II SA/Łd 897/24

II SA/Łd 897/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Marcin Olejniczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Planowanie przestrzenne
Sygn. powiązane
II OZ 286/25 - Postanowienie NSA z 2025-03-11
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 133 § 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1465
Art. 101 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1130
Art. 1 ust. 2 pkt 1, 3, 5, 7, 9 i ust. 3, art. 2 pkt 4, art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 9 ust. 4, art. 15 ust. 2, art. 17, art. 20 ust. 1, art. 28 ust. 1, art. 34 ust. 1, art. 35
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 2404
§ 12
Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17 grudnia 2021 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu  zagospodarowania przestrzennego (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
Art. 2, art. 5, art. 21 ust. 1 i 2, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 3, art. 68 ust. 1, art. 74
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2024 poz 1061
Art. 140, art. 144
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 647
Art. 3 pkt 50, art. 8, art. 72
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t. j.)
Sentencja
Dnia 18 czerwca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski, Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.), , Protokolant Starszy asystent sędziego Marcelina Niewiadomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2025 roku sprawy ze skargi Ł. S. na uchwałę Rady Miejskiej w Rzgowie z dnia 25 września 2024 roku nr VI/39/2024 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części m. Rzgowa (działki o nr ewid. 892, 893, 894, 895/1, 895/2, 896/1, 896/2, 897/1, 897/2, 1202, 1203, 1204, 1205/2, 1205/1, 1166, 1165, 1164, 1163, 1162, 1161, 2179/1, 2179/2, 2179/3, 2179/4, 2179/5, 2179/6, 2180, 2181, część działki nr 898 i 1201) oddala skargę. MR
Uzasadnienie
Ł. S. zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej w Rzgowie z dnia 25 września 2024 r., nr VI/39/2024 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części m. Rzgowa działki o nr ewid. 892, 893, 894, 895/1, 895/2, 896/1, 896/2, 897/1, 897/2,1202,1203,1204,1205/2, 1205/1,1166,1165,1164,1163,1162,1161, 2179/1, 2179/2, 2179/3, 2179/4, 2179/5, 2179/6, 2180, 2181, część działki nr 898 i 1201 w całości, w szczególności w części w jakiej dla terenu oznaczonego na planie (stanowiącym załącznik do ww. uchwały) symbolem 1RP - teren produkcji rolniczej ustalono zakaz hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego (§ 18 ust. 2 pkt 3 uchwały).
Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie:
- art. 2, w zw. z art. 21 ust. 1-2, w zw. z art. 32 ust. 1-2 Konstytucji RP, przez działanie Rady Miejskiej przy wykonywaniu władztwa planistycznego w zakresie niezgodnym z ideą demokratycznego państwa prawa oraz przez niezasadne, w szczególności nieuzasadnione nadrzędnym interesem publicznym, naruszenie prawa własności;
- art. 140 kodeksu cywilnego, przez niezasadne, w szczególności nieuzasadnione nadrzędnym interesem publicznym, naruszenie prawa własności i ustalenie zakazu hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego;
- art. 1 ust. 2 pkt 4, w zw. z art. 6 ust. 1 i 2, w zw. z art. 20 ust. 1, w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, przez nadużycie władztwa planistycznego, nieuwzględnienie interesu właściciela nieruchomości - skarżącego oraz niepełne i nierzetelne rozpatrzenie złożonych uwag do planu, w tym oświadczeń sąsiadów skarżącego co do braku immisji z nieruchomości skarżącego o charakterze wonnym oraz niewskazanie w uzasadnieniu uchwały żadnej argumentacji przemawiającej i uzasadniającej ustanowienie zakazu hodowli trzody chlewnej oraz drobiu kurzego, przy jednoczesnym wskazaniu, że pozostałe rozwiązania dotyczące ograniczeniu oddziaływania gospodarstw rolnych na zabudowę mieszkaniową, jednorodzinną jest wystarczające;
- art. 7, w zw. z art. 77 k.p.a., przez podjęcie uchwały sprzecznej z jej uzasadnieniem oraz pierwotnymi założeniami oraz zgłoszonymi do projektu uchwały uwagami, niesłużącej ani interesowi skarżącego, ani interesowi innym właścicielom nieruchomości opisanych jako działki o nr ewid. 892, 893, 894, 895/1, 895/2, 896/1, 896/2, 897/1, 897/2, 1202, 1203, 1204, 1205/2, 1205/1, 1166, 1165, 1164, 1163, 1162, 1161, 2179/1, 2179/2, 2179/3, 2179/4, 2179/5, 2179/6, 2180, 2181, część działki nr 898 i 1201 w zakresie w jakim ograniczona została możliwość prowadzenia produkcji rolniczej, w tym zakaz hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego;
- art. 7, w zw. z art. 77 k.p.a., przez nieprzeprowadzenie właściwego postępowania w zakresie potrzeby i celowości zmiany planu zagospodarowania przestrzennego, w tym ustalenia zakazu hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego na terenie objętym zmianą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w tym przede wszystkim nieustalenie czy zmiana taka jest celowa, konieczna i potrzebna.
Mając na względzie powyższe zarzuty wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości, a co najmniej w zakresie w jakim dla terenu oznaczonego na planie (stanowiącym załącznik do ww. uchwały) symbolem 1RP -teren produkcji rolniczej ustalono zakaz hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego (§ 18 ust. 2 pkt 3 uchwały) oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jego interes prawny został naruszony wyżej opisaną uchwałą ze względu na to, że jest właścicielem, nieruchomości opisanych jako działki o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] objętych kwestionowanym planem miejscowym, na których prowadzi gospodarstwo rolne.
