II SA/Gd 1059/24

II SA/Gd 1059/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Diana Trzcińska /sprawozdawca/
Jakub Chojnacki
Jolanta Górska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 43
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2025 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi G.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 1 sierpnia 2024 r. nr SKO.420.111.2024 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
G. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 14 czerwca 2023 r. matka skarżącego złożyła wniosek o skierowanie jej do domu pomocy społecznej argumentując, że mieszka z synem, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jest agresywny i znęca się nad nią, przez co jej stan zdrowia się pogarsza.
W toku wywiadu ustalono, że matka skarżącego wymaga umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzją z 16 października 2023 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Łeby, ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt matki skarżącego S. K. w domu pomocy społecznej (DPS). Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z 30 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Decyzją z 13 lutego 2024 r. organ pierwszej instancji ponownie ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt matki skarżącego S. K. w domu pomocy społecznej (DPS). Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z 10 kwietnia 2024 r. Kolegium ponownie uchyliło zaskarżoną decyzję do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W dniu 8 maja 2024 r. przeprowadzono ze skarżącym rozmowę, w trakcie której złożył pisemne oświadczenie podając swój adres do korespondencji.
Decyzją z 17 maja 2024 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Łeby, ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej (DPS) wskazując, że wynika ona z różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w DPS a opłatą wnoszoną przez jego mieszkańca, nie więcej jednak niż 70% dochodu. Organ pierwszej instancji ustalił opłatę od 1 grudnia 2023 r. do 29 lutego 2024 r. w wysokości 3338,30 zł miesięcznie, od 1 marca 2024 r. do 31 marca 2024 r. w wysokości 4432,81 zł miesięcznie, od 1 kwietnia 2024 r. do 30 listopada 2024 r. w wysokości 4212,24 zł miesięcznie. Jednocześnie organ pierwszej instancji orzekł, że płatności w łącznej kwocie 48 145, 63 zł należy dokonać w terminie do 30 czerwca 2024 r.
Zgodnie z załączoną do akt kopertą nadawczą, decyzja została nadana na podany do korespondencji adres ul. K. [...] w Ł. i po jej dwukrotnym awizowaniu w dniach 21 maja 2024 r. i 29 maja 2024 r. w dniu 6 czerwca 2024 r. został zwrócona nadawcy.
W dniu 19 czerwca 2024 r. skarżący wniósł odwołanie od tak wydanej decyzji wskazując, że kserokopię decyzji otrzymał 17 czerwca 2024 r. Jednocześnie wniósł, aby wszelką korespondencję do niego kierować na adres skrytka pocztowa nr [...] w Ł.
Decyzją z 1 sierpnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że skarżący nie wykazał okoliczności mogących stanowić przesłankę zwolnienia go z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej a decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.
W skardze na tak wydaną decyzję wniesiono o jej uchylenie zarzucając, że organy obu instancji wszystkie wątpliwości rozstrzygają na jego niekorzyść, tymczasem w jego ocenie powinny być rozstrzygane na jego korzyść. Skarżący wskazał, że był molestowany przez matkę. Nadto matka spożywała znaczne ilości piwa i mówiła skarżącemu, że się do niczego nie nadaje. Kolegium, mimo próśb skarżącego nie przesłuchało matki i nie podjęło próby potwierdzenia prawdziwości jego słów. Nadto zdaniem skarżącego MOPS oskarżył go o składanie fałszywych zeznań, gdy poprosił by wywiad środowiskowy był przeprowadzany w obecności policji. Sprawa w tym zakresie została umorzona, ale z zawiadomienia skarżący wyciągnął wniosek, że Dyrektor MOPS nie jest mu przychylna.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:
Kontroli Sądu w niniejszej sprawie poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 1 sierpnia 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję z 17 maja 2024 r., którą Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Łeby, ustalił skarżącemu odpłatność za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej (DPS).
Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, doszedł do przekonania, że kontrolowana decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa procesowego, które musiało skutkować wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego.
Administracyjne postępowanie odwoławcze, które oparte jest w pełni na zasadzie skargowości, może być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej polegającej na wniesieniu odwołania w ustawowo przewidzianym terminie. Zgodnie bowiem z treścią art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Stosownie zaś do treści art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustanie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Odwołanie wniesione po upływie terminu przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a. powoduje jego bezskuteczność i rodzi po stronie organu administracji obowiązek stwierdzenia, w drodze postanowienia, uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie bowiem z treścią art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W okolicznościach niniejszej sprawy, ze względu na wniesienie odwołania z uchybieniem terminowi, organ odwoławczy powinien wydać właśnie takie rozstrzygnięcie.
Wskazać bowiem należy, na co wskazuje analiza akt administracyjnych, że decyzja organu I instancji z 17 maja 2024 r. została nadana na adres ul. K. [...] w Ł. Adres ten został przy tym podany przez skarżącego jako adres do korespondencji w oświadczeniu złożonym przez niego 8 maja 2024 r. Po dwukrotnym awizowaniu przesyłki w dniach 21 maja 2024 r. i 29 maja 2024 r. w dniu 6 czerwca 2024 r. przesyłka została zwrócona nadawcy.
W takich okolicznościach, przesyłka zawierająca odpis decyzji organu pierwszej instancji, wobec niemożności jej doręczenia osobiście adresatowi w trybie art. 42 k.p.a. (vide: znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy potwierdzenia odbioru) oraz wobec niemożności doręczenia dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu w trybie art. 43 k.p.a. (vide: znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy potwierdzenia odbioru), podlega doręczeniu w trybie art. 44 k.p.a., tj. przy zastosowaniu tzw. fikcji doręczenia. Ten ostatni przepis stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę (...) (§ 1). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2 (tj. 7 dni), pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4). Przewidziana w art. 44 k.p.a. zastępcza forma doręczenia pism rodzi domniemanie prawne, że pismo zostało doręczone adresatowi (zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2024 r. I GSK 1962/22), co następuje z upływem ostatniego dnia okresu wynoszącego 14 dni od dnia pierwszego awiza.
