II SA/Łd 904/23

II SA/Łd 904/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Jarosław Czerw
Marcin Olejniczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 119 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 61a par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 154 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 26 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 17 sierpnia 2023 roku znak SKO.4130.19-30.23 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o uchylenie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu na rzecz skarżącego K.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, postanowieniem z 17 sierpnia 2023 r. wydanym na podstawie art. 61a § 1, w zw. z art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023r. poz. 775 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku K. K., G. K., A. D., A. N., M. N., E. P., M. J., P. W., T. S., Z. B., Ł. B. i M. G. o uchylenie decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., zatwierdzającej podział nieruchomości położonej w [...], oznaczonej nr działek [...] stanowiącej własność M. B., w części dotyczącej wydzielenia z nieruchomości objętej podziałem działki nr [...] pod drogę, przechodzącą na własność gminy W., odmówiło wszczęcia postępowania.
Wnioskiem datowanym na 7 czerwca 2023 r. K. K., G. K., A. D., A. N., M. N., E. P., M. J., P. W., T. S., Z. B., Ł. B. i M. G. zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu o:
1. uchylenie ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., zatwierdzającej podział nieruchomości położonej w [...], oznaczonej nr działek [...] stanowiącej własność M. B. - w części dotyczącej wydzielenia z nieruchomości objętej podziałem działki nr [...] pod drogę, przechodzącą na własność gminy W.;
2. ewentualnie – na wypadek nieuwzględnienia wniosku z pkt 1 stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r.;
3. ewentualnie – na wypadek nieuwzględnienia wniosku z pkt 1 i 2 – o ponowne rozpatrzenie sprawy zainicjowanej wnioskiem Wójta Gminy W. z 8 marca 2006 r. z udziałem wnioskodawców jako osób zainteresowanych wynikiem postępowania.
W uzasadnieniu swego wystąpienia wnioskodawcy wskazali m.in., że są właścicielami nieruchomości usytuowanych przy ul. [...] w miejscowości [...] (gmina W.). Decyzją Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998r. zatwierdzono podział nieruchomości stanowiącej własność M. B. (poprzednika prawnego A. B.) oznaczonej jako działki o nr [...] na działki o nr: [...]. Jednocześnie w uzasadnieniu w/w decyzji wskazano, że działka nr [...] wydzielona została jako droga dojazdowa do nowych działek i przechodzi na własność Gminy W. na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzją z 3 kwietnia 2006 r., na wniosek Wójta Gminy W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu stwierdziło nieważność w/w decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., w części dotyczącej wydzielenia z nieruchomości objętej podziałem działki nr [...] pod drogę, przechodzącą na własność gminy W.. W księgach wieczystych do lutego 2023 r. ujawniona była tylko decyzja Wójta Gminy W. z 1998 r. We wniosku wskazano następnie, że w międzyczasie dochodziło do nabywania poszczególnych nieruchomości, a nowi właściciele byli przekonani, że kupują działki z dostępem do drogi publicznej, co miało swoje dalsze konsekwencje, np. w postaci zabudowania nieruchomości budynkami mieszkalnymi całorocznymi. O treści decyzji Kolegium z 2006 r. wnioskodawcy dowiedzieli się dopiero w maju 2023 r. Ponadto organ gminy powiadomił właścicieli działek, że nie jest zainteresowany przejęciem na własność przedmiotowej nieruchomości. Działka nr [...] stanowiła faktycznie drogę jeszcze przed 1998 r. oraz ciąg komunikacyjny z innymi drogami gminnymi, łącząc się z ulicą [...] i ulicą [...], toteż służyła ona celom publicznym, co potwierdza także złożone do akt sprawy oświadczenie A. B. Zdaniem wnioskodawców, ich interes jest oczywisty, ponieważ nie nabyliby nieruchomości usytuowanych przy ul. [...], gdyby wiedzieli, że zostanie stwierdzona nieważność decyzji podziałowej w części dotyczącej drogi, a ci, którzy nabyli je później, po 2006 r., nie inwestowaliby środków pieniężnych na budowę domów mieszkalnych. Za uwzględnieniem wniosku przemawia także interes społeczny, bowiem działka nr [...] służy przemieszczaniu się wszelkich osób, a nie jedynie tych, którzy zamieszkują przy ul. [...]. Zdaniem wnioskodawców, okoliczność nieuwzględnienia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przebiegu drogi nie uzasadniała stwierdzenia nieważności w części dotyczącej działki nr [...], a - niezależnie od powyższego - to Gmina W. powinna była podjąć działania zmierzające do zapewnienia zgodności planu miejscowego ze stanem faktycznym i prawnym.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w uzasadnieniu wskazanego na wstępie postanowienia z 17 sierpnia 2023 r. stwierdziło, że wnioskodawcy domagają się ponownego rozpatrzenia sprawy, zainicjowanej wnioskiem Wójta Gminy W. z 8 marca 2006 r., zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającą nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., które winno odbyć się z ich udziałem jako osób zainteresowanych wynikiem postępowania.
Organ stwierdził, że podstawą powyższego wystąpienia jest art. 154 § 1 k.p.a., jednak, organ nie badał przesłanek warunkujących możliwość ponownego rozparzenia sprawy z uwagi na fakt, iż wnioskodawcy nie są stronami niniejszego postępowania i nie żądać uchylenia wymienionej decyzji. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawcy żądają uchylenia decyzji Kolegium z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej nr [...], należącej obecnie - według danych z elektronicznej księgi wieczystej - do A. B. Decyzja Wójta Gminy W. dotyczyła z kolei zatwierdzenia podziału nieruchomości należącej do poprzednika prawnego A. B. – M. B. Analiza akt sprawy doprowadziła Kolegium do konkluzji, że wnioskodawcy, jako właściciele nieruchomości sąsiadujących z nieruchomością objętą kwestionowaną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie są i nie mogą być stronami postępowania nadzwyczajnego o uchylenie decyzji w trybie 154 § 1 k.p.a. W postępowaniu administracyjnym o podział nieruchomości pojęcie strony ustala się na podstawie art. 97 ust. 1 u.g.n., a interes prawny ma przede wszystkim właściciel nieruchomości oraz użytkownik wieczysty, a ewidencyjny podział nieruchomości nie wpływa na wykonywanie prawa własności lub prawa wieczystego użytkowania nieruchomości sąsiednich, nawet wtedy, gdy właścicielowi lub użytkownikowi nieruchomości sąsiedniej przysługuje do nieruchomości dzielonej prawo służebności (bo także na wykonywanie tej służebności nie wpływa ewidencyjny podział nieruchomości obciążonej służebnością). W konsekwencji osoba nie mająca tytułu prawnego do nieruchomości nie może być stroną postępowania podziałowego, a zatem nie może skutecznie ani uczestniczyć w postępowaniu, ani przeciwdziałać zatwierdzeniu projektu podziału. Powyższe, w ocenie organu należy odnieść także do postępowań związanych z uchyleniem, zmianą czy stwierdzeniem nieważności decyzji dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji podziałowych. W ocenie Kolegium brak jest przesłanek podmiotowych do wszczęcia i prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie, bowiem wnioskodawcom nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r. Na etapie postępowania podziałowego wnioskodawcy nie dysponowali tytułem prawnym do nieruchomości dzielonej, jak również obecnie nie są właścicielami działki nr [...], której dotyczy kwestionowana przez nich decyzja Kolegium. Wnioskodawcy swój interes prawny wywodzą z okoliczności braku dostępu ich nieruchomości do drogi publicznej, tj. działki nr [...] - na skutek wydania decyzji Kolegium z 3 kwietnia 2006r., jednak jak stwierdziło Kolegium ów dostęp faktycznie został zachowany w sposób dotychczasowy, a skarżącym przysługuje roszczenie do właściciela działki nr [...] o ustanowienie służebności drogi koniecznej zapewniającej dostęp do drogi publicznej. Powyższe z kolei ma charakter cywilnoprawny i w tym trybie należy poszukiwać ochrony prawnej. Z punktu widzenia przepisów k.p.a. i u.g.n. zaistniały w sprawie stan faktyczny nie daje podstaw materialnoprawnych do przyznania wnioskodawcom statusu stron w nadzwyczajnym postępowaniu dotyczącym nieruchomości, do której nie posiadali i aktualnie nie posiadają żadnego tytułu prawnego.