Wyjaśnił, że w § 18 ust. 2 pkt 3 kwestionowanej uchwały wskazano, że dla terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem 1RP- teren produkcji rolniczej: ustala się zakaz hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego. Skarżący prowadzi w R., na nieruchomości opisanej jako działka o numerze ewidencyjnym [...] gospodarstwo rolne. Obecnie przedmiotem jego działalności jest hodowla bydła opasowego oraz hodowla koni. Wcześniej, tj. do roku 2021 prowadził gospodarstwo rolne w zakresie hodowli trzody chlewnej. Na nieruchomości opisanej jako działka o numerze ewidencyjnym [...] ma posadowione budynki gospodarskie m.in. chlewnię oraz infrastrukturę potrzebną do hodowli trzody chlewnej, w tym taśmociągi (paszociągi), silosy, automaty paszowe, kojce porodowe za które poniósł we wcześniejszych latach odpłatność w setkach tysięcy złotych. Jeszcze wcześniej, bo od roku 1966 roku do roku 1991 gospodarstwo rolne mieściło się w R. przy ulicy [...]. W tym czasie było prowadzone pierwotnie przez ojca skarżącego, a następnie jego rodziców. Zostało ono przeniesione w obecne miejsce ze względu na rozwój produkcji oraz umiejscowienie poza centrum R.. Gospodarstwo rolne jest prowadzone przez skarżącego od 2001 roku. Zmiana przedmiotu działalności z hodowli trzody chlewnej na bydło opasowe była podyktowana warunkami ekonomicznymi w roku 2021. W tym roku w związku z afrykańskim pomorem świń skarżący był zobligowany do sprzedaży całego posiadanego inwentarza poniżej ceny opłacalności. Dlatego też w 2021 roku skarżący podjął się czasowej hodowli opasów, gdyż nie był w stanie z przyczyn obiektywnych dalej zajmować się hodowlą trzody chlewnej. Zmiana ta wynikała jedynie z obiektywnych przeszkód, siły wyższej. Skarżący posiada kwalifikacje do hodowli zarówno bydła opasowego jak i trzody chlewnej przy czym rodzaj hodowli jest uzasadniony bieżącym zapotrzebowaniem oraz sytuacją na rynku rolnym. Skarżący posiada długoletnie doświadczenie, umiejętności oraz tradycję w prowadzeniu hodowli zwierząt. Poczynione inwestycje w gospodarstwie skarżącego były ukierunkowane były na hodowlę trzody chlewnej. O ile możliwe jest dalsze wykorzystanie silosów do przechowywania zboża potrzebnego do karmienia zwierząt, o tyle nie możliwe jest wykorzystanie np. paszociągu, automatów paszowych czy kojców porodowych. Infrastruktura ta nie jest przystosowana do hodowli opasów lub innych zwierząt. W momencie rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego w obecnym miejscu, jak również w trakcie jego rozwoju i wzniesienia budynków oraz urządzeń nieruchomości sąsiednie nie były zabudowane. Powstała na nich w ostatnim czasie zabudowa jednorodzinna wznoszona była w od 2003 roku do teraz. Gospodarstwo rolne skarżącego funkcjonowało już na obecnym obszarze, a jego działalność opierała się na hodowli trzody chlewnej. Według wiedzy skarżącego w 2003 roku został uchwalony nowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta R., w którym to nieruchomości sąsiedzkie przeznaczono pod budowę jednorodzinną, mieszkalną. W dacie 7 lutego 2024 roku Burmistrz Rzgowa zawiadomił o wyłożeniu do publicznego wglądu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wraz z prognozą oddziaływania na środowisko w dniach od 14 lutego do 6 marca 2024 r. W tej też dacie został przedstawiony projekt uchwały w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, który nie zakładał zakazu hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego. W związku z ww. obwieszczeniem, Burmistrz wskazał także, że zaplanowana została na dzień 20 lutego 2024 r. dyskusja publiczna nad rozwiązaniami przyjętymi w projekcie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Nadto, Burmistrz wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy, możliwe jest wniesienie uwag do projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz projektu uchwały przez każdego kto kwestionuje ustalenia przyjęte w projekcie planu miejscowego do dnia 20 marca 2024 r. Jak wynika z załącznika nr 2 do uchwały Rady Miejskiej w Rzgowie z 25 września 2024 r. w przedmiocie rozstrzygnięcia o sposobie rozpatrzenia nieuwzględnionych uwag złożonych do projektu miejscowego planu wyłożonego do publicznego wglądu, w dacie 20 lutego 2024 r., 22 lutego 2024 r. oraz w 19 marca 2024 r. zostało zgłoszonych 15 (13) jednobrzmiących uwag dotyczących terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem 1RP rozpatrzonych - negatywnie, tj. nieuwzględnionych. W odpowiedzi Burmistrza można zauważyć, że: uwaga dotyczy całkowitego sprzeciwu wobec zaproponowanych w wykładanym projekcie planu miejscowego rozwiązaniom w zakresie dopuszczenia w terenie 1RP produkcji rolniczej. Uwaga ze względu na ustalenia obowiązującego Studium, które wskazuje jako kierunek rozwoju dla terenu 1RP przeznaczenie - produkcja rolna (chów zwierząt). Dla zminimalizowania negatywnego oddziaływania na tereny sąsiednie w planie zastosowano następujące rozwiązania: - wprowadzono pas zieleni izolacyjnej o szerokości ok 42 m, z obowiązkiem urządzenia wskazanego terenu jako pasa zwartej zieleni wielopiętrowej, złożonego z drzew i krzewów, niebędący lasem lub plantacją w rozumieniu przepisów odrębnych o lasach i ochronie przyrody, oraz gatunków odpornych na zanieczyszczenia, oddzielający funkcjonalnie i optycznie tereny o różnym sposobie zagospodarowania, - ustalono zakaz lokalizacji przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, określonych w przepisach odrębnych z zakresu ochrony środowiska, oraz zakaz realizacji przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, z