II SA/Łd 992/21

II SA/Łd 992/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1626/22 - Wyrok NSA z 2023-08-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 3 pkt 21 lit. e), art. 17 ust. 1 pkt 4 ust. 1a, ust. 5 pkt 1 lit. a), art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5 pkt 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 128, art. 129
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 2021 poz 291
art. 95 ust. 1, art. 96, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1 ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 9, art. 79a, art. 138 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735) - dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111)- dalej: u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., znak [...] o odmowie przyznania A. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem W.D.
Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła wnioskiem z dnia 23 lipca 2021 r. Do wniosku strona załączyła między innymi: orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2018 r. uznające W.D. za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, na czas określony do dnia 30 listopada 2021 r.; kserokopię decyzji ZUS o waloryzacji pobieranego przez skarżącą świadczenia emerytalnego; kserokopię odpisu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w B. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] r., sygn. akt [...] orzekającego o częściowym ubezwłasnowolnieniu W.D. z powodu choroby psychicznej; dokumentację medyczną w/w. Ustalono, że strona jest siostrą wymagającego opieki W.D., na której ciąży względem brata obowiązek alimentacyjny. Brat jest bowiem osobą nieżonatą oraz bezdzietną, a rodzice nie żyją. Cierpi na liczne schorzenia w tym: schizofrenię paranoidalną, nowotwór prostaty, cukrzyca, chorobę Parkinsona. Wymaga opieki w zakresie czynności higienicznych, pomocy w ubraniu się, przygotowaniu podaniu lekarstw oraz posiłków. Dodatkowo strona wykonuje wszelkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, organizuje wizyty lekarskie oraz załatwia sprawy urzędowe brata.
Natomiast z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 sierpnia 2021 r. w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni wynika dodatkowo, że wymagający opieki W.D. zamieszkuje wraz ze skarżącą oraz jej mężem, w dwukondygnacyjnym budynku jednorodzinnym. Piwnica budynku w całości została zaadoptowana jako odrębny lokal mieszkalny dla w/w, przystosowany dla potrzeb osoby niepełnosprawnej. Dochód wymagającego opieki brata stanowi renta chorobowa wraz z dodatkami w kwocie 1.813,55 zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej w/w nie jest w stanie wykonywać i zaspokajać samodzielnie podstawowych potrzeb życiowych, ma problemy z samodzielnym spożywaniem posiłków, które muszą być przygotowane w odpowiedniej formie i konsystencji. Od 4 lat jest na stale cewnikowany, nie opuszcza samodzielnie miejsca zamieszkania, a sprawowana przez skarżącą opieka ma charakter stały.
Ponadto w piśmie procesowym z dnia 16 sierpnia 2021 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu pomocowego do zajęcia przez wnioskodawczynię stanowiska, co do wyboru przysługującego jej świadczenia, pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że strona jest gotowa do zawieszenia emerytury, jednak jedynie w przypadku, gdy organy zapewnią szybkie przejście z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych, gdyż strona nie może pozwolić sobie na pozostanie bez środków do życia przez dłuższy czas. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił nadto, że orzeczenia, którymi legitymuje się W.D. nie zawierają daty powstania niepełnosprawności.
Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na wystąpienie negatywnych przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 u.ś.r., to jest odpowiednio niespełnienia cezury czasowej powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz braku rezygnacji przez stronę z pobieranego świadczenia emerytalnego.
Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła odwołanie, w którym zarzucała naruszenie:
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez oparcie decyzji na literalnym brzmieniu przywołanego przepisu i uznanie, że strona nie spełnia przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia z uwagi na pobieraną emeryturę, w sytuacji gdy przepis ten wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale wyłącznie do wysokości tej emerytury;
- art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie z pominięciem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, którym przywołany przepis uznano za niezgodny z Konstytucja RP w części w jakiej różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności.
Z uwagi na powyższe strona wnosiła o uchylenie decyzji organu i instancji oraz o przyznanie wnioskowanego świadczenia.
