II SA/Gd 1045/23

II SA/Gd 1045/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-05-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Katarzyna Krzysztofowicz /przewodniczący/
Sławomir Kozik /sprawozdawca/
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Asesor WSA Wojciech Wycichowski, po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 14 września 2023 r. sygn. akt SKO.421.771.2023 w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 5 lipca 2023 r. nr MOPR.VI.5212.000006.2023;
Uzasadnienie
Skarga K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 14 września 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 5 lipca 2023 r. o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – E. F. została wniesiona w następującym stanie sprawy:
W dniu 27 marca 2023 r. K. F. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Decyzją z dnia 17 marca 2023 r., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Słupska, odmówił K.F. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 31 maja 2023 r. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolegium zobowiązało organ do ponownego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ustalenia jakiej konkretnie pomocy, w jakich konkretnych czynnościach wymaga osoba niepełnosprawna, jakie jest w stanie wykonać sama, a w jakim zakresie niezbędna jest pomoc, czy jest w stanie zostać sama w domu, czy narażałoby to ją i otoczenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo, jakie konkretnie czynności wykonuje przy matce skarżący, czy w opiece uczestniczą jeszcze inne osoby (jakie i w jakim zakresie). Dodatkowo organ miał ustalić zakres przedmiotowy, czasowy i częstotliwość opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką oraz zbadać w tym kontekście związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Decyzją z dnia 5 lipca 2023 r., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku ponownie odmówił K.F. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Skarżący wniósł od niej odwołanie. Zakwestionował treść wywiadu środowiskowego i formę jego przeprowadzenia przez pracowników socjalnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku decyzją z dnia 14 września 2023 r., działając m. in. na podstawie art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390; dalej jako "u.ś.r."), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącemu wnioskowanego zasiłku.
E. F. ma 63 lata. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga stałej lub długotrwałej opieki ze strony osób trzecich z uwagi na ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydano na stałe. Z wywiadu środowiskowego wynika, że stan zdrowia matki skarżącego jest niestabilny, okresowo następuje pogorszenie". E. F. cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa. Mieszka sama w lokalu przy ul. S. [...] w S. Po mieszkaniu porusza się samodzielnie. Nie jest osobą leżącą. Okresowo, z uwagi na bóle kręgosłupa, jej funkcjonowanie bywa utrudnione. Nosi gorset ortopedyczny. Posiada braki w uzębieniu, przez które ma trudności ze spożywaniem stałych pokarmów (na jej potrzeby są rozdrabniane). Z wywiadu środowiskowego z dnia 8 marca 2023 r. wynika, że E. F. jest w stanie samodzielnie udać się do [...] i odebrać stamtąd przyznany jej przez MOPR w Słupsku posiłek.
K. F. w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 19 czerwca 2023 r. oświadczył, że sprawuje nad matką całodobową opiekę i przebywa z nią 24 godziny na dobę. Skarżący podał, że pomaga matce przy higienie osobistej, mierzy jej poziom cukru we krwi, podaje leki, pomaga w zakładaniu opatrunków i nakładaniu maści, rozdrabnia jej pokarmy, robi zakupy, sprząta, wykonuje w mieszkaniu prace remontowe, towarzyszy w czasie wizyt lekarskich i załatwiania spraw urzędowych. Wcześniej jednak twierdził, że mieszka w S. przy ul. K. [...] i przebywa u matki jedynie od poniedziałku do czwartku lub do piątku (w zależności od potrzeb).
Z przeprowadzonego 19 czerwca 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że opiekę nad E. F. sprawują również członkowie rodziny, sąsiedzi, znajomi i prywatna pielęgniarka. W świetle powyższego Kolegium nie dało wiary twierdzeniom skarżącego, że opiekuje się on matką całodobowo przez wszystkie dni w tygodniu.
Kolegium podkreśliło, że skarżący twierdzi, że matka nie może sama zostać w domu, bo stanowiłoby to dla niej bezpośrednie zagrożenie. Tymczasem z niekwestionowanych ustaleń organu wynika, że jego matka samodzielnie chodzi do oddalonego kilkaset metrów dalej [...] po przyznane jej przez MOPR w Słupsku posiłki. Skoro zatem E. F. jest w stanie samodzielnie poruszać się po ruchliwej i niebezpiecznej części miasta, to mało wiarygodne wydaje się, by nie była w stanie sama zostać w domu. Podczas wizyty w mieszkaniu E. F. celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pracownicy socjalni nie zastali skarżącego w mieszkaniu matki.
W ocenie Kolegium, pomagania przy higienie osobistej, mierzenia poziomu cukru we krwi, podawania leków, pomagania w zakładaniu opatrunków i nakładaniu maści, rozdrabniania pokarmów, nie można określić jako sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest to raczej doraźna pomoc. Co więcej, wszystkie te czynności mogą być z powodzeniem wykonywane przez osoby pracujące zawodowo. Z akt sprawy nie wynika przy tym, by matka skarżącego nie była w stanie samodzielnie zmierzyć sobie poziomu cukru we krwi, zażyć leków, umyć się, czy rozdrobnić sobie pokarmu. Dodatkowo czynności te są wykonywane codziennie.
W ocenie Kolegium deklarowane przez skarżącego czynności, nie wymagają od niego rezygnacji z zatrudnienia, ani niepodejmowania pracy zarobkowej. Wszystkie one, z racji pomocniczego charakteru i absorbowania małej ilości czasu, mogą być wykonywane przez osobę pracującą. Organ odwoławczy przyjął, że nie istnieje związek przyczynowo skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką. Brak jest zatem podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
W skardze na powyższą decyzję K. F. zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1) naruszenie art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie;
2) naruszenie art. 11 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię w przedmiotowej sprawie;
3) całkowite nieuwzględnienie art. 76 § 1 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania;
4) niezastosowanie się do art. 7a § 1 k.p.a. w związku z art. 81a § 1 k.p.a.;
5) naruszenia art. 107 § 1 ust. 6 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a..
W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że nieprzerwanie od 1 stycznia 2015 r. sprawuje opiekę nad matką. Dotychczas organy przyznając specjalny zasiłek opiekuńczy od 8 lat nie wyrażały wątpliwości co do konieczności sprawowania tej opieki przez niego, ani stałości tej opieki. Podniósł, że organy wadliwie wywnioskowały z okoliczności udawania się matki do baru mlecznego w towarzystwie opiekuna celem odbioru bezpłatnego posiłku, że matka sama się porusza i opieka jest jej zbędna.
W szczególności uzasadnienie decyzji powinno przekonać stronę, że urzędnicy rzetelnie zajęli się daną sprawą i że rozstrzygnięcie nie zapadło w sposób arbitralny, ale po rozważeniu wszystkich okoliczności. W ocenie skarżącego uzasadnienia zaskarżonych decyzji tej roli nie spełniły.
Skarżący wskazał, że sytuacja zdrowotna i życiowa jego matki nie uległa zmianie, a mimo to z tożsamego stanu faktycznego organy aktualnie wyciągają odmienne wnioski niż poprzednio i nie wskazują co jest tego podstawą. Nie uległ zmianie stan prawny i przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. I dotychczas od 2015 r. zawsze ten zasiłek był skarżącemu przyznawany, a teraz z bliżej nieznanych przyczyn odstąpiono od tej praktyki burząc zaufanie skarżącego do organu administracji publicznej.
Skarżący zakwestionował prawidłowość przeprowadzanych w toku postępowania wywiadów środowiskowych. Wskazał, że pytania zadawane podczas wywiadu były nastwione na wyszukiwanie argumentów, aby nie uwzględnić wniosku o przyznanie zasiłku. Gdy matka skarżącego podniosła z podłogi długopis upuszczony przez pracownika socjalnego to spotkała się z komentarzem, że skoro pani E. może podnieść długopis z podłogi, to wcale taka niesamodzielna nie jest. Skarżący został zapytany czy opuszcza czasem mieszkanie matki i jak potwierdził, że wychodzi w miarę potrzeby i możliwości, to pracownica socjalna zanotowała, że matka przebywa okresowo sama w mieszkaniu, nie wymaga całodobowej opieki, gdyż syn opuszcza mieszkanie i ma inne osoby do pomocy. W ocenie skarżącego okoliczności pozostawiania matki pod opieką innych osób, gdy on wychodzi, nie można traktować jako podstawy do odmowy świadczenia w postaci specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Dwa razy podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny zapisała ustalenia w notesie, a skarżący został zmuszony do podpisania czystego formularza. Skarżący wskazał, że nie miał wglądu w treść wywiadu przed podpisaniem, gdyż formularz był uzupełniany po złożeniu przez niego podpisu.
Skarżący podkreślił, że jego Matka nie została wysłuchana należycie, co znalazło odzwierciedlenie w treści wywiadu z dnia 19 czerwca 2023 r. poprzez dopisanie oceny sposobu przeprowadzenia wywiadu i zachowania pracownic socjalnych. Nie zostały zapisane wszystkie informacje podane przez matkę skarżącego odnoszące się do stanu jej zdrowia i potrzeby opieki.
Skarżący podał, że od 2015 r. otrzymywał na kolejne okresy zasiłkowe pozytywne decyzje przyznające specjalny zasiłek opiekuńczy. Taki wniosek złożył też na okres 2022/2023 i decyzją z 3 listopada 2022 r. organ I instancji przyznał ten zasiłek na okres od 1.11.2022 r. do 31.10.2023 r.. Następnie po uzyskaniu od pracownika socjalnego informacji o możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 27 grudnia 2022 r. skarżący złożył wniosek o te świadczenie. Decyzją z 20 stycznia 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Razem z tą decyzją skarżący otrzymał zawiadomienie o wszczęciu w dniu 23 stycznia 2023 r. postępowania w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało mu uchylone, jednak nie została doręczona mu decyzja z tym rozstrzygnięciem. Brak wpływu kwoty zasiłku na rachunek skłonił go do skierowania zapytania do organu o przyczynę takiego stanu rzeczy. Po otrzymaniu informacji o konieczności złożenia nowego wniosku zwrócił się skarżący w dniu 27 lutego 2023 r. z wnioskiem o przyznaniu zasiłku na ten sam okres zasiłkowy, na który wcześniej już otrzymał pozytywną decyzję. Aktualnie skarżący został pozbawiony środków do życia i ubezpieczenia, gdyż przez czas prowadzenia postępowania nie otrzymuje żadnych środków. Sam jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Do skargi załączył zaświadczenie, że jest doktorantem [...], orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz do pisma z 13 listopada 2023 r. dołączył zaświadczenie organu I instancji o pobieraniu specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 stycznia 2023 r..
W kolejnym piśmie z 31 października 2023 r. skarżący ustosunkował się do twierdzenia organu odwoławczego o samodzielnym odbieraniu przez jego matkę posiłku w [...] wskazując, że sama matka wiele razy powtarzała, że udaje się do baru po przyznany posiłek zawsze z osobą towarzyszącą, a obowiązek osobistego odbioru wynika z tego, że posiłki te przyznane zostały przez organ I instancji i muszą być osobiście odbierane w miejscu wydawania. Zakwestionował skarżący twierdzenia, że droga do baru to ruchliwa i niebezpieczna część miasta. Na okoliczność, że droga do baru jest stosunkowa krótka przesłał mapkę z zaznaczonym miejscem zamieszkania matki i lokalizacją baru oraz zdjęcia tej ulicy dowodzące, że to krótka droga i nadmierny ruch się na niej nie odbywa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie wniosek o zastosowanie trybu uproszczonego złożył organ administracji publicznej, a skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowił art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r." ). W dniu wydania zaskarżonej decyzji przewidywał on, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:
1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub
2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z przepisów u.ś.r. wynika, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest środkiem wsparcia rodziny przez Państwo, tym niemniej świadczenie to nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, ale tylko do tych, którzy - sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy.
Aby można było mówić o opiece lub pomocy, o których mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r., muszą one być "stałe" lub "długotrwałe". Określenia te wskazują, że nie może to być opieka lub pomoc świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przedmiotowy przepis należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Z powyższego wynika, że prawidłowo interpretowany przepis wymaga spełnienia przesłanki w postaci związku przyczynowego pomiędzy nieaktywnością zawodową opiekuna, a sprawowaną przez tę osobę opieką nad niepełnosprawnym oraz jej rozmiarem. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Zatem organy administracji mają obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym należy ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej przez wnioskodawcę opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.
W świetle przywołanej regulacji prawnej Sąd nie podzielił stanowiska organów, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy udowodniony jest brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Jak ustaliły organy administracji publicznej czynności wskazywane jako wykonywane w ramach opieki (pomagania przy higienie osobistej, mierzenia poziomu cukru we krwi, podawania leków, pomagania w zakładaniu opatrunków i nakładaniu maści, rozdrabniania pokarmów) stanowiły jedynie pomoc doraźną lub były związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie).
Sąd w składzie orzekającym oceny tej nie podziela. W orzecznictwie sądowym wskazywano, że w przypadku gdy przesłanką przyznania świadczenia jest opieka nad osobą niepełnosprawną, to należy mieć na uwadze, iż w zakres tego pojęcia wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22; wyrok WSA w Gdańsku z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 477/23). Nie można zatem z zakresu tego pojęcia wykluczać czynności związanych z szeroko rozumianym prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątania, robienia zakupów, załatwiania spraw urzędowych, opłacania rachunków). W przypadku osób niepełnosprawnych bardzo często są to czynności, których osoby te nie są w stanie samodzielnie wykonać (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2024 r., II SA/Gd 974/23). Zapewnienie należytego funkcjonowania tych osób wiąże się z koniecznością wykonywania takich czynności, a fakt zamieszkania opiekuna razem z osobą niepełnosprawną nie może stanowić podstawy do zakwestionowania ich jako czynności związanych z szeroko rozumianą opieką nad osobą niepełnosprawną. W tym zakresie organy administracji publicznej dokonały błędnej wykładni przepisów prawa materialnego.
Należy także zwrócić uwagę, że zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i na etapie skargi do sądu skarżący wskazywał, iż w latach 2015 – 2022 otrzymywał specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, a jak podkreślił w skardze i wynika to z przeprowadzonych w sprawie wywiadów środowiskowych – stan matki się nie poprawił. Z tego względu odmowa przyznania świadczenia, wcześniej przyznawanego, jest dla niego krzywdząca. Z treści uzasadnień decyzji organów administracji publicznej oraz odpowiedzi na skargę wynika, że kwestia ta umknęła ocenie organów orzekających w sprawie. W żadnym z wywiadów środowiskowych nie pojawiła się informacja, że stan zdrowia matki skarżącego na tyle się poprawił, że skarżący może podjąć zatrudnienie i godzić obowiązki zawodowe ze sprawowaniem nad nią opieki.
Z akt sprawy, poza twierdzeniami skarżącego i przedstawionym w toku postępowania sądowoadministracyjnego zaświadczeniem nie wynika, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał mu wcześniej przez wiele lat w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Na fakt, że toczyły się postępowania o przyznanie tego świadczenie i że na rok zasiłkowy 2022/2023 została wydana najpierw decyzja pozytywna, a następnie decyzja uchylająca, wskazuje treść decyzji uchylającej pozostawionej w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia wobec niepodjęcia przesyłki przez skarżącego. Dowodzi tego także załączone zaświadczenie wydane przez organ I instancji o przysługiwaniu skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od 1 stycznia 2015 r. do dnia 30 stycznie 2023 r. Jednakże, ani organ I instancji ani organ odwoławczy nie powołały żadnych okoliczności ani dowodów wskazujących na to, aby w ostatnim czasie doszło do istotnej zmiany stanu faktycznego w sprawie względem poprzednich lat, w czasie których uznano, iż zakres opieki jest na tyle szeroki, że uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Organy obu instancji nie wykazały także, że w ostatnim czasie doszło do na tyle znaczącej poprawy stanu zdrowia niepełnosprawnej, która uzasadniłaby zmniejszenie zakresu sprawowanej nad nią opieki i umożliwiła podjęcie zatrudnienia skarżącemu. Wręcz przeciwnie w treści wywiadów środowiskowych pojawia się informacją, że "stan zdrowia matki skarżącego jest niestabilny, okresowo następuje pogorszenie", w sytuacji gdy skarżący wychodzi w domu opiekę nad matką powierza innym osobom. Przywołane aspekty w ocenie Sądu dowodzą wprost, że skarżący nie pozostawia matki samej. I przeczą jednocześnie te zapisy twierdzeniom organu, że matka skarżącego może przebywać bez opieki. Natomiast nie można negatywnych ocen wyciągać z sytuacji, że skarżący w razie konieczności opuszczenia mieszkania organizuje matce pomoc czy towarzystwo, żeby nie została bez wsparcia. Nie można też stawiać wymogu, aby opiekun osoby niepełnosprawnej przebywał z nią w systemie ciągłym bez żadnej przerwy.
Akta organu I instancji zawierają odzwierciedlenia toku postępowania tylko w zakresie wniosku skarżącego z 27 marca 2023 r. Skarżący do skargi załączył decyzję z dnia 3 listopada 2022 r. o przyznaniu mu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Z akt sprawy nie wynika powód, dla którego organy orzekające zmieniły stanowisko co do prawa skarżącego do wnioskowanego świadczenia.
Ponadto, nieuzasadnione odstąpienie od dotychczasowego sposobu rozstrzygania spraw wnioskodawcy w podobnym (o ile nie tożsamym stanie faktycznym) stanowi naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli ujętej w art. 8 k.p.a. Zgodnie z jego brzmieniem organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że nie będzie sprzyjać realizacji zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej podejmowanie w takiej samej sprawie przeciwstawnych działań przez organy państwa, dokonywanie skrajnie różnej oceny tego samego stanu faktycznego przez organy administracji, jak również zmienność rozstrzygnięć podejmowanych w sprawie przez organy administracji. Sąd orzekający w składzie w pełni podziela wyrażany w orzecznictwie podgląd, zgodnie z którym zmienność poglądów prawnych wyrażonych na tle tego samego stanu faktycznego - od pozytywnego przez negatywne rozstrzygnięcie - jest działaniem niezgodnym z tą zasadą i wpływa ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli i stanowi naruszenia art. 8 k.p.a. (por. wyroki NSA: z 13 stycznia 2011 r. II GSK 19/10, z 15 marca 2012 r. II OSK 2539/10). Dodatkowo, stosownie do treści art. 8 § 2 k.p.a., organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Składając wniosek o załatwienie sprawy, strona powinna mieć bowiem możliwość przewidywania wydania takiego samego rozstrzygnięcia w takich samych okolicznościach i w takim samym stanie prawnym, a organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie powinny odstępować od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2023 r., II SA/Po 583/23). Źródłem tej zasady procesowej jest sformułowana art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasada równości, według której wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zasada prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób pogłębiający zaufanie do działań organów administracji publicznej wymaga więc stosowania wobec tych samych rodzajowo sytuacji faktycznych i prawnych jednakowej miary ocennej (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2020 r., II OSK 239/19; wyrok NSA z 8 września 2023 r., I OSK 1717/22).
W ocenie Sądu, organy administracji publicznej orzekały na podstawie nierzetelnie ustalonego stanu faktycznego i nie wyjaśniły przede wszystkim czy stan zdrowia matki skarżącego wymaga świadczenia takich czynności, że wykluczone jest podjęcie zatrudnienia przez skarżącego. To powinno być jednoznacznie ustalone, a dopiero w drugiej kolejności, czy wymaganą stanem zdrowia opiekę świadczy skarżący i czy zakres tej opieki może zostać zdefiniowany jako stała i długotrwała opieka. Rozstrzyganie sprawy administracyjnej mimo zaniechania wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy stanowi naruszenie podstawowych obowiązków procesowych organu wynikających z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a.. Ponadto z uwagi na uprzednie pozytywne rozpoznawanie wniosków skarżącego o tożsame świadczenie muszą organy wykazać zmianę stanu faktycznego, które uzasadniała podjęcie przeciwnego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji powinno stanowić odzwierciedlenie poczynionych ustaleń i ich oceny prawnej.
Sąd nie przesądza w niniejszej sprawie czy specjalny zasiłek opiekuńczy powinien być przyznany. Organy administracji mają bowiem prawo odstąpić od dotychczasowego sposobu rozstrzygania spraw, ale powinno to być uzasadnione w decyzji kończącej postępowanie.
Odnosząc się do zarzutów niezgodnego z prawem procedowania organu I instancji podczas gromadzenia materiału dowodowego, zwłaszcza przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wskazać należy, że z akt nie wynika, aby opisywane w skardze nieprawidłowości miały miejsce. Natomiast może skarżący w tego typu sytuacji utrwalić podpisywany wywiad środowiskowy poprzez wykonanie jego fotografii, co pozwoli na udokumentowanie wadliwej praktyki pracowników socjalnych. Sąd w wywiadzie z 19 czerwca 2023 r. dostrzegł adnotację nad podpisem skarżącego zawierającą negatywną ocenę zachowania pracowników socjalnych w trakcie jego przeprowadzania. W aktach brak jest ustosunkowania się organu do tej uwagi, co powoduje niemożność zajęcia stanowiska. Jednak organ I instancji podczas powtórnego rozpoznawania wniosku skarżącego zobowiązany będzie ponowić czynności wyjaśniające, w tym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, i winno odbyć się to w zgodzie z przepisami prawa.
W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie podjęte zostało z naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 8 § 1 i § 2 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. Za konieczne uznał Sąd wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jak również decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Słupsku z dnia 5 lipca 2023 r., bowiem obie dotknięte są tymi samymi naruszeniami prawa. Ponownie rozpatrując sprawę orzekające organy zobowiązane będą do uwzględnienia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w niniejszym uzasadnieniu.
Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Słupska z dnia 5 lipca 2023 r.