wyłączeniem chowu i hodowli zwierząt w terenie 1RP, - w budynkach przeznaczonych do chowu i hodowli zwierząt ustalono nakaz stosowania systemu oczyszczania powietrza, mającego na celu redukcję uciążliwości odrowych oraz emisji pyłów, - zakazuje się hodowli norek. Stąd też na etapie prowadzenia konsultacji społecznych i przyjmowania uwag co do ustalenia miejscowego planu zagospodarowania organ - Burmistrz nie widział potrzeby, ani przeciwwskazań do hodowli trzody chlewnej oraz drobiu kurzego na terenie objętym oznaczeniem - symbolem 1RP (działalność rolnicza), wskazując na szereg innych rozwiązań podjętych, tak aby zapobiec potencjalnym immisjom wpływającym na grunty przeznaczone pod zabudowę jednorodzinną (mieszkaniową). Dodatkowo, in se ustanawianie zakazu hodowli trzody chlewnej oraz drobiu kurzego na nieruchomościach objętych planem zagospodarowania przestrzennego w zakresie działalności rolniczej wydaje się sprzeczna wewnętrznie. W tym miejscu wskazać należy także, że przed pierwszym obwieszczeniem (w lutym 2024 r.) na potrzeby ww. uchwały została opracowana Prognoza oddziaływania na środowisko, w której to na stronie 35. oraz 36. zostało wskazane, że: (...) W zakresie oddziaływania dopuszczonego ustaleniami planu przeznaczenia na ludzi uwagę zwraca możliwość realizacji przedsięwzięć potencjalnie znacząco odziaływujących na środowisko w postaci hodowli i chowu zwierząt w terenie 1RP - teren produkcji rolniczej. Wyznaczenie tejże lokalizacji odbyło się na etapie Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania przestrzennego R., a na etapie planu miejscowego dokonuje się doprecyzowanie ustaleń i nie jest możliwa zmian lokalizacji tej formy zagospodarowania terenu. W zakresie potencjalnych uciążliwości dla ludzi należy wskazać hałas oraz uciążliwości odorowe związane z produkcją rolnicza. Uciążliwości odorowe będą się kumulowały na obszarach po wschodniej i północno wschodniej terenu 1RP. Wynika to na wprost z przeważających kierunków wiatrów. Dla tych terenów, zarówno Studium jak i plan miejscowy nie przewidują możliwości lokalizacji zabudowy mieszkaniowej, pozostawiając rolnicze przeznaczenie terenu. Nie występuje również ryzyko pojawienia się zabudowy realizowanej w trybie decyzji lokalizacyjnych, ponieważ obszar jest objęty w całości ustaleniami planów, W kierunku zachodnim plan nakazuje urządzenie terenu zieleni izolacyjnej, zaś w południowym zaplanowano strefę buforową w postaci zabudowy zagrodowej. W zakresie hałasu przewiduje się jego zwiększenie na drogach dojazdowych do terenu. Dla minimalizacji uciążliwości dla terenów sąsiednich istotne są ustalenia dotyczące zieleni izolacyjnej, szczególnie w zakresie nakazu nasadzeń drzew. Najważniejszą ich funkcją jest redukcja stężeń zanieczyszczeń komunikacyjnych (metale ciężkie, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, tlenki azotu, ozon, pyły zawieszone oraz substancje biogenne). Drzewa korzystnie wpływają na jakość powietrza, gleby oraz wody. Ograniczają w dużym procencie zapylenie, redukują stężenia gazów cieplarnianych, pobierają z gleby i wbudowują w swoje tkanki metale ciężkie, towarzyszące bakterie powodują rozkład związków organicznych. Prawidłowo zaprojektowana zieleń tłumi hałas i jego odczuwanie nawet o połowę. Uznaje się, że na poziomie planu miejscowego, który nie może naruszać ustaleń obowiązującego Studium, zastosowano rozwiązana planistyczne (Izolacja terenów mieszkaniowych od zabudowy związanej z produkcją rolniczą poprzez strefę buforową zabudowy zagrodowej od południa zieleń izolacyjna od strony zachodniej) odpowiednie dla przestrzeni i lei obecnych i przyszłych użytkowników. W przypadku realizacji ustaleń planu miejscowego w zakresie pozostałych przeznaczeń nie przewiduje się elementów przestrzeni mogących mieć bezpośredni stały negatywny wpływ na zdrowie i warunki życia ludzi. Na skutek prowadzonych prac budowlanych okresowo należy spodziewać się zwiększonej emisji hałasu, której źródłem będą pracujące maszyny, a także zwiększonej emisji zanieczyszczeń gazowych i pyłowych pochodzących ze źródeł komunikacyjnych. Przy respektowaniu zapisów planu nie przewiduje się elementów przestrzeni mogących mieć bezpośredni stały negatywny wpływ na zdrowie i warunki życia ludzi. Zatem, w ocenie skarżącego brak jest jakichkolwiek merytorycznych, materialnych podstaw do ustalenia zakazu hodowli trzody chlewnej oraz drobiu kurzego na nieruchomościach objętych uchwałą, położonych w granicach obrębu oznaczonego jako 1RP - teren produkcji rolniczej. W treści ww. dokumentu wskazano także, że jakiekolwiek odory powstałe w wyniku hodowli trzody chlewnej będą przemieszczać się w kierunku wschodnim, w tym od działki [...], przy czym na wschód od tej nieruchomości brak jest zabudowań mieszkaniowych, a wytyczona jest strefa - teren produkcji rolniczej. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały brak jest także argumentacji, która warunkowałaby ustalenie zakazu hodowli trzody chlewnej oraz drobiu kurzego. Uzasadnienie uchwały wskazuje wręcz na okoliczności przeciwne, tj. wymienia inne formy zabezpieczenia oddziaływania przez gospodarstwa rolne położone na terenie oznaczonym jako teren produkcji rolniczej, uznając je za wystarczające np. pasy zieleni, czy też inne okoliczności obiektywne jak główne kierunki wiatrów, które ewentualną woń będą przenosić w przeciwnym kierunku niż zabudowa mieszkaniowa. Organ wydający akt prawa miejscowego ma obowiązek sporządzenia jego uzasadnienia nie tylko ze względu na dyspozycję przywołanych przepisów ZTP, ale również dlatego, że takie uzasadnienie warunkuje kontrolę sprawowaną przez organy nadzoru oraz sądy administracyjne. Skoro bowiem do podstawowych obowiązków sądów administracyjnych należy eliminowanie wszelkich rozstrzygnięć administracji publicznej, które nie są wynikiem wszechstronnej i starannej analizy stanu faktycznego i prawa, to sąd ma prawo badać powody, które legły u podstaw każdego rozstrzygnięcia zaskarżonego do sądu. Tym samym organ, podejmując rozstrzygnięcie, ma prawny obowiązek sporządzić doń uzasadnienie. Zasadnym jest oczekiwanie, że uzasadnienie uchwały w sprawie m.p.z.p. powinno wyjaśniać przesłanki, którymi gmina kierowała się przyjmując konkretne rozwiązania planistyczne, wpływające na sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Winno ono zawierać argumentację pozwalającą uznać, że gmina dołożyła należytej staranności w przestrzeganiu zasad obowiązujących przy podejmowaniu działań planistycznych, w tym rozważyła inne warianty zrealizowania zamierzenia planistycznego w ramach przyjętej koncepcji, albo że przyjęte rozwiązanie planistyczne, mimo konieczności dokonania ingerencji w sferę prawa własności, jest jedynym możliwym w danych warunkach. Ponadto, zdaniem skarżącego Rada Miejska w Rzgowie nie dopełniła obowiązków w postaci poprawnego uzasadnienia podjętej uchwały, a co za tym idzie brak jest przesłanek potwierdzających zasadność ustanowionego zakazu hodowli trzody chlewnej oraz drobiu kurzego. Brak właściwego uzasadnienia uchwały powoduje także, że brak jest argumentacji dla stosowania przez Radę Miejską ingerencji w sferę wykonywania prawa własności, w formie władztwa planistycznego. Przedstawiona w pierwszej części skargi część faktyczna oraz historyczna dotycząca okresu prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa rolnego, popełnionych przez niego inwestycji w tym, ukierunkowanie go na hodowle trzody chlewnej powoduje, że ustanowienie obecnie zakazu hodowli trzody chlewnej na tym terenie jest rażąco sprzeczne z interesem skarżącego i nieuzasadnione. Poprzednia zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miała miejsce w 2003 roku. Na skutek tej zmiany, zostało zmienione przeznaczenie gruntów sąsiednich, w ten sposób że zostały one przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową, jednorodzinną. Zmiana tego planu miała jednak miejsce już po tym, jak na nieruchomościach skarżącego urządzone było gospodarstwo rolne, w tym prowadzona była hodowla trzody chlewnej.
W odpowiedzi na skargę Rada Miejska w Rzgowie wniosła o jej oddalenie.
Zdaniem organu przeprowadzona procedura planistyczna była prawidłowa, a poszczególne czynności określone zwłaszcza w art. 17 u.p.z.p. zostały zrealizowane. Stosownie do art. 17 pkt 1 u.p.z.p., ogłoszenie o przystąpieniu do sporządzenia planu ukazało się w prasie lokalnej 18 kwietnia 2023 r., a obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego od 18 kwietnia 2023 do 18 maja 2023 oraz na stronie internetowej BIP Urzędu. Zgodnie z art. 17 pkt 4 u.p.z.p. sporządzono projekt planu wraz z prognozą oddziaływania na środowisko uwzględniając ustalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, sporządzono prognozę skutków finansowych uchwalenia planu. Organ nie stwierdził sprzeczności postanowień uchwały z postanowieniami Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Rzgów przyjętego uchwałą nr LXV/642/2023 Rady Miejskiej w Rzgowie z 30 sierpnia 2023 r. w ocenie organu, kwestionowane przez skarżącego przeznaczenie jego działek, nie nosi znamion dowolności i zostało i dokonane, w sposób pozwalający na uznanie, iż nie doszło do przekroczenia granic władztwa planistycznego. Pierwszy wyłożony projekt nie zakładał zakazu hodowli trzody i chlewnej i drobiu kurzego, zakładał jedynie zakaz hodowli norek. Taki zapis pojawił się i jako odpowiedź na uwagi mieszkańców o wprowadzenie całkowitego zakazu wszelkiej hodowli zwierząt a oczekiwaniami skarżącego i było to rozwiązanie kompromisowe. Uwaga zbiorowa z pierwszego wyłożenia została nieuwzględniona, ponieważ z jej treści wynikało oczekiwanie całkowitego zablokowania działalności rolniczej, co jest niezgodne z ustaleniami Studium. Nie jest właściwy zarzut skargi, że w pierwszej edycji planu Burmistrz nie widział problemu w dopuszczeniu trzody chlewnej i drobiu. Przedstawił projekt całkowicie wypełniający dyspozycje Studium, lecz na skutek wniesionych uwag dokonał jego modyfikacji. Po pierwszym wyłożeniu
wprowadzono do ustaleń planu zakaz hodowli, który zdaniem sporządzającego cechuje się największym i najszerszym negatywnym oddziaływaniem, głównie odorowym, na sąsiednie tereny, pozwalając jednocześnie na prowadzenie działalności rolniczej w dotychczasowym kształcie, tj. bez hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego. Burmistrz z jednej strony wykonał dyspozycję wynikającą z uregulowań Studium, dopuszczając wiele form rolniczej działalności produkcyjnej, jednakże z drugiej ograniczył te, które budzą wątpliwości okolicznych mieszkańców co do negatywnego oddziaływania na ich nieruchomości, właśnie poprzez wprowadzenie częściowych ograniczeń i jednoczesny brak wykluczenia dotychczasowego profilu produkcji rolniczej (hodowla koni i bydła opasowego). Na etapie prac planistycznych dokładnie zważono interesy skarżącego, wykluczając rodzaj działalności, której aktualnie nie prowadzi, zatem Burmistrz uwzględnił realny i aktualnie prowadzony profil działalności. Organ zaznaczył, że trudno dać wiarę przywiązaniu skarżącego do planowanej hodowli trzody chlewnej, w sytuacji w której zainteresowany był przekształcaniem terenów na zabudową mieszkaniową jednorodzinną, co nie mogło być uwzględnione ze względu na ustalenia Studium. Ponadto w treści uwagi skarżącego z 9 maja 2024 r. przekazał on informację, że dokonał już zmiany profilu działalności, zaś z treści skargi można wnioskować, że utrzymuje on nadal gotowość do powrócenia do wcześniejszego profilu produkcji, co podważa jego argumentację. W toku postępowania skarżący, w sposób aktywny uczestniczył w procedurze uchwalania planu zgłaszając swoje uwagi. Rozwiązania przyjęte w planie miejscowym, a przede wszystkim ich uzasadnienie wskazują, iż gmina nie naruszyła zasady proporcjonalności, a co za tym idzie działała w granicach przysługującego jej władztwa planistycznego. Organ dodał, że od uzasadnienia uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie można wymagać szczegółowego odniesienia się do wszystkich zagadnień, tak jak oczekuje tego skarżący. Przepisy prawa nie konkretyzują wymogów, tak jak w przypadku uzasadnień decyzji administracyjnych, jakie spełniać ma uzasadnienie uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Z tych też względów brak odniesienia się do przedstawionych przez skarżącego oczekiwań planistycznych, z jedoczesnym uzasadnieniem przyjętych rozwiązań planistycznych (rozpatrzenie uwag) nie może przesądzać o wadliwości zaskarżonej uchwały.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę w całości. Wskazał, że z wiedzy uzyskanej od skarżącego wynika, iż na spornym terenie poprzednio obowiązywał inny plan miejscowy, a zaskarżona uchwała dokonuje zmiany obowiązującego planu zagospodarowania.
W piśmie z 6 czerwca 2025 r. organ wyjaśnił, że na terenie objętym zaskarżonym planem miejscowym do czasu jego wejścia w życie, tj. 21 listopada 2024 r., obowiązywał plan miejscowy przyjęty uchwałą Rady Gminy Rzgów z 22 lipca 2003 r., nr XI/95/2003 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Rzgów, który wszedł w życie z dniem 30 września 2003 r.
Już po wyroku, do akt sprawy wpłynęło pismo skarżącego, z którego wynika, że nie rozmawiał on z osobami wnoszącymi uwagi do planu na temat zmiany rodzaju prowadzonej przez niego produkcji rolnej i wykonywanej działalności rolniczej. Ponadto skarżący podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze, że jego gospodarstwo rolne jest przystosowane zarówno do hodowli bydła opasowego jak i trzody chlewnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. sądowa kontrola działalności administracji publicznej obejmuje m.in. akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Kontrola sądowoadministracyjna sprawowana jest w oparciu o kryterium legalności, tzn. zgodności kwestionowanego skargą aktu z przepisami prawa powszechnie obowiązującego.
W myśl art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi jest uchwała Rady Miejskiej w Rzgowie z dnia 25 września 2024 roku nr VI/39/2024 w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części m. Rzgowa (działki o nr ewid. 892, 893, 894, 895/1, 895/2, 896/1, 896/2, 897/1, 897/2, 1202, 1203, 1204, 1205/2, 1205/1, 1166, 1165, 1164, 1163, 1162, 1161, 2179/1, 2179/2, 2179/3, 2179/4, 2179/5, 2179/6, 2180, 2181, część działki nr 898 i 1201).
Skarga została wywiedziona w oparciu o art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1465 ze zm.), zgodnie z którym każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.
W pierwszej kolejności zgodzić się należy ze skarżącym, że brak jest podstaw do przyjęcia, że strona musi odczekać, aż określona uchwała, która w jej ocenie zawiera postanowienia naruszające jej interes prawny, wejdzie w życie (po upływie 14 dni od jej ogłoszenia w dzienniku urzędowym), aby móc skutecznie wezwać organ do usunięcia naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia spowodowanego tą uchwałą. Jeżeli postanowienia uchwały naruszają przepisy prawa, to takie naruszenie ma miejsce już w momencie jej podjęcia, a nie dopiero od momentu jej wejścia w życie. Tym samym dopuszczalne jest wniesienie skargi na uchwałę w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego prze jej wejściem w życie (por. postanowienia NSA z: 30 stycznia 2020 r., II OSK 41/20; 6 października 2021 r., III OSK 5958/21).
Przypomnieć wypada, że w przypadku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego podmiotami legitymowanymi do jego zaskarżenia są, co do zasady właściciele nieruchomości położonych na terenie objętym planem, a skarżący uprawniony do zaskarżenia uchwały w przedmiocie planu miejscowego może w konsekwencji skutecznie podważać tylko te ustalenia planu, które naruszają jego prawo własności. Kwestionowane przez skarżącego regulacje planistyczne odnieść można - w ramach tak nakreślonego interesu prawnego do wskazanych w skardze działek zlokalizowanych na terenie objętym kwestionowanym planem miejscowym.
Skarżący naruszenia swego interesu prawnego upatruje w ograniczeniu sposobu zagospodarowania wspomnianych działek, poprzez wprowadzenie w § 18 ust. 2 pkt 3 planu zakazu hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego dla terenu 1 RP, co w jego ocenie prowadzi do nadmiernego i nieuzasadnionego ograniczenia wykonywania prawa własności nieruchomości. Tym samym skarga spełnia wymóg przewidziany w powołanym wyżej art. 101 ust. 1 u.s.g., co czyni ją dopuszczalną. Zaznaczyć też należy, że art. 101 ust. 1 u.s.g. wskazuje jednocześnie, iż sąd może dokonywać oceny zaskarżonej uchwały tylko w zakresie wyznaczonym granicami przysługującego stronie skarżącego interesu prawnego. Także ewentualne naruszenia procedury planistycznej muszą mieć wpływ na interes prawny skarżącego.
Przechodząc do oceny merytorycznej skargi wspomnieć trzeba, że przepisy ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2024 r., poz. 1130 – u.p.z.p.), w zw. z art. 67 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1688), określają rodzaje naruszeń prowadzących do nieważności uchwały rady gminy w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego stanowiąc, iż tego rodzaju skutek powoduje istotne naruszenie zasad sporządzania planu miejscowego, istotne naruszenie trybu jego sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie (art. 28 ust. 1 u.p.z.p.). Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uszczegółowia rodzaje naruszeń prowadzących do nieważności uchwały rady gminy w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Przepis art. 28 ust. 1 u.p.z.p. stanowi, iż tego rodzaju skutek powoduje naruszenie zasad sporządzania studium lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie.
W ocenie sądu rozpoznającego skargę w niniejszej sprawie procedura planistyczna, w zakresie objętym interesem prawnym skarżącego została przeprowadzona prawidłowo, stosownie do przepisów u.p.z.p. oraz Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz. U. z 2003 r., nr 164, poz. 1587), w zw. z § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 17 grudnia 2021 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania (Dz. U. z 2021 r., poz. 2404).
W szczególności po podjęciu 28 lutego 2018 r. uchwały w sprawie przystąpienia do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części m. Rzgowa (działki o nr ewid. 892, 893, 894, 895/1, 895/2, 896/1, 896/2, 897/1, 897/2, 1202, 1203, 1204, 1205/2, 1205/1, 1166, 1165, 1164, 1163, 1162, 1161, 2179/1, 2179/2, 2179/3, 2179/4, 2179/5, 2179/6, 2180, 2181, część działki nr 898 i 1201) Burmistrz Rzgowa zamieszczał w tym zakresie ogłoszenia w prasie i dokonywał obwieszczeń na tablicy ogłoszeń urzędu oraz stosowne informacje publikował na stronie BIP. Wystosowano zawiadomienia do instytucji i organów właściwych do uzgadniania i opiniowania projektu planu. W trakcie sporządzania projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zostały rozpatrzone złożone wnioski. Uzyskano wymagane uzgodnienia i opinie od właściwych organów. Prawidłowo ogłoszono i dokonywano obwieszczeń o wyłożeniu projektu planu do publicznego wglądu, informując jednocześnie o możliwości składania uwag przez podmioty zainteresowane. W trakcie wyłożenia planu została przeprowadzona dyskusja publiczna nad zawartością ustaleń planu, a uwagi do wyłożonego projektu zostały rozstrzygnięte przez Burmistrza, co znajduje potwierdzenie w przesłanych aktach administracyjnych. Sporządzona została ponadto Prognoza Odziaływania na Środowisko, której mowa w art. 17 ust. 4 u.p.z.p.
Uwzględniając powyższe, w ocenie sądu, zachowane zostały wymogi procedowania określone w art. 17 i następnych u.p.z.p. oraz rozporządzenia w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Wyjaśnić także należy, że organ planistyczny, pozostając związanym zapisami studium zgodnie z art. 9 ust. 4 i art. 20 ust. 1 u.p.z.p., obowiązany był uwzględnić jego treść, konstruując miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Zaskarżony miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego został sporządzony po stwierdzeniu jego zgodności z ustaleniami studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Rzgów, przyjętego uchwałą nr LXV/642/2023 Rady Miejskiej w Rzgowie z dnia 30 sierpnia 2013 r., co wynika z treści kwestionowanej uchwały. W ocenie sądu przyjęte planie przeznaczenie działki skarżącej w odniesieniu do symbolu 1RP jest zgodne z zapisami studium uwarunkowań i odpowiada przeznaczeniu tego terenu wskazanemu w studium, co w niniejszej sprawie nie stanowi kwestii spornej.
Istota sporu dotyczy przekroczenia przez Radę Miejską granic władztwa planistycznego.
Skarżący uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie wskazuje, m.in. na przepisy art. 2, w zw. z art. 21 ust. 1-2, w zw. z art. 32 ust. 1-2 Konstytucji RP, uznając, że działanie Rady Miejskiej przy wykonywaniu władztwa planistycznego jest niezgodne z ideą demokratycznego państwa prawa, a organ niezasadnie i w sposób nieuzasadniony nadrzędnym interesem publicznym, naruszył prawo własności skarżącego poprzez ustalenie zakazu hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego.
Wobec tak postawionych zarzutów w ocenie sądu należy zacytować wskazywane przez skarżącego regulacje konstytucyjne.
Stosownie do wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Natomiast art. 21 Konstytucji RP ustanawia ochronę własności i prawa dziedziczenia; dopuszczalność wywłaszczenia, stanowiąc, że Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia (ust. 1). Wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem (ust. 2). Cywilistyczne określenie własności sformułowane zostało we powołanym w skardze art. 140 k.c., w myśl którego w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą.
Zdaniem sądu wskazywane przez skarżącego przepisy rangi konstytucyjnej uzupełnić wypada o treść art. 22, zgodnie z którym ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny, który to przepis znalazł odzwierciedlenie w art. 2 ust. 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, definiującym interes publiczny jako uogólniony cel dążeń i działań, uwzględniających zobiektywizowane potrzeby ogółu społeczeństwa lub lokalnych społeczności, związanych z zagospodarowaniem przestrzennym.
