II SA/Łd 99/18

II SA/Łd 99/18 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2018-03-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2018-01-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Stępień
Jolanta Rosińska
Magdalena Sieniuć /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1996/18 - Wyrok NSA z 2019-01-31
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1952
art. 3 pkt 2a, art. 5 ust.1 i 4 b, art. 32 ust.1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, art. 77, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 a i c, art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Dnia 6 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia NSA Anna Stępień, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zasiłki rodzinne wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...], nr [...]. LS
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...] r. znak: [...] uchylającą ostateczną decyzję Burmistrza K. z dnia [..] r. przyznającą prawo do zasiłków rodzinnych i dodatków do tych zasiłków.
Jak wynika z akt sprawy, ww. decyzją z dnia [...] r. organ I instancji, działając na podstawie art. 32 w związku z art. 3 pkt 24 lit. c, art. 5, art. 24 ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1253 ze zm.), powoływanej dalej również jako: "ustawa o świadczeniach rodzinnych", uchylił od dnia 1 lipca 2017 r. decyzję z dnia [...] r. nr [...] przyznającą M. K. prawo do zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków przyznanych na A. K., J. K. i A. K. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że dochód pięcioosobowej rodziny w roku kalendarzowym 2015 r. pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniósł 4.8319, 93 zł, na co złożył się dochód wnioskodawczyni w kwocie 31.599,34 zł oraz dochód jej męża w kwocie 16.720,59 zł z tytułu prowadzonej działalności i zatrudnienia. Dochód wnioskodawczyni w kwocie 31.599,34 zł organ uznał za utracony, z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni przebywa na urlopie wychowawczym. Natomiast dochód jej męża w kwocie 16.720,59 zł organ uznał za utracony, gdyż prowadzona przez niego działalność została wyrejestrowana oraz nastąpiła utrata zatrudnienia. Organ wskazał przy tym, że strona w dniu 3 sierpnia 2017 r. poinformowała, iż zatrudnienie małżonka w A Sp. z o.o. ustało z dniem 30 kwietnia 2017 r., natomiast od dnia 4 maja 2017 r. podjął on zatrudnienie w firmie B Sp. z o.o., uzyskując za czerwiec 2017 r. wynagrodzenie w wysokości 4.601,04 zł. Organ I instancji uwzględniając tak określoną nową sytuację dochodową rodziny wyliczył, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 920,21 zł (4601,04 zł: 5 osób) i przekracza ustawowe kryterium dochodowe w kwocie 674 zł uprawniające do pobierania ww. świadczeń rodzinnych.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, decyzji tej zarzuciła naruszenie przepisów postępowania poprzez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego. W ocenie strony organ I instancji, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na jednego członka rodziny uwzględnił dochód uzyskany przez jej męża wyłącznie z jednego miesiąca, przyjmując, że wynagrodzenie będzie co miesiąc w takiej samej wysokości. Tymczasem małżonek otrzymuje wynagrodzenie w różnej wysokości i biorąc pod uwagę czerwiec, lipiec i sierpień 2017 r. kryterium dochodowe nie zostało przekroczone. Strona, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 grudnia 2016r. sygn. akt II SA/Łd 758/16 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 1303/16, wskazała, że dla uwzględnienia danego dochodu niezbędne jest jego uzyskiwanie w dacie przyznania świadczenia, o czym stanowi art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium, powołując się na art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazało, że według organu I instancji w sprawie zastosowanie znajduje przesłanka dotycząca zmiany sytuacji dochodowej rodziny i dla wykazania tej okoliczności należy dokonać porównania wysokości dochodu aktualnie uzyskiwanego przez członków rodziny z dochodami stanowiącymi podstawę przyznania świadczeń. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, że dochodem rodziny z 2014 r. były dochody wnioskodawczyni oraz jej męża podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. M. K. uzyskała dochód w wysokości 19.917,79 zł z tytułu zatrudnienia, natomiast T. K. uzyskał dochód w wysokości 31.159,54 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz świadczenia rehabilitacyjnego. Dochód męża strony jest dochodem utraconym w całości z tytułu wyrejestrowania z dniem 13 listopada 2015 r. działalności gospodarczej oraz z tytułu utraty prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Po roku kalendarzowym sytuacja rodzinna uległa zmianie, ponieważ T. K. z dniem 8 stycznia 2016 r. podjął zatrudnienie w firmie A Sp. z o.o. uzyskując za luty 2016 r. dochód w wysokości 2.356,87 zł. Łączny przeciętny miesięczny dochód rodziny stanowiący podstawę ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych wynosił 2.356,87 zł, co w przeliczeniu na osobę stanowi kwotę 471,37 zł uprawniającą do pobierania zasiłku rodzinnego oraz dodatków na dzieci wymienionych we wniosku. Ponadto Kolegium dodało, że z dniem 18 sierpnia 2016 r. M. K. utraciła dochód z 2014 r. uzyskując prawo do urlopu wychowawczego, jednakże okoliczność ta nie wpłynęła na ustalone prawo do świadczeń rodzinnych.
W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że w dniu 3 sierpnia 2017 r. M. K. zawiadomiła organ I instancji o zmianie sytuacji dochodowej rodziny, przedstawiając na tę okoliczność świadectwo pracy T. K. z firmy A Sp. z o.o. potwierdzające ustanie zatrudnienia z dniem 30 kwietnia 2017 r. oraz umowę o pracę zawartą pomiędzy T. K. a firmą B Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością na czas nieokreślony, począwszy od dnia 4 maja 2017 r. W ocenie organu odwoławczego powyższe okoliczności uprawniały organ I instancji do weryfikacji ostatecznej decyzji. Odwołując się do treści art. 3 pkt 23 lit. c, art. 3 pkt 24 lit. c oraz art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z zaświadczeniem pracodawcy za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za czerwiec 2017 r., T. K. uzyskał dochód w wysokości 4.601,04 zł i jest to jedyny dochód rodziny. Uwzględniając nową sytuację dochodową rodziny M. K., dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu uzyskanego w przeliczeniu na osobę w rodzinie od dnia 1 czerwca 2017 r. wynosi 920,21 zł (4601,04 zł: 5 osób) i przekracza ustawowe kryterium dochodowe w kwocie 674 zł uprawniające do pobierania świadczeń rodzinnych.
Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że z uwagi na przekroczenie dochodu rodziny o kwotę 1.231,04 zł (4.601,04 zł – 3370 zł) nie znajduje zastosowania zasada zawarta w art. 5 ust. 3-3c ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż kwota przekroczenia jest wyższa od łącznej kwoty przysługujących świadczeń rodzinnych, które wynoszą 912,16 zł. Wskazał ponadto, że w rozpatrywanej sprawie przekroczenie kryterium dochodowego nastąpiło w czerwcu 2017 r., wobec czego świadczenia rodzinne nie przysługują od lipca 2017 r. Powyższe okoliczności, w ocenie organu odwoławczego, uzasadniały zastosowanie przez organ I instancji art.32 ust. 1 powołanej ustawy, skutkujące uchyleniem ostatecznej decyzji z dnia [...] r.
Następnie Kolegium uznało za niezasadny zarzut odwołania dotyczący sposobu ustalenia dochodu rodziny z zaliczeniem dochodu uzyskanego przez jej małżonka z uwzględnieniem kwoty dochodu wyłącznie z jednego miesiąca. Zdaniem Kolegium organ I instancji dokonał prawidłowego obliczenia dochodu rodziny z uwzględnieniem właściwej regulacji prawnej i występującego w sprawie stanu faktycznego, nie naruszając tym samym ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania. Użycie bowiem w art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowania "powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu", oznacza, że bierze się pod uwagę konkretną kwotę z konkretnego miesiąca i nie ma możliwości uwzględnienia nowego dochodu w inny sposób. Dochód uzyskany nie może zostać wyliczony, jak sugeruje strona, jako średnie wynagrodzenie z trzech kolejnych miesięcy lub też z innego miesiąca niż czerwiec 2017 r. Kolegium stwierdziło ponadto, że sformułowanie: "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego", nie odnosi się do zmiany wysokości poszczególnych składników wynagrodzenia (np. zmiennej wysokości premii), lecz dotyczy źródła dochodu, jakim jest wynagrodzenie za pracę, które może zostać utracone tylko wskutek rozwiązania umowy. Ustawodawca pod pojęciem utraty dochodu definiuje utratę zatrudnienia, a nie zmianę poszczególnych jej składników.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. złożyła M. K., zarzucając tej decyzji:
- naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., a tym samym pozbawienie jej prawa do świadczeń rodzinnych w okresie od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. oraz uniemożliwienie jej złożenia wniosków na nowy okres zasiłkowy od dnia 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.
Z uwagi na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o:
1. zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych i dodatków do nich na dzieci: J. K., A. K. i A. K.,
2. zasądzenie wypłaty należnego świadczenia rodzinnego za okres od dnia 1 września 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. i przekazanie tego świadczenia na wskazane konto bankowe,
3. przyznanie świadczeń na okres od dnia 1 października 2017 r. do dnia 30 września 2018 r.,
4. zasądzenie wypłaty należnego świadczenia rodzinnego za okres od dnia 1 października 2017 r. do bieżących wypłat i przekazanie tego świadczenia na wskazane konto bankowe,
5. zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości począwszy od dnia wniesienia skargi do dnia zapłaty,
6. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego. Alternatywnie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ przyjął, iż jej małżonek każdorazowo co miesiąc będzie otrzymywał taką samą kwotę wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, o czym świadczy przyjęcie za podstawę dochodu wynagrodzenia otrzymanego w miesiącu następnym po miesiącu maju 2017 r. Tymczasem małżonek w czerwcu 2017 r. otrzymał wynagrodzenie wyższe niż w pozostałym okresie zatrudnienia. W pozostałych miesiącach zatrudnienia, tj.: maj, lipiec, sierpień wynagrodzenie nie przekracza kryterium dochodowego dla świadczenia na pierwsze dziecko i wynosi według wystawionych zaświadczeń odpowiednio maj - netto 2.174,39 zł (tj. 434,88 na osobę), czerwiec - netto 4.601,04zł (tj. 920,21 na osobę), lipiec - netto 3.490,95 zł (tj. 698,19 na osobę), sierpień - netto 3.175,01 zł (tj. 635,00 na osobę). Skarżąca podkreśliła, że według umowy o pracę małżonek posiada wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 3.600,00 brutto. Premia i jej ewentualna wysokość jest uzależniona od wykonania planu na dany miesiąc i może wystąpić bądź nie, a jej wypłata następuje z opóźnieniem - premia za maj jest wypłacona wraz z wynagrodzeniem za czerwiec w miesiącu lipcu 2017 r. Powyższe oznacza, że na zaświadczeniu za czerwiec uwzględniona jest płaca zasadnicza za czerwiec oraz premia za miesiąc maj. Gdyby przyjąć płacę zasadniczą za czerwiec wypłaconą w miesiącu lipcu 2017 r. oraz premię za miesiąc czerwiec wypłaconą w miesiącu sierpniu 2017 r., to wówczas otrzymano by wynagrodzenie de facto za miesiąc czerwiec 2017 r., które wynosiłoby brutto 5.103 zł, netto 3.377,08 zł, co daje kwotę 675,42 zł na osobę w rodzinie i stanowiłoby faktyczny dochód za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Wówczas kryterium dochodowe do świadczeń rodzinnych byłoby nieznacznie przekroczone, tj. o kwotę 1,42 zł.
Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Skarżąca wskazała, że w wyroku z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1303/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zajął się kwestią uzyskania dochodu, który pojawił się w jednym miesiącu. W ocenie Sądu, wyrażonej w tym wyroku, odmowa przyznania świadczenia wychowawczego skarżącej na cały okres, na jaki jest ustalane prawo do tego świadczenia w przypadku uzyskania jednorazowej kwoty dochodu, wynika z niewłaściwej wykładni art. 7 ust. 3 ustawy stanowiącej o świadczeniu wychowawczym. Skarżąca wskazała, iż zdaniem sądu orzekającego w tej sprawie organy pominęły końcowe sformułowanie przepisu, a mianowicie wskazanie, że dochód uzyskany ma być uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Uzyskanie bowiem dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia wychowawczego. Skarżąca podkreśliła, że taki pogląd znajduje również swoje potwierdzenie w orzeczeniach zaprezentowanych na gruncie przepisu art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego brzmienie jest analogiczne do przepisu art. 7 ust.3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W konkluzji skarżąca stwierdziła, że organ prowadząc postępowanie w jej sprawie naruszył szereg przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie dopełnił bowiem obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ani też obowiązku dokonania dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji dotyczące zastosowania i interpretacji art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ nadmienił jednocześnie, że późniejsze zmiany wynagrodzenia w toku trwającego stosunku pracy nie mają już wpływu na dochód rodziny w rozumieniu tychże przepisów. Tego typu zmiany wynagrodzenia jako zdarzenia prawne mające wpływ na kryterium dochodowe nie mogą zostać uwzględnione, gdyż nie powodują zakończenia zatrudnienia i tym samym utraty dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. c ustawy oraz podjęcia zatrudnienia i tym samym uzyskania dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 24 ww. ustawy. Powyższe oznacza, że zmiany wynagrodzenia w trakcie trwającego stosunku pracy pozostają bez wpływu na ustalone prawo do świadczeń. Przytoczone przez stronę skarżącą wyroki dotyczą innych stanów faktycznych, gdyż wiążą się z uzyskaniem dochodu przez członka rodziny w krótkim okresie czasu (np. 1 miesiąca). Natomiast w rozpatrywanej sprawie zatrudnienie T. K. na podstawie umowy zawartej od dnia 4 maja 2017 r. trwa nieprzerwalnie w okresie, na jaki jest weryfikowane prawo do świadczeń rodzinnych, wobec czego nie można mówić o utracie dochodu spowodowanej utratą zatrudnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Kontrola ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dniu wydania zaskarżonej do Sądu decyzji.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę Sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach prawa, co tym samym uzasadnia ich uchylenie w całości.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1253 ze zm.), powoływanej również jako: "ustawa o świadczeniach rodzinnych". Zgodnie z art. 32 ust 1 tej ustawy, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że uregulowany w powołanym przepisie katalog przesłanek weryfikacji ostatecznych decyzji przyznających świadczenia rodzinne ma charakter zamknięty. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych przesłanek stwarza organowi administracji publicznej możliwość uruchomienia z urzędu stosownego postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej. Wzruszenie decyzji na podstawie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonuje się przez wydanie decyzji konstytutywnej (uchylającej lub zmieniającej weryfikowaną w tym trybie decyzję). Decyzja taka wpływa bowiem na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Ze względu na ten konstytutywny charakter decyzji, może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 września 2017 r. sygn. akt I OSK 196/16, Lex nr 2401687).
W piśmiennictwie stwierdza się przy tym, że przewidziany w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej ma zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji (por. K. Małysa-Sulińska, A. Kawecka, J. Sapeta, Komentarz do art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, System Informacji Prawnej Lex).
W rozpoznawanej sprawie organy prowadzące postępowanie za podstawę weryfikacji ostatecznej decyzji z dnia [...] r. przyznającej skarżącej prawo do zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków w powyższym trybie przyjęły przesłankę zmiany sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, wynikającą z faktu, iż mąż skarżącej uzyskał w miesiącu czerwcu 2017 r. dochód w wyższej kwocie wynikającej z przyznanej mu premii za miesiąc maj 2017 r. W rezultacie, po uwzględnieniu tak ustalonej przez organy nowej sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, tj. dochodu uzyskanego w przeliczeniu na osobę w rodzinie od 1 czerwca 2017 r., organy przyjęły, że nastąpiło przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego w kwocie 674 zł, uprawniającego do pobierania świadczeń rodzinnych.
W ocenie Sądu powyższe stanowisko organów jako wadliwe nie zasługuje na aprobatę. Zauważyć bowiem w tym względzie należy, że stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 złotych. Dochód ustalany jest z uwzględnieniem instytucji uzyskania i utraty dochodu (art. 5 powołanej ustawy). Jednocześnie z definicji "dochodu członka rodziny" (art. 3 pkt 2a ww. ustawy) wynika, że jest nim wynik podzielenia rocznego dochodu przypadającego na członka rodziny przez liczbę miesięcy w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, czyli uśredniony arytmetycznie, w takiej samej wysokości w każdym miesiącu, definiowany przez ustawodawcę jako "przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c ustawy". Jednocześnie w świetle art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Oznacza to, że dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a tak otrzymana całkowita kwota podzielona przez 12 miesięcy oraz liczbę członków rodziny. Podstawową przesłanką do przyznania świadczeń rodzinnych jest bowiem spełnienie kryterium dochodowego rozumianego jako przeciętny miesięczny dochód uzyskany w skali roku kalendarzowego. Jednocześnie przyjmuje się, że zasada ta ma również zastosowanie w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a więc dochód ten również należy liczyć w stosunku rocznym (por. wyroki WSA w Krakowie: z dnia 5 sierpnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 789/14, z dnia 31 lipca 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Kr 280/14, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2015 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 530/14, dostępne w CBOSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym wypadku jednorazowe doliczenie kwoty dochodu uzyskanego w roku następującym po roku, z którego dochód uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczenia, decydowałoby w sposób znaczący o przyznaniu takiego świadczenia i pozbawiałoby wsparcia rodzinę o stosunkowo niskich dochodach. Praktyka taka stałaby w sprzeczności z art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483 ze zm.), stanowiącym, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 1202/14, dostępny w CBOSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na względzie powyższe regulacje i sformułowane na ich tle poglądy sądów administracyjnych oraz przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sposób obliczenia dochodu rodziny skarżącej, rozpatrywanego w kontekście określonego w niej okresu zasiłkowego, Sąd nie podziela zapatrywania organów jakoby uzyskana jednorazowo w miesiącu czerwcu 2017 r. kwota dochodu w wysokości 4.601,04 zł przesądzała o braku podstaw do przyznania świadczeń rodzinnych i konsekwencji uzasadniała prezentowane przez organy stanowisko wskazujące na zmianę sytuacji dochodowej rodziny skarżącej skutkującą uchyleniem ww. decyzji z dnia [...] r. od dnia 1 lipca 2017 r.
Zdaniem Sądu, uchylenie powyższej decyzji z dnia [...] r., będące wynikiem jej weryfikacji w trybie art. 32 ust. 1 powyższej ustawy, od dnia 1 lipca 2017 r. w przypadku uzyskania jednorazowej kwoty dochodu (powiększonego o kwotę premii uzyskanej wraz z wynagrodzeniem męża skarżącej za miesiąc czerwiec 2017 r.) wynika z niewłaściwej wykładni powołanego wyżej przepisu. Przy interpretacji art. 5 ust. 4b ww. ustawy organy pominęły bowiem końcowe sformułowanie w nim zawarte, a mianowicie wskazanie, że dochód uzyskany ma być uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia rodzinnego. Oznacza to, że dochód uzyskany w czerwcu 2017 r. ma być uzyskiwany w dalszym ciągu od 1 lipca 2017 r., a taka sytuacja nie ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Owa premia, która została zaliczona do dochodu męża skarżącej za czerwiec 2017 r., nie ma charakteru stałego, ale – jak wskazuje skarżąca - zależy od wykonania planu na dany miesiąc i może być przyznana bądź też nie przez pracodawcę. Oznacza to, że organy nie uwzględniając powyższej okoliczności dopuściły się naruszenia art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co w konsekwencji skutkuje także naruszeniem art. 32 ust. 1 tej ustawy w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Na podstawie bowiem błędnej wykładni art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych organy uznały, iż w sprawie wystąpiła przesłanka zmiany sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, uprawniająca do uchylenia ostatecznej decyzji z dnia [...] r. w trybie określonym w powołanym art. 32 ust. 1 tej ustawy.
Jednocześnie Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia rodzinnego. Z art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem wprost, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, albowiem doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do zasiłku, zakłada doliczenie tylko dochodu długotrwale uzyskiwanego. Tak więc dochód uzyskany w jednym miesiącu w ogóle nie wpływa na prawo do świadczeń rodzinnych, natomiast uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania. Zauważyć ponadto należy, że w kontrolowanej przez Sąd sprawie zasadnicze znaczenie ma kwestia konieczności osiągania owego dochodu w dacie przyznawania świadczenia (weryfikowania prawa do tego świadczenia). Okoliczności tej jednak organ nie uczynił przedmiotem podjętych w kontrolowanej sprawie ustaleń zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy uzasadniającego zastosowanie w sprawie trybu weryfikacji ostatecznej decyzji, o którym mowa w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Powyższe rozważania przesądzają o zasadności pozostałych zarzutów skargi dotyczących braku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w kontekście wystąpienia przesłanek określonych w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co skutkuje naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., które niewątpliwie ma istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ administracyjny zastosuje się do powyższej oceny prawnej, przeprowadzi rzetelne postępowanie wyjaśniające w kontekście wystąpienia w sprawie przesłanki zmiany sytuacji dochodowej rodziny skarżącej i podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie, rozważając przy tym zwłaszcza kwestię zasadności weryfikacji ww. decyzji z dnia [...] w trybie art. 32 ust. 1 ww. ustawy, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z regulacją art. 107 § 3 k.p.a., stosownie do uregulowań zawartych w art. 153 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Na marginesie niniejszej sprawy, odnosząc się do wniosków skargi dotyczących możliwości przyznania przez Sąd świadczeń rodzinnych i zasądzenia odsetek, wyjaśnić jedynie należy, iż Sąd rozpatrując powyższą sprawę z uwagi na przyznane mu uprawnienia orzecznicze nie jest władny, by zastępować organy administracji i wydawać w ich miejsce decyzje w sprawie świadczeń rodzinnych, czy ewentualnych rozstrzygnięć w kwestii żądanych przez skarżącą odsetek. Uprawnienia orzecznicze Sądu mają, co do zasady, charakter kasacyjny i ograniczają się jedynie do możliwości wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji niezgodnych z prawem poprzez ich uchylenie albo stwierdzenie nieważności. I z tego rodzaju uprawnienia orzeczniczego Sąd skorzystał w niniejszej sprawie uwzględniając tym samym alternatywny wniosek skargi o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy od ponownego rozpoznania przez organ administracji.
A.B.