II SA/GD 1067/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-12-18
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanazmiana sposobu użytkowanianadzór budowlanydecyzja kasatoryjnapostępowanie naprawczewsasprzeciw

WSA w Gdańsku uchylił decyzję WINB, uznając ją za przedwczesną i wydaną z naruszeniem przepisów proceduralnych, co uniemożliwiło merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która uchyliła decyzję PINB nakazującą przywrócenie lokalu do stanu poprzedniego po nielegalnej przebudowie. Sąd uznał decyzję WINB za przedwczesną, wskazując na błędy proceduralne organu odwoławczego, w tym niewłaściwą podstawę prawną i brak pełnego zebrania dowodów, co uniemożliwiło merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu wniesionego przez D. G. i S. G. od decyzji Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB), która uchyliła decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) nakazującą przywrócenie lokalu mieszkalnego do stanu poprzedniego. PINB nakazał inwestorowi B. W. przywrócenie lokalu do stanu pierwotnego, ponieważ został on przebudowany na dwa niezależne mieszkania bez wymaganego zgłoszenia, co stanowiło zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego. WINB uchylił decyzję PINB, uznając ją za wydaną na niewłaściwej podstawie prawnej, przedwczesną z powodu braku wykazania przez inwestora prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane oraz za brak oceny robót pod kątem prawa miejscowego. WSA w Gdańsku, rozpoznając sprzeciw, uchylił decyzję WINB, uznając ją za wydaną z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. Sąd stwierdził, że choć decyzja WINB wykazała wady proceduralne i istotny wpływ na zakres sprawy, to skala tych wad nie usprawiedliwiała uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Sąd uznał, że kwestie braku prawa do dysponowania nieruchomością i zgodności z prawem miejscowym mogły zostać uzupełnione w postępowaniu odwoławczym, a decyzja kasatoryjna była przedwczesna.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja kasatoryjna organu odwoławczego jest niedopuszczalna, gdy organ nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie istotnych dla sprawy kwestii, a skala dostrzeżonych wadliwości nie usprawiedliwia uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że choć organ odwoławczy dostrzegł wady proceduralne i istotny wpływ na zakres sprawy, to kwestie takie jak brak prawa do dysponowania nieruchomością czy zgodność z prawem miejscowym mogły zostać uzupełnione w postępowaniu odwoławczym, co czyni decyzję kasatoryjną przedwczesną i niezgodną z przesłankami art. 138 § 2 k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

k.p.a. art. 138 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 151a § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

P.b. art. 50 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 51

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

P.b. art. 71

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

k.p.a. art. 138 § § 2a

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 136 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 64a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja organu odwoławczego była przedwczesna, ponieważ nie zostały uzupełnione istotne dla sprawy dowody. Organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 k.p.a., uchylając decyzję organu pierwszej instancji bez wystarczających podstaw. Kwestie braku prawa do dysponowania nieruchomością i zgodności z prawem miejscowym mogły być przedmiotem uzupełniającego postępowania dowodowego przed organem odwoławczym.

Odrzucone argumenty

Organ odwoławczy prawidłowo uchylił decyzję organu pierwszej instancji z powodu naruszeń proceduralnych i konieczności wyjaśnienia istotnych okoliczności.

Godne uwagi sformułowania

kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma więc wyłącznie charakter formalny konstrukcja prawna decyzji kasacyjnej podejmowanej na podstawie wskazanego przepisu opiera się na dwóch kumulatywnych przesłankach skala dostrzeżonych wadliwości nie usprawiedliwia zastosowania instytucji uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia

Skład orzekający

Dariusz Kurkiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek stosowania art. 138 § 2 k.p.a. przez organy odwoławcze w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w kontekście prawa budowlanego."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania w przedmiocie sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej organu odwoławczego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe stosowanie procedur administracyjnych, nawet gdy organ odwoławczy dostrzega błędy organu niższej instancji. Podkreśla, że błędy proceduralne nie zawsze muszą prowadzić do uchylenia decyzji, jeśli nie wpływają na jej merytoryczną poprawność lub mogą być naprawione w toku postępowania.

Błąd proceduralny organu odwoławczego uchyla jego własną decyzję: WSA w Gdańsku wyjaśnia granice stosowania art. 138 § 2 k.p.a.

Dane finansowe

WPS: 614 PLN

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Gd 1067/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 725
art. 50 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu S. G. oraz D.G. od decyzji Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 27 sierpnia 2024 r. nr WOP.7721.143.2024.HB w przedmiocie doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu poprzedniego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku solidarnie na rzecz S. G. oraz D. G. kwotę 614 (słownie: sześćset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
D. G. i S. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku sprzeciw od decyzji Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 27 sierpnia 2024 r., którą uchylono decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Powiecie Starogardzkim z dnia 22 maja 2024 r. w przedmiocie doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu poprzedniego i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Sprzeciw wniesiono w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 22 maja 2024 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Powiecie Starogardzkim (dalej jako PINB) nakazał B. W. przywrócenie do poprzedniego stanu lokalu mieszkalnego nr [...], w budynku mieszkalnym nr [...], posadowionym na działce nr [...], w obrębie ewidencyjnym nr [...], przy ul. G. w S. przebudowanego bez wymaganego zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej na dwa niezależne mieszkania, poprzez:
- zmianę kierunku otwierania drzwi wejściowych na do wewnątrz lokalu na parterze ze wspólnej klatki schodowej,
- usunięcie drzwi wejściowych do nielegalnie wydzielonego lokalu,
- likwidację pomieszczenia łazienki, wydzielonego w pierwszym lokalu - rozebranie ścianek działowych oraz osadzonych drzwi wraz z rozbiórką wykonanej instalacji wodno-kanalizacyjnej,
- rozebranie wykonanej instalacji wodno-kanalizacyjnej do aneksu kuchennego w dużym pokoju.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu 5 września 2022 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie przebudowy ww. lokalu mieszkalnego. W trakcie dowodu z oględzin, który został przeprowadzony w dniu 21 września 2022 r. ustalono, że ww. lokal został podzielony na dwa odrębne lokale mieszkalne. W świetle obowiązujących przepisów wykonane roboty budowlane obejmujące przebudowę lokalu mieszkalnego na dwa lokale mieszkalne powinny być traktowane jako zmiana sposobu użytkowania całego obiektu budowlanego, w konsekwencji czego na podstawie art. 71 ustawy Prawo budowlane wymagają zgłoszenia. W opinii PINB inwestor nie dysponuje prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w wymaganym zakresie, a zatem nie ma możliwości zmiany sposobu użytkowania całego budynku. Zatem na podstawie art. 51 ustawy Prawo budowlane należy doprowadzić obiekt budowlany do stanu poprzedniego.
Po rozpatrzeniu odwołania inwestora decyzją z dnia 27 sierpnia 2024 r. Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (dalej jako WINB) uchylił zaskarżoną decyzję PINB i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na uchwałę NSA z dnia 3 października 2016 r. o sygn. II OPS 1/16 i wyjaśnił, że zwolnienie pewnej kategorii robót budowlanych z obowiązku posiadania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia nie może oznaczać, że roboty te nie mogą być objęte rygorami ustawy Prawo budowlane. W stosunku do tego rodzaju robót organ nadzoru budowalnego stosuje środki przewidziane w art. 50 i 51 ustawy Prawo budowlane, jeśli są one prowadzone w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia (art. 50 ust 1 pkt 2) lub w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w decyzji o pozwoleniu na budowę, projekcie zagospodarowania działki lub terenu, projekcie architektoniczno-budowlanym lub w przepisach (art. 50 ust. 1 pkt 4). Następnie WINB wskazał, że celem postępowania prowadzonego w trybie art. 50 i 51 ustawy Prawo budowlane jest procedura naprawcza polegająca na wymuszeniu na inwestorze doprowadzenia prowadzonych lub zakończonych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Jednakże wybór merytorycznego rozstrzygnięcia – z pośród możliwych na gruncie ww. przepisu – zależy zarówno od rodzaju samowoli, jej zakresu, skutków i możliwych sposobów uzyskania stanu zgodnego z prawem.
W ocenie WINB, decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną. Nakaz wykonania określonych czynności i robót z uwzględnieniem wniosków i zaleceń autorów sporządzonego orzeczenia technicznego powinien zostać nałożony na inwestora na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2, a nie art. 51 ust. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, który jest konsekwencją niewykonania obowiązku nałożonego w oparciu o art. 51 ust. 1 pkt 2.
Po drugie zaś, zdaniem WINB zaskarżona decyzja jest przedwczesna. Warunkiem legalizacji przedmiotowej przebudowy jest posiadanie przez inwestora prawa do dysponowania nieruchomością w zakresie części wspólnych. Jeśli inwestor realizujący roboty budowlane doprowadzi roboty te do stanu zgodności pod kątem warunków technicznych, czy też wykona określone czynności lub roboty budowlane, to w sytuacji braku legitymacji procesowej strony, tj. braku tytułu prawnego do nieruchomości, na której te roboty budowlane zostały zrealizowane, nie będzie mógł skutecznie ich zalegalizować. Organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że "inwestor w opinii tut. organu nie jest w stanie wykazać, iż dysponuje prawem do nieruchomości w wymaganym zakresie, a zatem nie ma możliwości zmiany sposobu użytkowania całego budynku". W ocenie WINB takie stanowisko organu jest niewłaściwe, tym bardziej, że PINB nie wezwał strony do przedłożenia tytułu prawnego do nieruchomości. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, że z informacji z rejestru gruntów wynika, że budynek przy ul. G. [...] w S. usytuowany na działce nr [...] stanowi współwłasność inwestora B. W. oraz Państwa G. Część stanowiąca własność inwestora wynosi 60%, zatem jeżeli współwłaściciele budynku nie wyrażą zgody, inwestor może złożyć wniosek do sądu o wydanie zgody zastępczej na ustalenie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Ponadto WINB zauważył, że organ I instancji w ogóle nie dokonał oceny wykonanych robót budowlanych pod kątem zgodności z aktami prawa miejscowego. Zatem wobec wskazanych uchybień należało zastosować art. 138 § 2 k.p.a.
Sprzeciw od powyższej decyzji kasacyjnej wnieśli D. G. i S. G., reprezentowani przez adwokata, zarzucając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki pozwalające na uchylenie decyzji organu I instancji, ponieważ uchylona decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a nawet jeśli doszło do tego rodzaju naruszenia, to nie powinno mieć ono żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Samo bowiem omyłkowe powołanie przez PINB błędnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w sytuacji, gdy decyzja odpowiada prawu, a jej treść w zasadzie nie uległaby zmianie, gdyby wskazano prawidłową podstawę prawną rozstrzygnięcia, nie stanowi uchybienia na tyle istotnego, które warunkowałoby konieczność niejako automatycznego uchylenia decyzji organu I instancji, do czego zdaje się sprowadzać wywód organu odwoławczego. Podobnie skarżący nie zgadzają się ze stanowiskiem WINB, że skoro inwestor nie był w stanie wykazać uprawnienia do dysponowania nieruchomością na cele budowlane to organ powinien zwlekać z wydaniem decyzji do czasu, aż inwestor spełni tą przesłankę. Zdaniem skarżących w uzasadnieniu objętej sprzeciwem decyzji WINB wręcz poucza inwestora o możliwości wystąpienia do sądu powszechnego o wyrażenie zgody na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd nieruchomością wspólną, co z kolei wiąże się z koniecznością wszczęcia odrębnego i być może długotrwałego postępowania. Przypomniano, że inwestor podejmujący się przebudowy budynku powinien legitymować się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane już w chwili dokonania formalnego zgłoszenia zamiaru budowy bądź wystąpienia o pozwolenie na budowę, zaś rolą i rzeczą organu na obecnym etapie nie powinno być udzielanie inwestorowi porad, jak uzyskać stosowne prawo, jeśli nieruchomość stanowi przedmiot współwłasności, ani tym bardziej zwlekanie z wydaniem decyzji do czasu, gdy inwestor będzie w stanie wylegitymować się takim prawem.
W odniesieniu do zakwestionowania przez WINB nie przeprowadzenia weryfikacji przedsięwzięcia budowlanego pod kątem zgodności z prawem miejscowym skarżący wskazali, że w ich ocenie nie mamy do czynienia z żadnym uchybieniem po stronie organu I instancji. Plan miejscowy stanowi akt prawa powszechnie obowiązującego, przez co założyć można, że organy administracji publicznej, działające na podstawie i w granicach prawa, znają oraz stosują obowiązujące przepisy. Zdaniem skarżących niewskazanie niezgodności przebudowy z planem miejscowym świadczy o tym, że w opinii PINB tego rodzaju niezgodności nie zachodzą. Ponadto, skoro ustalono szereg niezgodności z wymogami technicznymi i na tej podstawie nakazano inwestorowi obowiązek wykonania określonych prac, to ewentualna pogłębiona analiza przebudowy pod kątem jej zgodności z planem miejscowym nie usunęłaby tych niezgodności i nie doprowadziłaby do wydania decyzji o odmiennej treści.