W skardze K. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- art. 7, w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w niepodjęciu żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia, w jakim zakresie skarżąca upatruje swój interes prawny, na który postępowanie oddziałuje i czy wskazany interes uzasadnia udział skarżącej w toczącym się postępowaniu, wedle szczegółowej argumentacji wskazanej w uzasadnieniu;
- art. 9, w zw. z art. 10 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w braku zawiadomienia skarżącej o stwierdzeniu braku istnienia okoliczności faktycznych uzasadniających istnienie po jej stronie interesu prawnego, którego postępowanie dotyczy, co uniemożliwiło jej przedstawienie własnego stanowiska w tym przedmiocie jeszcze w toku postępowania przed SKO, wedle szczegółowej argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu;
- art. 28, w zw. art. 61 a § 1 k.p.a., w związku z art. 140 k.c., poprzez nieuzasadnione uznanie, że zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie wywiera żadnego oddziaływania na sposób korzystania z nieruchomości sąsiedniej stanowiącej własność skarżącej, a tym samym, że toczące się w sprawie postępowanie nie dotyczy interesu prawnego skarżącej;
- art. 28 k.p.a., w związku z 93 ust. 3, art. 97 § 1 u.g.n., poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że art. 97 § 1 u.g.n. jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 28 k.p.a. i określa krąg podmiotów którym przysługuje ochrona prawna i w tym zakresie modyfikuje zakres regulacji art. 28 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie.
Postanowieniem z 14 grudnia 2023 r. sąd zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne, w uzasadnieniu wskazując, że zaskarżone postanowienie jest jednym z trzech wydanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu w następstwie złożonego wniosku datowanego na 7 czerwca 2023 r., dotyczącego ww. decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r. Skargi na pozostałe postanowienia wydane wskutek powyższego wniosku zostały zarejestrowane pod sygn. II SA/Łd 899/23 oraz II SA/Łd 900/23. Na podstawie informacji uzyskanych w toku postępowania sądowego prowadzonego w sprawie o sygn. II SA/Łd 900/23 ustalono, że ostatecznym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 23 października 2023 r. przywrócono M. G. termin do złożenia wniosku o ponownie rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem SKO z 17 sierpnia 2023 r., odmawiającym wszczęcia postępowania stwierdzenia nieważności ww. decyzji Wójta Gminy W. Wspomniane postanowienie z 17 sierpnia 2023 r. zostało wydane w następstwie wniosku z 7 czerwca 2023 r., wszczynającego postępowanie administracyjne zakończone postanowieniem objętym skargą rozpoznawaną w sprawie niniejszej. Kwestia oceny prawidłowości wskazanego postanowienia ma wpływ na wynik wszystkich postepowań wszczętych wnioskiem z 7 czerwca 2023 r., Tym samym prawidłowość wydanych w efekcie tegoż wniosku rozstrzygnięć powinna być dokonana po zakończeniu wszystkich postępowań administracyjnych wszczętych wnioskiem datowanym na 7 czerwca 2023 r.
Postanowieniem z 26 kwietnia 2024 r, podjęto zawieszone postępowanie.
Postanowieniem z 16 maja 2024 r., II SA/Łd 900/23 tutejszy sąd odrzucił skargę M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 17 sierpnia 2023 r., wydane w pierwszej instancji, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r.
Skarga M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 28 grudnia 2023 r., wydane w drugiej instancji, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r. została rozpoznana wyrokiem tutejszego sądu z 26 czerwca 2024 r., II SA/Łd 179/23, uchylającym ww. postanowienie z 28 grudnia 2023 r..
Z kolei wyrokiem z 26 czerwca 2024 r., II SA/Łd 899/23, tutejszy sąd, wskutek skargi A. D. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 17 sierpnia 2023 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – p.p.s.a.), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w realiach rozpatrywanej sprawy. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Mając powyższe na uwadze sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia stwierdził, że narusza ono przepisy obowiązującego prawa w stopniu powodującym jego uchylenie.
Tytułem wstępu, mając na uwadze treść odpowiedzi na skargę wyjaśnić wypada, że skarga w tej sprawie jest dopuszczalna. W obecnym stanie prawnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest już środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z obecnego brzmienia art. 52 § 3 p.p.s.a. nie wynika obowiązek zwrócenia się do organu - który wydał postanowienie - z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy jako warunek dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego (por. postanowienia NSA z 5 lutego 2019 r., I OSK 4439/18; z 11 maja 2018 r., I OSK 1269/18; z 23 listopada 2018 r., I OSK 3975/18.
Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie wydane na podstawie na podstawie art. 61a § 1 w związku z art. 154 § 1 k.p.a. którym Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającą nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., zatwierdzającej podział nieruchomości.
Zdaniem organu skoro w postępowaniu o podział nieruchomości katalog stron ustala się na podstawie art. 97 ust. 1 u.g.n., a interes prawny ma przede wszystkim właściciel nieruchomości oraz użytkownik wieczysty, to podmioty, będące właścicielami nieruchomości sąsiadujących z nieruchomością podlegająca podziałowi nie są i nie mogą być stronami postępowania nadzwyczajnego o uchylnie, w trybie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. decyzji stwierdzającej nieważność decyzji podziałowej, i z tego względu odmówiło wszczęcia postepowania na zasadzie art. 61a § 1 k.p.a.
Zdaniem skarżącego przysługuje takim pomiotom interes prawny w postępowaniu nadzwyczajnym, skoro w jego efekcie doszło do pozbawienia dostępu do drogi publicznej nieruchomości, których są właścicielami.
Rację w tym sporze sąd przyznaje stronie skarżącej.
Przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu sądowym było postanowienie oparte o art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej odmawia wszczęcia postępowania, gdy żądanie w tym zakresie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Zastosowanie tej regulacji ma miejsce wówczas, gdy brak przymiotu strony jest oczywisty, nie wymaga specjalnych ustaleń i rozważań, bowiem te mogą być prowadzone po wszczęciu postępowania, w toku którego są podejmowane czynności wyjaśniające (zob. wyrok NSA z 16 lutego 2017 r., I OSK 988/15, wyrok NSA z 29 listopada 2017 r., II OSK 330/17). W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania jest aktem formalnym (nie merytorycznym), co oznacza, że organ administracji publicznej nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, dlatego w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (zob. wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., I OSK 1053/17, wyrok NSA z 8 marca 2017 r., II OSK 2600/16, wyrok NSA z 23 stycznia 2014 r., II OSK 1987/12). Postanowienie to poprzedzają więc jedynie czynności wstępne, niezaliczające się do czynności procesowych podejmowanych w ramach postępowania administracyjnego, które to zaczynają się dopiero po wszczęciu danego postępowania administracyjnego (wyrok NSA z 11 maja 2018 r., II OSK 1520/16).
Nie ulega przy tym wątpliwości, że organ administracji ma obowiązek zbadać, czy wnoszący podanie powołuje się na własny interes (obowiązek) prawny. W przypadku stwierdzenia, że w sposób oczywisty wnoszący podanie o wszczęcie postępowania administracyjnego takiego interesu prawnego nie ma, to organ odmawia jego wszczęcia.
Zdaniem sądu, w przedmiotowej sprawie kwestia interesu prawnego skarżącego nie jest oczywista i wymagała od organu przeprowadzenia w tej mierze stosownych ustaleń.
Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych o istnieniu interesu prawnego decyduje istnienie przepisu prawa materialnego, na którego podstawie można skutecznie żądać ochrony (por. wyroki NSA z 9 grudnia 2020 r., I OSK 2747/18; z 24 listopada 2020 r., II OSK 1382/18, z 27 lutego 2020 r., I OSK 1868/18). W przypadku postępowania o podział nieruchomości interes prawny co do zasady ma każdy podmiot, który wykaże prawa rzeczowe do tego gruntu, tj. właściciel, współwłaściciel czy użytkownik wieczysty (por. wyroki NSA z 15 października 2020 r., I OSK 1061/20; z 20 listopada 2019 r., I OSK 3108/18; z 28 marca 2018 r., I OSK 2325/17), gdyż tylko te podmioty mogą dysponować nieruchomością w ramach przysługującego im prawa i żądać podziału nieruchomości. Niemniej jednak kręgu podmiotów mogących być stronami postępowania podziałowego nie można utożsamiać z kręgiem podmiotów uprawnionych do wszczęcia takiego postępowania na podstawie art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Właściciele (współwłaściciele) nieruchomości sąsiednich nie mają wynikającej z przepisów prawa materialnego podstawy do żądania wszczęcia takiego postępowania, ale w przypadku gdy w wyniku podziału nieruchomości sąsiedniej i utworzenia nowych działek może dojść do pozbawienia ich dostępu do drogi publicznej, bądź też gdy podział ten w jakikolwiek sposób oddziałuje na ich prawo własności, odmówienie im statusu strony prowadzić może do pozbawienia możliwości ochrony praw właścicielskich podlegających ochronie konstytucyjnej. Należy zauważyć, że przepisy art. 93 ust. 3 i art. 99 u.g.n. wprowadzają ograniczenia co do możliwości podziału nieruchomości z uwagi na konieczność zapewnienia dostępu do drogi publicznej. Przepisów tych nie można przy tym odczytywać jako przepisów chroniących wyłącznie prawa właścicieli działek powstających w wyniku podziału nieruchomości pierwotnej. Wykładnia taka prowadziłaby bowiem do pominięcia interesów prawnych właścicieli (współwłaścicieli) nieruchomości sąsiadujących pozbawionych dostępu do drogi publicznej na skutek technicznej niedopuszczalności wykonania prawidłowych zjazdów na drogę publiczną i jako taka prowadziłaby do naruszenia zasady równości i ochrony własności wyrażonych odpowiednio w art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Skoro ustawodawca z uwagi na konieczność zapewnienia dostępu do drogi publicznej ogranicza możliwość podziału nieruchomości, to z tych samych przyczyn za niedopuszczalne należy uznać takie dokonanie podziału nieruchomości, które prowadzi do wyeliminowania dostępu do drogi publicznej sąsiednich nieruchomości (por. wyrok NSA z 14 października 2009 r., I OSK 91/09).
W sytuacji zatem, gdy podział nieruchomości wiąże się z zapewnieniem bądź pozbawieniem właścicieli (współwłaścicieli) nieruchomości sąsiednich dostępu do drogi publicznej, należy ich uznać za strony postępowania podziałowego, chociażby nie przysługiwały im żadne prawa rzeczowe do nieruchomości podlegającej podziałowi (por. wyroki NSA z 28 marca 2018 r., I OSK 2325/17; z 20 listopada 2019r., I OSK 3108/18; z 15 października 2020 r., I OSK 1061/20; z 19 kwietnia 2021r., I OSK 2805/20).
W konsekwencji powyższego przyjęcie poglądu, iż oczywistym jest, że właściciele (współwłaściciele) takich nieruchomości nie mają interesu prawnego w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej nie zasługuje na aprobatę.
Powyższe oznacza, że w okolicznościach niniejszej sprawy kwestia badania statusu skarżącego (i pozostałych wnioskodawców) jako strony postępowania, wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, z czego wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie było uprawnione do wydania postanowieniem o niedopuszczalności odwołania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Przypomnieć także wypada, że zgodnie z art. 6 i art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Na organach spoczywa więc obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.), a nadto należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy winny czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie za ugruntowany uznać należy pogląd, iż żądania zawarte w podaniu, których treść budzi wątpliwości, w szczególności z uwagi na niezręcznie, niedbale lub niezrozumiałe zredagowanie, winny być wyjaśnione lub doprecyzowane przez stronę wnoszącą podanie. Wyraźnie podkreśla się, że organ administracji nie jest uprawniony do "racjonalizowania" treści żądania gdyż to mogłoby prowadzić do niedopuszczalnej zmiany kwalifikacji prawnej żądania, wbrew intencjom osoby wnoszącej podanie. Obowiązkiem organu w tym zakresie pozostaje wyjaśnienie woli strony wnoszącej żądanie przez zwrócenie się o zajęcie wyraźnego stanowiska co do treści żądania oraz udzielenie stronie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień w tym zakresie, mając na względzie postanowienia art. 7-9 k.p.a. Ostatecznie bowiem to strona wnosząca żądanie winna zdecydować jaki charakter ma mieć pismo inicjujące postępowanie (zob. wyroki NSA z 23 kwietnia 1993 r., SA/Kr 2342/92; z 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2783/20;).
W niniejszej sprawie wniosek z 7 czerwca 2023 r. zawiera szereg żądań zmierzających do wyeliminowanie z obiegu prawnego decyzji Kolegium z 3 kwietnia 2006 r., stwierdzającej nieważność decyzji Wójta Gminy W. z 8 grudnia 1998 r., bez wskazania konkretnej postawy prawnej, która nie wynika także wprost z uzasadnienia wniosku. W tej sytuacji zasadne wydaje się wyjaśnienie przez woli strony wnoszącej żądanie przez zwrócenie się o zajęcie wyraźnego stanowiska co do treści żądania oraz udzielenie stronie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień w tym zakresie, a następnie wydanie stosownego rozstrzygnięcia z uwzględnieniem powyższych rozważań oraz oceny prawnej zawartej w treści niniejszego uzasadnienia.
Biorąc powyższe pod uwagę sąd uznał, że organ w sposób istotny naruszył przepisy postępowania tj. art. 61a § 1, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co z kolei powoduje konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.
Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.
abo