II SA/Łd 98/23

II SA/Łd 98/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-04-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Michał Zbrojewski /przewodniczący/
Piotr Mikołajczyk /sprawozdawca/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151, art. 269 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 16 listopada 2022 r. nr KO.4111.335.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. a.bł.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 16 listopada 2022 r. nr KO.4111.335.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kutno o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 2 września 2022 r. znak: MOPS.RA.5102.005446.2022 Prezydent Miasta Kutno, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 27 lipca 2022 r. A.G., reprezentowanego przez radcę prawnego M.J., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na matkę M.G. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ powołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mające zastosowanie w sprawie, w tym wymienił krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego oraz przedstawił ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wskazał, że M.G. (osoba wymagająca opieki) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 25 marca 2022 r. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 12 lipca 2019 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 sierpnia 2019 r. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że A.G. mieszka i gospodaruje wspólnie z żoną i synem. M.G. jest osobą niesamodzielną, wymagającą pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, np. ubieraniu się, robieniu zakupów, pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, zawiezieniu do lekarza. A.G. podaje, że pomoc matce świadczy od około roku. Opieka, jaką sprawuje nad matką nie jest całodobowa, u matki przebywa 5-6 godzin dziennie, matka zamieszkuje oddzielnie. W tym czasie wykonuje następujące czynności: pomaga ubrać się, umyć, przygotowuje posiłki, pomaga w przyjmowaniu leków, robi zakupy. Wizyty lekarskie odbywają się zgodnie z potrzebami, osobiście w przychodni. A.G. ma troje rodzeństwa w wieku aktywności zawodowej. Dwoje z nich zamieszkuje poza K., pomagają matce usługowo raz na 2-3 tygodnie, brat zamieszkuje w K., przychodzi do matki raz na 2 tygodnie w weekendy. A.G. był zatrudniony około 10 lat temu. W toku postępowania pełnomocnik strony poinformował, że z informacji uzyskanych od wnioskodawcy wynika, iż T.G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie wnioskodawcy brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności męża osoby wymagającej opieki nie rzutuje na ustalenie prawa wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż z obiektywnych względów potwierdzonych przedłożoną dokumentacją medyczną T.G. wynika, iż nie jest on w stanie zapewnić odpowiedniej opieki niepełnosprawnej żonie. Po analizie materiału dowodowego organ uznał, że zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia podjęcie pracy przez wnioskodawcę, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Organ stwierdził, że ze względu na fakt, iż nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b ustawy (niepełnosprawność istnieje od 12 lipca 2019 r.), ponadto M.G. pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) oraz zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia podjęcia pracy A.G., świadczenie pielęgnacyjne stronie nie przysługuje.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A.G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej w całości decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz 190 ust. 1 Konstytucji RP, b) naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego odwołującemu, jako osobie sprawującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawną matką, należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, c) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia, d) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i 1) zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez odwołującego nie wypełnia dyspozycji przepisu podczas gdy w rozumieniu przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; 2) zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez odwołującego a sprawowaną przez niego opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje. Zaskarżonej decyzji zarzucono także naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna osoby dorosłej wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Nadto strona stwierdziła, że organ w sposób dowolny bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności ocenił, iż osoba wymagająca opieki ma męża i z uwagi na brak legitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta Kutno i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu odwołania opisano stan faktyczny sprawy i przedstawiono prawne uzasadnienie podniesionych zarzutów, przytaczając orzecznictwo sądów administracyjnych.
Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 16 listopada 2022 r. nr KO.4111.335.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest łączne wystąpienie pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. (sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną i niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki) przy jednoczesnym braku którejkolwiek z przesłanek negatywnych określonych przez ustawodawcę w tym przepisie. Z dokumentów sprawy wynika, że M.G. (osoba wymagająca opieki) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 25 marca 2022 r. wydanym do 31.03.2025 r. Z jego treści wynika, że niepełnosprawność istnieje od 12 lipca 2019 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 sierpnia 2019 r. Kolegium podkreśliło, że w sprawie bezspornym jest, iż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, złożył syn A.G., który znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. W trakcie prowadzonego postępowania organ ustalił, że A.G. mieszka i gospodaruje wspólnie z żoną i synem. A.G. nie pracuje. M.G. korzystała z pomocy w formie usług opiekuńczych ok. 2 lata temu. A.G. twierdzi, że matka jest osobą niesamodzielną, wymaga pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, np. ubranie się, zrobienie zakupów, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, zawiezienie do lekarza. Matka wymaga opieki od ok. 3 lat. A.G. opiekę sprawuje od około roku, u matki przebywa 5-6 godzin dziennie. W tym czasie wykonuje następujące czynności: pomaga ubrać się, umyć, przygotowuje posiłki, pomaga w przyjmowaniu leków, robi zakupy. Wizyty lekarskie odbywają się zgodnie z potrzebami, osobiście w przychodni. A.G. podaje, że matka nie mówi i trudno się z nią dogaduje. Nie porusza się samodzielnie. A.G. ma troje rodzeństwa w wieku aktywności zawodowej. Dwoje z nich zamieszkuje poza K., pomagają matce usługowo raz na 2-3 tygodnie, a trzeci brat zamieszkuje w K., przychodzi do matki raz na 2 tygodnie w weekendy. Odnosząc się do rozstrzygnięcia organu I instancji Kolegium zauważyło, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Dodało, że obecnie dominuje stanowisko, według którego art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. roku życia lub po ukończeniu 25. roku życia. Oceniając dalej zaskarżoną decyzję Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie wystąpienia przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Z literalnego brzmienia tego przepisu wynika, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Jak wynika z przedłożonych dokumentów M.G., pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium okoliczność ta stanowi samoistną, ustawową przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium podniosło, że rozbieżności w orzecznictwie NSA dotyczącym wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozstrzygnęła uchwała 7 sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której orzeczono: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Tym samym spełnienie przesłanki legitymowania się przez małżonka osoby chorej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności umożliwia opiekę nad nią innego członka rodziny niż spokrewnionego w I stopniu, innych niż zobowiązanych do obowiązku alimentacyjnego. Wobec tego Kolegium stwierdziło, że brak jest okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny A.G. względem jego matki przed obowiązkiem alimentacyjnym ojca, który to w pierwszej kolejności zobowiązany jest do sprawowania opieki nad swoją żoną. Kolegium podzieliło również stanowisko organu pierwszej instancji uznając, że zakres sprawowania opieki przez A.G. względem niepełnosprawnej matki nie uniemożliwia podjęcia mu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że A.G. opiekę nad matką sprawuje przez 5-6 godziny, w tym czasie pomagając matce ubrać się, umyć, przygotowuje posiłki, pomaga w przyjmowaniu leków, robi zakupy. Czynności podejmowane przez A.G. na rzecz matki, w uznaniu Kolegium, mają charakter czynności stanowiących pomoc dla niej, a nie opiekę, nie wyczerpują tym samym znamion przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - a nie pomocy - nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. "Stałość’ opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc, a nie opieka. Termin opieka wiąże się więc z całkowitą zależnością osoby niepełnosprawnej od otoczenia, podczas gdy udzielanie pomocy oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji (...). Podnieść należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że sposób sprawowania opieki "musi mieć charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić". Charakter czynności wykonywanych przez A.G. na rzecz niepełnosprawnej matki, nie ma znamion opieki, która z racji czasochłonności i koniecznego zaangażowania uniemożliwia zainteresowanemu aktywność zawodową. W tym stanie rzeczy Kolegium uznało należy, że A.G. nie kwalifikuje się do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł A.G., reprezentowany przez r.pr. M.J. Zaskarżonej w całości decyzji strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim i brak legitymowania się przez jej małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia, b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji przepisu podczas gdy w rozumieniu powołanego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zarzuciła ponadto naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącego, w sytuacji w której osoba wymagająca opieki posiada małżonka nie legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do ustalenia czy wymieniona osoba może sprawować rzeczywistą opiekę - co pozwoliłoby na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Na podstawie powyższych zarzutów strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W oparciu o art. 153 P.p.s.a. strona wniosła o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że mąż M.G., tj. T.G. cierpi na szereg dolegliwości, m.in. na przepuklinę pachwinową lewostronną skośną, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca. Jest osobą, która w praktyce sama wymaga opieki i pomocy w codziennych czynnościach. Jak wskazuje przedłożona w sprawie dokumentacja medyczna z obiektywnych względów T.G. nie ma możliwości sprawowania opieki nad żoną i opieki tej nie sprawuje. Nie ma tym samym możliwości uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu, a ewentualne uzyskanie od niego na czas potrzebnych M.G. środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, co powoduje, że aktualny pozostaje obowiązek alimentacyjny skarżącego wobec matki. Strona podkreśliła, że wykonuje w związku z opieką nad matką czynności związane z pomocą w podstawowych czynnościach samoobsługowych, w tym czynnościach higienicznych, co nie zostało uwzględnione przez organy administracji. W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżący wykonuje wszystkie czynności wobec osoby wymagającej opieki nie tylko związane z codziennym funkcjonowaniem tej osoby, ale w szerszym aspekcie - niezbędnym do jej pełnej egzystencji. Zdaniem strony zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji i zgodnie ze stanem faktycznym jest stały i długotrwały, a tym samym wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia w skrócie jako "P.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Skarga w niniejszym postępowaniu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, bowiem zarówno skarżący jak i organ wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Jak wskazano już wyżej, przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 16 listopada 2022 r. nr KO.4111.335.2022 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kutno odmawiająca A.G. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M.G. Materialnoprawne podstawy wydanych w sprawie decyzji administracyjnych zawarte są w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1265 ze zm.), cytowanej dalej także w skrócie jako "u.ś.r.".
Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r.
Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
W kontrolowanej sprawie organ I instancji uznał m.in., że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad M.G. z uwagi na to, że nie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem niepełnosprawność M.G. istnieje od dnia 12 lipca 2019 r. Ponadto, organ I instancji stwierdził, że M.G. jest osobą pozostającą w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium stwierdziło jednak, że przyjęta przez organ I instancji interpretacja art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest nieprawidłowa. W ocenie Kolegium nie można odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy, gdyż kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania powyższego świadczenia winny być dokonane z pominięciem tego kryterium. Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium w powyższym zakresie. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W rezultacie, jak prawidłowo wywiodło Kolegium, organ I instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
W ocenie Sądu organy w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny w sprawie. Jak wynika z ustaleń organów zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką sprowadza się do pomocy w czynnościach dnia codziennego, np. ubranie się, zrobienie zakupów, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, zawiezienie do lekarza. Matka skarżącego wymaga opieki od ok. 3 lat. Skarżący opiekę sprawuje zaś od około roku, u matki przebywa 5-6 godzin dziennie. W tym czasie wykonuje następujące czynności: pomaga ubrać się, umyć, przygotowuje posiłki, pomaga w przyjmowaniu leków, robi zakupy. Wizyty lekarskie odbywają się zgodnie z potrzebami, osobiście w przychodni.
Zdaniem Sądu zgodzić należy się ze stanowiskiem Kolegium, że czynności podejmowane przez skarżącego na rzecz matki mają charakter czynności stanowiących dla niej swego rodzaju pomoc, a nie opiekę, tym samym nie wyczerpują znamion przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia, ewentualnie nie wskazuje też na konieczność rezygnacji z tego zatrudnienia w celu sprawowania opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja lub też niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będące w związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z 12.05.2022 r., sygn. akt II SA/Po 917/21 wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20). Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19). Mając na uwadze przytoczone wyżej poglądy z orzecznictwa sądów administracyjnych Sąd w pełni zgadza się z organem II instancji, że ww. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie została spełniona, bowiem same czynności wykonywane przez skarżącego nie mają charakteru opieki sensu stricte, są to bowiem raczej czynności o charakterze pomocy, stanowiące zwykłe czynności dnia codziennego, nadto czas ich wykonywania (ok. 5 godzin dziennie) nie wyklucza podjęcia zatrudnienia przez skarżącego, chociażby na część etatu. Tym samym zarzuty skargi w powyższym zakresie okazały się niezasadne. Na marginesie należy zauważyć, że skarżący pozostaje bez pracy ok. 10 lat, a matką zajmuje się od roku, co dodatkowo poddaje w wątpliwości istnienie związku przyczynowo-skutkowego.
Należy jednak podkreślić, że zasadniczą przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie kwestią sporną w niniejszej sprawie, mając na uwadze zwłaszcza zarzuty podniesione w skardze, jest pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim.
Mając na uwadze wskazane wyżej unormowania i ustalony przez organy administracji stan faktyczny zgodzić się należy ze stanowiskiem Kolegium, że w niniejszej sprawie zostały spełnione dwie pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z wnioskiem wystąpiła syn osoby wymagającej opieki stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 25 marca 2022 r.), co jest w sprawie bezsporne.
W ocenie Sądu podzielić należy również stanowisko organu II instancji, że zaistniała negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie okoliczność, wedle której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Warto w tym miejscu zaznaczyć, że na gruncie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pojawiły się w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżności w zakresie wymogu formalnego legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w celu umożliwienia innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji gdy małżonek osoby wymagającej opieki z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie realnie sprawować tej opieki. Jednakże w dniu 14 listopada 2022 r. na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, została podjęta uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22), o następującej treści:
"1.Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);
2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".
W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do art. 269 § 1 P.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Z powołanego wyżej przepisu wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych (podobnie A. Skoczylas, Moc wiążąca uchwał NSA a prawa jednostki [w:] Jednostka w demokratycznym państwie prawa, red. J. Filipek, Bielsko-Biała 2003, s. 601). Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (tak: A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 269).
Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy wymagająca opieki matka skarżącego M.G., w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także w dacie orzekania przez organy administracji, pozostawała w związku małżeńskim z T.G., który nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. brak było podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma więc niestety znaczenia powoływany przez skarżącego stan zdrowia małżonka M.G., bowiem zgodnie z powołaną uchwałą NSA tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez małżonka osoby wymagającej opieki otwiera drogę innym osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić ponadto należy, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 K.p.a. Stan faktyczny został przez organy ustalony co od zasady w sposób prawidłowy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu.
Z wszystkich wskazanych wyżej względów podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne. Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie uchybień, ani tych wywiedzionych w skardze, ani też innych - branych pod rozwagę z urzędu, które mogłyby powodować konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dlatego też Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia wydanej w sprawie decyzji, zobowiązany był oddalić skargę.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
k.ż.