W konsekwencji decyzja PINB powinna się ostać i wywołać skutki w obrocie prawnym, ponieważ jej treść oraz zawarte w niej rozstrzygnięcie odpowiadają obowiązującym przepisom. Skutek decyzji, w postaci nakazania inwestorowi przywrócenia lokalu do poprzedniego stanu, powinien zostać zachowany. Uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania nie tylko stoi w sprzeczności z dyspozycją art. 138 § 2 k.p.a., ale także prowadzi do nieuzasadnionego przedłużania całego postępowania oraz tymczasowo sankcjonuje stan niezgodny z prawem, tj. samowolną przebudowę, która wykonana została przez adresata decyzji, m.in. wbrew warunkom technicznym, co zagraża bezpieczeństwu mieszkańców budynku, w tym skarżących.
Razem ze sprzeciwem skarżący złożyli wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tego sprzeciwu wskazując, że przyczyną niedotrzymania 14-dniowego terminu do wniesienia środka zaskarżenia było błędne pouczenie w decyzji organu odwoławczego. Zgodnie bowiem z pouczeniem organu skarżący mieli 30 dni na wniesienie sprzeciwu.
Postanowieniem z dnia 5 listopada 2024 r. o sygn. II SA/Gd 1067/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przywrócił skarżącym termin do wniesienia sprzeciwu.
W odpowiedzi na sprzeciw WINB wniósł o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji: Dz. U. 2024 poz. 572 ze zm.) - dalej jako k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Przy czym, zgodnie z treścią art. 64e p.p.s.a. - rozpoznając sprzeciw, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
Sprzeciw nie jest środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji ani prawidłowości zastosowania przez organ drugiej instancji przepisów prawa procesowego niezwiązanych z podstawami kasatoryjnymi. Sprzeciw jest wyrazem zakwestionowania przez stronę uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi. Kontrola dokonywana przez sąd administracyjny w ramach tego środka ma więc wyłącznie charakter formalny i polega na kontroli, czy decyzja kasatoryjna organu drugiej instancji poprawnie została wywiedziona z jednej z podstaw wymienionych w art. 138 § 2 k.p.a. A zatem sąd w takim przypadku jedynie ustala, czy zachodziły przesłanki do zastosowania przez organ odwoławczy kompetencji z art. 138 § 2 k.p.a., a więc uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., sąd nie jest więc władny odnosić się do jakichkolwiek innych kwestii, które nie wiążą się bezpośrednio z problematyką stosowanej przez organ odwoławczy normy z art. 138 § 2 k.p.a. Innymi słowy sąd rozpoznając sprzeciw powinien ocenić tylko te kwestie, które warunkują prawidłowość wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (wyrok NSA z 9 września 2020 r., sygn. I GSK 1170/20, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Ponadto zgodnie z art. 138 § 2a k.p.a., jeżeli organ pierwszej instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, w decyzji, o której mowa w § 2, organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów.
Sąd administracyjny w ramach kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. ocenia, czy organ odwoławczy winien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, czy też zaszła konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), uzasadniał przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a jednocześnie w postępowaniu przed organem I instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne.
Organ odwoławczy co do zasady, a wynika to z treści art. 138 § 1 k.p.a., jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę. Odstępstwem od tej zasady jest, wynikające z 138 § 2 k.p.a., uprawnienie organu odwoławczego do wydania decyzji kasacyjnej. Konstrukcja prawna decyzji kasacyjnej podejmowanej na podstawie wskazanego przepisu opiera się na dwóch kumulatywnych przesłankach, a mianowicie: wydaniu decyzji I instancji z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksowych lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych, oraz uznaniu przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wobec tego samo naruszenie przepisów postępowania przez organ I instancji, chociaż jest konieczną przesłanką uchylenia decyzji, nie jest przesłanką wystarczającą do podjęcia przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zakończenie postępowania odwoławczego wydaniem tego typu decyzji wymaga bowiem dodatkowo stwierdzenia, że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Chodzi więc o sytuację, w której zasada dwuinstancyjności postępowania wyłącza przeprowadzenie w tym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego, gdyż jego zakres wskazuje, że w swej istocie organ odwoławczy musiałby sam przeprowadzić postępowanie wyjaśniające odnośnie kwestii mogących mieć istotny wpływ na treść decyzji.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 27 sierpnia 2024 r. nr WOP.7721.143.2024.HB została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a.