W obszernym uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej, odwołując się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, sądów administracyjnych oraz poglądów doktryny prawa dokonał prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wywodząc, iż w niniejszej sprawie jedynym rozwiązaniem realizującym cel świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie nie naruszającym konstytucyjnych zasad równości oraz sprawiedliwości społecznej jest przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o wartość otrzymywanej emerytury. Strona przedstawiła także argumentację, co do braku możliwości zastosowania w sprawie normy z art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wskazało na wstępie na podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia oraz na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne. Dalej wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekło niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie. Powyższe oznacza, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie 25 roku życia. Tym samym zarzut odwołania, co do naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznać należało za zasadny.
Niemniej jednak w ocenie Kolegium, pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., skarżącej zasadnie odmówiono przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W tym zakresie odwołując się do treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.) regulujących kwestie zbiegu uprawnień do świadczeń, jak również jednolitego obecnie poglądu orzeczniczego sądów administracyjnych, co do konieczności uwzględnia przy interpretacji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wykładni systemowej, funkcjonalnej Kolegium wskazało, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, jest uprawniona do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń.
W ocenie Kolegium, dokonane w niniejszej sprawie ustalenia faktyczne pozwalają na stwierdzenie, iż jedyną przesłanką uniemożliwiająca przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia jest fakt pobierania świadczenia emerytalnego, z którego zgodnie z oświadczeniem, skarżąca zrezygnuje dopiero po przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż strona nie może sobie pozwolić na pozostawanie bez środków do życia przez dłuższy czas. W tej kwestii organ odwoławczy wskazał, iż brak jest możliwości w pierwszej kolejności przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero w jego następstwie rezygnacja z pobieranego świadczenia emerytalnego, gdyż skutkowałoby to zdublowaniem pobieranych przez skarżącą świadczeń. Organy administracji nie są także uprawnione do miarkowania wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, a co za tym idzie nie jest możliwym przyznanie świadczenia w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy określoną przez ustawodawcę kwotą, a wysokością pobieranej przez stronę emerytury. Kolegium podkreśliło także, że dla zachowania ciągłości pobierania świadczeń strona winna po uzyskaniu decyzji o zawieszeniu świadczenia emerytalnego, w tym samym miesiącu wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do przedmiotowego świadczenia ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Kolegium odniosło się również, do podnoszonej przez stronę kwestii ciążącego na organach administracji obowiązku informacyjnego, wynikającego z art. 9 k.p.a., to jest niepoinformowania skarżącej, co do spełnienia wszystkich pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie żądanego świadczenia, a jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Zdaniem Kolegium, wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącej organ I instancji wypełnił ciążący na nim obowiązek informacyjny w zakresie konieczności dokonania wyboru świadczenia. Co prawda nie zapewnił, jak oczekiwała tego strona gwarancji przyznania świadczenia, bowiem jak wynika z uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia uznał, iż w sprawie zachodzi dodatkowo negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Tym samym w ocenie organu odwoławczego, pomimo błędnej interpretacji powołanego wyżej przepisu, uchylenie kwestionowanej decyzji z uwagi na koniczność poinformowania strony o przysługujących jej prawach i obowiązkach wynikających z art. 9 k.p.a. byłoby dla strony niekorzystne i wydłużyłoby tylko proces postępowania. Tym bardziej, że strona składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dokonała wyboru świadczenia korzystniejszego.
W wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze, A.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia prawa do emerytury jest negatywna przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy skarżąca nie została poinformowana o konieczności zawieszenia emerytury w ten sposób, że okoliczność pobierania emerytury stanowiła jedyną przesłankę do negatywnego rozpatrzenia żądania;
- art. 9 i art. 79a k.p.a. poprzez nieudzielenie skarżącej informacji, że pobieranie emerytury jest jedyna negatywną przesłanką, uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Z uwagi na powyższe strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Jednocześnie wnosiła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym , w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony nie kwestionując dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, wskazywał na ciążący na organach administracji obowiązek poinformowania, iż fakt pobierania świadczenia emerytalnego stanowi jedyną przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. W jego ocenie w niniejszej sprawie wymóg ten nie został dochowany. Co prawda organ I instancji poinformował stronę o obowiązku zawieszenia prawa do emerytury, nie wskazał jednak, iż jest to jedyna przesłanka negatywna. Co więcej wydając decyzje organ I instancji uznał, iż w sprawie wystąpiła dodatkowo negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., co oznacza, że gdyby strona zawiesiła emeryturę, przed wydaniem decyzji, to pozostałaby bez środków do życia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wnosił o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga A. K. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W niniejszej sprawie, zarówno pełnomocnik skarżącej, jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w kierowanych do sadu pismach procesowych wnosili o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem skargi, jak już wcześniej wskazano A.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy decyzje Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem W.D.
Podstawę prawną wydania kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111) - dalej: u.ś.r.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że A.K. jest siostrą wymagającego opieki W.D., a co za tym idzie ciąży nad nią swoisty obowiązek alimentacyjny względem brata wynikający z treści art. 128 i art. 129 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) - dalej: k.r.o. Nie jest kwestionowane przez żądną ze stron, że brak jest innych osób, których obowiązek alimentacyjny względem W.D. wyprzedzałby obowiązek alimentacyjny skarżącej. Bezspornym pomiędzy stronami jest także to, że w dacie wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem brat skarżącej legitymował się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2018 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji, orzeczonej do dnia 30 listopada 2021 r., co w myśl art. 3 pkt 21 lit. e u.ś.r. jest jednoznaczne z uznaniem, że w/w legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Kwestią sporną pozostaje natomiast zasadność podjęcia niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w powiązaniu z zarzucanym organom administracyjnym niedochowaniu ciążących na nich obowiązków informacyjnych względem strony, wynikających z art. 9 i art. 79a k.p.a.
Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo miedzy innymi do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Zestawienie treści powołanych wyżej art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może prowadzić do wniosku, iż z literalnego brzmienia drugiego ze wskazanych przepisów wynika, że bezwzględnie eliminuje on z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, te osoby, które co prawda spełniają warunki do jego otrzymania, to jest sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i z tego tytułu rezygnują aktywności zawodowej, jednakże posiadają ustalone prawo do któregoś ze świadczeń, wymienionych art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd niniejszą skargę w pełni podziela, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. skutkująca każdorazowo pozbawieniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, którym przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego czy rentowego, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Przyjmuje się, iż prawidłowa interpretacja analizowanego przepisu, poza jego wykładnią literalną, wymaga dodatkowo przeprowadzenia uzupełniającej wykładni celowościowej i funkcjonalnej, które skutkują stwierdzeniem, iż w przypadku zbiegu uprawnień zarówno do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i emerytalno-rentowego, osoba uprawniona winna mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń. Ustawodawca wprowadził bowiem zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 504) – dalej: ustawa o emeryturach, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA z 13 kwietnia 2022 r., I OSK 1727/21, z 23 marca 2022 r., I OSK 1160/21; z 3 marca 2022 r., I OSK 1647/21; wyrok WSA w Gdańsku z 1 kwietnia 2022 r., III SA/Gd 102/22; wyrok WSA w Poznaniu z 7 kwietnia 2022 r.; IV SA/Po 169/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie bezsporne pomiędzy stronami pozostaje, iż zarówno w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem, jak i na dzień podjęcia objętą niniejszą skargą decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., A.K. pobierała wypłacane jej świadczenie emerytalne. Tym samym, pomijając w tym miejscu podnoszone w skardze przyczyny niedokonania przez stronę wyboru jednego z przysługujących świadczeń, poprzez nieprzedłożenie decyzji właściwego organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu emerytury, uznać należy, iż w sprawie nie została wyeliminowana negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Powyższe uniemożliwiało wydanie rozstrzygnięcia, zgodnego z oczekiwaniami strony, pomimo stwierdzenia przez organ odwoławczy, że skarżąca spełnienia wszystkie pozostałe przesłanki pozytywne wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r.
Z uwagi na powyższe za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r.
Odnosząc się natomiast do zawartych w skardze zarzutów prawa procesowego wskazać należy, że jak wynika z treści art. 9 k.p.a organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie zaś do art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.