Pozostając w sferze przepisów ustawy zasadniczej nie można też pominąć następujących regulacji:
- art. 5, stanowiącego, że Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju;
- art. 31 ust. 3, w myśl którego ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw;
- art. 64 ust. 3, wskazującego, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności;
- art. 68 ust. 1 statuującym podmiotowe prawo do ochrony zdrowia, które jest prawem socjalnym, rodzącym po stronie władz publicznych obowiązek jego ochrony i zapewnienia możliwości jego realizacji;
- art. 74, zgodnie z którym władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom (ust. 1), ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych (ust.2); władze publiczne wspierają działania obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska (ust.4).
Powyższe przepisy Konstytucji RP znajdują odzwierciedlenie w aktach prawnych rangi ustawowej, a wartości chronione wyżej wymienionym przepisami powinny być brane pod uwagę przez organy planistyczne w toku procedury planistycznej podczas rozważania interesów podmiotów, których plan miejscowy dotyczy. Sytuacje konfliktowe między tymi podmiotami organy planistyczne winny rozstrzygać zgodnie z obowiązującym prawem, z uwzględnieniem konieczności zachowania proporcjonalności ingerencji w prawo własności w oparciu o takie wartości jak interes publiczny, ochrona środowiska czy ochrona zdrowia ludzi.
Prawowodawca odzwierciedlił potrzebę ochrony powyższych wartości w treści art. 1 ust. 2 pkt 1, 3, 5, 7 i 9 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, wskazując, że w zagospodarowaniu przestrzennym uwzględnia się, między innymi wymagania ładu przestrzennego, urbanistyki i architektury, wymagania ochrony środowiska, w tym gospodarowania wodami i ochrony gruntów rolnych i leśnych; wymagania ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa ludzi i mienia, a także potrzeby osób niepełnosprawnych, prawo własności oraz potrzeby interesu publicznego. Przepis ów zawiera katalog szczegółowych, uznawanych za najważniejsze wartości, które obligatoryjnie uwzględnia się w planowaniu przestrzennym. Wartości te są zróżnicowane pod względem treści – część z nich ma charakter pozaprawny, jak przykładowo walory architektoniczne i krajobrazowe, część ma charakter prawny jak prawo własności, interes publiczny oraz wartości określone jako "wymagania" dotyczące ochrony środowiska czy ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa ludzi).
Z kolei z art. 3 ust. 1 u.p.z.p. wynika, że kształtowanie i prowadzenie polityki przestrzennej na terenie gminy, w tym uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego należy do zadań własnych gminy. Przepisy te stanowią podstawę do kształtowania jednego z istotnych uprawnień organów gminy, jakim jest władztwo planistyczne. Władztwo planistyczne stanowi kompetencję gminy do samodzielnego i zgodnego z jej interesami oraz zapewnieniem ładu przestrzennego kształtowania polityki przestrzennej. Obejmuje ono samodzielne ustalanie przez radę gminy przeznaczenia terenów, rozmieszczenia inwestycji celu publicznego oraz określanie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy. Uchwalając plan miejscowy najczęściej następuje wyważanie interesów: prywatnego i publicznego lub interesów podmiotów prywatnych w planowaniu przestrzennym, przy ustalaniu przeznaczenia terenu lub określaniu potencjalnego sposobu zagospodarowania i korzystania z niego. Oznacza to konieczność uwzględniania określonych kategorii interesów prawnych w każdym przypadku, nadawanie im właściwego znaczenia oraz ustalanie pierwszeństwa, jeśli zachodzi między nimi kolizja. Zasada ważenia interesów jest środkiem rozwiązywania konfliktów pomiędzy różniącymi się interesami publicznymi, pomiędzy interesem publicznym a interesami prywatnymi oraz pomiędzy sprzecznymi ze sobą interesami prywatnymi. Jednocześnie władztwo planistyczne gminy nie ma charakteru pełnego, niczym nieograniczonego prawa, a granicami tego władztwa są konstytucyjnie chronione prawa, a miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego może prowadzić do ograniczeń prawa własności, jeśli istnieje prawdopodobieństwo oddziaływania funkcji działek objętych planem na teren sąsiadujący. Ograniczenia te muszą jednak pozostawać w zgodzie z wynikającą z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zasadą proporcjonalności, która zakazuje nadmiernej w stosunku do chronionej wartości ingerencji w sferę praw i wolności jednostki (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 maja 1999 r. sygn. akt SK 9/98. OTK 1999 Nr 4, poz. 78).
Jeżeli chodzi o wskazywane w skardze prawo własności, to jego ograniczenia dopuszcza Konstytucja RP w art. 64 ust. 3 stanowiąc, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w takim zakresie, w jakim nie narusza to istoty prawa własności, a więc z poszanowaniem zasady proporcjonalności, tj. zakazem nadmiernej w stosunku do chronionej wartości ingerencji w sferę praw i wolności jednostki. Z kolei, stosownie do regulacji art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, w tym prawa własności, mogą być ustanawiane tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i wolności publicznej albo wolności i praw innych osób. Ingerencja w sferę prawa własności musi zatem pozostawać w racjonalnej i odpowiedniej proporcji do ww. celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia, przy czym ograniczenia te winny być dokonane wyłącznie w formie przepisów ustawowych. Władztwo planistyczne jest kompetencją gminy do samodzielnego i zgodnego z jej interesami kształtowania polityki przestrzennej. Obejmuje ono samodzielne ustalenie przez gminę przeznaczenia terenów, rozmieszczenia inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy (art. 3 ust. 1 i art. 15 ust. 2 u.p.z.p.). W zakres władztwa planistycznego wchodzi, z mocy art. 6 ust. 1 u.p.z.p., ustalenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego sposobu wykonywania prawa własności nieruchomości. Koncepcja władztwa planistycznego oznacza, że w niektórych przypadkach ustalenia planu mogą ingerować w interesy prywatne podmiotów skarżących w sposób odbierany przez nich jako niekorzystny, natomiast nie musi z tym być z tym powiązane przekroczenie granic władztwa planistycznego. Prawo własności, mimo że jest najsilniejszym prawem podmiotowym, korzystającym z gwarancji konstytucyjnych i ustawowych, nie ma jednak charakteru absolutnego i nieograniczonego. Ustawodawca przekazał gminie kompetencje w zakresie władczego przeznaczania i ustalania zasad zagospodarowania terenu w drodze aktu prawa miejscowego. W pojęciu władztwa planistycznego mieszczą się także wprowadzone przez plany miejscowe ograniczenia prawa własności. Nie oznacza to jednak, że uprawnienie gminy, o jakim mowa w art. 3 i 4 u.p.z.p. ma charakter nieograniczony i że gmina ma pełną swobodę w określaniu przeznaczenia i zasad zagospodarowania poszczególnych obszarów położonych na jej terenie. Oczywistym jest, że uprawnienie gminy do ustalania przeznaczenia terenu i sposobu jego zagospodarowania nie może być nadużywane.