Kontrolowana sprawa objęta sprzeciwem dotyczy tzw. postępowania naprawczego uregulowanego w art. 50-51 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 725 z późn. zm.), dalej jako P.b. Przepisy te mają zastosowanie, gdy w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 (postępowanie legalizacyjne) lub w art. 49f (uproszczone postępowanie legalizacyjne) organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych, a następnie nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania, albo w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu, projektu architektoniczno-budowlanego lub innych warunków decyzji o pozwoleniu na budowę - nakłada, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian.
Co istotne, w myśl uchwały 7 Sędziów NSA z dnia 3 października 2016 r. o sygn. II OPS 1/16 (orzeczenia.nsa.gov.pl) do robót budowlanych i obiektów budowlanych, które nie wymagają uzyskania pozwolenia na budowę i nie są objęte obowiązkiem zgłoszenia, mogą być stosowane przepisy art. 50 ust. 1 pkt 2 lub pkt 4 in fine, a także art. 51 ust. 7 P.b., jeżeli roboty budowlane zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1 pkt 2 lub pkt 4 in fine.
W niniejszej sprawie organ I instancji nałożył na inwestora B. W. obowiązek przywrócenia do poprzedniego stanu lokalu mieszkalnego, który został przebudowany na dwa niezależne mieszkania bez wymaganego zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej. Z kolei organ odwoławczy nie kwestionuje konieczności doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego, jednakże wydał decyzję, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. z następujących powodów: (1) decyzja PINB została wydana w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną; (2) decyzja PINB jest przedwczesna, bowiem inwestor nie wykazał prawa do dysponowania nieruchomością w zakresie części wspólnych; (3) PINB wydał decyzję bez dokonania oceny wykonanych robót pod kątem zgodności z aktami prawa miejscowego.
W ocenie Sądu powyższe powody uchylenia decyzji przez WINB z pewnością stanowią o wadliwości wykładni wskazanego jako podstawa prawna przepisu czy o wadliwości postępowania z uwagi na brak w pełni zgromadzonych dowodów w sprawie. Co więcej drugi i trzeci powód wydania przez WINB decyzji kasacyjnej niewątpliwie ma istotny wpływ na konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy. Jednakże jednocześnie skala dostrzeżonych wadliwości nie usprawiedliwia zastosowania instytucji uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Jak bowiem słusznie zauważyli wnoszący sprzeciw, zarówno kwestia złożenia oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, jak i dokonanie analizy zgodności kontrolowanej inwestycji z obowiązującymi przepisami prawa miejscowego mieści się w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organ odwoławczy, a konkretnie w granicach uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 136 § 1 k.p.a. Dopiero poczynienie ustaleń w powyższym zakresie pozwoli organowi odwoławczemu odpowiedzieć na pytanie, jaki nadać niniejszej sprawie dalszy kierunek. Być może okaże się wówczas, że wyłonione okoliczności sprawią, iż zasadne będzie wydanie decyzji kasacyjnej, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Jednakże na obecnym, kontrolowanym sprzeciwem etapie wydanie tego rodzaju decyzji należy uznać za przedwczesne i w konsekwencji niezgodne z przesłankami, o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 27 sierpnia 2024 r. na podstawie art. 151a § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu solidarnie na rzecz wnoszących sprzeciw kwotę 614 zł, tytułem uiszczonego wpisu sądowego od sprzeciwu (100 zł), wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł) oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictw (34 zł).
Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 64d § 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI