II SA/Łd 974/22

II SA/Łd 974/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-04-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Magdalena Sieniuć /przewodniczący/
Tomasz Porczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2095
art. 15h ust. 1, art. 15zzs4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 581
art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 133
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 2023 poz 259
art. 91 par. 2, art. 151, art. 250 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 852
art. 23 pkt 2
Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 100
art. 4 pkt 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 504
art. 12
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1510
art. 43 pkt 2 i art 229 par. 4
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy
Dz.U. 2023 poz 735
art. 2 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 5 października 2022 r. nr SKO.4111.51.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu R. G. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. przy ulicy [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. ał
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 października 2022 r., nr SKO.4111.51.2022 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst. jedn.: Dz.U. z 2022 poz. 2000) – dalej: k.p.a.; art. 30 ust. 2 w zw. z art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 1205) - dalej: p.o.u.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 2 sierpnia 2022 r., znak SOCIII.522.1195.2020.003102.006.2022.U o odmowie umorzenia J.S. pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej D.S., w łącznej kwocie 94.135,69 zł obejmującej należność główną w wysokości 65.478,50 zł, ustawowe odsetki w wysokości 28.648,39 zł wyliczone na dzień 2 sierpnia 2022 r., koszty upomnienia w kwocie 8,80 zł.
Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że z wnioskiem o umorzenie przedmiotowej należności J.S. wystąpił w dniu 15 marca 2020 r. Uzasadniając zgłoszone żądanie skarżący wskazywał na trudną sytuację materialną i zdrowotną w jakiej się znajduje. Podkreślał, że od 22 lat przebywa w zakładzie karnym. Koniec odbywanej kary przypada na dzień 1 grudnia 2023 r. Dolegliwości, na które cierpi, to: jest jaskra i zaćma, a nadto owrzodzenie jelita grubego, czynią go osobą całkowicie niezdolną do pracy, co potwierdza między innymi przedłożone wraz z wnioskiem orzeczenie z dnia 17 grudnia 2019 r., nr 5082/2019.
W toku prowadzonego postępowania wnioskodawca poinformował, iż oczekuje na wydanie aktualnego orzeczenia o stopniu jego niepełnosprawności. Powyższe stanowiło podstawę do zawieszenia postępowania administracyjnego, w oparciu o postanowienie z dnia 19 sierpnia 2020 r.
W dniu 25 lipca 2022 r. do akt sprawy złożona została kserokopia orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 18 września 2020 r. orzekającego o uznaniu J.S. za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim, na okres do 20 września 2021 r. oraz wydane, wskutek rozpatrzenia odwołania od w/w orzeczenia, orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 16 listopada 2020 r. utrzymujące w mocy zaskarżone orzeczenie.
Postanowieniem z dnia 28 lipca 2022 r. Prezydent Miasta Łodzi podjął zawieszone postępowanie administracyjne, a następnie wskazaną na wstępie decyzją z dnia 2 sierpnia 2022 r. odmówił umorzenia przedmiotowej należności, argumentując powyższe brakiem należytego wykazania przez skarżącego okoliczności przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi.
Kwestionując zasadność podjętego rozstrzygnięcia J.S. wniósł odwołanie, w którym zarzucał pominięcie treści przedłożonego do akt orzeczenia z dnia 17 grudnia 2019 r., nr 5082/2019 orzekającego o jego niezdolności do pracy. Strona podtrzymała dotychczas prezentowane stanowisko, co do braku możliwości zarobkowania, co w jej ocenie przekłada się na brak realnych możliwości spłaty powstałego zadłużenia. Zdaniem skarżącego za uwzględnieniem jego żądania przemawia zarówno słuszny interes społeczny, jak i słuszny interes strony.
Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 5 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając Kolegium wskazało na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz na podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia, w tym między innymi na art. 30 ust. 2 p.o.u.a., zgodnie którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 p.o.u.a.). Kolegium podkreśliło, iż podejmowane w powyższym przedmiocie rozstrzygnięcia należy do rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, co oznacza, że organ administracyjny może, ale nie musi uwzględnić żądania o udzielenie przewidzianej ustawą ulgi, nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek do jej zastosowania. Przy czym, co wymaga podkreślenia uznaniowy charakter rozstrzygnięcia nie oznacza jego dowolności, a co za tym wymaga dokładnego odniesienia i rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, jak również należytego uzasadnienia. Dalej Kolegium wskazało na charakter świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego, z tytułu których należności winny być umarzane jedynie w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli z przyczyn obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie wywiązać się z ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych.
Kolegium wskazało, iż z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych bezspornie wynika, że w okresie od 1 marca 2009 r. do 31 lipca 2021 r., wobec bezskuteczności egzekucji alimentów należnych D.S. od dłużnika alimentacyjnego J.S., z funduszu świadczeń alimentacyjnych wypłacono łączną kwotę 66.798, 42 zł. Na poczet spłaty wypłaconych świadczeń komornik sądowy przekazał łączną kwotę w wysokości 4.507,79 zł, która w całości zaliczona została na spłatę należności głównej i ustawowych odsetek za opóźnienie.
Kolegium stwierdziło, że przedstawiona przez wnioskodawcę argumentacja, poparta przedłożoną do akt sprawy dokumentacją, nie uzasadnia udzielenia żądanej ulgi. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego zarówno okoliczności, co do odbywania długoletniej kary pozbawienia wolności, jak i wskazywanych obawy, co do ewentualnych trudności z podjęciem zatrudnienia po jej zakończeniu organ podkreślił, iż pozbawienie wolności wnioskodawcy było następstwem jego działań zabronionych prawem i jako takie nie może zostać uznane za okoliczność obiektywną. Co więcej uwzględnienie zgłoszonego żądania w oparciu o powyższą okoliczność stanowiłoby niczym nieuzasadnione premiowanie sprzecznego z prawem zachowania skarżącego.W ocenie organu za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku skarżącego nie przemawia również przedłożona dokumentacja, na okoliczność stanu zdrowia zobowiązanego, który w jego ocenie czyni go niezdolnym do pracy. W tym zakresie Kolegium podkreśliło, iż z załączonego do akt sprawy orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 16 listopada 2020 r., utrzymującego w mocy orzeczenie z dnia 18 września 2020 r. wynika, że skarżący został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim, na czas oznaczony do dnia 20 września 2021 r. Pomimo upływu określonego terminu ważność orzeczenia została przedłużona w oparciu o przepis art. 15h ust. 1pkt 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Z treści przedłożonego orzeczenia wynika nadto, że skarżący został uznany za osobę zdolną do wykonywania pracy na otwartym rynku pracy z zaleceniem konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby, według zaleceń lekarza specjalisty. Tym samym w ocenie organu odwoławczego przy prowadzonym procesie leczenia, wskazywanym w treści wydanego orzeczenia o niepełnosprawności, schorzenia na które cierpi skarżący nie mogą zostać potraktowane jako szczególne obiektywne okoliczności prowadzące do umorzenia przedmiotowych należności. Natomiast powoływane przez stronę orzeczenie lekarza medycyny pracy z dnia 17 grudnia 2019 r. nie może świadczyć o wykluczeniu skarżącego z rynku pracy, a co za tym idzie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.
Reasumując Kolegium stwierdziło, iż podejmując kwestionowane odwołaniem rozstrzygnięcie organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Mając na uwadze sytuację dochodową i bytową skarżącego, jak również charakter dochodzonych należności, przyczyny powstania zadłużenia, uwzględnienie żądania wnioskodawcy byłoby sprzeczne z interesem społecznym, gdyż de facto prowadziłoby do obciążenia osobistymi obowiązkami skarżącego względem dziecka, ogółu społeczeństwa.
W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.S. ponosił, iż stan jego zdrowia, w szczególności choroba oczu oraz choroba jelita grubego, nie rokuje poprawy. Brak możliwości podnoszenia ciężarów, schylania się, czy też zalecenia lekarskie odnośnie do prowadzenia oszczędnego trybu życia, w ocenie skarżącego uniemożliwiają podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, co pozwoliłoby na spłatę ciążącego na nim zadłużenia. Co więcej, zdaniem skarżącego żaden lekarz medycyny pracy nie wyda zgody na podjęcie przez niego pracy. Skarżący stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak i ustalony stan faktyczny wyraźnie wskazują, iż w sprawie wystąpiły okoliczności o charakterze szczególnym, niezależne od niego, uzasadniające pozytywne rozpatrzenie żądania, co do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jako wydanych z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego, a nadto o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pismem procesowym z dnia 25 kwietnia 2023 r. ustanowiony z urzędu profesjonalny pełnomocnik skarżącego wnosił o przeprowadzenie dowodu z przedłożonych do pisma dokumentów, to jest: decyzji Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 17 kwietnia 2023 r. o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaświadczenia UP Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 17 kwietnia 2023 r. o zarejestrowaniu skarżącego jako osoba bezrobotna, zaświadczenie Wojskowego Instytutu Medycznego z dnia 17 kwietnia 2023 r. wraz ze skierowaniem do szpitala z dnia 23 marca 2023 r., na okoliczność sytuacji dochodowej skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga J.S. rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) – dalej: ustawa covidowa. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 22 lutego 2023 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, iż pomimo stosownego wezwania, w zakreślonym 7 dniowym terminie strona skarżąca nie złożyła stosownego oświadczenia, co do posiadania możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie. Powyższe skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 27 marca 2023 r.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż złożone przez pełnomocnika skarżącego w dniu 18 kwietnia 2023 r. pismo procesowe (data wpływu do akt 21 kwietnia 2023 r.) informujące o posiadaniu możliwości technicznych niezbędnych do uczestnictwa w rozprawie zdalnej wraz z wskazaniem adresu elektronicznego na platformie ePUAP nie mogło skutkować skierowaniem sprawy do rozpoznania na rozprawie zdalnej, z uwagi na brak możliwości dochowania przez sąd terminów, o których mowa w art. 91 § 2 p.p.s.a., o czym pełnomocnik strony został powiadomiony.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu spraw na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji, o czym świadczy złożone do akt sprawy w dniu 25 kwietnia 2023 r. pismo procesowe z załącznikami.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi J.S. uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 5 października 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 2 sierpnia 2022 r. o odmowie umorzenia skarżącemu pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej D.S., w łącznej kwocie 94.135,69 zł obejmującej należność główną w wysokości 65.478,50 zł, ustawowe odsetki w wysokości 28.648,39 zł wyliczone na dzień 2 sierpnia 2022 r., koszty upomnienia w kwocie 8,80 zł.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 581) - dalej: p.o.u.a.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a p.o.u.a.).
Natomiast jak wynika z art. 30 ust. 2 p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 p.o.u.a.).
W rozpoznawanej sprawie bezspornymi pomiędzy stronami postępowania pozostają te ustalenia faktyczne, z których wynika, że w okresie od 1 marca 2009 r. do 31 lipca 2021 r., wobec bezskuteczności egzekucji alimentów należnych D.S. od dłużnika alimentacyjnego J.S., z funduszu świadczeń alimentacyjnych wypłacono łączną kwotę 66.798, 42 zł. Na poczet spłaty wypłaconych świadczeń komornik sądowy przekazał łączną kwotę w wysokości 4.507,79 zł, która w całości zaliczona została na spłatę należności głównej i ustawowych odsetek za opóźnienie.
Występując w dniu 15 marca 2020 r. z pismem inicjującym postępowanie administracyjne zakończone wydaniem objętej skargą decyzji, J.S. wnosił o umorzenie w całości pozostałego ciążącego na nim zobowiązania, argumentując powyższe sytuacją dochodową i zdrowotną. Wskazywał, iż jego stan zdrowia, w szczególności udokumentowane schorzenia oczu oraz jelita grubego, jak również fakt odbywania długoletniej kary pozbawienia wolności uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, co czyni spłatę przedmiotowej należności niemożliwą. Co więcej, zdaniem skarżącego uwzględnienie jego żądania uzasadnia zarówno słuszny interes publiczny, jak i słuszny interes strony.
Mając na uwadze tak zakreślone ramy prawne i fatyczne Sąd stwierdza, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu.
Wskazać na wstępie należy, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę w powołanym wyżej art. 30 ust. 2 p.o.u.a. zwrot "wierzyciel może". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia tych należności, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 maja 2022 r., III SA/Kr 108/22; wyrok WSA w Bydgoszczy z 5 kwietnia 2022 r., II SA/Bd 109/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłankami, które w tym wypadku, organ ma obowiązek ustalić i poddać dogłębnej ocenie są: sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 p.o.u.a., które Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela i przyjmuje za własne, podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, a wykazanie ich istnienia ciąży na stronie wnioskującej o udzielenie ulgi. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być bowiem odbierane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (por. wyroki NSA z: 18 grudnia 2020 r., I OSK 2269/20; z 27 października 2020 r., I OSK 1015/20; z 14 lipca 2020 r. I OSK 2861/19; z 20 listopada 2019 r., I OSK 3150/18; z 21 kwietnia 2020 r., I OSK 346/1; z 28 kwietnia 2020 r., I OSK 9/19, z 14 lutego 2019 r., I OSK 2149/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rolą organu, stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., pozostaje natomiast wnikliwie ustalenie istnienia (lub braku) okoliczności przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi, przeprowadzenie zgodnie z art. 80 k.p.a. oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie wydanej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega natomiast na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej i obiektywnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu procedujące w sprawie organy administracji obu instancji zasadnie uznały, iż powoływana przez skarżącego okoliczność odbywania długoletniej kary pozbawienia wolności nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie ulgi umorzenia na podstawie art. 30 ust. 2 p.o.u.a. Odbywanie kary pozbawienia wolności nie jest bowiem okolicznością obiektywną, lecz stanowi efekt zabronionych z punktu widzenia prawa działań osadzonego. Uznanie takie sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, że naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika. Odbywanie kary pozbawienia wolności należy natomiast oceniać w kategoriach nagannego działania dłużnika alimentacyjnego sprzecznego z normami prawa karnego i w związku z tym - mając na względzie charakter świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego (finansowanie świadczeń z budżetu państwa), jak też samych zobowiązań alimentacyjnych (obligatoryjność) - nie można tej okoliczności traktować jako wyjątkowej w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy. Przesłanki przemawiającej za umorzeniem przedmiotowych należności nie stanowi również sama tylko hipotetyczna możliwość wystąpienia trudności ze znalezieniem pracy po opuszczeniu zakładu karnego (por. wyroki NSA z 20 października 2011 r., I OSK 881/11; z 4 września 2018 r., I OSK 2604/16; z 17 listopada 2020 r., I OSK 2909/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Za uwzględnieniem zgłoszonego żądania w ocenie Sądu nie przemawiają także podnoszone przez skarżącego argumenty, co do stanu jego zdrowia, który w subiektywnym przekonaniu skarżącego, popartym przedłożoną do akt sprawy dokumentacją uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Nie lekceważąc, jaki i nie kwestionując problemów zdrowotnych skarżącego, do czego Sąd rozpoznający nie jest w żaden sposób uprawniony, podkreślić należy, iż J.S. legitymuje się orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Warszawie z dnia 16 listopada 2020 r. uznającym w/w za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim. Pomimo upływu okresu na jaki wydano powyższe orzeczenie, to jest do dnia 20 września 2021 r., nadal zachowuje ono swoją ważność, zgodnie, na co słusznie wskazało Kolegium, z treścią art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 2095). Jedynie na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 23 pkt 2 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 852) orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o którym mowa w art. 15h ustawy zmienianej w art. 10, w brzmieniu dotychczasowym, którego okres ważności upłynąłby w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. - zachowuje ważność do dnia 31 marca 2024 r. - jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Powyższej powołany przepis oczekuje na wejście w życie, co jak wynika z art. 28 pkt 2 częściowo obowiązującej już ustawy nowelizującej nastąpi po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia.
Istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje również ta okoliczność, iż z treści wydanego w stosunku do skarżącego orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności wynika nadto, że jest on zdolny do wykonywania pracy na otwartym rynku pracy z zaleceniem konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby, według zaleceń lekarza specjalisty. Niepełnosprawność w stopniu lekkim nie oznacza zatem utraty, a jedynie obniżenie zdolności do wykonywania pracy, co wynika wprost z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 100). Wskazać również należy, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności służy innym celom niż orzeczenie o niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy z 13 października 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 504), w związku z czym określony stopień niepełnosprawność nie oznacza automatycznie niezdolności do pracy. Wobec powyższego procedujące w sprawie organy administracji zasadnie uznały, iż w stosunku do skarżącego brak jest jakichkolwiek przeciwwskazań, sformułowanych przez właściwy uprawniony organ orzeczniczy, co do podjęcia starań i świadczenia pracy przez stronę, co niewątpliwie polepszyłoby jego sytuację materialną i pozwoliłoby na regulowanie ciążących na nim zobowiązań. Ewentualnie, w przypadku znacznego pogorszenia stanu zdrowia skarżący winien podjąć starania w celu zmiany wydanego wobec niego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które potwierdzałoby argumentację strony. Bezspornym pozostaje, że żadne z powyższych działań nie były przez skarżącego podejmowane.
Stwierdzeniu, co do możliwości podjęcia przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia nie przeczy wbrew stanowisku strony, treść przedłożonego do akt sprawy orzeczenia lekarza medycyny pracy z dnia 17 grudnia 2019 r., nr 5082/2019 uznającego J.S. za niezdolnego do podjęcia zatrudnienia w Zakładzie Karnym na stanowisku pracownika gospodarczego. Powyższe orzeczenie podjęte zostało na podstawie art. 43 pkt 2 i art. 229 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 1510) i dotyczyło kwestii istnienia/braku istnienia przeciwwskazań do pracy skarżącego na konkretnie określonym stanowisku, w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie z dnia 2 grudnia 2019 r.
Podkreślenia również wymaga, że zgodnie z przedłożoną przy piśmie procesowym z dnia 25 kwietnia 2023 r. dokumentacją aktualnie, po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności, J.S. decyzją Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 17 września 2023 r. uznany został za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Natomiast jak wynika z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 735) jedną z koniecznych przesłanek warunkujących uzyskanie statusu osoby bezrobotnej stanowi zdolność i gotowość do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy (...). Powyższe pozostaje zatem w kontrze do argumentacji skargi, co do braku jakiejkolwiek możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia.
Wbrew stanowisku skarżącego za umorzeniem przedmiotowych należności nie przemawia zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony, przez który skarżący rozumie "niewątpliwie ogromną pomoc m.in. współczucie, możliwość bezstresowego - przejmującego w starości życia zobowiązanego dłużnika - co wywodzi dobrodziejstwo obywateli w społeczeństwie". Odnosząc się do tak sformułowanego twierdzenia należy wyjaśnić, że w interesie społeczeństwa leży również to, aby dłużnicy alimentacyjny, którzy najpierw nie wywiązywali się z obowiązków wobec własnych dzieci, przerzucając ciężar ich utrzymania na ogół społeczeństwa, spłacali zaciągnięte wobec Państwa długi, choćby miało to nastąpić z uszczerbkiem dla ich sytuacji życiowej. Zgodzić należy się w tym zakresie ze stanowiskiem organu, iż niedomaganie się od skarżącego zwrotu wypłacanych ze środków funduszu, przez ponad 12 letni okres kwot świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej, naruszałoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny Państwa, ale i wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna, czy też zaufanie do organów władzy, a co więcej premiowałoby nieakceptowalne społecznie zachowania.
Reasumując Sąd stwierdza, iż procedujące w sprawie organy administracji działały na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.). Zasadnie uznały, w ramach przyznanych przez ustawodawcę granicach uznania administracyjnego, iż przedstawione przez skarżącego okoliczności nie stanowią okoliczności szczególnych, uzasadniających udzielenie wnioskowanej przez stronę ulgi. W sposób prawidłowy dokonały istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego ustaleń faktycznych i oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.), co pozwoliło na ocenę sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego, który co należy przypomnieć w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji odbywał wieloletnią karę pozbawienia wolności. W następstwie przeprowadzonego postępowania ustaliły, że przywoływana wielokrotnie, zarówno na etapie postępowania administracyjnego, jak i na etapie wniesionej skargi, całkowita niezdolność do podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia przez skarżącego nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, co przedstawiły szczegółowo w motywach podjętych w sprawie decyzji, których uzasadnienie odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
Końcowo należy wskazać, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia zadłużenia nie pozbawia skarżącego możliwości składania kolejnych wniosków w oparciu o art. 30 ust. 2 p.o.u.a. W tym miejscu zauważyć trzeba, że skarżący zwrócił się od razu o udzielenie ulgi w formie najbardziej definitywnej, polegającej na umorzeniu należności. Nie skorzystał w pierwszej kolejności z udzielenia innych ulg w spłacie swoich zobowiązań, o których mowa w art. 30 ust. 2 p.o.u.a., polegających na rozłożeniu na raty, czy odroczeniu terminu płatności zadłużenia.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. W przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 68).
is