sądu Rejonowego w Słupsku IX Wydział Cywilny) wynik tego postępowania sądowego jest uzależniony od wyniku postępowania w trybie nadzoru budowlanego. Ponadto, w ustalonym stanie faktycznym oraz w toku postępowania w trybie art. 50 i 51 ustawy Prawo budowlane z 1994 r. nie można uznać ww. postępowania sądowego za zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Dalej WINB przedstawił uwarunkowania planistyczne obowiązujące dla działki [...] i wskazał, że w ich świetle lokalizacja przedmiotowych linii w centrum przedmiotowej działki ogranicza jej racjonalną zabudowę i zagospodarowanie.
Niemniej, sam fakt braku po stronie E. S.A. prawa do dysponowania ww. nieruchomością - działką nr [..] na cele budowlane w odniesieniu do przedmiotowych linii (w świetle przesłanki art. 50 ust. 1 pkt 4, co wyklucza możliwość doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem w trybie) przesądza o konieczności wydania nakazu rozbiórki tych linii na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1994 r.
Wobec powyższego WINB, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 29 marca 2023 r. i nakazał E. S.A. wykonanie rozbiórki podziemnych linii SN 15kV nr [...] i [...] oraz trzeciej nieoznaczonej linii kablowej (tzn. trzech czynnych linii kablowymi nr [...]-[...] umiejscowionymi w jednym kablu) zlokalizowanych na terenie działki nr [...] obręb ewidencyjny K., w gminie K.
Skargę na powyższą decyzją do tutejszego Sadu wniosła E. S.A. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 51 ust. 1 pkt 1, art. 80 ust. 2 pkt 2 i art. 83 ust. 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. w zw. z art. 25 ustawy z 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane ora niektórych innych ustawy (Dz.U. z 2020 r., poz. 471) poprzez nakazanie stronie skarżącej wykonania przymusowej rozbiórki podziemnych linii SN 15 kV nr [...] i [...] oraz trzeciej nieoznaczonej linii kablowej, wybudowanych niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy wybudowanymi na dz. nr [...] obręb ewidencyjny K., w gminie K. na skutek błędnego uznania, że niemożliwe jest doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem.
Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) – zwanej dalej k.p.a. poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i niedostateczne wyjaśnienie przez organ stanu faktycznego sprawy.
Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że WINB wydał decyzję w oparciu o przepisy ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994 r. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją ustawy dokonaną ustawą z 13.02.2020 r., a organ I instancji w oparciu o przepisy ustawy Prawo budowlane z 24 października 1974 r. obowiązującej w czasie budowy urządzeń objętych decyzją i wskazań zawartych we wcześniejszych decyzjach a dotyczących weryfikacji spełnienia przesłanek określonych w art. 37 i 40 ustawy z 24.10.1974 r. Prawo budowlane.
Odwołując się do podstaw prawnych wydania decyzji przez WINB, skarżąca podniosła, że organ odwołując się do toczącego się postępowania o ustanowienie służebności w zakresie linii objętych zaskarżoną decyzją, uznał iż skarżąca nie posiada prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane co wyklucza możliwość doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem. Tymczasem postępowanie o ustanowienie służebności przesyłu w zakresie przedmiotowych linii toczy się przed Sądem Rejonowym w Słupsku i pomimo wydania niniejszej decyzji, skarżąca podtrzymuje swój wniosek o ustanowienie służebności. Nie można więc uznać, że skarżąca nie uzyska prawa do dysponowania nieruchomością, która to okoliczność, jak wynika z uzasadnienia decyzji WINB, wykluczałaby nakaz rozbiórki. Tym samym, skarżąca kwestionuje zastosowanie przez organ art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane i wskazuje, że uzyskanie przez skarżącą prawa do dysponowania nieruchomością nie jest rozstrzygnięte.
Skarżąca, mając na uwadze podstawy prawne wydanej decyzji przez PINB, a także odwołanie w zaskarżonej decyzji również do przepisu art. 37 ust. 1 ustawy z 24 października 1974 r. Prawo budowlane, z ostrożności wskazała, że pomimo wskazań zawartych we wcześniejszej decyzji uchylającej i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania, w sprawie pozostaje niewyjaśnione czy doszło i ewentualnie dlaczego doszło do niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia, która to przesłanka powinna zostać spełniona łącznie z brakiem prawa do dysponowania nieruchomością. Organ nie wskazuje ani stopnia, ani tego w jaki sposób doszło do pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia w związku z budową przedmiotowych linii. Skarżąca zaprzecza natomiast, aby ta przesłanka została spełniona.
Skarżąca podniosła, że właściciel nieruchomości nie jest pozbawiony prawa użytkowania części nieruchomości, przez którą przebiegają przedmiotowe linie, a ewentualnie ograniczony, przy czym warto zaznaczyć, że z uwagi na lokalizację linii na nieruchomości ograniczenia te wynikają nie tylko z faktu przebiegu linii kablowych przez nieruchomość, ale także z uwagi na przepisy zakazujące budowy w określonej odległości od granicy działki z tego tytułu.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Niewątpliwie w niniejszej sprawie na uwadze należy mieć obok słusznego interesu obywatela również interes społeczny jakim jest zapewnienie dostaw energii elektrycznej odbiorcom indywidualnym jak i przemysłowym.
Skarżąca w toku postępowania wskazywała, że budowa linii kablowych nastąpiła w związku z budową rozdzielni 110/15 kV - GPZ IV [..]. Organ w swojej decyzji nie wskazuje jednak czy dokonał ustaleń dotyczących zgodnej z prawem budowy rozdzielni, której dokumentacja musiała obejmować również budowę wyprowadzeń liniowych. Organ nie wyjaśnia również czyją własnością pozostała nieruchomość w czasie budowy linii kablowych i na jakiej podstawie przesądził o braku tytułu prawnego do dysponowania nieruchomością przez poprzednika prawnego skarżącej. Fakt nieprzedstawienia przez stronę stosownych dokumentów nie uprawnia do przyjęcia, że obiekt budowlany był realizowany bez pozwolenia na budowę. Zarówno bowiem w świetlej przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane jak i ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) zniszczenie lub zaginięcie dokumentacji związanej z konkretnym obiektem budowlanym nie spowoduje, że stanie się on z tej przyczyny samowolą budowlaną. Co więcej w stosunku do tych linii w roku 1995 r. wydane zostało pozwolenie na przeprowadzenie ich remontu, decyzją tą organ potwierdził fakt legalności budowy linii kablowych w roku 1979 r.
W piśmie z dnia 20 grudnia 2024 r. stanowisko w sprawie przedstawili M. i J. J. W ich ocenie zachodzą wszelkie przesłanki do nakazania przymusowej rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy Prawo budowlane z dnia 24 października 1974 roku, ze względu na to, że:
kablowa linia podziemna 15 kV została wybudowany niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jej budowy - w szczególności:
inwestor nie dysponuje dokumentacją potwierdzającą uzyskanie pozwolenia na budowę na obecnej działce [...] - ówcześnie [...],
dokumentacja projektowa, którą posiada inwestor wskazywała na inny przebieg linii (poza obrębem obecnej działki [...] - ówcześnie [...]),
ustanowiono ograniczone prawa rzeczowe na rzecz inwestora wyłącznie na działkach sąsiednich - tj. [...]-[...], z wyłączeniem działki [...],
linia w faktycznym przebiegu została naniesiona na mapy dopiero w styczniu 2013 roku w wyniku zlecenia geodecie inwentaryzacji w dniu 30 listopada 2012 roku, wcześniejsze mapy nie uwzględniały faktycznego przebiegu linii,
z oświadczeń pracowników E. SA wynika, że spółka nie znała przebiegu linii podziemnej, a fakt jej istnienia na działce [...] stał się jej znany dopiero po wykonaniu odkrywki w trakcie awarii linii,
podziemna linia kablowa stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi i powoduje niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia - w szczególności ze względu następujące fakty:
do dnia dzisiejszego nie wykonano odkrywki, która potwierdziłaby z całą stanowczością przebieg linii, co zagraża bezpieczeństwu osób, w razie rozpoczęcia jakiegokolwiek procesu inwestycyjnego na ternie działki,
przez okres od chwili budowy linii do końca 2012 roku właściciele działki [...] nie byli świadomi jej istnienia co w sposób oczywisty wpływało na pogorszenie ich bezpieczeństwa, mogło między innymi doprowadzić do wypadku podczas robót budowlanych w razie naruszenia linii,
położenie linii ogranicza możliwości zabudowy części usługowej działki, na której właściciele planowali posadowić myjnię samochodową w celu uzupełnienia funkcjonalności warsztatu samochodowego,
powierzchnia wyłączona spod zabudowy obejmuje znaczny obszar działki, uniemożliwiając zabudowę nieruchomości na granicy działki,
co najmniej 123 m2, co stanowi niedopuszczalne i istotne pogorszenie warunków zabudowy działki [...].
Jednocześnie uczestnicy wskazali, że nie ma żadnych przeciwskazań do przeniesienia linii w miejsce, w którym pierwotnie miała się znajdować – czyli w działkach drogowych nr [...] oraz [...]. Wójt Gminy Kobylnica wyraził zgodę na posadowienie przewodów na tych działkach. W działkach tych biegnie reszta przewodów energetycznych podziemnych, więc posadowienie dodatkowych przewodów nie pogorszy warunków zabudowy działek gminnych. Dodatkowo, z informacji udzielanych przez samych pracowników E. SA wynika, że linie podziemne są mocno wyeksploatowane i wymagają gruntownego remontu lub wymiany. Tym samym inwestor będzie zmuszony w najbliższym czasie wykonać prace modernizacyjne linii i nic nie stoi na przeszkodzie aby jednocześnie doprowadził stan faktyczny do stanu zgodnego z prawem poprzez skorygowanie przebiegu linii.
W niniejszej sprawie można mówić o istnieniu niebezpieczeństwa dla ludzi oraz niedopuszczalnym pogorszeniu warunków zdrowotnych i użytkowych dla otoczenia. Polskie ustawodawstwo przewiduje istotne ograniczenia dla budowy w okolicach linii energetycznych. Zgodnie z treścią rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r. w sprawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia za szczególnie wysokie ryzyko powstania zagrożenia bezpieczeństwa i zdrowia ludzi uważa się roboty wykonywane pod lub w pobliżu przewodów linii elektroenergetycznych, w odległości liczonej poziomo od skrajnych przewodów, mniejszej niż 5,0 m - dla linii o napięciu znamionowym powyżej 1 kV, lecz nieprzekraczającym 15 kV (§6 pkt 1) lit k) rozporządzenia).
Podobnie zgodnie z treścią rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych wykonywanie robót ziemnych w bezpośrednim sąsiedztwie sieci, takich jak: elektroenergetyczne, gazowe, telekomunikacyjne, ciepłownicze, wodociągowe i kanalizacyjne powinno być poprzedzone określeniem przez kierownika budowy bezpiecznej odległości, w jakiej mogą być one wykonywane od istniejącej sieci, i sposobu wykonywania tych robót.
Skoro wykonywanie robót budowlanych, sytuowanie stanowisk pracy, składowisk wyrobów i materiałów lub maszyn i urządzeń budowlanych - czyli czasowe przebywanie w pobliżu linii o napięciu znamionowym 15 kV stanowi zgodnie z polskim ustawodawstwem zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa ludzi, to niewątpliwie zagrożenie takie istnieje dla osób przebywających stale i zamieszkujących w strefie oddziaływania linii.
Powołane akty prawne ograniczają także możliwość korzystania z prawa własności w otoczeniu podziemnych linii elektroenergetycznych ze względu na zagrożenie dla życia i zdrowia. Żadne inne względy nie mogłyby bowiem przemawiać za tak znaczącą ingerencją w możliwość przebywania w okolicy przewodów energetycznych.
Zgodnie z treścią opinii biegłego geodety, w związku z posadowieniem linii podziemnej, wyłączono spod użytkowania pas działki o powierzchni 123 m2. Należy przy tym wskazać, że biegły przyjął odległość strefy ochronnej jedynie na 2 metry od skrajnych przewodów linii. Jak wynika z powyżej powołanych przepisów prawa ograniczenia w użytkowaniu nieruchomości wykraczają stanowczo poza ten obszar. Strefy ochronne dla linii podziemnych ustala się w tych aktach prawnych na 5 m od skrajnych przewodów. Oznacza to, że strefa wyłączona spod użytkowania jest znacznie większa i oscyluje około 200 metrów kwadratowych.
Należy zauważyć, że w treści miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zgodnie z uchwałą Rady Gminy Kobylnica nr XVII/153/2019 z dnia 28 listopada 2019 roku, dla obszaru działki zainteresowanych, oznaczonej symbolem 1UM, dopuszcza się zabudowę bezpośrednio przy granicy terenu z wyjątkiem granicy z drogami. Działka [...] mogłaby więc zostać zabudowana bezpośrednio przy granicy z działką [...] (jako drogą wewnętrzną do której nie ma ograniczeń w bliskości zabudowy). Co więcej, ulica S. nie przylega jezdnią bezpośrednio do działki zainteresowanych. Jezdnia jest oddalona od granicy działki zainteresowanych w najbliższym punkcie o 4,0 metry, zaś w najdalszym (na łuku jezdni) o 7,5 metra. To oznacza, że zainteresowani zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami mieliby prawo zagospodarować działkę praktycznie przy samej granicy.
Ze względu na wyłączenie spod zabudowy ponad 200 m2 działki, w chwili obecnej nie ma możliwości posadowienia dodatkowej zabudowy na działce [...]. Uczestnik planował natomiast rozszerzenie działalności warsztatu samochodowego posadowionego na nieruchomości o budowę myjni samochodowej. Ze względu na ujawnienie przebiegu linii energetycznej jego plany nie mogę zostać zrealizowane, a tym samym ograniczono w sposób istotny możliwość czerpania zarobku z nieruchomości. Tym samym samowola budowlana, jakiej dokonał inwestor powoduje niedopuszczalne pogorszenie warunków użytkowych nieruchomości.
Fakt, że linia jest posadowiona w miejscu, w którym umieszczono wjazd na działkę, powoduje, że każda ingerencja skarżącego w linię w związku z koniecznością naprawy lub modernizacji w istotny sposób wpłynie negatywnie na działalności prowadzone na działce (wulkanizacja oraz warsztat naprawczy). Nadto, każdorazowe naprawy prowadzą do konieczności zerwania nawierzchni utwardzonej na działce, co stanowi dodatkowy element ograniczający korzystanie z działki w sposób niedopuszczalny.
Wreszcie, odnosząc się do podstawy prawnej decyzji, wskazano, że w przedmiotowej sprawie istnieją dwie alternatywne podstawy do wydania decyzji, a mianowicie art. 37 ust. 1 prawa budowalnego z 1974 roku oraz art. 37 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie z tą drugą podstawą wystarczy wykazanie istnienia innych ważnych przyczyn poza wymienionymi w art. 37 ust. 1 ustawy. W niniejszej sprawie powyżej przedstawiona argumentacja potwierdza, że naruszono w stopniu istotnym konstytucyjne prawo własności zainteresowanych, a nadto narażano ich przez wiele lat na niebezpieczeństwo ze względu na zaniechania w zakresie inwentaryzacji sieci. Co więcej do dnia dzisiejszego nie dokonano odkrywki mogącej bez dalszych wątpliwości rozstrzygnąć przebieg linii i ilość czynnych przewodów.
Istotnym w niniejszej sprawie jest także fakt, że inwestor nie ma ani nigdy nie miał żadnego prawa do nieruchomości. Faktem jest, że pomiędzy stronami toczy się postępowanie w sprawie ustanowienia służebności przesyłu, zostało ono jednak zawieszone do czasu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Co więcej ewentualna następcza zmiana stanu prawnego w przyszłości nie może sankcjonować pierwotnej bezprawności inwestycji. Także ewentualna przyszła wypłata wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu nie eliminuje przesłanki bezprawności i niedopuszczalności ograniczeń w użytkowaniu nieruchomości. Wynagrodzenie w tym przypadku stanowi odszkodowanie wyrównujące szkodę majątkową po stronie Państwa J., ale nie usuwa niedogodności związanych z samowolnie wybudowaną inwestycją.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Przedmiotem kontroli legalności jest decyzja Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., mocą której uchylono decyzję organu pierwszej instancji orzekającą na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane rozbiórkę podziemnych linii SN 15kV nr [....] i [...] oraz trzeciej nieoznaczonej linii kablowej, wybudowanych na działce nr [...] obręb ewidencyjny K. w gminie K. i jednocześnie orzeczono ich rozbiórkę, doprecyzowując jej przedmiot (tzn. wskazując że "trzecia nieoznaczona linia" składa się z trzech czynnych linii kablowych nr [...]-[...] umiejscowionych w jednym kablu) oraz zmieniając podstawę prawną rozstrzygnięcia na art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.
Różnica stanowisk organów wynika z tego, że organ I instancji uznał, że sprawa dotyczy budowy podziemnej linii średniego napięcia 15 kV, jaka miała miejsce w 1979 r. na działce o aktualnym numerze ewidencyjnym [...], w związku z czym rozstrzygnięcie musi opierać się na przepisach ustawy Prawo budowlane z 1974 r., ponieważ według treści obowiązującej ustawy Prawo budowlane w stosunku do budowy zakończonej przed 1 stycznia 1995 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Natomiast organ odwoławczy stwierdził, że sprawa dotyczy remontu tej linii, jaki miał miejsce na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Słupska z dnia 14 lipca 1995 r. nr NB.IIB.7351/302/95, w związku z czym rozstrzygnięcie oparł na art. 50-51 ustawy Prawo budowlane z 1994 r. Oba organy pozostają natomiast zgodne co do konieczności orzeczenia rozbiórki będącej przedmiotem postępowania linii średniego napięcia 15 kV.
W ocenie Sądu stanowisko WINB w powyższej kwestii jest nieprawidłowe, z akt sprawy bowiem wynika, że remont podziemnej linii średniego napięcia 15 kV na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Słupska z dnia 14 lipca 1995 r. nr NB.IIB.7351/302/95 nie obejmował linii położonej na działce [...] w K., której dotyczy niniejsze postępowanie.
Wskazaną decyzją Prezydenta Miasta Słupska z dnia 14 lipca 1995 r. nr NB.IIB.7351/302/95 udzielono Z. pozwolenia na remont/wymianę istniejącej linii kablowej 15 kV – [...]), zgodnie z planem ogólnym miasta Słupska zatwierdzonym uchwałą Rady Miejskiej w Słupsku Nr 585/94 z dnia 30 marca 1994 roku. Integralną część powyższej decyzji stanowił załącznik nr 1, na którym naniesiono przebieg podziemnej linii 15 kV w taki sposób, że znajduje się ona na dz. nr [...] w pasie ul. S. Wprawdzie na kopii przedłożonego dokumentu widoczny jest ślad po usunięciu fragmentu naniesionej linii 15 kV przebiegającej przez obecną działkę nr [...] stanowiącą własność Państwa M. i J. J., jednak nie ma to znaczenia dla rozstrzygnięcia, bowiem ostatecznie inwestycja wykonana została zgodnie z poprawionym przebiegiem linii. Z niepodważonych ustaleń wynika zatem, że w ramach remontu wykonywanego na podstawie wskazanej decyzji z 1995 r. linie nr [...] i [...] zostały wymienione na nowe, po nowo zaprojekowanej trasie, w pasie drogowym na dz. nr [...], co skutkowało "unieczynnieniem" linii znajdujących się na działce nr [...], przy ich fizycznym pozostawieniu w gruncie. Żadne prace budowlane na tej działce w związku z decyzją Prezydenta Miasta Słupska z dnia 14 lipca 1995 r. nr NB.IIB.7351/302/95 nie były wykonywane. Jednocześnie na terenie działki pozostały również – nadal czynne - trzy inne linie o nr [...]-[...], które również wybudowane zostały w 1979 r., o których inwestor nie miał wiedzy do czasu ujawnienia ich awarii. Kable te nie były inwentaryzowane i ich przebieg nie był wcześniej ujawniony w zasobach P. w S. (vide: notatka służbowa geodety z 3 stycznia 2013 r.). Zostały one naniesione na mapy dopiero w styczniu 2013 r.
W tych okolicznościach zdaniem Sądu podzielić należy stanowisko organu I instancji, że sprawa dotyczy budowy podziemnej linii średniego napięcia 15 kV mającej miejsce w 1979 r., a nie jej remontu w 1995 r. Oznacza to, że na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2024 r., poz. 725 ze zm.), który stanowi, że przepisu art. 48 nie stosuje się do obiektów, których budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy lub w stosunku do których przed tym dniem zostało wszczęte postępowanie administracyjne, do takich obiektów stosuje się przepisy dotychczasowe, zastosowanie do rozpoznawanej sprawy znaleźć musiały przepisy ustawy Prawo budowlane z 1974 r., jak prawidłowo stwierdził organ I instancji.
Kolejno należy zauważyć, że będące przedmiotem postępowania podziemne linie kablowe są częścią inwestycji związanej z budową rozdzielni 110/15 kV - GPZ IV [...], będąc wyprowadzeniem liniowym od linii wysokiego napięcia 110 kV, której elementem był słup znajdujący się na działce nr [...], co do którego również orzeczono rozbiórkę i co do którego wypowiadały się sądy administracyjne. Chodzi tu o następujące wyroki:
1. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2007 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 341/06,
2. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2008 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 217/08, oraz
3. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2009 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 1505/08, którym oddalono skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 217/08,
4. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 kwietnia 2016 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 713/15,
5. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2018 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 1920/16, którym oddalono skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 713/15 r.
W wyniku powyższych judykatów, utrzymany został w mocy nakaz rozbiórki znajdującego się na działce [...] słupa stanowiącego element linii wysokiego napięcia 110 kV. Według wskazań sądów administracyjnych, stwierdzenie niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych do dysponowania nieruchomością daje podstawę do nakazania rozbiórki na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowalne.
Słusznie w ocenie Sądu argumentuje organ I instancji, że ze względu na fakt, że zarówno ów słup linii wysokiego napięcia, jak i podziemna linia kablowa, znajdujące się na działce nr [...], stanowią składową jednej inwestycji, wskazane jest zapewnienie spójności oceny i rozstrzygnięcia w trybie nadzoru budowlanego co do przesłanek określonych w przepisach art. 37 ustawy Prawo budowlane z 1974 r.
W powołanych wyrokach Sądy wyznaczyły również jako wzorzec kontroli zaistniałej samowoli budowlanej przepis art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. i ocenę tę Sąd w składzie rozpatrującym sprawę niniejszą podziela.
Zgodnie z tym przepisem obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część:
1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub
2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Zgodnie z art. 37 ust. 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego może wydać decyzję o przymusowej rozbiórce albo o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie jego budowy, jeżeli jest to uzasadnione innymi ważnymi przyczynami poza wymienionymi w ust. 1.
Art. 37 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy nakazuje wydanie decyzji o rozbiórce, gdy wybudowanie obiektu powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Dla zastosowania tego przepisu niezbędne jest więc wykazanie, że spełnione zostały równocześnie dwie przesłanki:
1) naruszenie prawa obowiązującego w czasie budowy,
2) powstanie jako skutku budowy niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, przy czym dla uznania wystąpienia drugiej przesłanki wystarczy stwierdzenie jednego z czterech wymienionych stanów.
W tym miejscu należy zauważyć, że jakkolwiek organ I instancji jako podstawę prawną wydanej decyzji wskazał art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., niemniej jednak w treści uzasadnienia przedstawił rozważania wskazujące, że de facto zastosował w sprawie art. 37 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Wskazuje na to po pierwsze odwołanie się do powołanych wyżej judykatów, w których wykluczono istnienie sprzeczności budowy napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV (wraz z przedmiotowym słupem) z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy Kobylnica nr XXIX/346/05 z dnia 29 kwietnia 2005r. (Dz.Urzęd.Woj.Pomor. z dnia 4 lipca 2005r., Nr 65, poz. 221), w związku z czym wykluczono możliwość orzeczenia rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1974 r. Po drugie, organ ten jednoznacznie wskazał, że cyt. "inwestor E. S.A. wykonał ww. linie kablowe w roku 1979, czym doprowadził do nielegalnego wejścia na teren działki nr [...], nie posiadał prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, pogorszył warunki użytkowe dla otoczenia w wyniku ograniczenia możliwości zagospodarowania przedmiotowej działki, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa miejscowego" – str. 5 decyzji. Takie uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia, choć lakoniczne, jasno wskazuje, że jego podstawą był art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r.
Organ odwoławczy natomiast, choć podstawą prawną swej decyzji uczynił art. 50-51 ustawy Prawo budowlane z 1994 r., w uzasadnieniu odniósł się do kwestii pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia w związku z przedmiotową inwestycją, w kontekście uwarunkowań planistycznych działki [...] (str. 10-11 decyzji), czyli przesłanki orzeczenia rozbiórki istotnej z punktu widzenia art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Ocena prawidłowości stanowiska WINB w tym zakresie zostanie przedstawiona niżej, w tym miejscu należy jedynie odnotować przedstawienie tego stanowiska przez organ odwoławczy, co umożliwia kontrolę merytoryczną tej decyzji w świetle prawidłowej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Prowadzi to do konkluzji, że mimo zastosowanie przez WINB błędnej podstawy rozstrzygnięcia, tj. art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1994 r., uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem organ ustalił istotne z punktu widzenia prawidłowej podstawy rozstrzygnięcia, tj. art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., okoliczności faktyczne i dokonał ich oceny prawnej, co umożliwia dokonanie przez Sąd kontroli prawidłowości tego rozstrzygnięcia, z pominięciem art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1994 r.
Ustalenia organów co do tego, że budowa podziemnej linii średniego napięcia 15 kV (nr [...]-[...]) na działce nr [..] w K., miała miejsce w roku 1979 oraz że inwestor – E. S.A., nie posiadał pozwolenia na jej budowę, uznać należy za prawidłowe. Ocena ta jest spójna z oceną legalności budowy na działce nr [...] napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV, dokonaną w powołanych wyżej judykatach. Skoro podziemne linie energetyczne 15 kV stanowiły wyprowadzenie liniowe od ww. linii 110 kV, i nie odnaleziono żadnych dokumentów świadczących o wydaniu pozwolenia na ich budowę ani choćby faktu dysponowania przez inwestora nieruchomością na cele budowlane, to uzasadniony jest wniosek, że cała inwestycja na działce [...] powstała w warunkach samowoli budowlanej.
Należy też wskazać na brak jakichkolwiek dowodów pośrednich. W aktach sprawy znajdują się przedłożone przez skarżącą kopie jedenastu decyzji Naczelnika Gminy Kobylnica (z 15 kwietnia 1977 r. i 3 kwietnia 1978 r.) wydanych na podstawie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 18, poz. 94 z 1961 r.) oraz zgodnie z decyzją Wojewódzkiego Zarządu Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w Słupsku nr [...], zezwalających Z. na budowę linii kablowej 15 kV służącej do przesyłania elektryczności i ustanawiających na nieruchomościach ograniczone prawa rzeczowe (służebność). Decyzje te jednak dotyczą innych działek, częściowo sąsiadujących z działką stanowiącą aktualnie własność Państwa J. (w owym czasie numer [...], aktualnie [...]). Takiej decyzji jednak w odniesieniu do działki o aktualnym numerze [...], brak.
Będący w latach 1975-1985 właścicielem przedmiotowej S. K. oświadczył, że nigdy nie wyrażał zgody na wybudowanie części podziemnej linii 15 kV na swojej działce (vide: oświadczenie z 13 stycznia 2016 r.). Kable te nie były też inwentaryzowane i ich przebieg przez działkę [...] nie był wcześniej ujawniony w zasobach Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej (PODGiK) w Słupsku (vide: notatka służbowa geodety z 3 stycznia 2013 r.). Zostały one naniesione na mapy dopiero w styczniu 2013 r.
Żaden dowód w sprawie nie wskazuje zatem choćby pośrednio, aby inwestor posiadał prawo do dysponowania działką numer [...] (obecnie [...]) na cele budowlane, a w konsekwencji, że pozyskanie przez niego pozwolenia na budowę było w jakimkolwiek stopniu prawdopodobne.
Jak wskazał też tutejszy Sąd w wyroku z dnia 10 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 217/08, którą to argumentację Sąd orzekający przyjmuje za własną, rozpoczęcie budowy na takiej nieruchomości, w stosunku do której inwestor nie posiadał prawa własności, ani żadnego innego tytułu prawnego upoważniającego go do dysponowania działką na cele budowlane, należy uznać za samowolne jej zajęcie, powodujące również skutki określone w przepisach ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (...), które to przepisy obligują organy administracji państwowej do zastosowania w takim przypadku art. 37 tego prawa (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 1998 r., sygn. IV SA 1305/96, Baza Orzeczeń LEX nr 43243, w którym NSA stwierdził, iż "samowolne wybudowanie (...) wiaty w granicy działki, bez zgody sąsiada, w sposób ewidentny uzasadnia nakazanie rozbiórki w trybie art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 r.").
Zdaniem Sądu nie powinno budzić żadnych wątpliwości stwierdzenie, iż własność należy do wartości szczególnie chronionych prawem. Znajduje ona ochronę zarówno w przepisach Konstytucji RP, jak i w przepisach Prawa cywilnego. Jest również chroniona przepisami Prawa budowlanego.
Art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji stanowi, iż Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia. Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Z art. 64 Konstytucji wynika zaś, iż każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej. Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.
Ochronie własności służą także rozwiązania przyjęte w przepisach art. 222 - 231 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 roku, nr 16, poz. 93 ze zm.). Art. 222 § 1 k.c. stanowi, iż właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń (art. 222 § 2 k.c.).
Również przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane chronią prawo własności, dopuszczając możliwość zabudowy określonej nieruchomości jedynie w przypadku wykazania się przez inwestora prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Zgodnie z art. 29 ust. 5 ww. ustawy, pozwolenie na budowę może być wydane wyłącznie jednostce organizacyjnej lub osobie, która wykaże prawo do dysponowania nieruchomością. Przepis § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (D. U. z 1975 roku, nr 8, poz. 48 ze zm.) stanowi zaś, iż do wniosku o wydanie pozwolenia na budowę inwestor zobowiązany jest dołączyć odpis dokumentu stwierdzającego prawo inwestora do dysponowania nieruchomością przewidzianą pod inwestycję. Z przepisów powyższych wynika, iż ustawodawca nałożył na inwestora, zamierzającego zrealizować roboty budowlane, pozostające w sferze zainteresowania organów administracji, obowiązek wykazania się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Należy także wskazać na treść art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy Prawo budowlane z 1974 roku, który stanowi, iż obiekty budowlane powinny być projektowane, budowane i utrzymywane zgodnie z wymaganiami współczesnej wiedzy, w sposób zapewniający ochronę uzasadnionych interesów osób trzecich. Również ten przepis chroni prawo własności.
W ocenie Sądu, badanie przez organy nadzoru budowlanego w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 roku tytułu prawnego do nieruchomości, na której zlokalizowany jest obiekt budowlany stanowiący samowolę budowlaną, wynika z konieczności respektowania przez nie, wyrażonej w art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zasady ochrony własności, oraz konieczności zapewnienia spójności systemu prawa – rozwiązań przyjętych w prawie administracyjnym i prawie cywilnym. Rozwiązanie takie sprzyja poczuciu bezpieczeństwa prawnego i kształtowaniu zaufania obywateli do opartych na przepisach prawa działań organów władzy, w tym przypadku organów administracji oraz sądów powszechnych, których rozstrzygnięcia nie powinny być ze sobą sprzeczne.
Ratio legis art. 37 ust. 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 roku zasadza się na tym, aby uniemożliwić sprawcom samowoli budowlanej ominięcie obowiązujących przepisów prawa materialnego, w tym także przepisów prawa cywilnego, regulujących stosunki własności. Interes społeczny i słuszny interes właścicieli nieruchomości wymaga bowiem aby realizacja samowoli budowlanej nie stawiała sprawcy takiej samowoli w sytuacji lepszej, niż inwestora działającego zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 marca 1998 r., sygn. akt IV SA 759/96, Baza Orzeczeń LEX nr 43338).
Przeciwna interpretacja treści art. 37 tej ustawy prowadziłaby do sytuacji, w której osoba dokonująca samowoli budowlanej pozostawałaby w sytuacji korzystniejszej od osoby ubiegającej się zgodnie z prawem o wydanie pozwolenia na budowę, z uwagi na możliwość legalizacji robót - mimo braku prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Takie rozwiązanie przynosiłoby nieuzasadnioną korzyść osobie łamiącej przepisy prawa i zachęcało obywateli do nierespektowania jego nakazów, co naruszałoby wartość jaką jest umacnianie poszanowania prawa. Zaniechanie badania przez organy tytułu prawnego do nieruchomości w postępowaniu rozbiórkowym prowadziłoby bowiem do wydania decyzji, której legalność - w istotnej kwestii zgodności z przepisami prawa cywilnego dotyczącymi ochrony własności, nie byłaby przez organ administracji oceniana. Co z kolei powodowałoby niepewność obywateli co do stanu prawnego obiektów budowlanych. Takie działanie mogłoby bowiem prowadzić do wydania przez sąd cywilny - na podstawie przepisów o ochronie własności, nakazu rozbiórki obiektu, odnośnie którego organ nadzoru budowlanego orzekł o legalizacji samowoli budowlanej.
Wykładnia art. 37 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego z 1974 roku - wyłączająca obowiązek ustalenia przez organ nadzoru prawa inwestora do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, stawiając w lepszej sytuacji - niż osoba chcąca zrealizować inwestycję w zgodzie z przepisami prawa - podmiot dopuszczający się samowoli budowlanej, godziłaby także w zasadą równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Reasumując, nie ulega wątpliwości, iż postępując w zgodzie zarówno z przepisami Konstytucji RP, jak i z normami wynikającymi z przepisów Prawa budowlanego, organ nadzoru budowlanego winien był w niniejszej sprawie zbadać prawo inwestora do dysponowania działką, na której znajduje się przedmiotowa podziemna linia średniego napięcia, co też prawidłowo uczynił stwierdzając, że inwestor takiego prawa nie posiadał i nadal nie posiada.
Skarżąca argumentuje, że toczy się postępowanie w sądzie powszechnym o ustanowienie służebności przesyłu. Fakt ten jednak pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Po pierwsze, brak posiadania prawa do dysponowania nieruchomością w dacie prowadzenia robót budowlanych oznacza, że budowa prowadzona była w warunkach samowoli budowlanej. Skoro inwestor nawet nie uprawdopodobnił, że w dacie rozpoczęcia robót budowlanych dysponował pozwoleniem na budowę i zgodą właściciela gruntu na dysponowanie nieruchomością na cele budowlane, to te właśnie okoliczności są miarodajne do ustalenia tego, czy przedmiotowa linia energetyczna podlega przymusowej rozbiórce, czy też nie (por. wyrok NSA z 11 października 2017 r. sygn. II OSK 21/17). Późniejsze uzyskanie przez inwestora prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie konwaliduje tego, że budowa powstała w ramach samowoli budowlanej.
Po drugie, jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy korespondencji, wynik postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym w Słupsku pod sygn. akt IX Ns 612/13, z wniosku E. SA z udziałem Państwa J., o ustanowienie służebności, zależy od wyniku administracyjnego postępowania w przedmiocie orzeczenia rozbiórki. Nie jest więc obiektywnie możliwe uzyskanie przez skarżącą prawa do dysponowania nieruchomością w drodze ustanowienia służebności przesyłu przed zakończeniem niniejszego postępowania.
Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza zatem, że w dniu rozpoczęcia robót budowlanych inwestor nie posiadał uprawnienia do dysponowania nieruchomością stanowiącą działkę [...] w K., na której zlokalizowana jest podziemna linia kablowa, na cele budowlane. Potwierdziło się również, że roboty budowlane prowadzone w 1979 r. inwestor prowadził bez pozwolenia na budowę, co oznacza, że działał naruszając przepisy ustawy Prawo budowlanego z 1974 r., który w art. 29 wprowadził zasadę rozpoczęcia robót budowlanych wyłącznie po uzyskaniu pozwolenia na budowę.
Tak ustalone okoliczności, których skutecznie nie podważono ani w toku wieloletniego postępowania administracyjnego ani w niniejszej skardze, uzasadniały ocenę samowoli budowlanej w świetle dyspozycji art. 37 ust. 1 i 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r.
Wbrew zarzutom skargi, fakt wydania przez Prezydenta Miasta Słupska decyzji z dnia 14 lipca 1995 r. nr NB.IIB.7351/302/95 udzielającej Z. w Słupsku pozwolenia na remont/wymianę istniejącej linii kablowej 15 kV – [...], zgodnie z planem ogólnym miasta Słupska zatwierdzonym uchwałą Rady Miejskiej w Słupsku Nr 585/94 z dnia 30 marca 1994 roku – nie oznaczał legalizacji dokonanej na działce [...] samowoli budowlanej. Brak legalności wykonanych robót wynika z faktu wykonywania ich bez pozwolenia na budowę i bez prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, a usunięcia tak stwierdzonej niezgodności z prawem wymaga szczególnego trybu. Zauważyć też należy, że fakt dokonania zmian w załączniku nr 1 do ww. decyzji przedstawiającego przebieg podziemnej linii 15 kV poprzez usunięcie fragmentu naniesionej linii 15 kV przebiegającego przez obecną działkę nr [...] i naniesienie jej przebiegu przez działkę gminną nr [...] może wskazywać, że organ miał wątpliwości co do legalności umiejscowienia linii na działce [...].
W ocenie Sądu prawidłowe jest również stanowisko organów co do tego, że z lokalizacją podziemnej sieci średniego napięcia na działce nr [...] wiązały się określone ograniczenia w zagospodarowaniu i użytkowaniu tego terenu przez nich, w związku z czym zaktualizowała się wynikająca z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. przesłanka orzeczenia rozbiórki. Działka nr [...] jest obecnie objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego uchwalonego uchwałą nr XVI 1/153/2019 Rady Gminy Kobylnica z dnia 28 listopada 2019 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "Kobylnica Stefczyka-1". Działka ta jest zlokalizowana na obszarze oznaczonym symbolem terenu "1UM", jest to teren zabudowy usługowo-mieszkaniowej, przy czym dopuszcza się sąsiedztwo działek o zabudowie usługowej z działkami o zabudowie mieszkaniowej, a także sąsiedztwo obiektów usługowych i mieszkaniowych na jednej działce lub na działkach sąsiednich, jak również dopuszcza się lokalizację urządzeń infrastruktury technicznej. Parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania tego terenu przewidują jako powierzchnię zabudowy - maksymalnie 50% powierzchni działki oraz dopuszczają zabudowę bezpośrednio przy granicy terenu, z wyjątkiem granicy z drogami, zaś w zakresie szczególnych warunków zagospodarowania oraz ograniczenia w użytkowaniu terenu przewidują jedynie wymóg uwzględnienia przebieg gazociągu, zgodnie z przepisami szczególnymi. Pozostała część działki nr [...] jest objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, uchwalonego uchwałą Nr XXIX/346/2005 Rady Gminy Kobylnica z dnia 29 kwietnia 2005 r., który był analizowany w odrębnej sprawie dotyczącej słupa konstrukcji stalowej stanowiącego element linii wysokiego napięcia 110 kV.
Umiejscowienie linii podziemnej zostało przedstawione m.in. na załączonej do pisma skarżącej z dnia 17 listopada 2021 r. mapie.
Organ powołał się też na stanowiącą wydruk z systemu IntraEWID mapę w skali 1:250, na której zostały przedstawione: powierzchnia działki nr [...] (0,2575 ha) w odniesieniu do powierzchni zajęcia przez ww. linie (224 m2 - 0,0224 ha), odległość od linii SN 15 kV do możliwej zabudowy oraz głębokość wejścia linii SN na teren działki nr [...] (L=8,69 m).
Poczynione przez organ ustalenia wskazują, że lokalizacja przedmiotowych linii na działce [...] ogranicza jej racjonalną zabudowę i zagospodarowanie zgodnie z ustaleniami ww. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z 2019 r., poprzez wykluczenie z możliwości zabudowy co najmniej 224 mkw. Ponadto właściciele działki wskazują na dodatkowe utrudnienia związane z lokalizacją linii przy wjeździe na działkę. Powoduje to, że każda ingerencja skarżącej w linię w związku z koniecznością naprawy lub modernizacji będzie wiązała się z utrudnieniami we wjeździe na działkę, na której prowadzona jest działalność gospodarcza (wulkanizacja oraz warsztat naprawczy).
W ocenie Sądu argumenty organu odwoławczego jak i właścicieli działki nr [...] świadczą, że tego rodzaju ograniczenia mogą wydatnie pogorszyć warunki użytkowe dla otoczenia. W konsekwencji organ nadzoru budowlanego był zobowiązany do wydania nakazu rozbiórki przedmiotowej linii w związku ze spełnieniem przesłanki określonej w przepisie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane z 1974 r.
Niezrozumiałe są zarzuty skarżącej, że organ nie wykazał, aby pogorszenie warunków użytkowych otoczenia na działce [...] było niedopuszczalne. Owo pogorszenie jest wynikiem realizacji inwestycji z naruszeniem prawa, co powoduje, że jest ono niedopuszczalne.
Nie jest też możliwe do zaakceptowania stanowisko skarżącej, że usunięcie pogorszeń nastąpi poprzez ustanowienie służebności i wypłatę właścicielom nieruchomości należnego wynagrodzenia z tego tytułu. W tej kwestii Sąd podziela stanowisko NSA wynikające z wyroku z dnia 28 czerwca 2018 r., II OSK 1920/16, że wypłata wynagrodzenia za ustanowienie służebności w żaden sposób nie poprawi warunków użytkowych nieruchomości. Ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości w razie ewentualnego wypłacenia wynagrodzenia pozostają na tym samym poziomie. Wypłata taka może jedynie zrekompensować te ograniczenia, a nie spowodować ich zniesienie.
Sąd podzielił stanowisko organów, że w rozpoznawanej sprawie nie ziściły się warunki do zastosowania dyspozycji art. 40 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., zgodnie z którym w wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy terenowy organ administracji państwowej wyda inwestorowi, właścicielowi lub zarządcy decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek, niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, terenu nieruchomości lub strefy ochronnej do stanu zgodnego z przepisami. Organ odwoławczy prawidłowo uznał za niedopuszczalne zastosowanie tego przepisu do ewentualnego przesunięcia podziemnej linii średniego napięcia 15 kV w inne miejsce, uznając zasadnie, że w istocie stanowiłoby to nakaz rozbiórki. Nadto przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy "nie zachodzą okoliczności określone w art. 37", co wyklucza jego zastosowanie w tej sprawie, w której okoliczności określone w art. 37 zachodzą (pogorszenie warunków użytkowych otoczenia).
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę jako niezasadną.