II SA/GD 1083/00

III SA/Łd 327/04 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2004-12-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-04-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Czesława Nowak-Kolczyńska
Krzysztof Szczygielski /przewodniczący sprawozdawca/
Teresa Rutkowska
Symbol z opisem
6210 Dodatek mieszkaniowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Sentencja
Dnia 14 grudnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, NSA Teresa Rutkowska, Protokolant sekretarz sądowy Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2004 roku na rozprawie przy udziale - - - - sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [..] Nr [..] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzających ją decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [..] oznaczonych znakami: [..] w częściach zobowiązujących Panią H. J. do zwrotu nienależnie pobranych kwot dodatku w podwójnej wysokości, 2. uchyla zaskarżoną decyzję i wymienione w punkcie 1 wyroku decyzje Prezydenta Miasta P. z dnia [..] w pozostałych częściach, 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonania do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [..] Nr [..] po rozpatrzeniu odwołania H. J. od decyzji nr [..] z dnia [..], nr [..] z dnia [..] i [..] z dnia [..] wydanych przez Prezydenta Miasta P. w sprawie po wznowieniu postępowania objętego postanowieniem z dnia [..] nr [..], z dnia [..] nr [..] i z dnia [..] nr [..] utrzymało w mocy zaskarżone decyzje organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził:
Zaskarżonymi decyzjami nr [..], nr [..] i [..] z dnia [..] organ I instancji, ponownie rozpatrując sprawę po uchyleniu decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w dniu [...] decyzją nr [..], postanowił po wznowieniu postępowania objętego postanowieniami z dnia [...] nr [..], nr [..] i nr [..] uchylić własne decyzje z dnia [..]. nr [..], z dnia [..] nr [..], z dnia [..] nr [..] w sprawie przyznania Pani H. J. dodatku mieszkaniowego w wysokości:
1/ 153,44 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2000 r. do 31 października 2000 r. i przyznać dodatek wyliczony na podstawie skorygowanych danych w kwocie 125,12 zł miesięcznie na okres od 1 maja 2000 r. do 31 października 2000 r. i jednocześnie zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości, tj. 339,84 zł
2/ 105,80 zł miesięcznie za okres od 1 listopada 2000 r. do 30 kwietnia 2001 r. i przyznać dodatek wyliczony na podstawie skorygowanych danych w kwocie 81,76 zł miesięcznie za ten okres i jednocześnie zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości, tj. 288,48 zł
3/ 129,22 zł miesięcznie za okres od 1 maja 2001 r. do 31 października 2001 r. i przyznać dodatek wyliczony na podstawie skorygowanych danych w kwocie 102,30 zł za ten okres i jednocześnie zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości, tj. 323,04 zł.
Pani H. J. złożyła odwołanie od tych decyzji, podnosząc że nie czuje się winna zarzutom stawianym przez organ I instancji, co potwierdzają złożone przez nią dowody wydane przez [..] Spółdzielnię Mieszkaniową.
Prezes spółdzielni wydał zaświadczenie o niezamieszkiwaniu w wynajmowanym przez córkę strony mieszkaniu, będącym w zasobach tejże spółdzielni.
Pani H. J. wyjaśniła, iż jej córka wynajmując mieszkanie w okresie od maja 1999 r. do końca sierpnia 2001 r. przez cały czas prowadziła prace remontowe.
Kolegium decyzją nr [..] z dnia [..] uchyliło zaskarżone decyzje i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę wystąpił do [..] Spółdzielni Mieszkaniowej o wyjaśnienie na jakiej podstawie spółdzielnia oparła twierdzenie, iż wynajmująca nie zamieszkiwała w wynajmowanym z zasobów spółdzielni mieszkaniu.
W piśmie z dnia 5 września 2003 r. zastępca prezesa spółdzielni poinformował Urząd Miasta [..], iż wydał zaświadczenie, cyt.: "Informacje wydano na podstawie jednoznacznych wielokrotnych oświadczeń wyżej wymienionej /w obecności jej matki kierowanych m. in. do Z-cy Prezesa PSM ds. ekonomiczno-finansowych, że nie przebywa w w/w lokalu, że niezbędne są tam prace remontowe, że zainteresowana jest ona wykupem tego mieszkania".
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ I instancji oparł się na informacjach uzyskanych z MOPS w P., gdzie Pani H. J. zameldowana była przy ulicy A w P., lecz od kwietnia 1999 r. przebywała pod innym adresem. Organ uznał, iż dokument sporządzony przez MOPS, w którym Pani H. J. nie wykazywała córki A. we wspólnym gospodarstwie domowym, ma decydujący wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, natomiast zaświadczenie podpisane przez z-cę prezesa PSM w P. o niezamieszkiwaniu A. J. w wynajmowanym lokalu zostało wydane w oparciu o oświadczenie zainteresowanej. Organ I instancji uznał wywiad środowiskowy przeprowadzony przez MOPS w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni za wiarygodne źródło informacji i uznał, że gospodarstwo domowe H. J. prowadzone było w okresie od kwietnia 1999 r. do stycznia 2002 r. przez 2 osoby, tj. H. J. i jej męża.
W ocenie organu II instancji przeprowadzone ponownie postępowanie wyjaśniające i analiza zgromadzonych informacji pozwoliło na zajęcie stanowiska, iż gospodarstwo domowe Pani H. J. w okresie od kwietnia 1999 r. do stycznia 2002 r. składało się z dwóch osób. Pani J., będąc osobą objętą pomocą finansową Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wskazywała, iż jej gospodarstwo domowe składa się z 2 osób. Ubiegając się o dodatek mieszkaniowy, gdzie decydujące znaczenie dla wysokości wyliczonego dodatku ma ilość osób w gospodarstwie domowym wykazywała córkę, która nie deklarowała żadnych dochodów. Jednocześnie ze zgromadzonych informacji wynika, iż Pani A. J. wynajmowała mieszkanie z zasobów spółdzielni mieszkaniowej w okresie od 4 maja 1999 r. do 31 sierpnia 2001 r. i wnosiła opłaty czynszowe.
Trudna sytuacja materialna i zdrowotna rodziny nie może zostać uwzględniona zgodnie z prośbą strony o umorzenie zwrotu określonych decyzjami kwot nadpłaconego dodatku, bowiem dyspozycja zawarta w art.7 ust.9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych stwierdza kategorycznie, że w przypadku, gdy dodatek został przyznany na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku , osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości.
Pani H. J. w dniu 6 lutego 2004 r. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
W uzasadnieniu skargi podniosła, iż córka cały czas zamieszkiwała z nią i zamieszkuje nadal. Lokal, który wynajmowała od spółdzielni, mieszczący się przy ul. A w P., był zdewastowany i wymagał remontu. Dowodem o niezamieszkiwaniu córki A. w tym lokalu są podpisy potwierdzone przez lokatorów. Drugim dowodem o niezamieszkiwaniu córki w domu przy ul. A w P. jest pismo dostawcy gazu, dotyczące wstrzymania dostawy gazu w okresie od 18 maja 1998 r. do 27 listopada 2002 r.
Skarżąca oświadczyła, iż pracownik pomocy społecznej przychodząc na wywiad środowiskowy przeprowadził rozmowę, dotyczącą chorego męża.
Dlatego też skarżąca nie zwróciła uwagi, iż osoba przeprowadzająca wywiad nie wpisała córki, jako trzeciego domownika.
Do skargi dołączone zostały: potwierdzenie lokatorów bloku przy ul. A o niezamieszkiwaniu A. J. w tym budynku w okresie od 7 maja 1999 r. do 31 sierpnia 2001 r. oraz pismo [..] Spółdzielni Gazownictwa Sp. z o. o w W. z dnia 26.01.2004 r.
Samorządowe Kolegium odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U Nr 153, poz.1269/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji pod względem zgodności z prawem.
Kognicja Sądu ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego i ich wykładni przez organy administracji oraz zgodności z przepisami prawa procesowego regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej.
Zgodnie z art.145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U Nr 153, poz.1270/ sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,
2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kpa lub w innych przepisach,
3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a lub w innych przepisach.
Organy administracyjne w swych decyzjach błędnie zobowiązały skarżącą do zwrotu pobranych kwot dodatku.
