I SA/Sz 678/23

I SA/Sz 678/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Dziel /sprawozdawca/
Jolanta Kwiecińska /przewodniczący/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2114
art. 27 ust. 2, 4 i 5
Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art, 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1360
art. 922 par. 1, art. 924, art. 925, art. 926, art. 9811 par. 1 i 2, art. 1025 par. 1-3, art. 1027
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.), Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 12 października 2023 r. nr 9016-2023-189/M-6400 w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 16 maja 2023 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz S. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 12 października 2023 r., nr 9016-2023-189/M-6400, Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "organ II instancji", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w D. (dalej: "organ I instancji") z dnia 16 maja 2023 r.,
nr 0308-00000008770/23, którą odmówiono S. S. przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z tytułu jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej oraz płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych za rok 2021.
Decyzja organu II instancji została podjęta na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U.2023.775 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 27 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (j.t.: Dz.U.2021.2114; dalej: "ustawa"), w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z dnia 23 maja 2021 r. K. S. wystąpił do organu I instancji o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z tytułu jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej oraz płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych za rok 2021.
W dniu 6 września 2021 r. K. S. zmarł.
W dniu 8 kwietnia 2022 r. do organu I instancji wpłynął, nadany 6 kwietnia 2022 r. przesyłką pocztową, wniosek S. S. (dalej: "strona", "skarżący") o przyznanie płatności bezpośrednich oraz przejściowego wsparcia krajowego w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego lub śmierci rolnika lub następstwa prawnego innego niż śmierć lub nabycia gospodarstwa rolnego, które nastąpiło przed dniem doręczenia decyzji na rok 2021. Do wniosku dołączono: oświadczenie współzapisobiorcy windykacyjnego o wyrażeniu zgodny na wstąpienie strony na miejsce spadkodawcy, wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu wraz z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku, akt notarialny - testament z zapisem windykacyjnym, odpis skrócony aktu zgonu, odpis skrócony aktu małżeństwa, odpis skrócony aktu urodzenia.
W dniu 9 czerwca 2022 r. do organu I instancji wpłynął akt poświadczenia dziedziczenia, a 14 czerwca 2022 r. (drogą mailową) – postanowienie Sądu Rejonowego w M. z 7 czerwca 2022 r., sygn. akt [...], o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.
W dniu 20 marca 2023 r. – w odpowiedzi na wezwanie z 13 marca 2023 r. do wskazania, czy postanowienie Sądu Rejonowego w M. z 7 czerwca 2022 r. jest prawomocne oraz do przedłożenia dokumentu potwierdzającego ten fakt –
strona przedstawiła organowi I instancji ww. postanowienie ze stwierdzeniem jego prawomocności od dnia 22 czerwca 2022 r.
Decyzją z dnia 16 maja 2023 r., nr 0308-00000008770/23, wydaną po kilkukrotnym rozpoznaniu sprawy (uprzednie decyzje organu I instancji z dnia 20 czerwca 2022 r.
i 22 listopada 2022 r. zostały uchylone w całości decyzjami organu II instancji odpowiednio z dnia 25 sierpnia 2022 r. i 31 stycznia 2023 r. a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia), organ I instancji odmówił stronie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z tytułu jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej oraz płatności do powierzchni upraw buraków cukrowych za rok 2021. Jako podstawę odmowy przyznania płatności organ I instancji wskazał brak przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zauważając, że, z uwagi na umorzenie w całości postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po K. S. przez sąd rejonowy, strona nie mogła się wykazać prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Organ wskazał także, że przedstawiony w dniu 9 czerwca 2022 r. akt poświadczenia dziedziczenia został złożony po terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku.
Pismem z dnia 27 maja 2023 r. strona złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji, zarzucając jej naruszenie art., 6, art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 24 ust. 1 w zw. z art. 27 ust. 1 -6 ustawy, i wnosząc o uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia 12 października 2023 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ II instancji wskazał, że kwestią sporną w sprawie jest możliwość przyznania stronie, jako spadkobiercy, płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w przypadku śmierci rolnika (spadkodawcy), która nastąpiła po złożeniu wniosku o przyznanie tych płatności.
Organ odwoławczy przytoczył brzmienie przepisów art. 27 ust. 1-10 ustawy, wyjaśniając, że regulują one zasady wstępowania do toczącego się postępowania w przypadku śmierci rolnika, która miała miejsce w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji o przyznaniu płatności. Uprawnienie do płatności, o którą wystąpił zmarły wnioskodawca, może zostać przejęte przez jego spadkobierców jedynie w przypadku spełnienia wskazanych tam warunków, w tym dotrzymania 7-miesięcznego terminu na złożenie wniosku, liczonego od dnia otwarcia spadku, oraz przedstawienia odpowiednich załączników do wniosku.
Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie 7-miesięczny termin na złożenie wniosku, liczony od daty śmierci tj. 6 września 2021 r., mijał w dniu 6 kwietnia 2022 r.
Strona, nie mając prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich oraz przejściowego wsparcia krajowego w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego lub śmierci rolnika lub następstwa prawnego innego niż śmierć lub nabycia gospodarstwa rolnego, które nastąpiło przed dniem doręczenia decyzji na rok 2021 dołączyła wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu wraz z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku, przez co spełniła warunek formalny do procedowania wniosku, poprzez dołączenie wymaganych załączników do wniosku. Jednakże, wobec braku posiadania prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku na dzień złożenia wniosku,
jednym z warunków do przyznania płatności, było dostarczenie przez stronę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (pozytywnego rozstrzygnięcia sądu rejonowego w tym przedmiocie), w terminie 21 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia (art. 27 ust. 5 ustawy).
Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że skoro postępowanie z wniosku strony o stwierdzenie nabycia spadku zostało umorzone, to nie można uznać, iż złożone
w dniu 9 czerwca 2022 r. dokumenty w postaci zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, Rep. A nr [...], oraz protokół dziedziczenia w trybie art. 95c ustawy Prawo o notariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1192), Rep. A nr [...], spełniają warunek wynikający z art. 27 ust. 5 ustawy oraz stanowią podstawę do uznania, iż strona spełniła warunki do przyznania płatności, tj. że składając wniosek o przyznanie płatności w ostatnim dniu terminu na jego złożenie – 6 kwietnia 2022 r. – posiadała zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 4 pkt 3 ustawy.
Organ odwoławczy zauważył, że ustawodawca dał możliwość przejmowania płatności w zależności od zakończonego lub nie postępowania w zakresie ustalenia spadkobiercy, czy to na mocy posiadanego już aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza lub prawomocnego postanowienia sądu o nabyciu spadku, czy też dopiero rozpoczętego postępowania w tej sprawie na mocy wniosku do sądu o stwierdzenie spadku. Warunek ten nie miał na celu przyśpieszenie rozpoznania wniosków, lecz danie prawnej możliwości, w przypadku braku jednego dokumentu rozstrzygającego spadek, na dołączenie w późniejszym terminie innego dokumentu
i to dopiero po jego uprawomocnieniu – niezależnie od czasu procedowania go przez organ właściwy a więc sąd. Ustawodawca nie warunkował możliwości przyznania płatności w sytuacji umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku w zamian za dołączenie do wniosku innego dokumentu, jak w rozpoznawanej sprawie. W konsekwencji, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że organ I instancji zasadnie odmówił przyznania płatności, gdyż strona nie posiadała prawomocnego postanowienia sądu o nabyciu spadku, a złożone w dniu 9 czerwca 2022 r. dokumenty nie można było uznać jako złożone w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku.
Pismem z dnia 10 listopada 2023 r. strona złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję organu II instancji, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonej skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 7 i 77 k.p.a., poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że wycofanie w sądzie rejonowym wniosku o stwierdzenie nabycia spadku spowodowało, iż postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezpodstawne, podczas gdy fakt wydania postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku w dniu 7 czerwca 2022 r. nie kończył postępowania z uwagi na konieczność uprawomocnienia się orzeczenia (nieprawomocne orzeczenie nie wywołuje skutków prawnych), a w konsekwencji złożone 9 czerwca 2022 r. dokumenty zostały złożone z zachowaniem ustawowego terminu, biorąc pod uwagę fakt, że zarówno sądowe stwierdzenie nabycia spadku, jak i notarialny akt poświadczenia dziedziczenia mają równą moc prawną, postępowanie sądowe może trwać kilka lat, zaś akt poświadczenia dziedziczenia możliwy jest do uzyskania w ciągu jednego dnia, a nie można jednocześnie prowadzić postępowania o stwierdzenie nabycia spadku i uzyskać notarialne poświadczenie dziedziczenia;
2) art. 24 ust 1 w zw. z art. 27 ust. 1-6 ustawy poprzez nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie dotrzymał terminu 7 miesięcy na złożenie wniosku o przyznanie płatności po śmierci rolnika, podczas gdy wykładania celowościowa przedmiotowych przepisów ma na celu jak najszybsze rozpoznanie sprawy;
3) art. 6, art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób uniemożliwiający poznanie podstaw faktycznych i prawnych uznania, że skarżący nie dotrzymał terminu 7 miesięcy na złożenie wniosku o przyznanie płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego lub śmierci rolnika lub następstwa prawnego innego niż śmierć lub nabycia gospodarstwa rolnego, które nastąpiło przed dniem doręczenia decyzji na rok 2021 z wymaganymi załącznikami, w sytuacji gdy w ciągu 7 miesięcy od śmierci złożono wszelkie wymagane dokumenty, w tym wystąpiono o stwierdzenie nabycia spadku, a celem przyśpieszenia rozpoznania sprawy sporządzono zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia; uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera zaś żadnego uzasadnienia w zakresie wykładni przedmiotowych przepisu z uwzględnieniem jej celowości.
