II SA/Łd 984/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę E. K. na decyzję Wojewody Łódzkiego, uznając, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną zostało wszczęte na wniosek nieuprawnionego podmiotu (Burmistrza Wielunia), a nie byłego właściciela.
Sprawa dotyczyła skargi E. K. na decyzję Wojewody Łódzkiego, która uchyliła decyzję Starosty Wieluńskiego o ustaleniu odszkodowania za działki przeznaczone pod drogi publiczne i umorzyła postępowanie. Wojewoda uznał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek Burmistrza Wielunia, który nie był legitymowany do jego zainicjowania zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. WSA w Łodzi oddalił skargę, podzielając stanowisko organu odwoławczego, że wniosek o ustalenie odszkodowania musi pochodzić od byłego właściciela lub jego spadkobierców, a nie od organu, na rzecz którego nieruchomość została przejęta.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał skargę E. K. na decyzję Wojewody Łódzkiego, która uchyliła decyzję Starosty Wieluńskiego o ustaleniu odszkodowania za nieruchomości wydzielone pod drogi publiczne i umorzyła postępowanie. Organ odwoławczy uznał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek Burmistrza Wielunia, który nie był uprawniony do jego zainicjowania zgodnie z art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.). Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając argumentację organu. Kluczowe w sprawie było ustalenie, kto jest legitymowany do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania za działki przejęte pod drogi publiczne. Zgodnie z art. 98 ust. 3 u.g.n., odszkodowanie przysługuje właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu, a postępowanie administracyjne wszczyna się na ich wniosek, gdy nie dojdzie do uzgodnienia wysokości odszkodowania. Sąd podkreślił, że uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem jest były właściciel (lub jego spadkobiercy), a nie obecny właściciel (gmina), na rzecz której nieruchomość została przejęta. W tej sprawie wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony przez Burmistrza Wielunia, co stanowiło naruszenie art. 98 ust. 3 u.g.n. WSA stwierdził, że wszczęcie postępowania na wniosek nieuprawnionego podmiotu obliguje organ do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie pozbawia spadkobierców prawa do odszkodowania i nie ma przeszkód, aby sami wystąpili z odpowiednim wnioskiem.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Legitymowany do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania jest były właściciel nieruchomości lub jego spadkobiercy, a nie organ, na rzecz którego nieruchomość została przejęta.
Uzasadnienie
Przepis art. 98 ust. 3 u.g.n. przewiduje, że odszkodowanie przysługuje właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu, a postępowanie administracyjne wszczyna się na ich wniosek. Odszkodowanie ma charakter akcesoryjny wobec utraty prawa własności, dlatego uprawnionym jest podmiot, któremu prawo własności przysługiwało w dniu utraty.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (5)
Główne
u.g.n. art. 98 § ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa covidowa art. 15 zzs4 § ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania zostało wszczęte na wniosek Burmistrza Wielunia, który nie był legitymowany do jego zainicjowania zgodnie z art. 98 ust. 3 u.g.n. Uprawnionym do złożenia wniosku o odszkodowanie jest były właściciel lub jego spadkobiercy, a nie obecny właściciel (gmina). Wniosek złożony przez nieuprawniony podmiot obliguje organ do umorzenia postępowania.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) przez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i nieuwzględnienie wniosku byłego właściciela z 25 sierpnia 2021 r. Błędna wykładnia art. 98 ust. 3 w zw. z art. 98 ust. 1 u.g.n. przez przyjęcie, że organ administracji, który stał się właścicielem nieruchomości, nie może być legitymowany do zainicjowania postępowania o odszkodowanie dla poprzedniego właściciela. Argument, że Burmistrz Wielunia, działając na zasadzie art. 65 § 1 k.p.a., powinien przekazać wniosek byłego właściciela do Starosty Wieluńskiego.
Godne uwagi sformułowania
podmiot ten został wyłączony przez ustawodawcę z kręgu osób uprawnionych do domagania się ustalenia odszkodowania za przejętą nieruchomość na drodze administracyjnej przepis art. 98 ust. 3 u.g.n. stoi na przeszkodzie wszczęciu postępowania na podstawie żądania organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego odszkodowanie to ma charakter akcesoryjny wobec odebrania właścicielowi dzielonej nieruchomości własności działek gruntu uprawnienie odszkodowawcze nie jest zatem samodzielnym prawem, lecz pozostaje w związku z odebraniem własności gruntu
Skład orzekający
Sławomir Wojciechowski
przewodniczący sprawozdawca
Piotr Mikołajczyk
sędzia
Tomasz Porczyński
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne oraz konsekwencji wszczęcia postępowania na wniosek nieuprawnionego podmiotu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uregulowanej w ustawie o gospodarce nieruchomościami, związanej z przejmowaniem nieruchomości pod drogi publiczne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego związanego z prawem do odszkodowania za nieruchomości przejęte pod drogi publiczne, co jest częstym problemem w praktyce obrotu nieruchomościami i wywłaszczeń.
“Kto może domagać się odszkodowania za drogę na Twojej działce? Kluczowa interpretacja przepisów.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Łd 984/22 - Wyrok WSA w Łodzi Data orzeczenia 2023-02-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-11-25 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Sędziowie Piotr Mikołajczyk Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/ Tomasz Porczyński Symbol z opisem 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę Hasła tematyczne Nieruchomości Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 1899 art. 98 ust. 3 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j. Dz.U. 2023 poz 259 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Dnia 16 lutego 2023 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2023 roku sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 22 września 2022 r. nr GN-III.7581.226.2022.AW w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną oddala skargę. MR Uzasadnienie Decyzją z dnia 22 września 2022 r. Wojewoda Łódzki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2021 r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a., uchylił w całości decyzję Starosty Wieluńskiego, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, z dnia 30 czerwca 2022 r. nr GNN.683.1.2022 ustalającą odszkodowanie za działki wydzielone pod drogi publiczne i umorzył postępowanie organu I instancji w całości. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia 27 stycznia 2022 r. Burmistrz Wielunia wystąpił do Starosty Wieluńskiego o ustalenie odszkodowania za nieruchomości wydzielone pod drogi publiczne położone w obrębie [...] miasta W., przy ul. [...], oznaczone jako działki nr [...] i [...]. W wyniku jego rozpatrzenia organ I instancji, działając na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 1 w związku z art. 98 ust. 3, art. 130, art. 132 ust. 1a, ust. 2 i ust. 5, art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm.), zwanej u.g.n., oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. wydał decyzję z dnia 30 czerwca 2022 r. nr GNN.683.1.2022 o: 1. ustaleniu odszkodowania za nieruchomość gruntową oznaczoną numerami ewidencyjnymi działek: [...] o pow. 0,0809 ha oraz [...] o pow. 0,0253 ha, położoną w obrębie [...] miasta W., w wysokości 126.130,00 zł, która na podstawie decyzji Burmistrza Wielunia z dnia 13 kwietnia 2015 r. znak GNPP.6831.5.2015 przejęta została przez Gminę Wieluń pod drogi publiczne, 2. przyznaniu odszkodowania określonego w punkcie 1 na rzecz: - E. K. w wysokości 47.298,76 zł - właściciela nieruchomości w udziale 6/16 części, - D. K. w wysokości 39.415,62 zł - właściciela nieruchomości w udziale 5/16 części, - A. K. w wysokości 39.415,62 zł - właściciela nieruchomości w udziale 5/16 części, 3. zobowiązaniu Gminy Wieluń do wypłaty odszkodowania określonego w punkcie 1 w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Następnie organ II instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia 13 kwietnia 2015 r. nr GNPP.6831.5.2015 Burmistrz Wielunia zatwierdził na wniosek M. K. podział nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...]. W wyniku podziału powstały m.in.: działki nr [...] i [...] przeznaczone pod drogi dojazdowe. Decyzja stała się ostateczna z dniem 28 kwietnia 2015 r. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że stosownie do aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 23 grudnia 2021 r. Rep. [...] nr [...] spadek po M. K. nabyli E. K. , D. K. , K. K. i A. K. Spadkobiercami K. K. są zaś: E. K. , A. K. i D. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w Wieluniu z dnia 30 maja 2022 r. sygn. akt INs 343/22). Przywołując art. 98 ust. 1 i ust. 3 u.g.n. organ II instancji stwierdził, że postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną wszczęte może zostać wyłącznie na wniosek byłego właściciela nieruchomości lub użytkownika wieczystego. Osoba uprawniona do otrzymania odszkodowania musi przejawić inicjatywę w jego ustaleniu przez organ administracji. Wszczęcie takiego postępowania na wniosek pochodzący od innego podmiotu, w sposób oczywisty sprzeczne jest z przepisem art. 98 ust. 3 u.g.n., którego treść jest jasna i nie wymaga skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy podkreślił, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte przez Starostę Wieluńskiego na podstawie wniosku Burmistrza Wielunia - organu wykonawczego gminy, a więc podmiotu, który jest zobowiązany do zapłaty odszkodowania za wydzielone pod drogę gminną nieruchomości. Zdaniem organu odwoławczego, podmiot ten został wyłączony przez ustawodawcę z kręgu osób uprawnionych do domagania się ustalenia odszkodowania za przejętą nieruchomość na drodze administracyjnej i przepis art. 98 ust. 3 u.g.n. stoi na przeszkodzie wszczęciu postępowania na podstawie żądania organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego. W ocenie organu II instancji, na żadnym etapie prowadzonego postępowania, wniosek o ustalenie odszkodowania za sporny grunt, nie został złożony przez byłego właściciela (jego spadkobierców), a zatem nie dysponując podaniem pochodzącym od uprawnionego podmiotu, Starosta Wieluński nie mógł wszcząć postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęte pod drogi publiczne nieruchomości, jak również wydać orzeczenia o ustaleniu odszkodowania. Końcowo organ II instancji stwierdził, że postępowanie w niniejszej sprawie, wszczęte zostało na wniosek nieuprawnionego podmiotu, zaś konsekwencją wadliwości wszczęcia postępowania jest wadliwość wydanego w tym postępowaniu orzeczenia. Organ odwoławczy ocenił, że stwierdzenie w toku postępowania prowadzonego na wniosek, że wnioskodawca nie był podmiotem legitymowanym do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania, obliguje organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła E. K. , reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego, wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie z jakich powodów nie został uwzględniony wniosek o wypłatę odszkodowania byłego właściciela nieruchomości z dnia 25 sierpnia 2021 r., 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 98 ust. 3 w związku z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż organ administracji, który stał się właścicielem nieruchomości na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej nie może być legitymowany do zainicjowania postępowania w przedmiocie przyznania odszkodowania poprzedniemu właścicielowi działki ewidencyjnej, która została przejęta przez ten organ administracji pod drogę publiczną. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym koszów zastępstwa adwokackiego na rzecz strony skarżącej według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podniósł, że przepis art. 98 ust. 3 u.g.n. jasno i precyzyjnie statuuje w roli wnioskodawcy właściciela nieruchomości. Nie używa żadnych określeń odnoszących się do czasu przeszłego, wykładnia językowa tego przepisu pozwala wskazać, iż chodzi o czas teraźniejszy. Jedynym właścicielem po prawomocnej decyzji zatwierdzającej podział jest jednostka samorządu terytorialnego. Ponadto pełnomocnik skarżącej wskazał, że były właściciel wystąpił z wnioskiem o wypłatę odszkodowania z dnia 25 sierpnia 2021 r., z tym że zrobił to bez zachowania właściwości, zatem Burmistrz Wielunia działając na zasadzie art. 65 § 1 k.p.a. powinien przekazać wniosek według właściwości do Starosty Wieluńskiego, informując przy tym jednocześnie wnioskodawcę. W ocenie pełnomocnika skarżącej, wystarczającą w tym zakresie była inicjatywa podjęta w/w wnioskiem złożonym w Urzędzie Miejskim w Wieluniu. Reasumując pełnomocnik skarżącej wskazał, że po pierwsze w sprawie został złożony wniosek byłego właściciela o wypłatę odszkodowania z dnia 25 sierpnia 2021 r., po drugie nic nie stoi na przeszkodzie, aby z wnioskiem o wypłatę odszkodowania wystąpił właściciel, tj. jednostka samorządu terytorialnego, jak stanowi art. 98 ust. 3 u.g.n. W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie organ ten wyjaśnił, że podanie M. K. z dnia 25 sierpnia 2021 r., nie stanowi wniosku, który mógłby uruchomić postępowanie administracyjne, dotyczące ustalenia odszkodowania w drodze decyzji. Pismo to skierowane zostało do Burmistrza Wielunia i zmierzało do uzgodnienia wysokości należnego odszkodowania. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że podanie z dnia 25 sierpnia 2021 r. skierowane zostało do właściwego miejscowo i rzeczowo organu oraz uruchomiło procedurę uzgodnienia wysokości odszkodowania. Etap ten prowadzony jest poza postępowaniem administracyjnym i jest obligatoryjny, aby można było wystąpić na drogę administracyjną. Organ II instancji nie zgodził się z twierdzeniem skarżącej, iż ww. wniosek powinien być przekazany według właściwości do Starosty Wieluńskiego. Dotyczy on bowiem procedury poprzedzającej wystąpienie z wnioskiem o ustalenie odszkodowania w drodze postępowania administracyjnego. Jak wynika z treści podania z dnia 25 sierpnia 2021 r., zawiera ono propozycję właściciela nieruchomości dotyczącą wysokości należnego odszkodowania. Organ odwoławczy dodał także, że zaskarżona decyzja nie prowadzi do pozbawienia spadkobierców byłego właściciela prawa do należnego odszkodowania i nie istnieją żadne przeszkody, by E. K. , D. K. oraz A. K. wystąpili ze stosownym wnioskiem do właściwego organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 30 listopada 2020r., sygn. akt II OPS 6/19, wyraził pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego". Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem z dnia 16 stycznia 2023 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 12 grudnia 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi brak oświadczeń uczestników postępowania o możliwościach technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 16 stycznia 2023 r. Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji (zarządzenie o rozprawie zdalnej z dnia 20 grudnia 2022 r.). Stosownie natomiast do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Kontrolując zaskarżoną w tej sprawie decyzję – Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organ odwoławczy nie dopuściła się bowiem naruszenia prawa materialnego i istotnego naruszenia prawa procesowego, uzasadniającego usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Przedmiotem skargi jest decyzja uchylająca ustalone odszkodowanie m.in. dla skarżącej za wskazaną nieruchomość gruntową, oznaczoną nr ewid. działek: [...] i [...] obręb [...] miasta W., przejętą pod drogi publiczne i umarzająca postępowanie wszczęte w tej sprawie przed organem I instancji jako bezprzedmiotowe, ponieważ z wnioskiem o ustalenie odszkodowania wystąpił nieuprawniony podmiot. Zaistniały w sprawie spór sprowadza się do rozstrzygnięcia czy z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za przyjętą pod drogi nieruchomość może wystąpić obecny właściciel tejże nieruchomości (czyli podmiot na rzecz, którego dokonano jej przejęcia) czy uprawnionym do wystąpienia z takim wnioskiem jest tylko były właściciel (czyli osoba pozbawiona prawa własności nieruchomości). Zdaniem skarżącej, z wnioskiem o odszkodowania na rzecz byłego właściciela może wystąpić ówczesny właściciel nieruchomości, tj. w tej sprawie Burmistrz Wielunia. Odmienne zdanie w tej sprawie prezentuje organ odwoławczy, który stwierdził, że z takim wnioskiem może wystąpić jedynie były właściciel, a nie obecny, czyli w tej sprawie już spadkobiercy właściciela nieruchomości, tj. E. K. , D. K. oraz A. K. Na tle tak zarysowanego sporu należy zwrócić uwagę, iż zastosowany w sprawie art. 98 ust. 3 u.g.n., stanowi, że za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Analiza tego przepisu art. 98 ust. 3 u.g.n. wskazuje, że przewiduje on dwa odrębne tryby ustalenia odszkodowania za przejęte grunty. Pierwszy z nich polega na uzgodnieniu przez właściciela lub użytkownika wieczystego z właściwym organem wysokości odszkodowania i ma charakter cywilnoprawny, podczas gdy drugi tryb polega na ustaleniu odszkodowania przez organ administracji w drodze decyzji administracyjnej. Wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania jest możliwe, gdy wysokość odszkodowania nie zostanie ustalona w wyniku uzgodnień (postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2013 r., I OSK 596/13, LEX nr 1309894). W świetle powyższego należy odnieść się do podniesionej przez skarżącą kwestii złożenia wniosku o odszkodowanie przez M. K. (ówczesnego właściciela przedmiotowej nieruchomości), tj. pisma z dnia 25 sierpnia 2021 r. Analiza przedmiotowego pisma wskazuje – jak słusznie podniósł organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę – iż zostało złożone do właściwego organu, tj. Burmistrza Wielunia i dotyczyło uzgodnień między właścicielem, a organem, który ma wypłacić odszkodowanie, w kwestii wysokości kwoty odszkodowania. A zatem pismo to zostało złożone w ramach trybu ustalania odszkodowania, który ma charakter cywilnoprawny i prowadzony jest przed wszczęciem postępowania administracyjnego o ustalenie odszkodowania. Zaznaczyć przy tym należy, że to ostatnie ma miejsce, gdy strony nie dojdą do porozumienia i nie dokonają stosownych uzgodnień w zakresie odszkodowania. W przedmiotowej sprawie ma miejsce tryb administracyjny ustalenia odszkodowania, ponieważ wspomniane strony nie doszły do porozumienia w kwestii odszkodowania. Nie ulega również wątpliwości, iż z treści przywołanego art. 98 ust. 3 u.g.n. wynika, że odszkodowanie ustalane jest na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości. Bez wątpienia odszkodowanie, o którym mowa ww. przepisie związane jest z odebraną nieruchomością. I jak słusznie podnoszone jest w orzecznictwie odszkodowanie to ma charakter akcesoryjny wobec odebrania właścicielowi dzielonej nieruchomości własności działek gruntu. Uprawnienie odszkodowawcze nie jest zatem samodzielnym prawem, lecz pozostaje w związku z odebraniem własności gruntu, dlatego też należy je rozważyć na tle charakteru prawnego odebrania własności działek gruntu wydzielonych przy podziale nieruchomości. Odebranie własności działek gruntu ma zaś charakter publicznoprawny, ponieważ następuje z mocy samego prawa w związku z wydaniem i uzyskaniem przez decyzję administracyjną o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości waloru ostateczności (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 marca 2018 r., II SA/Gd 760/17, LEX nr 2478347). Odszkodowanie pozostaje zatem w ścisłym związku z prawem własności i to przesądza, iż uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem o jego przyznanie nie może być obecny właściciel nieruchomości (czyli podmiot na rzecz którego dokonano przejęcia nieruchomości), ale podmiot (jego spadkobiercy), któremu przysługiwało prawo własności nieruchomości na dzień, kiedy decyzja – w tym przypadku zatwierdzająca podział działki nr [...] – stała się ostateczna. A wynika to z faktu, że właśnie temu podmiotowi odebrano prawo własności nieruchomości. Z racji tego, że postępowanie o ustalenie odszkodowania nie jest wszczynane z urzędu, ale na wniosek uprawnionego podmiotu, organ administracji publicznej do którego wpływa wniosek o wszczęcie postępowania zobowiązany jest m.in. do zweryfikowania czy wniosek pochodzi o podmiotu uprawnionego do żądania wszczęcia tegoż postępowania. Jak słusznie wskazał organ II instancji, w tej sprawie z wnioskiem o wszczęcie postępowania o ustalenie odszkodowania, na podstawie art. 98 ust. 3 u.g.n, wystąpił Burmistrz Wielunia (reprezentujący Gminę Wieluń). Gmina Wieluń nie jest właścicielem, którego pozbawiono własności przedmiotowej nieruchomości, ale podmiotem na rzecz którego dokonano przejęcia nieruchomości. Nie jest tym samym uprawnionym, w myśl art. 98 ust. 3 u.g.n. do wystąpienia z takim wnioskiem. Słusznie zatem organ II instancji uchylił decyzję Starosty Wieluńskiego z dnia 30 czerwca 2022 r., którą przyznano odszkodowanie m.in. na rzecz skarżącej za przyjęte działki pod drogi publiczne i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, ponieważ wszczęte zostało na wniosek podmiotu nieuprawnionego. Podkreślić należy, że wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego pochodzący od podmiotu nieuprawnionego co do zasady nie powinien doprowadzić do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej tak pozytywnego jak i niepozytywnego, lecz do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania. Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (wyrok NSA z dnia 6 czerwca 2022 r., II OSK 1013/21, LEX nr 3401180 i przywołane tam orzecznictwo). Słusznie również wskazał organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja nie prowadzi do pozbawienia spadkobierców byłego właściciela prawa do należnego odszkodowania i nie istnieją żadne przeszkody, by E. K. , D. K. oraz A. K. wystąpili ze stosownym wnioskiem do właściwego organu. W ocenie Sądu, organ odwoławczy – wbrew zarzutom skargi - dokonał prawidłowej wykładni, mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego i procesowego oraz dokonał ustaleń faktycznych w zakresie umożliwiającym wydanie decyzji administracyjnej. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. md
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI