II SA/Łd 983/18

II SA/Łd 983/18 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2019-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-10-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Bogusław Klimowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1477/19 - Wyrok NSA z 2020-05-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2134
art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 3.
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 25 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.) Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2019 roku sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącej K. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. A. P.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane przez K.P. świadczenie wychowawcze na dziecko K.P. za okres od 1 maja 2018 r. do 31 maja 2018 r. w kwocie 500 zł oraz o zwrocie powyższego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W uzasadnieniu decyzji wskazano w szczególności, iż decyzją Prezydenta Miasta Ł. z [...] września 2017 r. przyznano K.P. świadczenia wychowawcze na dzieci L.P. i K.P. w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde dziecko, za okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. uznając, że zostały spełnione kryteria określone w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Po utracie zatrudnienia 19 marca 2018 r. K.P. za kwiecień 2018 r. otrzymała zasiłek chorobowy w kwocie 2.434,64 zł netto. Powyższa okoliczność stanowi podstawę do ponownego przeliczenia dochodu rodziny.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko m. in. matce, ojcu, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Dochód rodziny w myśl art. 2 pkt 4 w/w ustawy stanowi sumę dochodów członków rodziny. Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3.
W myśl art. 2 pkt 20, lit. f ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uzyskanie dochodu oznacza to uzyskanie zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Stosownie do art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.
W wyniku ponownego przeliczenia dochodu rodziny strony za rok 2016 (w tym dochodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości 24888,40 zł oraz dochodu niepodlegającego opodatkowaniu z tytułu alimentów i PIT/UZ w łącznej wysokości 13085,88 zł) z uwzględnieniem dochodu utraconego w wysokości 24888,40 zł oraz dochodu uzyskanego przez w kwietniu 2018 r. w wysokości 2434,64 zł ustalono, iż miesięczny dochód rodziny wynosił 3525,13 zł, a miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1175,04 zł i przekracza ustawowy próg dochodowy 800,00 zł wynikający z art. 5 ust. 1 w/w ustawy.
Zgodnie natomiast z art. 18 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. W związku z powyższym świadczenie wychowawcze na dziecko K.P. nie przysługuje stronie w okresie od 01-05-2018 r.
Organ wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, iż zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie, jak i jej uchylenie ma charakter konstytutywny, albowiem wpływa na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń - odmiennie je kształtuje lub wręcz je odbiera. Zasadą zatem jest, iż decyzja wydana w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci może wywrzeć skutki wyłącznie na przyszłość. Podkreślono, iż w sytuacji w jakiej to miało miejsce w przedmiotowej sprawie - gdy w części upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, a decyzja w tej części wygasła (od 01-10-2017r. do 31-05-2018 r.), to brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z mocą wsteczną tj. od 01-05-2018 r. W takim wypadku zastosowanie znajduje jedynie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 01-05-2018 r. do 31-05-2018 r.
Biorąc pod uwagę powyższe Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...]05-2018r. zmienił decyzję z dnia [...]09.2017 r. w ten sposób, że orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K.P. od 01-06-2018 r. (tj. od dnia zaprzestania wypłaty świadczenia).
W świetle powyższych ustaleń organ uznał, że strona nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze na dziecko K.P. za okres od 01-05-2018 r. do 31-05-2018 r. i jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z [...]lipca 2018 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji podzielając jego stanowisko. Zdaniem SKO organ I instancji prawidłowo ustalił, że po przeliczeniu (przy uwzględnieniu instytucji utraty i uzyskania dochodu) dochód na jednego członka rodziny wyniósł 1.175,04 zł i przekroczył określony w przepisach próg dochodowy 800 zł. Przy obliczaniu dochodu należało uwzględnić otrzymane w 2016 r. alimenty w kwocie 12.800 zł plus wartość niewykorzystanej ulgi na dzieci za 2016 r. (285,88). Do otrzymanej w ten sposób kwoty podzielonej przez ilość miesięcy (12) należy doliczyć kwotę zasiłku chorobowego za kwiecień (2.434,64 zł) a uzyskaną sumę podzielić przez ilość osób w rodzinie (3).
W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję K.P. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji SKO i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Strona skarżąca podniosła następujące zarzuty obrazy przepisów postępowania mającej wpływ na wynik sprawy:
1. art. 61 § 4 k.p.a. polegającą na zaniechaniu zawiadomienia Skarżącej o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko K.P.;
2. art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy z uwagi na niezawiadomienie Strony o wszczęciu postępowania oraz uniemożliwienie końcowego zaznajomienia się z materiałami postępowania zachodziła podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I
instancji;
3. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie wydania orzeczenia reformatoryjnego w sytuacji spełnienia przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości;
4. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie postępowania administracyjnego wzięcia należytego udziału w sprawie zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji, w szczególności poprzez niepoinformowanie skarżącej o wszczęciu, zakończeniu postępowania oraz uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;
5. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. polegającą na niewystarczającym uzasadnieniu decyzji, w szczególności poprzez brak rozpoznania wszystkich zarzutów odwołania, zaniechanie wskazania rozpoznania wszystkich zarzutów odwołania, a także wewnętrznej sprzeczności uzasadnienia decyzji;
6. art. 7 i 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania organów administracji publicznej tj. wydanie przez organ niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy było możliwe rozstrzygnięcie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony;
7. art. 77 i 107 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasady praworządności, naruszeniem słusznego interesu skarżącego, nienależytym wyjaśnieniu okoliczności sprawy wskutek niedostatecznego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności nieprawidłowego ustalenia dochodu rodziny.
A ponadto naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.;
- art. 25 ust. 2 pkt. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego bezzasadne zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy i uznanie za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na rzecz K.P. w sytuacji, w której skarżąca nie została pouczona o braku prawa do jego pobierania;
- art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego błędną wykładnię skutkującą ustaleniem, że w sprawie wystąpiła przesłanka zmiany sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, uprawniająca do uchylenia ostatecznej decyzji z [...] września 2017 r.
- art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego bezzasadne zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy i uznanie, że sytuacja dochodowa rodziny skarżącej uległa zmianie, a w następstwie zmianę decyzji z [...] września 2017 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje;
Skarga jest zasadna.
Decyzją z [...]września 2017 r. Prezydent Miast Ł. przyznał K.P. świadczenia wychowawcze na dwójkę dzieci w kwocie po 500 zł miesięcznie na każde dziecko, na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. W zaskarżonej decyzji przyjęto, że strona pobrała nienależne świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko za maj 2018 r. z uwagi na przekroczenie ustawowego progu dochodowego przewidzianego w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U z 2018 r., poz. 2134).
Zasadniczą podstawą do takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, że skarżąca po utracie zatrudnienia w marcu 2018 r. uzyskała zasiłek chorobowy za kwiecień 2018 r. w kwocie 2.434,64 zł. W ocenie organów w tej sytuacji na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zachodziły podstawy do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego.
Zgodnie z powołanym przepisem w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.
Strona skarżąca trafnie podnosi zarzut błędnej wykładni powyższego przepisu
W orzecznictwie sądowym wielokrotnie już wskazywano, że uzyskanie dochodu przez członka rodziny tylko w jednym miesiącu nie wpływa na prawo do zasiłku rodzinnego. Z art. 7 ust. 3 ustawy wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez jeden miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do zasiłku, zakłada doliczenie do dochodu długotrwale uzyskiwanego. Tak więc dochód uzyskany w jednym miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń rodzinnych, natomiast uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (zob. np. wyrok NSA z 23 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2447/14, wyrok WSA w Łodzi z 16 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 902/16, wyrok WSA w Krakowie z 24.01.2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1303/16).
Z ustaleń organów wynika, że skarżąca była zatrudniona w spółce A w okresie od 12 grudnia 2016 r. do 18 marca 2018 r. Prawo do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci zostało przyznane skarżącej decyzją z [...] września 2017 r., a więc w okresie, gdy skarżąca otrzymywała wynagrodzenie ze stosunku pracy oraz alimenty na dwoje dzieci. Z chwilą utraty zatrudnienia skarżąca utraciła stałe źródło dochodu, a z zaskarżonej decyzji wynika, że po utracie stałego źródła dochodu i uzyskania jednorazowego świadczenia w postaci zasiłku chorobowego skarżąca utraciła również prawo do zasiłku wychowawczego na pierwsze dziecko w maju 2018 r. Taka interpretacja przepisów ustawy pozostaje w sprzeczności z celami świadczenia wychowawczego określonymi w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nie można bowiem uznać, że po utracie zatrudnienia i jednorazowym otrzymaniu zasiłku chorobowego sytuacja finansowa rodziny skarżącej uległa długotrwałej poprawie. Należy też zauważyć, że w zaskarżonej decyzji przy wyliczeniu dochodu rodziny skarżącej uwzględniono otrzymane alimenty i wartość kwoty zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci w stosunku rocznym, natomiast dochód za jeden miesiąc (kwiecień 2018 r.) doliczono do przeciętnego dochodu rocznego za 2016 r.
Podstawową przesłanką do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest spełnienie kryterium dochodowego rozumianego jako przeciętny miesięczny dochód uzyskany w skali roku podatkowego. Zasada ta ma również zastosowanie w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.
Nie jest też sporne, że organ I instancji z naruszeniem art. 61 § 4 k.p.a. nie zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu świadczenia wychowawczego. Skarżąca przed wydaniem decyzji nie została powiadomiona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań ( art. 10 § 1 k.p.a.). Te naruszenia przepisów postępowania mogły mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż skarżąca została pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowisk i argumentów przed wydaniem decyzji przez organ I instancji.
Z powyższych względów, wobec naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) poprzez ich błędną wykładnię oraz wskazanych przepisów postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "p.p.s.a.") należało orzec jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 p.p.s.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wykładnię art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zawartą w powyższym wyroku, dokładnie ustali sytuację finansową (dochody rodziny skarżącej uzyskiwane w chwili wydania decyzji o przyznaniu świadczeń z [...] września 2017 r.) oraz ponownie oceni, czy zachodzą podstawy do uznania spornego świadczenia za nienależne.
Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione i dowodów na których się oparł (art. 107 § 3 k.p.a.). Przed wydaniem decyzji należy umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.).
k.ż.