II SA/Łd 973/23

II SA/Łd 973/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka /przewodniczący/
Magdalena Sieniuć
Robert Adamczewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1548/24 - Wyrok NSA z 2025-06-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1426
art. 193 ust. 1 pkt. 1, ust. 1a, 2 i 6
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)
Sentencja
Dnia 9 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.), Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 roku sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 sierpnia 2023 roku nr SKO.4115.182.2023 w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa i odmowy uchylenia decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 6 lutego 2023 roku, znak: WPIS.4419.93.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego M.K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
II SA/Łd 973/23
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga M.K. na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 28 sierpnia 2023 r. (znak: SKO.4115.182.2023) utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 6 lutego 2023 r. (znak: WPIS.4419.93.2023) w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Jako podstawę prawną wskazano art. 193 ust. 1 pkt. 1, ust. 1a, 2 i 6 ustawy z 9 czerwca 2011 r . o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1426 z późn. zm.) [dalej: ustawa o wspieraniu rodziny i pieczy zstępczej].
Z akt sprawy wynika, że sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięć organów administracji publicznej oraz sądów administracyjnych. W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1686/20, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 20 maja 2020 r., II SA/Łd 322/20, w sprawie ze skargi M.K. oraz jednocześnie uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 4 lutego 2020 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Łodzi z 19 listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wspomnianego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał organom, iż pismo skarżącego z 3 września 2019 r. zatytułowane jako "Wnioski o uchylenie lub zmianę decyzji" o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej należy potraktować jako złożone w terminie ustawowym wnioski o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z 29 grudnia 2017 r. ustalającą skarżącemu opłatę za pobyt dziecka – N. K. w rodzinie zastępczej w kwocie 30.398,91 zł za okres od 18 lutego 2012 r. do 20 grudnia 2015 r. W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż organ administracji stosownie do treści art. 153 ustawy p.p.s.a. zastosuje się do przedstawionego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego i wznowi postępowanie administracyjne.
Prezydent Miasta Łodzi postanowieniem z 19 lutego 2021 r. wznowił na wniosek skarżącego postępowanie zakończone ostateczną decyzją z 29 grudnia 2017 r. ustalającą opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej.
W wyniku wznowienia postępowania i po jego przeprowadzeniu, organ pierwszej instancji stwierdził, że zaistniała tylko jedna z przesłanek wskazanych we wniosku o wznowienie postępowania strony, a mianowicie przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Z akt sprawy wynika bowiem, iż strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu w sprawie ustalenia opłaty, zakończonym ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z 29 grudnia 2017 r., ponieważ 11 sierpnia 2016 r. skarżący wymeldował się z pobytu stałego i w tym dniu (a więc jeszcze przed wszczęciem postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, co nastąpiło pismem z 20 października 2017r.) wraz z będącym już wówczas pod jej wyłączną opieką synem N.K., opuścił terytorium RP wyjeżdżając do Holandii.
Mając powyższe na względzie Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 15 grudnia 2021 r. orzekł:
1. uchylić decyzję z 29 grudnia 2017 r.;
2. ustalić M.K. opłatę za pobyt w rodzinie zastępczej jego dziecka N.K. w kwocie 30.398,91 zł za okres od 18 lutego 2021r. do 20 grudnia 2015r. oraz zobowiązać M. K. do wniesienia tej opłaty na konto Wydziału Pieczy Instytucjonalnej i Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. w terminie jednego miesiąca od daty otrzymania niniejszej decyzji;
3. zaliczyć na poczet ustalonej powyżej opłaty, wyegzekwowaną już na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W wyniku rozpoznania odwołania skarżącego od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z 28 lutego 2022 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 6 lutego 2023 r. stwierdził, że decyzja z 29 grudnia 2017 r. została wydana z naruszeniem prawa. Ponadto organ I instancji odmówił uchylenia opisanej wyżej decyzji, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania zapadłaby decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył M.K. zarzucając jej naruszenie:
1. art. 151 § 2 k.p.a. przez wydanie błędnej decyzji merytorycznej polegającej na stwierdzeniu wydania kwestionowanej decyzji z naruszeniem prawa i odmowie uchylenia tej decyzji w sytuacji, gdy decyzja ta została już uchylona decyzją organu z 15 grudnia 2021 r., ergo organ w niniejszej sprawie odmówił uchylenia decyzji już uchylonej co jest nielogiczne;
2. art. 6, 7, 8 k.p.a. oraz art. 73 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez wewnętrznie sprzeczne, zasadniczo różne przyjęcie definicji rodzica, polegające na tym, że dla ustalenia możliwości obniżenia odpłatności o uiszczane alimenty organ uznał, że M.K. nie był rodzicem aż do dnia uznania ojcostwa ([...] 2015 r.), zaś dla potrzeb ustalenia przedawnienia oraz dla wyliczenia odpłatności za pobyt uznał, że M.K. był rodzicem od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (od 18 lutego 2012 r.),
3. art. 107 § 3 k.p.a. przez wskazanie w uzasadnieniu decyzji, że kwestionowana decyzja jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym skoro została uchylona,
4. art. 146 § 2 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że w wyniku ponownego rozpoznania sprawy zapadłaby decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej,
5. art. 80 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej w brzmieniu do 19 września 2014 r. w zw. z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przez błędne przyjęcie, że środki przekazywane przez M.K. na utrzymanie małoletniego nie były alimentami w rozumieniu tego przepisu, a w konsekwencji:
6. art. 30 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej przez niepomniejszenie dochodu dziecka zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu do 19 września 2014r.) a w konsekwencji
7. błędne wyliczenie kwoty świadczenia i niezasadne naliczenie odsetek, gdy decyzja nie jest ostateczna,
8. art. 80 w zw. z art. 75 § 2 i 77 k.p.a. - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że piecza zastępcza trwała do 20 grudnia 2015 r. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia czy U. B. była w stanie opiekować się dzieckiem we wskazanym okresie, a nadto pominięcie zeznań świadka U.B. z których wynikało, że M. K. zabierał dziecko na wyjazdy wakacyjne, podczas których w całości finansował utrzymanie dziecka, a w konsekwencji:
9. art. 80 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej przez niezasadne naliczenie opłat za okres od 26 grudnia 2014 r. do 10 grudnia 2015 r. oraz w okresach, gdy M. K. w sposób pełny sprawował opiekę nad dzieckiem, wobec braku ustawowych przesłanek w postaci niewykonywania pieczy zastępczej,
10. art. 194 ust. 2 i 3 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przez nieuwzględnienie możliwości finansowych i majątkowych M. K. z okresu, w którym pobierane były świadczenia,
11. § 5 ust. 1 i 2 uchwały [...] Rady Miejskiej z 29 sierpnia 2012 r. przez jego wadliwe zastosowanie i zobowiązanie strony do wykazania swojej aktualnej sytuacji majątkowej to jest z okresu od 1 listopada 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. podczas gdy właściwym winno być ustalenie sytuacji majątkowej z okresu wydatkowania świadczeń w ramach ustawy, czyli w okresie od 18 lutego 2012 r. do 20 grudnia 2015 r.,
12. art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przez nieuprawnione nadanie mocy wstecznej decyzji ustalającej odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej,
13. art. 70 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa przez jego pominięcie i nieustalenie przedawnienia roszczenia, pominięcie faktu, że opłata za pobyt dziecka ma charakter okresowy - miesięczny, a nie całościowy na zakończenie pieczy.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy.
Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne. W wyniku wznowienia postępowania i po przeprowadzeniu postępowania stwierdził wystąpienie przesłanki wynikające z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym - w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Niewątpliwie, jak wynika z ustaleń organu pierwszej instancji, skarżący wraz z synem będącym już pod jego opieką, wymeldował się z pobytu stałego i jeszcze przed datą wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (pismo z 20 października 2017r.), wyjechał do Holandii (o czym organ nie miał wiedzy wszczynając postępowanie). Bezspornie zatem strona nie brała czynnego udziału w postępowaniu w sprawie ustalenia opłaty za pobyt jej dziecka w rodzinie zastępczej.
Kolegium zgodziło się także z organem pierwszej instancji, iż nie ma podstaw do uznania, że zaistniała przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., dotycząca pojawienia się istotnych dla sprawy, nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów w istniejących w dniu wydania decyzji z 29 grudnia 2017 r. nieznanych organowi, który wydał decyzję, w postaci: sprawowania przez ojca bezpośredniej pieczy nad dzieckiem w okresie wypłaty środków rodzinie zastępczej i ustalenia sytuacji majątkowej dziecka, dla której istotne było łożenie przez ojca na rzecz dziecka miesięcznych alimentów w kwocie około 400 zł. Kolegium zauważyło, że z materiału dowodowego wynika bowiem, iż w dniu wydania kwestionowanej decyzji, organ wydający tę decyzję posiadał wiedzę, że w trakcie pobytu dziecka w okresie od 18 lutego 2021 r. do 20 grudnia 2015 r. w rodzinie zastępczej spokrewnionej u U.B., skarżący uczestniczył w życiu tego dziecka poprzez m.in.: wspólne wakacje, wyjścia do kina, wizyty u lekarza, interesowanie się postępami dziecka w nauce, kupowanie podręczników, odzieży, zabawek, finansowe wsparcie rodziny zastępczej, przekazywanie dobrowolnych środków finansowych na dziecko. W ocenie Kolegium okoliczności te pozostają bez wpływu na postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka strony w rodzinie zastępczej, w związku z czym nie stanowią podstawy do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Kolegium podzieliło zatem w pełni stanowisko organu pierwszej instancji, ponieważ decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z 29 grudnia 2017 r. została wydana z naruszeniem prawa - ale ze względu na to, że w wyniku wznowienia postępowania mogłoby zapaść wyłącznie rozstrzygnięcie odpowiadające w swej istocie decyzji dotychczasowej - uchylenie ww. decyzji z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 k.p.a. - nie może nastąpić.
Następnie Kolegium podniosło, że decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z 29 grudnia 2017 r. ustalająca odpłatność za pobyt dziecka jest decyzją ostateczną i prawomocną , bowiem nie została w wyniku wznowienia postępowania uchylona. Co prawda organ pierwszej instancji w sentencji decyzji z 15 grudnia 2021 r. orzekł o jej uchyleniu, jednak należy mieć na uwadze, iż decyzja ta została na mocy decyzji Kolegium z 28 lutego 2022 r. uchylona w całości i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Kolegium, podobnie jak organ pierwszej instancji, stoi zatem na stanowisku, iż opłata naliczona skarżącemu powyższą decyzją jest wymagalna wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i przyjąć należy, że nie uległa jeszcze przedawnieniu.
W dalszej kolejności Kolegium zauważyło, iż na mocy postanowienia z [...] stycznia 2012 r., [...] Sądu Rejonowego dla Łodzi - [...] w Łodzi N. B. (obecnie: K.), został umieszczony w rodzinie zastępczej u swojej babki U.B.. Z odpisu zupełnego aktu urodzenia z 3 kwietnia 2006 r. wynika, iż na podstawie art. 42 ust. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego wpisano "B." jako nazwisko i nazwisko rodowe ojca i na wniosek matki "M." jako imię ojca - a więc nie zostało formalnie ustalone ojcostwo dla N.B. Dopiero w odpisie zupełnym aktu urodzenia sporządzonym [...] czerwca 2015 r., oznaczenie aktu: [...] w pkt 7 wskazuje się, że "w dniu [...] kwietnia 2015 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. Pan M. – M. K. uznał ojcostwo dziecka, którego dotyczy niniejszy akt.".
Po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium podzieliło pogląd wyrażony przez organ pierwszej instancji, iż decyzja ustalająca stronie opłatę za pobyt w rodzinie zastępczej jej dziecka zawiera także prawidłowo wyliczoną kwotę opłaty, a organ pierwszej instancji właściwie przyjął, iż rodzice dziecka ponoszą tę opłatę od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, zatem jej ustalenie w drodze decyzji administracyjnej, winno mieć miejsce z mocą od dnia faktycznego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Kolegium podzieliło także stanowisko organu pierwszej instancji w kwestii wyliczenia okresu sprawowania pieczy zastępczej przez U.B. nad N.K.. Zdaniem organu z akt sprawy wynika, iż skarżący - zgodnie ze swoim oświadczeniem z 8 stycznia 2016 r. - dopiero od 21 grudnia 2015 r. przejął pełną, faktyczną i bezpośrednią opiekę nad swoim synem. Podkreślenia wymaga również, iż dopiero postanowienie z [...] stycznia 2016 r., [...] Sądu Rejonowego dla Łodzi - [...] (prawomocne od 11 lutego 2016 r.) uregulowało ówczesną sytuację prawną oraz faktyczną N. K. i na jego mocy m.in. zwolniono U.B. z obowiązków w rodziny zastępczej dla tego dziecka i ograniczono władzę rodzicielską jego matce.
Kolegium zaakcentowało, iż organ pierwszej instancji właściwie przyjął, że postępowanie w sprawie wznowienia nie tylko weryfikuje przyczynę wznowienia, ale także obejmuje rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty. Stosownie bowiem do treści art. 149 § 2 k.p.a. organ administracji prowadzi postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Organ prowadzący postępowanie w sprawie wznowienia nie jest więc związany ustaleniami stanu faktycznego i prawnego dokonanymi w postępowaniu, w którym zapadła dotychczasowa decyzja. Organ prowadzący postępowanie winien także uwzględnić stan faktyczny i prawny z daty orzekania we wznowionym postępowaniu oraz wziąć pod uwagę dowody zgromadzone w trakcie prowadzenia postępowania wznowieniowego, ponieważ mogą one mieć istotny wpływ w na rozstrzygnięcie sprawy objętej postępowaniem wznowieniowym. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji zasadnie przyjął także, iż koniecznym jest zbadanie sytuacji materialnej, dochodowej, życiowej, osobistej i rodzinnej strony oraz pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym innych osób, z okresu trzech miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym zostało wznowione postępowanie, bowiem ustalenia te mogłyby stanowić podstawę do stwierdzenia przesłanek do odstąpienia od ustalenia stronie opłaty za pobyt jej dziecka w rodzinie zastępczej zgodnie z art. 194 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W wyniku wezwania skierowanego do skarżącego, organ pierwszej instancji zgromadził materiał dowodowy, który przedstawiła mu strona, mający obrazować wyżej wskazane kwestie. Po jego analizie stwierdził jednak, iż strona nie wskazała, ani należycie nie udokumentowała, osiągniętych przez nią dochodów niezależnie od źródła ich uzyskania, do czego została wezwana. Organ pierwszej instancji stwierdził zatem, iż nie jest w stanie ustalić z przyczyn niezależnych od siebie rzeczywistej sytuacji dochodowej, życiowej oraz osobistej skarżącego i innych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, w szczególności z zakresu wysokości faktycznego dochodu osiągniętego we wskazanym powyżej okresie. Wobec tego organ pierwszej instancji uznał, iż nie ma możliwości stwierdzenia czy strona spełnia przesłankę dotyczącą warunków umożliwiających odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej dziecka osoby zobowiązanej do ponoszenia tej opłaty. Kolegium podzieliło również i ten pogląd organu pierwszej instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.K. zarzucił organowi naruszenie:
1. art. 153 ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przez działanie przez organy obu instancji wbrew związaniu oceną prawną i wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1686/20 nakazał wznowić postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie wobec faktu, iż strona bez swej winy nie brała udziału w postępowaniu, wskazując jednocześnie, że organ nie miał wiedzy o nowych okolicznościach faktycznych wskazanych we wniosku o wznowienie postępowania, gdy ostatecznie organ pierwszej instancji postępowania nie wznowił, a organ drugiej instancji utrzymał decyzję w mocy,
2. art. 146 § 2 k.p.a. przez wadliwe uznanie, że w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść decyzja wyłącznie odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej, gdy:
a) Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu I OSK 1686/20 wyraźnie wskazał, że organ nie miał wiedzy o nowych okolicznościach faktycznych, co musiało skutkować wydaniem decyzji w istocie innej niż dotychczasowa,
b) zebrany w sprawie materiał dowodowy (zeznania opiekuna - babki, dowody wpłat), nieznany na etapie wydawania decyzji pierwotnej wskazuje na konieczność zaliczenia wydatków ojca jako środków uzyskiwanych przez dziecko, oraz okresów, w których sprawował wyłączną opiekę co w konsekwencji ma wpływ na wymiar przyznanego nieletniemu świadczenia, a dalej na wymiar decyzji określającej obowiązek zwrotu,
c) upłynął czas do wydania decyzji i uprawnienie organu do obciążenia ojca obowiązkiem zwrotu wygasło, co winno skutkować umorzeniem postępowania,
3. art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej przez nieuprawnione nadanie mocy wstecznej decyzji ustalającej odpłatność za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, w tym za okres przedawniony,
4. art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 194 ust 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej w brzmieniu do 19 września 2014 r. przez jego nieuwzględnienie i niezasadne pominiecie zarzutu przedawnienia, gdy termin 5 lat winien być liczony od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, co trwało do grudnia 2015 r., a co oznacza, że termin przedawnienia upłynąłby z końcem 2020 r. a w konsekwencji
5. art. 156 § 1 pkt 5 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie faktu, iż decyzja, która może zostać wydana, z uwagi na przedawnienie jest niewykonalna, a niewykonalność ma charakter trwały, co winno skutkować umorzeniem postępowania, a co nie nastąpiło,
6. art. 80 k.p.a. przez wadliwą, dowolną ocenę dowodów polegającą na błędnym przyjęciu, w ślad za organem pierwszej instancji, że
a), w związku z art. 80 ust 3 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej w brzmieniu do 19 września 2014 r. w zw. z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego że ustalona kwota zwrotu jest prawidłowa, pomimo faktu, iż skarżący- ojciec dziecka przeznaczał środki na jego utrzymanie, a których organ wbrew ustawie nie zaliczył do jego dochodu błędnie uznając, iż nie są to alimenty,
b) ustalony okres sprawowania opieki jest prawidłowy, gdy z zebranych dokumentów (zeznania babki) wynika, że ojciec zabierał dziecko wielokrotnie na wakacje, ergo w tym okresie sprawował stałą i wyłączną opiekę, nadto, że babka przebywała w szpitalu i w tym okresie ojciec sprawował wyłączną opiekę, co miało wpływ na wysokość przyznanego świadczenia, ergo możliwość żądania Jego zwrotu, a w konsekwencji,
c) błędne wyliczenie kwoty świadczenia
7. art. 6, 7, 8 k.p.a. oraz art. 128 i art. 73 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez wewnętrznie sprzeczne, zasadniczo różne przyjęcie definicji rodzica, polegające na tym, że dla ustalenia możliwości obniżenia odpłatności o uiszczane alimenty organ uznał, że M.K. nie był rodzicem aż do dnia uznania ojcostwa (4 marca 2015 r.), zaś dla potrzeb ustalenia przedawnienia oraz dla wyliczenia odpłatności za pobyt uznał, że M.K. był rodzicem od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (od 18 lutego 2012 r.),
8. art. 80 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej przez niepomniejszenie dochodu dziecka zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu do 19 września 2014 r.) a w konsekwencji:
9. art. 80 w zw. z art. 75 § 2 i 77 k.p.a. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że piecza zastępcza trwała do 20 grudnia 2015 r. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w kierunku ustalenia czy U. B. była w stanie opiekować się dzieckiem we wskazanym okresie, skoro jednocześnie przebywała w szpitalu, a nadto pominięcie zeznań świadka U. B., z których wynikało, że M. K. zabierał dziecko na wyjazdy wakacyjne, podczas których w całości finansował utrzymanie dziecka, a w konsekwencji
10. art. 80 pkt 1 ustawy o pieczy zastępczej przez niezasadne naliczenie opłat za okres od 26 grudnia 2014 r. do 10 grudnia 2015 r. oraz w okresach, gdy M. K. w sposób pełny sprawował opiekę nad dzieckiem, wobec braku ustawowych przesłanek w postaci niewykonywania pieczy zastępczej,
11. art. 194 ust. 2 i 3 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przez nieuwzględnienie możliwości finansowych i majątkowych M. K. z okresu, w którym pobierane były świadczenia,
12. § 5 ust. 1 i 2 uchwały [...] Rady Miejskiej z 29 sierpnia 2012 r. przez jego wadliwe zastosowanie i zobowiązanie strony do wykazania swojej aktualnej sytuacji majątkowej to jest z okresu od 01.11.2020 do 31.01.2021 gdy właściwym winno być ustalenie sytuacji majątkowej z okresu wydatkowania świadczeń w ramach ustawy czyli w okresie od 18.02.2012 do 20.12.2015 r.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzji ją poprzedzającej z uwagi na art. 156 § 1 pkt 2 lub 5 k.p.a. ewentualnie uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzji ją poprzedzającej oraz przyznanie skarżącemu kosztów postępowania w tym zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi pełnomocnik skarżącego popierał skargę i wnioski w niej zawarte.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).
Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji przypomnieć należy, że wydana ona została w jednym z nadzwyczajnych postępowań przewidzianych przepisami k.p.a., tj. w postępowaniu wznowieniowym. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w której ją wydano, było dotknięte jedną z wad przewidzianych w art. 145 § 1 k.p.a. Postanowienie o wznowieniu postępowania otwiera drogę do ponownego rozpatrzenia przez właściwy organ sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Organ bada przy tym, czy przyczyna wznowienia nie wpłynęła na treść decyzji. Postępowanie w sprawie wznowienia postępowania kończy się wydaniem jednej z decyzji wymienionych w art. 151 § 1 i 2 k.p.a.
Należy także zauważyć, że w myśl art. 151 § 2 k.p.a., który stanowił podstawę wydania zaskarżonej decyzji, w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Zgodnie natomiast z art. 146 § 2 k.p.a., który również stanowił postawę wydania zaskarżonej decyzji, nie uchyla się decyzji także w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej.
Odmowa uchylenia decyzji po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego może nastąpić tylko wówczas, gdy organ stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia. Odmowa uchylenia decyzji, orzeczona z powołaniem się na art. 146 § 2 k.p.a., wymaga przekonującego wykazania, że w sprawie mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swojej istocie decyzji dotychczasowej.
W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że w niniejszej sprawie ziściła się przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Niewątpliwie bowiem skarżący bez własnej winy nie brał działu w postępowaniu zakończonym decyzją z 29 grudnia 2017 r. Co do tych okoliczności Sąd, rozpoznający niniejszą sprawę, związany jest ustaleniami Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1686/20 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 20 maja 2020 r., II SA/Łd 322/20 w sprawie ze skargi M.K. oraz jednocześnie uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 4 lutego 2020 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Łodzi z 19 listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. W uzasadnieniu wspomnianego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał organom, iż pismo skarżącego z 3 września 2019 r. zatytułowane jako "Wnioski o uchylenie lub zmianę decyzji" o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej należy potraktować jako złożone w terminie ustawowym wnioski o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Łodzi z 29 grudnia 2017 r. ustalającą skarżącemu opłatę za pobyt dziecka – N. K. w rodzinie zastępczej w kwocie 30.398,91 zł za okres od 18 lutego 2012 r. do 20 grudnia 2015 r. W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż organ administracji stosownie do treści art. 153 ustawy p.p.s.a. zastosuje się do przedstawionego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego i wznowi postępowanie administracyjne.
Tę przyczynę wznowienia organ prawidłowo ustalił i wyjaśnił w toku postępowania. Ustalenia te obligowały organ do przeprowadzenia postępowania co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, o czym stanowi art. 149 § 2 k.p.a.
Należy przy tym podkreślić, że wszczęcie postępowania w trybie wznowienia rozpoczyna nowe postępowanie administracyjne w stosunku do postępowania zwykłego, a zatem w odniesieniu do przepisów prawa materialnego zasadą jest powrót sprawy do odpowiedniego stadium postępowania zwykłego (zob. przykładowo: M. Jaśkowska, A. Wróbel w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2011 wydanie 4, str. 892). Dopiero przeprowadzenie takiego postępowania, a więc prawidłowe ustalenie stanu faktycznego pozwala na stwierdzenie, że mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Tego rodzaju rozstrzygnięcie jest dopuszczalne wówczas, gdy wszystkie okoliczności sprawy ustalone na podstawie całokształtu materiału dowodowego przemawiają za tym, że nie ma żadnych podstaw do wydania innej decyzji niż dotychczasowa (zob.: M. Jaśkowska, A. Wróbel, tamże, s. 869).
Powyższe rozważania muszą prowadzić do wniosku, że w uzasadnieniu decyzji wydawanej na podstawie art. 146 § 2 k.p.a. należy wykazać, że wadliwość procesowa nie wpłynęła na prawidłowe zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, a zatem że decyzja dotychczasowa posiada jedynie wadliwości formalne, natomiast w całości pozbawiona była wadliwości materialnej. Oznacza to konieczność przeprowadzenia w całości postępowania, ograniczonego jedynie tożsamością sprawy, w zakresie przepisów materialnych mających zastosowanie w sprawie.
W ocenie Sądu w toku ponownego rozpoznawania sprawy organ dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, które znalazły zastosowanie w wydanej w wyniku wznowienia decyzji, tj. przepisów ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1426 z późn. zm.) [dalej: ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej]. Naruszenie to istotnie rzutowało na wynik sprawy, co uzasadniało wyeliminowanie zaskarżonych rozstrzygnięć z obrotu prawnego.
Wyjaśnić zatem należy, iż materialnoprawną podstawę decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania stanowiły przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Zgodnie z art. 193 ust. 1 tej ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości:
1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka;
2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.
Stosownie do treści art. 193 ust. 1a ustawy opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2 ww. ustawy). Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 ww. ustawy).
W myśl art. 194 ust. 1 ww. ustawy opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym.
Jeżeli zmianie uległy okoliczności mające wpływ na wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1, w szczególności zmianie uległa wysokość przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, albo średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, starosta może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną dotyczącą tej opłaty (art. 194 ust. 1a ustawy).
Stosownie do art. 194 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1, określa w drodze uchwały rada powiatu. Jednocześnie starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając powyższą uchwałę, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia tej opłaty (art. 194 ust. 3).
Konstrukcja powołanych przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej uzasadnia stwierdzenie, że ustalenie opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, o jakim mowa w art. 194 ust. 1 ustawy, powinno nastąpić w innej decyzji niż rozstrzygnięcie dotyczące odstąpienia od ustalenia tej opłaty, określone w art. 194 ust. 3. Należy w tym zakresie podzielić stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych, że decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej stanowi rozstrzygnięcie odrębnej sprawy administracyjnej w stosunku do sprawy dotyczącej odstąpienia od ustalenia opłaty, w której organ jest zobowiązany wydać odrębną decyzję. Ponoszenie przez rodziców opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 - zapada w postaci decyzji ustalającej, co wynika z art. 194 ust. 1, natomiast decyzja odstępująca od ustalenia opłaty jest decyzją uznaniową - art. 194 ust. 3. Obie materie zatem ustawodawca jednoznacznie rozgraniczył. W postępowaniach zmierzających do rozstrzygnięcia każdej z tych spraw badane są inne przesłanki materialnoprawne wynikające z odrębnych podstaw (w tym szczegółowe warunki odstąpienia od ustalenia opłaty określają rady powiatów w drodze uchwał podejmowanych na podstawie art. 194 ust. 2 ustawy). Inny jest też cel obydwu rodzajów decyzji i każda z nich podlega odrębnemu zaskarżeniu.
Postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty musi zostać poprzedzone postępowaniem w przedmiocie odstąpienia. Od wyniku postępowania w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty może zależeć dalszy przebieg postępowania w sprawie ustalenia opłaty. W sytuacji bowiem uznania przez organ, że należy uwzględnić wniosek o odstąpienie, w ogóle nie zachodzi potrzeba wydania kolejnej decyzji, tj. decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Odstępowanie od ustalania opłaty po jej ustaleniu lub jednocześnie z jej ustaleniem nie znajduje racjonalnego i logicznego uzasadnienia. W sytuacji, gdy prawodawca wskazuje na przesłanki odstąpienia od ustalenia opłaty, zbadanie tych przesłanek w określonym stanie faktycznym musi nastąpić przed ustalaniem opłaty, zwłaszcza że z treści art. 194 ust. 3 powoływanej ustawy wynika, że odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić również z urzędu. Wydanie decyzji w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty powoduje, że do czasu uzyskania przez tę decyzję waloru ostateczności, nie może być rozstrzygana sprawa ustalenia tej opłaty. Ustalanie opłaty w sytuacji odstąpienia od jej ustalania jest bezprzedmiotowe, a bezprzedmiotowość tę powoduje jedynie ostateczne zakończenie sprawy odstąpienia od ustalenia opłaty decyzją o odstąpieniu od ustalenia opłaty (por. wyroki NSA z 14 czerwca 2017 r., I OSK 2370/15; z 14 lutego 2017 r., I OSK 2171/16; z 14 lipca 2016 r., I OSK 3078/14; z 24 lutego 2021 r., I OSK 2349/20; z 10 listopada 2023 r., I OSK 2369/21). Powyższego stanowiska nie podważa fakt zgłoszenia wniosku już w toku postępowania o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, skoro rozstrzyganie o odstąpieniu od ustalenia opłaty może nastąpić także z urzędu, gdy organ w trakcie postępowania o ustalenie opłaty dojdzie do przekonania, że występują przesłanki uzasadniające odstąpienie od jej ustalenia. Tylko odmowa odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzić będzie obowiązek jej ustalenia w trybie art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zstępczej. Ustalenie owej opłaty może natomiast stanowić podstawę dla pozostałych rozstrzygnięć, o których mowa w art. 194 ust. 3 powoływanej ustawy, tj. umorzenia opłaty w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu jej płatności lub rozłożenia na raty.
Ponadto z unormowań procedury administracyjnej jednoznacznie wynika, że jedną indywidualną sprawę administracyjną załatwia się jedną decyzją (art. 1 pkt 1, art. 61, art. 66 § 1, art. 104 k.p.a.). Zatem zasadne jest stwierdzenie, że obie wskazane wyżej sprawy (ustalenie opłaty i odstąpienie od jej ustalenia) powinny być przedmiotem odrębnych postępowań i decyzji, albowiem przepisy procesowe nie pozwalają na ich łączne rozpatrzenie w jednym akcie. Wydanie decyzji w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty powoduje, że do czasu uzyskania przez tę decyzję waloru ostateczności nie może być rozstrzygana sprawa ustalenia tej opłaty (por. np. wyrok WSA w Krakowie z 9 września 2014 r., III SA/Kr 410/14; wyrok WSA w Opolu z 31 sierpnia 2013 r., II SA/Op 277/13).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że nieprawidłowo organy prowadziły w niniejszej sprawie jedno łączne postępowanie dotyczące zarówno kwestii ustalenia opłaty jak i odstąpienia od jej ustalenia. Wskazać bowiem należy, iż treść odwołania skarżącego i wskazanie na jego trudną sytuację majątkową, winny skutkować konkluzją organów, że skarżący wnosi o nieobciążanie go opłatą, której ze względu na swoją sytuację nie jest w stanie uiścić. Obligowało to zatem organy do podjęcia próby odkodowania intencji strony i ustalenia jej sytuacji majątkowej, dochodowej i osobistej. Ewentualne wątpliwości co do treści wniosku skarżącego w kwestii odstąpienia od ustalenia opłaty winny być wyjaśnione przed wydaniem decyzji. Wątpliwości te nie miały zresztą decydującego znaczenia, albowiem jak już wyżej wskazano, postępowanie w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty organ może wszcząć również z urzędu.
Reasumując raz jeszcze zatem należy skonstatować, że konstrukcja powołanych powyżej przepisów uzasadnia stwierdzenie, że ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej powinno nastąpić w innej decyzji, niż rozstrzygnięcie dotyczące odstąpienia od ustalenia tej opłaty. W postępowaniach zmierzających do rozstrzygnięcia każdej z tych spraw badane są inne przesłanki materialnoprawne wynikające z odrębnych podstaw. Odstąpienie od ustalenia opłaty z istoty rzeczy musi poprzedzać jej ustalenie. Ustawodawca wskazuje bowiem nie na odstąpienie od pobrania opłaty, lecz od jej ustalania. Odstępowanie od ustalania opłaty po jej ustaleniu lub jednocześnie z jej ustaleniem nie znajduje zatem racjonalnego i logicznego uzasadnienia.
Mając powyższe na uwadze już tylko z tego względu wskazać należy, że organy dopuściły się naruszenia art. 194 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez błędną wykładnię tych przepisów.
Dalej Sąd pragnie podnieść, iż ustawa o wspieraniu rodziny i pieczy zstępczej w treści art. 193 ust. 2 w sposób jednoznaczny przesądziła o konstrukcji solidarnej odpowiedzialności obojga rodziców za opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1. Wymaga ona zatem, aby postępowanie dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej było przeprowadzone z udziałem wszystkich, których ono dotyczy, tj. obojga rodziców. Organ zobowiązany jest zatem wszcząć i prowadzić postępowanie administracyjne dotyczące ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej względem obydwojga rodziców. W świetle art. 193 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zstępczej, za ponoszenie opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice odpowiadają bowiem solidarnie. Konsekwencją procesową powyższego uregulowania jest to, że stroną postępowania dotyczącego ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej co do zasady są rodzice dziecka, a decyzja administracyjna wydana w powyższej kwestii winna regulować prawa i obowiązki obojga rodziców. Współudział rodziców w takim postępowaniu oparty jest na tzw. współuczestnictwie materialnym. Wszczęcie postępowania i jego prowadzenie winno nastąpić w odniesieniu do obojga rodziców, do nich obojga winno być zatem również skierowane rozstrzygnięcie (por. przykładowo wyroki NSA z 14 lipca 2016 r., I OSK 2943/14; z 19 czerwca 2019 r., I OSK 2323/17; WSA w Krakowie z 27 marca 2014 r., III SA/Kr 1464/13; WSA w Szczecinie z 2 marca 2017 r., II SA/Sz 1024/16; WSA we Wrocławiu z 23 lutego 2017 r., IV SA/Wr 461/16).
Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpatrywanej sprawy po pierwsze uznać należało, że decyzje odnośnie do ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej skierowane powinny być do obojga rodziców, jako osób solidarnie zobowiązanych do jej uiszczenia.
Tak istotna kwestia w niniejszej sprawie umknęła jednak zarówno organom, jaki i pełnomocnikowi strony, który takowego zarzutu nie sformułował w ramach wniesionej do tutejszego sądu skargi. Raz jeszcze zatem należy podnieść, iż z art. 193 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zstępczej wynika, że opłatę rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, rodzice odpowiadają solidarnie. Takie brzmienie przepisu obowiązywało już w 2017, jak i obowiązuje również obecnie. Tymczasem w 2017 roku organ I instancji odrębnie wydał decyzje skierowane do matki i osobno do ojca dziecka, każdego zobowiązując do opłaty 660 zł miesięcznie. W dniu 8 grudnia 2017 r. wydana została decyzja o znaku WWRPZ.4419.1391.2017 skierowana do E.B. mocą, której zmieniono uprzednią decyzję z 25 czerwca 2015 r. ustalającą opłatę matki dziecka za pobyt w rodzinie zastępczej N.K. (poprzednio B.) w kwocie 660 zł. Natomiast w dniu 29 grudnia 2017 r. wydana została decyzja o numerze WWRPZ.4419.1496.2017 kierowana do M.K. – ojca dziecka (N.K.) również ustalająca opłatę za pobyt tego dziecka w rodzinie zstępczej i również określona na kwotę 660 zł. W jednej jak i drugiej decyzji organ wprost powoływał się na przepis art. 193 ust. 1 i ust. 2, a zatem stanowiący o solidarnej odpowiedzialności rodziców. W decyzji kierowanej do ojca dziecka organ wręcz wprost stwierdza "(...) zatem zgodnie ze wskazanym powyżej przepisem i zgodnie z istotą zobowiązania solidarnego Strona winna ponosić opłatę w wysokości 660 zł miesięcznie".
W praktyce zatem doszło do wydania dwóch równoległych decyzji, osobno w stosunku do każdego rodzica, zobowiązujących ich do wnoszenia opłaty po 660 zł za każdy miesiąc pozostawania dziecka w rodzinie zastępczej. Tym samym nie sposób zgodzić się z twierdzeniem Kolegium, iż kwota opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej została prawidłowo obliczona (tak skonstatowało Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na stronie 8).
Wskazana powyżej okoliczność stanowi wadę decyzji, która uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Doszło bowiem w tym przypadku do naruszenia art. 28 k.p.a. i art. 193 ust. 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zstępczej. Skoro bowiem oboje rodzice dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej w świetle art. 193 ust. 2 solidarnie ponoszą opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, to oboje winni być uczestnikami postępowania w przedmiocie ustalenia tej odpłatności, a postępowanie powinno toczyć się z udziałem ich obojga i oboje winni być adresatami decyzji. Konstrukcja solidarnej odpowiedzialności przyjęta w art. 193 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zstępczej wymaga bowiem - jak to zostało już wskazane powyżej - aby postępowanie dotyczące określenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej było prowadzone z udziałem wszystkich osób, których obowiązku ono dotyczy, a zatem obojga rodziców (art. 28 k.p.a.). W konsekwencji zarówno ustalenie jak i zmiana opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na gruncie art. 193 ust. 1-2 ustawy stanowi jedną sprawę administracyjną w rozumieniu przepisów k.p.a., kończącą się wydaniem jednej decyzji, której stronami wini być oboje rodzice.
W ocenie Sądu organ odwoławczy naruszył także normę art. 15 k.p.a. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uznało, że organ I instancji w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające i prawidłowo zastosował przepisy prawa. W końcowej części uzasadnienia decyzji Kolegium w sposób bardzo ogólny stwierdza, że okoliczności wskazywane przez pełnomocnika w odwołaniu zostały już wyczerpujące wyjaśnione przez organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji i pozostają bez wpływu na wydane w sprawie rozstrzygnięcie, zatem Kolegium nie widzi podstaw do ponownego szczegółowego odnoszenia się do tych kwestii.
Tymczasem art. 15 k.p.a. stanowi, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Tym samym organ odwoławczy nie może ograniczyć się jedynie do kontroli zaskarżonej decyzji. Zadaniem organu II instancji jest bowiem ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy niejako "od nowa" w jej całokształcie, co oznacza, że ma on obowiązek rozpatrzyć wszystkie żądania i argumenty strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji (por. wyroki m.in. wyroki NSA: z 19 kwietnia 2012 r., II OSK 190/11, z 21 lutego 2012 r., II OSK 2720/11).
W myśl art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.
W niniejszej sprawie ponadto mając na uwadze treść odwołania i wskazanie przez skarżącego na swoją trudną sytuację majątkową wskazuje, że skarżący wnosi o nieobciążanie go opłatą. Organ odwoławczy winien zatem podjąć próbę ustalenia sytuacji majątkowej, dochodowej i osobistej strony. Organ nie przedsięwziął żadnych czynności w tym kierunku. Należało podjąć przynajmniej próbę ponownego ustalenia sytuacji materialnej skarżącego, realizując zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, i zwrócić się do strony o przedstawienie swojej sytuacji majątkowej, dając mu tym samym możliwość uzyskania decyzji o odstąpieniu od ustalenia opłaty.
Pamiętać w tym względzie należy, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a ponadto prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy tym zasadom nie sprostały i doszło do naruszenia art. 7, art. 8 i art. 15 k.p.a.
Z tych też względów, wobec wskazanych wyżej okoliczności konieczne okazało się wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Odnosząc się natomiast do kolejnych zarzutów skargi stwierdzić należy co następuje:
Za zupełnie niezrozumiały Sąd uznał zarzut naruszenia art. 153 ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niewykonania przez organy obu instancji wytycznych wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1686/20, skoro w rzeczywistości organy wznowiły postępowanie. Miało to miejsce poprzez wydanie przez Prezydenta Miasta Łodzi postanowienia z 19 lutego 2021 r. (znak: WWPZ,430.123.2021).
Odnośnie zarzutu przedawnienia i mocy wstecznej decyzji, zdaniem tutejszego Sądu, u podstaw tego zarzutu legły błędne założenia autora skargi. Nie można bowiem przyjmować, że decyzja nakładająca obowiązek opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala tę opłatę wyłącznie na przyszłość, a nie za faktyczny pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Autor skargi zdaje się pomijać brzmienie art. 193 ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zstępczej, który jednoznacznie stanowi, iż opłatę, o której mowa w ust. 1 (opłata za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej), rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.
Zatem zasadne jest stanowisko zajęte przez organy, że dokonując wykładni art. 193 ust. 1 i art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zstępczej nie jest możliwe przyjęcie, że decyzja nakładająca obowiązek opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala tę opłatę wyłącznie na przyszłość, a nie za faktyczny pobyt dziecka w placówce, gdyż niweczyłoby to w istocie możliwość nałożenia opłaty za okres, w którym dziecko przebywa w pieczy zastępczej i za który zostały poniesione wydatki na jego utrzymanie.
Punkt wyjścia do rozważań w tym zakresie stanowić musi art. 193 ust. 1 pkt 2 powoływanej ustawy, zgodnie z którym za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w takiej placówce. Jak z kolei wynika z art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zstępczej opłatę tę ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Analiza przepisu nie daje podstaw do przyjęcia, że nakazuje on wydanie decyzji o ustaleniu opłaty przed umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej. Z jego treści wynika bowiem jedynie, że do wydania decyzji w tym zakresie jest uprawniony starosta, którego właściwość miejscowa zdeterminowana jest miejscem zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Nie do przyjęcia jest zatem pogląd, że rodzice dziecka nie ponoszą odpłatności za jego pobyt w pieczy zastępczej, jeśli opłata nie zostanie ustalona przed umieszczeniem dziecka w placówce czy też za okres przed wydaniem decyzji. W ocenie Sądu dopuszczalne jest zatem ustalanie "wsteczne" takiej opłaty, tym samym wadliwie przyjmuje skarżący, że ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić wyłącznie "na przyszłość", tj. na okresy przypadające po wydaniu decyzji w tym przedmiocie.
Podkreślić należy, że ustawą z 25 lipca 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 1188) dodano do wzmiankowanej ustawy przepis art. 193 ust. 1a, który stanowi, że opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Ustawa ta weszła w życie 19 września 2014 r. Z uwagi na to, że w ustawie zmieniającej w omawianej kwestii brak jest przepisów przejściowych, to zgodnie z zasadą bezpośredniego działania nowego prawa, od chwili wejścia w życie nowych norm (od 19 września 2014 r.) należy je stosować do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń czy stanów rzeczy danego rodzaju, zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały wcześniej, przed wejściem w życie nowych przepisów. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy dodany art. 193 ust. 1a ma charakter doprecyzowujący istniejący stan prawny.
Niezależnie jednak od obowiązującego od 19 września 2014 r. przepisu ust. 1a art. 193 ustawy, treść normatywna wynikająca z zestawienia przepisów ustawy z 9 czerwca 2011 r. obowiązujących przed dniem wejścia w życie nowelizacji z 25 lipca 2014 r. pozwala na stwierdzenie, że również przed 19 września 2014 r. decyzje ustalające wysokość opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej działały (wywoływały skutki prawne) z mocą wsteczną (ex tunc). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni zgadza się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z 21 lutego 2018 r., I OSK 672/16, zgodnie z którym dokonana ustawą z 25 lipca 2014 r. nowelizacja w zakresie zmiany art. 193 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zstępczej poprzez dodanie ust. 1a nie spowodowała zmiany normatywnej w odniesieniu do skuteczności temporalnej decyzji administracyjnej konkretyzującej ustawowy obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Nowelizacja w tym zakresie miała charakter konfirmujący, usuwając wątpliwości interpretacyjne niektórych organów stosowania prawa co do możliwości konkretyzacji obowiązku ponoszenia opłat z mocą wsteczną. Tak należy również rozumieć zawarte w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej (Sejm RP VII kadencji, nr druku: 2532) stwierdzenie, że dodawany do art. 193 ust. 1a stanowi "zmianę doprecyzowującą". Jakkolwiek zmiany prawa powinny nieść za sobą elementy "nowości normatywnej", to jednak nie można wykluczyć zmian mających znaczenie jedynie interpretacyjne, co jest zgodne z konstrukcją oficjalnej prawodawczej wykładni autentycznej. Prawodawca może bowiem nie tylko modyfikować, lecz także interpretować w przepisach prawnych ustanowione już regulacje. Jeżeli więc analizowana nowelizacja art. 193 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zstępczej nie wprowadziła modyfikacji w zakresie zasięgu czasowego skutków prawnych polegających na konkretyzacji obowiązku rodziców do ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, to tym samym odpada możliwość kwalifikowania powyższej nowelizacji jako zmiany normatywnej o retroaktywnym charakterze. Zasadność powyższej konstatacji potwierdza dobitnie zestawienie obowiązujących przed dniem wejścia w życie art. 193 ust. 1a ustawy przepisów, które łącznie stanowią podstawę do rekonstrukcji treści normatywnej podlegającej konkretyzacji w decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że decyzja administracyjna wydawana na podstawie art. 194 ust. 1 ustawy ustala i konkretyzuje wynikający z art. 193 ust. 1 obowiązek rodziców w zakresie ponoszenia opłat co do miesięcznej wysokości oraz okresu jej obowiązywania. Przepis art. 193 ust. 1 ustawy w części wprowadzającej wyznacza czasowy zakres ustawowego obowiązku ciążącego na rodzicach dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Z treści fragmentu powyższego przepisu ("Za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę (...)") wynika, że zakres temporalny obowiązku rodziców rozciąga się na cały okres trwania pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Od momentu umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej do momentu zakończenia wykonywania pieczy zastępczej trwa ciążący na rodzicach obowiązek ponoszenia opłat za pobyt dziecka w określonej formie systemu pieczy zastępczej. Jeżeli zatem okres pobytu rozpoczyna się z momentem umieszczenia w pieczy zastępczej (zob. art. 35 ust. 1, art. 36 ust. 1, art. 49), to należy uznać, że spoczywający na rodzicach, wyrażony w art. 193 ust. 1 in principio ustawy obowiązek ponoszenia opłat za cały okres pobytu trwa od momentu faktycznego umieszczenia dziecka w określonej formie pieczy zastępczej. W konsekwencji wydawana na podstawie art. 194 ust. 1 w zw. z art. 193 ust. 1 ustawy decyzja ustalająca wysokość opłaty jest w zakresie wyznaczenia okresu trwania obowiązku ponoszenia opłaty skuteczna z mocą ex tunc, albowiem zakres czasowy tego obowiązku zostaje powiązany z momentem umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, a nie z momentem doręczenia (ogłoszenia) decyzji ustalającej. Taka konstrukcja normatywna skuteczności temporalnej decyzji ustalającej jest następstwem treści art. 193 ust. 1 in principio ustawy.
Jako nieuzasadniony uznał także Sąd zarzut naruszenia art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu i rodziny i systemie pieczy zastępczej. Przede wszystkim stwierdzić w tym miejscu należy, iż przepisy powoływanej ustawy nie określają terminu przedawnienia należności z tytułu nieponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Należności te ustala się w drodze decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu i rodziny i pieczy zastępczej, która to decyzja ustala i konkretyzuje wynikający z art. 193 ust. 1 i 1a obowiązek rodziców w zakresie ponoszenia opłaty za pobyt ich dziecka w pieczy zastępczej co do miesięcznej wysokości oraz okresu jej obowiązywania. W konsekwencji zgodzić się należy z organem I instancji, że należności te zalicza się do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, stanowiących dochody pobierane przez samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Do należności tych zastosowanie będzie mieć zatem 5-letni termin przedawnienia wynikający z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, liczony od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. Przy czym termin płatności należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej zawsze jest wskazany w decyzji ustalającej taką opłatę.
W realiach niniejszej sprawy w decyzji ustalającej stronie opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zstępczej zobowiązano stronę do wniesienia tej opłaty w terminie jednego miesiąca od daty otrzymania ww. decyzji. Z akt sprawy wynika natomiast, że doręczenie stronie wskazanej decyzji nastąpiło 31 stycznia 2018 roku. W związku z powyższym określony w decyzji miesięczny termin do wniesienia ustalonej opłaty za pobyt w rodzinie zstępczej dziecka biegł od 1 lutego 2018 roku, a więc termin płatności tej opłaty upływał w 2018 roku. Biorą powyższe pod uwagę 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu ustalonej opłaty rozpoczął bieg od 01.01.2019 roku, licząc od końca 2018 roku, w którym upłynął termin płatności tej opłaty określony ww. decyzji, i ostatecznie upływa w dniu 31.12.2023 roku, czyli z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności tej opłaty, tj. od końca 2018 roku.
Uwzględniając jednak stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarte w wyroku z 15 grudnia 2020 roku, I OSK 1686/20, zgodnie z którym strona 29 sierpnia 2019 roku dowiedziała się o decyzji z 29.12.2017 roku i zawartym w niej rozstrzygnięciu, datę 29.08.2019 roku należy uznać za dzień, w którym ww. decyzja została faktycznie stronie doręczona. Wobec powyższego wskazany w tej decyzji miesięczny termin do wniesienia ustalonej opłaty za pobyt w rodzinie zstępczej biegł od 30.08.2019 roku, a więc termin płatności upływał w 2019 roku, w związku z czym 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu ustalonej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rozpoczął bieg 01.01.2020 roku, licząc od końca 2019 roku, w którym upłynął termin płatności tej opłaty określony ww. decyzji i ostatecznie upływa 31.12.2024 roku, czyli z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności tej opłaty, tj. od końca 2019 roku. Zatem stwierdzić należy, iż ustalona stronie opłata za pobyt w rodzinie zstępczej nie uległa jeszcze przedawnieniu.
Również za nieznajdujące uzasadnienia uznał Sąd zarzuty naruszenia przepisów procedury administracyjnej, pod postacią naruszenia art. 80 w zw. z art. 75 § 2 i art. 77 k.p.a., w zakresie w jakim – zdaniem skarżącego – organ nieprawidłowo ustalił okres pozostawania przez dziecko w ramach rodziny zastępczej. W szczególności skarżący wskazywał w tym zakresie na błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż piecza zastępcza trwała do 20 grudnia 2015 r.
Zgodzić się należy z organami, że ze zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, że skarżący od 26.12.2014 roku przejął pełną, faktyczną, bezpośrednią i osobistą opiekę na swoim synem N.K. przebywającym wówczas w rodzinie zastępczej spokrewnionej w osobie U.B.. Również skarżący w żaden sposób nie udokumentował tego faktu. W tym zakresie skarżący nie wskazuje na żadne konkretne, potwierdzone fakty czy argumenty. Opiera swoje tezy na ogólnych stwierdzeniach wskazujących, że zabierał dziecko nie tylko na jednodniowe wycieczki, ale również wielodniowe wyjazdy, np. wakacyjne.
W ocenie Sądu, postawiony przez skarżącego zarzut nieprawidłowego nałożenia opłaty za okres od 26 grudnia 2014 do 10 grudnia 2015 roku jest całkowicie chybiony już tylko z tego powodu, iż sam skarżący w oświadczeniu z 8 stycznia 2016 wskazał, że przejął opiekę nad synem od 20 grudnia 2015 r. Tak więc wbrew temu co zarzuca w skardze w swoim wcześniejszym oświadczeniu przeczy tym ustaleniom. Podobnie stwierdzić należy, iż chybiony jest zarzut, co podnosił skarżący, iż wątpliwe jest czy w trakcie 2015 roku jego syn faktycznie przebywał pod opieką babki, skoro z przedstawionych organowi przez skarżącego wpłat wynika bezspornie, że przez cały 2015 rok skarżący wpłacał na konto U.B. (babki stanowiącej rodzinę zastępczą) kwoty pieniężne na utrzymanie syna (ostatnia wpłata nosi datę 7 grudnia 2015). Już tylko z tych wskazanych faktów wnosić należy, iż syn skarżącego do 20 grudnia 2015 przebywał w rodzinie zastępczej.
Wskazać ponadto należy, iż nie ulega wątpliwości, że świadczenia i dodatki przewidziane postanowieniami ustawy o wspieraniu i rodziny i systemie pieczy zastępczej, a przysługujące rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, ustalane są co do zasady na okres pobytu dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednoznacznie przyjmuje się, że pomoc publiczna dla rodziny zastępczej jest zasadą, a jej brak wyjątkiem. Z momentem umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej materializuje się po stronie państwa obowiązek zapewnienia tej rodzinie środków finansowych na utrzymanie dziecka, zgodnie z art. 87 ust. 1 powoływanej ustawy (por. m.in. wyroki: WSA w Poznaniu z 18 października 2013 r., II SA/Po 742/13; WSA w Łodzi z 14 listopada 2019 r., II SA/Łd 505/19, aprobowane przez S. Niteckiego w: S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el 2021 uw. 3 do art. 87; uw. 2 do art. 80).
Gdyby ustawodawca chciał pozbawić rodzinę zastępczą ustawowego świadczenia (art. 80 ust. 1 ustawy o wspieraniu i rodziny i systemie pieczy zastępczej), wówczas do enumeratywnego katalogu zawartego w art. 87 ust. 2 tej ustawy dodałby dalsze wyjątki - np. "przebywanie dziecka pod opieką biologicznych rodziców/rodzica", czego jednak nie uczynił. Ustawodawca nie umożliwił zmiany decyzji przyznającej świadczenie przez "wstrzymanie ww. świadczenia" na czas przebywania dziecka "okresowo", "czasowo" u rodziców/rodzica biologicznego.
Należy przy tym podkreślić, iż dopiero postanowieniem z 20 stycznia 2016 roku, [...], prawomocnym od 11.02.2016 roku, Sąd Rejonowy dla Łodzi - [...] w Łodzi Wydział Rodzinny i Nieletnich zwolnił U.B. z obowiązków rodziny zastępczej ustanowionej dla małoletniego N.K., uprzednio B.. Zatem dopiero wskazane powyżej postanowienie sądu opiekuńczego uregulowało ówczesną sytuację prawną oraz faktyczną małoletniego N.K. poprzez rozwiązanie ustanowionej dla niego rodziny zastępczej, ograniczenie władzy rodzicielskiej matce tego dziecka.
Odnośne do argumentacji strony skarżącej co do zaliczania wskazanych przez skarżącego wpłat pieniężnych dokonywanych na konto babki (U.B. – stanowiącej rodzinę zastępczą), a określnych przez samego skarżącego jako wpłaty na rzecz utrzymania dziecka, zauważyć przede wszystkim należy, iż okoliczność uznania ojcostwa przez skarżącego ma ten skutek, iż skarżącemu przysługuje władza rodzicielska od urodzenia dziecka do uzyskania pełnoletności i również za taki okres ponosi on ciężar utrzymania dziecka. Nie można zatem co do zasady wybiórczo raz uznawać, a raz nie uznawać obowiązku ojca do utrzymywania dziecka. Niemniej jednak trzeba zauważyć, że skarżący nie podnosił, iż opisane wpłaty były wpłatami realizującymi obowiązek alimentacyjny ustalony wyrokiem, a zatem nie były to klasyczne alimenty w rozumieniu obowiązującego do 19 września 2014 r. przepisu art. 80 ust. 3 ustawy o wspieraniu i rodziny i systemie pieczy zastępczej. Tym bardziej nie spełniają one warunku z § 5 ust. 2 pkt 3 uchwały Rady Miejskiej w Łodzi z 29 sierpnia 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Pamiętać ponadto należy, iż od 19.09.2014 roku, czyli od dnia uchylenia wskazanych powyżej przepisów art. 80 ust. 2 i 3 ustawy o wspieraniu i rodziny i systemie pieczy zastępczej, przy ustalaniu wysokości należnego U.B. świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, o którym mowa powyżej, umieszczonego u niej w rodzinie zastępczej spokrewnionej, nie miał żadnego znaczenia fakt, czy to dziecko posiadało jakikolwiek dochód wymieniony w art. 80 ust. 3 powoływanej ustawy.
Zgodzić się natomiast należy z zarzutem strony skarżącej co do nieuwzględnienia przez organy możliwości finansowych strony. Organ z urzędu w postepowaniu winien był zbadać czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty. Taka konkluzja wynika z wprost treści art. 194 ust. 3 ustawy oraz § 5 wskazywanej wyżej uchwały Rady Miejskiej z 29 sierpnia 2012 r. Co do konieczności uwzględniania i oceny sytuacji majątkowej strony poprzez przeprowadzenie osobnego postępowania w przedmiocie spełnienia przesłanek zwolnienia z opłaty Sąd rozważania zawarł już we początkowej części niniejszego uzasadnienia.
Wobec wskazanych wyżej okoliczności konieczne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Obowiązkiem organu pierwszej instancji będzie rozpoznanie wniosku skarżącego o odstąpienie od ustalenia opłaty. Ostateczne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie będzie miało wpływ na wynik postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Pamiętać też należy, iż prowadzenie postepowania w przdmiocie ustalenia opłaty winno obejmować wszystkie zobowiązane podmioty, w tym przypadku oboje rodziców.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji (pkt 1 sentencji wyroku).
Rozstrzygnięcie o kosztach (punkt 2 wyroku) zapadło na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powoływanej ustawy p.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się kwota wynagrodzenia adwokata w wysokości 480 zł ustalona zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Opłaty skarbowej za złożenie pełnomocnictwa nie zasądzono, gdyż opłata ta nie została przez pełnomocnika udokumentowana.