Na potwierdzeniu doręczenia przy kopercie nadawczej widnieje informacja, że pierwsze awizowanie miało miejsce 21 maja 2024 r., a drugie - 29 maja 2024 r. Stosownie do powołanego art. 44 § 4 k.p.a., uznać zatem należało, że przesyłka zawierająca decyzję organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona skarżącemu 4 czerwca 2024 r. (wtorek). Tym samym termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 18 czerwca 2024 r. (wtorek).
Na bieg terminu do wniesienia odwołania nie miał wpływu fakt, że skarżący, już po doręczeniu przesyłki w trybie art. 44 k.p.a., w odwołaniu z 19 czerwca 2024 r. wniósł, by korespondencję kierować na adres: skrytka pocztowa [...], [...]. Późniejsza zmiana adresu do korespondencji, ani też powołana w odwołaniu okoliczność otrzymania kserokopii decyzji w dniu 17 czerwca 2024 r., nie powoduje modyfikacji w biegu terminu do wniesienia odwołania. Dzień (data) otwarcia się tego terminu, jego bieg i upływ są bowiem faktami, a więc okolicznościami obiektywnymi i sprawdzalnymi. Ich wystąpienie zatem nie zależy od uznania organu, czy sądu, prowadząc do niedopuszczalności merytorycznego orzekania. Przepisy przewidują możliwość zniweczenia tych negatywnych skutków upływu terminu ustanawiając instytucję wniosku o przywrócenie terminu. Tylko wówczas, gdyby wniosek o przywrócenie terminu został uwzględniony – zaktualizowałaby się możliwość merytorycznego orzeczenia w przedmiocie zgłoszonego po terminie odwołania. Taka sytuacja jednak nie miała miejsca w niniejszej sprawie.
Jedynie na marginesie wskazać wypada, że Sąd przychyla się do stanowiska orzecznictwa, że ponowne doręczenie decyzji wywołuje jedynie skutek informacyjny i nie wywołuje otwarcia na nowo terminu do wniesienia odwołania (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt I GSK 1404/22, CBOSA).
Konkludując, termin do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji upływał dla skarżącego w dniu 18 czerwca 2024 r. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji już po upływie tego terminu, gdyż 19 czerwca 2024 r., co potwierdza pismo odwoławcze datowane przez skarżącego na dzień 19 czerwca 2024 r. z pieczęcią wpływu dnia 19 czerwca 2024 r. W odwołaniu z 19 czerwca 2024 r. skarżący, wskazując w dalszym ciągu adres przy ul. K. [...] w Ł., zwrócił się o przesyłanie przyszłej korespondencji na adres skrytki pocztowej, jednocześnie informując, że zrobił przekierowanie listów wysyłanych na stary adres, ale "jak dowodzi ta sytuacja nikt nie jest idealny i na Poczcie zdarzają się pomyłki".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, pomimo wniesienia przez skarżącego odwołania od decyzji organu I instancji po upływie terminu wskazanego w art. 129 § 2 k.p.a., nie wydało postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a., a rozpoznało odwołanie merytorycznie mimo, że nie został przywrócony termin do wniesienia odwołania. Tymczasem decyzja organu I instancji, po bezskutecznym upływie terminu z art. 129 § 2 k.p.a., nie mogła być przedmiotem postępowania odwoławczego. Tylko odwołanie wniesione przez uprawniony podmiot i z zachowaniem terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. wywołuje skutek w postaci dewolucji uprawnień do rozpoznania sprawy na organ wyższego stopnia. Wniesienie odwołania po terminie sprawia bowiem, iż pismo w ten sposób zatytułowane nie stanowi w istocie środka zaskarżenia, o którym mowa w art. 127 i następnych k.p.a. To z kolei oznacza, że brak jest podstaw prawnych do rozpoznania takiego odwołania, a w rezultacie - do wystąpienia organu II instancji w charakterze organu odwoławczego. Jeśli zaś brak byłoby podstaw do rozpoznania odwołania, a organ II instancji mimo to wystąpiłby w charakterze organu odwoławczego, to w tej sytuacji decyzja organu II instancji byłaby, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., dotknięta wadą nieważności, jako wydana bez podstawy prawnej (zob. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2025 r. sygn. akt I OSK 1285/23, wyrok WSA w Gdańsku z 6 czerwca 2004 r., sygn. akt II SA/Gd 134/01; dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prowadzenie postępowania odwoławczego w wyniku odwołania wniesionego z uchybieniem terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a., bez przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, skutkuje rażącym naruszeniem art. 16 § 1 k.p.a. ponieważ jest to orzekanie w postępowaniu odwoławczym w sprawie zakończonej już decyzją ostateczną i jest to rażące naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (zob. wyrok WSA w Warszawie z 1 lipca 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 85/09, Lex nr 553640; wyrok WSA w Olsztynie z 29 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 118/11, Lex nr 784758; wyrok WSA w Białymstoku z 28 września 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 450/10, Lex nr 752315).
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że kontrolowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 1 sierpnia 2024 r. rażąco narusza prawo i stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdził jej nieważność.
Stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji, Sąd nie mógł odnieść się merytorycznie do oceny załatwionej przez organy administracyjne sprawy.