Zarówno w myśl art.43 ust.4 - obowiązującej w dacie przyznania dodatków mieszkaniowych H. J. - ustawie z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych /t. jedn. Dz.U z 1998 r. Nr 120, poz.787 z późn. zm./ jak i w art. 7 ust. 9 obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. nr 71 poz. 734) obowiązek zwrotu nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych powstawał i obecnie powstaje bezpośrednio z przepisu prawa i podlega egzekucji administracyjnej wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Regulacja ta wskazuje jednoznacznie, że zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości powstaje z mocy prawa, gdyż ustawodawca nie przewidział orzekania w tym zakresie w drodze decyzji administracyjnej.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy administracyjne rozstrzygają indywidualnie sprawy dotyczące między innymi zwrotu nienależnie pobranych kwot tylko wówczas, gdy wynika to z przepisu prawa przewidującego rozstrzygnięcie danej kwestii w trybie decyzji administracyjnej. Brak takiej normy w przepisach ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych, jak i obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych daje podstawę do stwierdzenia, iż zaskarżona decyzja oraz decyzje organu I instancji ją poprzedzające wydane zostały – w częściach zobowiązujących do zwrotu nienależnie pobranych kwot dodatku w podwójnej wysokości bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
Stanowisko przyjęte w niniejszej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, dotyczące braku podstawy do wydania przez organy decyzji o zwrocie nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych, wyrażone zostało w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2002 r. sygn. akt II SA/Gd 1083/00 (publ. OSP 2003/6/72) i z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA/Gd 1373/00 ( publ. LEX nr 76111).
Uwzględniając powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 wyroku.
Postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy administracyjne naruszyło przepisy art. 7 i 77 § 1 kpa. Powyższe naruszenie nie pozwala sądowi na przyjęcie, iż uchylenie decyzji Prezydenta Miasta [..] o przyznaniu dodatków mieszkaniowych skarżącej dla 3 osób było prawidłowe.
Wobec powzięcia przez organ administracyjny wiadomości, iż w wywiadzie środowiskowym Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej znalazła się informacja o zamieszkiwaniu H. J. jedynie z mężem zasadne było wznowienie postępowań na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 149 § 1 i 150 § 1 kpa.
Późniejsze postępowanie organów nie było jednak prawidłowe.
Organ I instancji ograniczył się do przesłuchania strony w dniu 28 sierpnia 2003 r. i wystąpienia w tej samej dacie do [..] Spółdzielni Mieszkaniowej o udzielenie informacji czy córka skarżącej nie zamieszkiwała w lokalu spółdzielczym, jak wyjaśniła spółdzielnia we wcześniejszym zaświadczeniu z dnia 4 maja 2003 r.
H. J. podczas przesłuchania zeznała, że córka cały czas mieszkała z nią. W wynajmowanym lokalu prowadziła jedynie prace remontowe.
Natomiast w piśmie spółdzielni z dnia 5 września 2003 r. nie zawarto jednoznacznej odpowiedzi, w przedmiocie zamieszkiwania lub niezamieszkiwania córki skarżącej w lokalu wynajętym od spółdzielni. Wyjaśniono jedynie, iż wcześniejsze zaświadczenie wydane zostało bez ustalenia stanu faktycznego, na podstawie oświadczeń A. J. i jej matki.
Organ I instancji uchylając 3 decyzje o przyznaniu dodatków mieszkaniowych uznał, że wywiad środowiskowy przeprowadzony przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS) jest wiarygodnym źródłem informacji i uznał ten dokument za podstawę stwierdzenia, że gospodarstwo domowe skarżącej prowadzone było w okresie od kwietnia 1999 r. do stycznia 2002 r. przez nią i męża, gdyż nie wykazywała córki w gospodarstwie domowym.
Organ w uzasadnieniach swych decyzji podał jako przyczynę nieprzesłuchania świadków w sprawie – sąsiadów mieszkających w blokach przy ul. B i A, to iż okoliczności, które są przedmiotem sprawy miały miejsce od kwietnia 1999 r. do stycznia 2002 .
Organ odwoławczy nie uzupełnił materiału dowodowego, uznając, że dowody zgromadzone w I instancji wyjaśniły stan sprawy i pozwalały na zajęcie stanowiska.
Z powyższą oceną prawidłowości postępowania dowodowego nie można się zgodzić.
Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stają na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Natomiast w myśl art. 77 § 1 kpa organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Organy administracyjne okoliczność niezamieszkiwania A. J. z rodzicami wywiodły z treści zapisów znajdujących się w karcie informacyjnej, sporządzonej przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu 22 kwietnia 2003 r.
W punkcie IV karty, tj. wnioskach pracownika, zamieszczono adnotację, cyt.: " Ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż córka p. J. – A. od kwietnia 1999 r. przebywała pod innym adresem, aczkolwiek pozostawała zameldowana przy ul. W.. Z informacji uzyskanych przez podopiecznych wynika, że p. A. wynajmowała lokal w Spółdzielni Mieszkaniowej przy ulicy M.. Do stycznia 2002 r. p. J. nie wykazywała córki we wspólnym gospodarstwie domowym".
Powyższy zapis nasuwał przypuszczenie, że Pani H. J. podała we wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego dane niezgodne ze stanem faktycznym.
Nie stanowił jednak dowodu potwierdzającego jednoznacznie złożenie przez nią oświadczeń niezgodnych z prawdą.
Organ po zapoznaniu się z treścią karty informacyjnej MOPS-u powinien podjąć czynności dowodowe zmierzające do wyjaśnienia, czy córka skarżącej zamieszkiwała z rodzicami w okresach, za które przyznano dodatki mieszkaniowe wyliczone dla 3 osób.
Z pewnością zeznania złożone przez H. J. nie potwierdziły, by córka zamieszkiwała w wynajętym od spółdzielni lokalu. Zeznania dotyczą braku możliwości zamieszkiwania córki w w/w lokalu ze względu na konieczność prowadzenia prac remontowych.
Z kolei informacja udzielona przez spółdzielnię nie mogła zostać przyjęta jako dowód zamieszkiwania córki skarżącej w mieszkaniu spółdzielni położonym przy ul. A.
Informacja ta nie dotyczy zamieszkiwania w lokalu, lecz wyjaśnia okoliczności związane z wystawieniem wcześniejszego zaświadczenia.
Materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji w postaci karty informacyjnej MOPS-u, zeznań skarżącej i pisma spółdzielni nie wyjaśnił istotnej w sprawie kwestii miejsca zamieszkania A. J. w okresie wydawania decyzji o przyznaniu dodatków mieszkaniowych dla trzyosobowej rodziny.
Organy zrezygnowały z przesłuchania świadków – osób mieszkających przy ul. Ai B
W ocenie sądu uzasadnienie przyczyn odstąpienia od przesłuchania świadków podane przez organ I instancji i zaakceptowane przez organ odwoławczy nie jest przekonujące. Okres od zawarcia przez A. J. umowy najmu mieszkania i rozwiązania tej umowy (maj 1999 r. do końca sierpnia 2001 roku) do daty wydania decyzji przez organ I instancji (29 września 2003r.) nie był na tyle odległy, aby świadkowie nie byli w stanie przypomnieć sobie, w którym z mieszkań przebywała faktycznie córka skarżącej.
Organy obu instancji nie skorzystały ponadto z możliwości zaliczenia w poczet materiału dowodowego dokumentów MOPS – u, o których wspomniano w karcie informacyjnej (w p. IV).
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145§1 pkt 1c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo postępowaniu przez sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i wymienione w punkcie 1 wyroku decyzje Prezydenta Miasta P. z dnia [..] w pozostałych częściach.
Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Organ odwoławczy rozpoznając ponownie sprawę przesłucha w charakterze świadka córkę skarżącej A. K. (z domu J.) oraz lokatorów będących sąsiadami H. J. w budynku przy ul. A, a także osoby zamieszkujące przy ul. B wymienione w liście załączonej do skargi – na okoliczność faktycznego miejsca jej zamieszkania w okresach, kiedy H. J. ubiegała się o przyznanie dodatków mieszkaniowych dla rodziny trzyosobowej i dodatki te otrzymała na mocy znajdujących się w aktach sprawy decyzji Prezydenta Miasta P..
Organ wystąpi ponadto do MOPS-u o udostępnienie dokumentów powołanych w karcie informacyjnej, dotyczących miejsca i czasu przebywania A. J. (obecnie K.) poza mieszkaniem rodziców.