W uzasadnieniu skarżący uszczegółowił swoją argumentację.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa.
Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje
także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Działając w tak zakreślonych granicach procedowania należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska organów odmawiającego skarżącemu przyznania płatności w ramach systemów wparcia bezpośredniego w związku ze śmiercią rolnika, która nastąpiła po złożeniu wniosku o przyznanie tychże płatności.
Kwestie dotyczące udzielania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego regulowane są ustawą z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Regulacje dotyczące uprawnień spadkobiercy rolnika zawarte zostały w art. 27 ustawy, którego treść jest następująca:
1. W przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku
o przyznanie płatności bezpośrednich lub uzupełniającej płatności podstawowej do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie
i uzupełniająca płatność podstawowa przysługują jego spadkobiercy, jeżeli:
1) grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były
w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek;
2) zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności;
3) spełnia on warunki do przyznania danej płatności, z tym że warunek posiadania numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, uznaje się za spełniony, nawet jeżeli spadkobiercy został nadany numer identyfikacyjny, który nie może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich.
2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku.
3. Spadkobierca rolnika podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o wpis do ewidencji producentów w rozumieniu tych przepisów.
4. Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika dołącza:
1) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo
2) w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku:
a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo
b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku:
– potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo
– potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo kopią tego potwierdzenia potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo
3) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.
5. W przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, spadkobierca rolnika składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia.
6. Jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza wynika, że do nabycia spadku uprawnionych jest więcej spadkobierców niż jeden spadkobierca rolnika, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich i uzupełniającej płatności podstawowej, o których mowa w ust. 1:
1) dołącza do wniosku, o którym mowa w ust. 2, albo
2) składa wraz z postanowieniem sądu, o którym mowa w ust. 5
- oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności bezpośrednich lub uzupełniającej płatności podstawowej.
7. Zgoda, o której mowa w ust. 6, nie jest wymagana, jeżeli miałaby być wyrażona przez małoletniego, a wniosek, o którym mowa w ust. 2, został złożony przez spadkobiercę będącego przedstawicielem ustawowym tego małoletniego.
8. Wniosek, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika składa do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego rolnik złożył wniosek, o którym mowa w ust. 1.
9. W przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, decyzję w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich spadkobiercy rolnika wydaje się po złożeniu przez niego odpisu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
10. Termin, o którym mowa w ust. 2, nie podlega przywróceniu.
W przedmiotowej sprawie rolnik, który złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich zmarł 6 września 2021 r., zatem upływ siedmiomiesięcznego terminu do złożenia przez spadkobiercę wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania
w miejsce spadkodawcy następował 7 kwietnia 2021 r. W dniu 6 kwietnia 2021 r. skarżący będący spadkobiercą rolnika nadał na poczcie wniosek o przyznanie płatności. Tym samym uznać należy, że wniosek skarżącego został złożony w zachowaniem siedmiomiesięcznego terminu o jakim mowa w art. 27 ust. 2 ustawy. Do wniosku skarżący dołączył:
- wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po K. S. wraz
z wnioskiem o otwarcie i ogłoszenie testamentu oraz sporządzony w formie aktu notarialnego testament zawierający zapis windykacyjny, a także oświadczenie współzapisobiercy windykacyjnego o wyrażeniu zgody na wstąpienie strony na miejsce spadkodawcy. Kopie dołączonych do wniosku dokumentów zostały poświadczone za zgodność przez upoważnionego pracownika Agencji.
Załączenie do wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania powyższych dokumentów stanowi wykonanie wymogu z cytowanego powyżej art. 27 ust. 4 pkt 2 lit. b ustawy.
Następnie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po K. S. wniesiony do Sądu Rejonowego w M. został cofnięty, na skutek czego Sąd ten postanowieniem z dnia 7 czerwca 2022 r. umorzył postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po K. S..
Następnie w dniu 8 czerwca 2022 r. spadkobierca K. S. i uprawnieni z tytułu zapisu windykacyjnego stawili się u notariusza i sporządzony został protokół dziedziczenia oraz akt poświadczenia dziedziczenia. Akt ten poświadczył nabycie przez L. S. urodzoną [...] 2013 r. spadku po K. S. w całości oraz nabycie przedmiotów zapisu windykacyjnego w postaci siedmiu nieruchomości gruntowych, samochodu osobowego, ciągników i maszyn rolniczych przez S. S. i A. S. w częściach po ˝. Akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 8 czerwca 2022 r. wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu 9 czerwca 2022 r. Zdaniem organów skarżący dołączając do wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania o przyznanie płatności załączył dokumenty, z których wynika złożenie do sądu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, to dokonał wyboru jednej
z trzech dostępnych opcji, dlatego też złożenie do organu w dniu 9 czerwca 2022 r. aktu poświadczenia dziedziczenia nie może być uznane za złożone z zachowaniem siedmiomiesięcznego terminu o jakim mowa w art. 27 ust. 2 ustawy.
Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę z taką oceną się nie zgadza, ocena ta bowiem pomija zarówno cel przepisu art. 27 ustawy, jak i okoliczności występujące w sprawie.
Lektura przytoczonego powyżej przepisu art. 27 ustawy prowadzi do wniosku, że jego celem jest umożliwienie wstąpienia do postępowania o przyznanie płatności
w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku
o przyznanie płatności spadkobiercy.
Odwołać się w tym miejscu należy do regulacji cywilnoprawnych, których przedmiotem jest następstwo prawne po zmarłym spadkobiercy.
I tak stosownie do art. 922 § 1 Kodeksu Cywilnego (dalej k.c.), prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób (...). Chwila śmierci ma także swoją doniosłość z tego powodu, że spadek otwiera się z tą chwilą (art. 924 k.c.), również z tą chwilą spadkobierca nabywa spadek (art. 925 k.c.).
Z treści powyższych przepisów wynika, że pomimo śmierci osoby fizycznej, przynależne tej osobie prawa majątkowe podlegające dziedziczeniu pozostają w pewnej prawne trwałości.
Jak wskazano powyżej z art. 925 k.c. wynika, że spadkobierca nabywa spadek
z chwilą otwarcia spadku. Ustawa wyróżnia dwa źródła powołania do spadku: ustawa albo testament, stosownie bowiem do art. 926 k.c. powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. W art. 950 k.c. ustawodawca wymienia jako jedną z form testamentu – testament notarialny.
Z art. 959 k.c. natomiast wynika, że spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną lub kilka osób.
Kodeks cywilny w art. 9811 reguluje jedno z rozrządzeń testamentowych w postaci zapisu windykacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 9811 § 1 k.c. w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego spadkodawca może postanowić, że oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (zapis windykacyjny). W § 2 art. 9811 zawarty został przykładowy katalog przedmiotów zapisu windykacyjnego, wśród tych przedmiotów wymienione zostały: rzecz oznaczona co do tożsamości (pkt 1), zbywalne prawo majątkowe (pkt 2), przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne (pkt 3)(...).
W stanie faktycznym występującym w rozpoznawanej sprawie spadkodawca będący rolnikiem, który złożył wiosek o przyznanie płatności rozrządził swoim majątkiem na wypadek śmierci przez sporządzony w formie aktu notarialnego testament.
W testamencie tym jako jedynego spadkobiercę powołał swoją córkę, która w chwili otwarcia spadku była małoletnia. Jednocześnie w tymże testamencie spadkodawca ustanowił zapis windykacyjny, którego przedmiotem były nieruchomości gruntowe, samochód osobowy oraz maszyny rolnicze. W rozpoznawanej sprawie nie mamy zatem do czynienia z dziedziczeniem ustawowym, a z dziedziczeniem testamentowym, które ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym, powołanie do spadku osoby małoletniej implikuje koniecznością jej reprezentowania przez przedstawiciela ustawowego, natomiast ustanowienie zapisu windykacyjnego powoduje, że przedmioty tego zapisu nie będą dzieliły losu praw majątkowych przechodzących na spadkobiercę, a zostaną nabyte przez zapisobiercę windykacyjnego. Potwierdzenie zatem przez zapisobierców windykacyjnych ich uprawnień do przedmiotów będących przedmiotem zapisu windykacyjnego w rozpoznawanej sprawie mogło napotkać na niezależne od woli skarżącego komplikacje. Dodatkowo zauważyć należy, że testament notarialny z dnia 15 lipca 2021 r. nie był jedynym testamentem K. S..