Wskazać również należy, iż w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny, co do przysługującego stronie prawa wyboru pomiędzy pobieranym przez nią świadczeniem emerytalnym a przysługującym jej świadczeniem pielęgnacyjnym, nie może polegać na oczekiwaniu rezygnacji z posiadanego uprawnienia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że wybrane przez stronę świadczenie rzeczywiście zostanie jej przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego przez nią, stawia ją bowiem w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń, w miejsce aktualnie otrzymywanego. Konieczność unikania tego rodzaju stanu niepewności co do rzeczywistych uprawnień strony (braku pewności prawa), nakazuje zaniechać czynienia ze strony organów administracji przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia wybranego (korzystniejszego), a przeciwnie, organy winny przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. W tym zakresie organy winny zastosować adekwatne do okoliczności sprawy rozwiązania proceduralne, które będą gwarantowały stronie urzeczywistnienie przewidzianego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawa wyboru świadczenia (por. wyroki NSA z 21 stycznia 2022 r., I OSK 944/21; z 16 grudnia 2021 r., I OSK 832/21; wyrok WSA w Lublinie z 28 grudnia 2021 r., II SA/Lu 770/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie zgodzić należy się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącej, iż procedujący w I instancji Prezydent Miasta S. nie poinformował skarżącej w sposób należyty, że brak decyzji o zawieszeniu wypłaty świadczenia emerytalnego stanowi jedyną przesłankę uniemożlwiającą przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, co stanowiło niewątpliwe naruszenie wskazanych w skardze art. 7 i art. 79a k.p.a. Co prawda z załączonego do akt sprawy wezwania z dnia 30 lipca 2021 r. wynika, iż organ informując stronę o konieczności dokonania wyboru jednego ze świadczeń użył sformułowania "w związku ze zbiegiem prawa do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego", który to termin można rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia. Nie ulega jednak wątpliwości, iż w treści kierowanego do pełnomocnika skarżącej pisma nie zawarto zapewnienia, iż przedłożenie decyzji właściwego organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu wypłaty pobieranej przez stronę emerytury skutkować będzie przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o które wnosi. Tym bardziej, że wezwanie skarżącej do zajęcia stanowiska w przedmiocie wyboru świadczenia zostało wystosowane przed datą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, co jak już wcześniej wskazano miało miejsce w dniu 10 sierpnia 2021 r. Wobec powyższego nie sposób uznać, iż procedujący w sprawie organ I instancji, nie będąc w posiadaniu danych, które uzyskał, czy też potwierdził w następstwie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, przeprowadził właściwą ocenę w zakresie spełnienia przez skarżąca pozostałych ustawowych warunków do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Zasadność powyższego stwierdzenia potwierdza, jak słusznie podnosi pełnomocnik skarżącej, iż podstawą niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia organu I instancji, poza przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, stanowiła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Tym samym nie znajduje potwierdzenia stanowisko organu odwoławczego, co do wypełnienia przez Prezydenta Miasta S. ciążącego na nim obowiązku informacyjnego względem strony.
Niemniej jednak, pomimo stwierdzonego naruszenia w powyższym zakresie w ocenie Sądu uznać należy, iż uchylenie kwestionowanych skargą rozstrzygnięć nie przyniosłoby oczekiwanych przez skarżącą skutków. Jak już bowiem wcześniej wskazano w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji nie została wyeliminowana negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż skarżąca nadal pobierała świadczenie emerytalne. Powyższa okoliczność, pomimo bezspornego stwierdzenia przez organ odwoławczy, że skarżąca spełnia wszystkie pozostałe przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia, uniemożliwiało organowi podjęcie decyzji reformatoryjnej na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wskazać również należy, iż uchylenie kwestionowanych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organom administracji nie skutkowałoby przyznaniem skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego wstecz, od daty złożenia wniosku. Zgodnie bowiem z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Tym samym ustalenie tego prawa mogłoby nastąpić najwcześniej od miesiąca, w którym strona złożyłaby do akt sprawy decyzję właściwego organu emerytalno-rentowego o zwieszeniu wypłaty świadczenia emerytalnego. Na marginesie niniejszych rozważań wskazać należy, iż z uwagi na czasowy charakter orzeczenia o niepełnosprawności, którym legitymował się w dacie złożenia przez skarżącą wniosku, wymagający opieki W.D., zgodzić należy się z organem odwoławczym, iż na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy, utrzymanie w mocy decyzji I instancji, pomimo stwierdzonych uchybień proceduralnych, miało na celu zapewnienie stronie jak najszybszą realizację przysługujących jej uprawnień.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.
dc