Następnie wskazać należy, że stosownie do art. 1025 § 1 k.c.: sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę, notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.
W art. 1025 § 2 k.c. zawarte zostało domniemanie, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Ewentualną kolizję w sytuacji, gdy po tym samym spadkobiercy sąd stwierdził nabycie spadku oraz zarejestrowano akt poświadczenia dziedziczenia, usuwa art. 1025 § 3 k.c., który stanowi, że przeciwko domniemaniu wynikającemu ze stwierdzenia nabycia spadku nie można powoływać się na domniemanie wynikające z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.
Na niezbędność potwierdzenia praw do spadku w jeden z wynikających z art. 1025 § 1 k.c. sposobów wskazuje art. 1027 k.c., z którego wynika, że względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.
Wracając zatem do analizy art. 27 ust. 4 ustawy wskazać należy, że nie ma racji organ odwoławczy twierdząc, iż w przepisie ty przewidziane są trzy wykluczające się opcje przewidziane dla spadkobiercy rolnika. Jak wynika bowiem z przywołanych powyżej przepisów Kodeksu cywilnego, a przede wszystkim z art. 1025 k.c. sądowe stwierdzenie nabycia spadku oraz notarialne poświadczenie dziedziczenia są aktami wzajemnie wykluczającymi się, jednak oba te akty z jednakową mocą potwierdzają to samo, czyli kto konkretnie, w jakich udziałach nabył spadek, ponadto w sytuacji, gdy sporządzono zapis windykacyjny – komu i jakie przedmioty z tytułu tego zapisu przypadły. Wykazanie praw do przedmiotów spadkowych przez skarżącego wobec organu wynika stosownie do przytoczonego wyżej art. 1027 k.c. bądź ze stwierdzenia nabycia spadku, bądź z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.
Podkreślenia wymaga, że złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć inny zainteresowany aniżeli podmiot, który złożył wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania o przyznanie płatności. W takiej sytuacji podjęcie przez wnioskodawcę czynności dyspozytywnej jaką jest cofnięcie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku skutkowałoby u innego spadkobiercy, czy zapisobiercy windykacyjnego niedochowaniem terminu z art. 27 ust. 2 ustawy nawet w sytuacji, gdy przed uprawomocnieniem się postanowienia sądu powszechnego umarzającego postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku na skutek cofnięcia wniosku, zostanie przedłożony
w organie zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Jest to bowiem odmienna sytuacja, od tej, gdyby postępowania o stwierdzenie nabycia spadku przed sądem w ogóle nie było a także odmienna od takiej, gdyby po umorzeniu postępowania sądowego nie przedstawiono organowi zarejestrowanego aktu dziedziczenia. Zdaniem sądu złożenie do organu dokumentów potwierdzających wniesienie do sądu powszechnego wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po rolniku przed upływem terminu o jakim mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, stanowi o dochowaniu warunku formalnego z art. 27 ust. 4 pkt 2 ustawy a sama w sobie okoliczność, że potwierdzenie praw do spadku nie nastąpiło w formie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a w postaci poświadczenia dziedziczenia nie powoduje, że siedmiomiesięczny termin z art. 27 ust. 2 ustawy nie został dochowany, tym bardziej, że jak już podkreślano protokół dziedziczenia w formie aktu notarialnego został sporządzony przed prawomocnym zakończeniem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.
Z całą mocą należy w tym miejscu stwierdzić, że skarżący przedkładając zarejestrowany w Rejestrze Spadkowym akt poświadczenia dziedziczenia po K. S. spełnił wymagany przepisami art. 24 ust. 4 i 5 ustawy materialny warunek wykazania następstwa prawnego po zmarłym producencie rolnym.
Mając powyższe względy na uwadze sąd uznał, że dokonana przez organy administracyjne obu instancji wykładnia przepisu art. 27 ust. 2, 4 i 5 ustawy nie jest prawidłowa i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz na postawie art. 135 p.p.s.a. decyzję organu pierwszej instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy wezmą pod uwagę przedstawioną w powyższych rozważaniach wykładnię art. 27 ust. 2, 4 i 5 ustawy.
Rozstrzygnięcie o kosztach zapadło na podstawie art. 200 p.p.s.a., który statuuje zasadę odpowiedzialności organu za wynik postępowania sądowoadministracyjnego. Na koszty złożyły się wpis od skargi, wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalone w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz.1935) oraz opłata od pełnomocnictwa.