Podobnie wskazane w art. 22 Konstytucji RP ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. W orzecznictwie wskazuje się, że przepisy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym stanowią podstawę do ograniczenia dowolności miejsca prowadzenia działalności gospodarczej (por. wyrok NSA z 17 maja 2011 r., II OSK 379/11, z 18 grudnia 2012 r., II OSK 1515/11). Ograniczenia wolności działalności gospodarczej mogą zostać wprowadzone ze względu na ważny interes publiczny, a więc zwłaszcza ze względu na przesłanki wymienione w art. 31 ust. 3 Konstytucji, tj. ochronę bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochronę środowiska, zdrowia publicznego, wolności i praw innych osób (zob. wyrok TK z 16 października 2014 r., SK 20/12).
Podsumowując organ uchwałodawczy, sprawując władztwo planistyczne, powinien mieć zawsze na uwadze, że wprowadzone ograniczenia prawa własności (wolności działalności gospodarczej) muszą być konieczne ze względu na wartości wyżej cenione np. potrzeba interesu publicznego, ochrona środowiska czy ochrona zdrowia ludzi, wynikające ze wskazanych przepisów konstytucyjnych. Przepisami ustawowymi o których mowa w art. 61 ust. Konstytucji RP, w niniejszej sprawie są regulacje ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, upoważniające do uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w których gminy ustalają przeznaczenie i zasady zagospodarowania terenu czyli przepisy art. 3 ust. 1, w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 3, 5, 7 i 9 u.p.z.p., a w dalszej kolejności także przepisy zawarte w ustawie Prawo ochrony środowisko. Należy przy tym podkreślić, że w odniesieniu do regulacji planistycznych mających na celu ochronę środowiska chodzi w pierwszej kolejności konflikt interesów prywatnych inwestora z interesem publicznym w postaci ochrony środowiska czy ochrony zdrowia, które to wartości są szczególnie chronione na gruncie wskazanych wyżej przepisów Konstytucji RP.
Odnosząc powyższe realiów sprawy zaznaczyć trzeba, że skoro organ uchwałodawczy ma obowiązek uwzględniać w planie miejscowym wymogi ochrony środowiska, na co wprost wskazują przepisy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, musi szczególnie ostrożnie dopuszczać lokalizację przedsięwzięć, które z definicji prawnej mogą oddziaływać na środowisko w stopniu znaczącym, lub też oddziałują na środowisko w znaczącym stopniu. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska w dziale VII zatytułowanym Ochrona środowiska w zagospodarowaniu przestrzennym i przy realizacji inwestycji, w art. 72 ust. 1 w studiach i planach miejscowych nakazuje zapewnić warunki utrzymania równowagi przyrodniczej i racjonalną gospodarkę zasobami środowiska. Nadto z art. 8 ustawy p.o.ś. wynika jasno, że plany dotyczące gospodarki przestrzennej powinny uwzględniać zasady ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju. Takim planem jest plan miejscowy, i podmiot go uchwalający ma obowiązek ważyć względy ochrony środowiska, w świetle zasady zrównoważonego rozwoju. Konieczność uwzględnienia w planowaniu przestrzennym wymagań ochrony środowiska, a zwłaszcza przeciwdziałania zanieczyszczeniom powodowanym przez przedsięwzięcia takie jak przemysłowa hodowla zwierząt, może uzasadniać przyjęcie w planie miejscowym określonych warunków zagospodarowania terenów oraz ograniczeń w ich użytkowaniu, nie wyłączając zakazu zabudowy, a co za tym idzie zakazu hodowli określonych rodzajów zwierząt. Możliwość ograniczenia prawa własności nieruchomości w takim przypadku znajduje podstawę prawną m.in. we wspomnianych art. 15 ust. 2 pkt 9, w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 3, 5 i 9, ust. 3 u.p.z.p., w zw. z art. 72 p.o.ś., a stanowisko to należy uznać za ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyroki NSA: z dnia 6 lutego 2015 r., II OSK 2233/13; z 14 marca 2018 r., II OSK 1281/16; z 13 kwietnia 2021 r., II OSK 3354/20; z 8 kwietnia 2025 r, II OSK 2001/22; z 6 września 2017 r., II OSK 950/17; z 14 marca 2018 r., II OSK 1281/16; z 13 kwietnia 2021 r., II OSK 3354/20; z 1 października 2021r., II OSK 3083/19; z 17 marca 2022 r., II OSK 754/19; z 15 września 2022 r. OSK 3332/19; z 17 sierpnia 2022 r., II OSK 1144/21).
Z przywołanych przepisów wypływa wniosek o obowiązku szczególnie ostrożnego traktowania kwestii ochrony środowiska w gminie i stanowią one podstawę prawną dla wprowadzenia w planie miejscowym zakazu hodowli i hodowli zwierząt określonego rodzaju. Wprowadzenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego ograniczeń stanowi realizację przez organ planistyczny ustawowego obowiązku zamieszczenia w planie warunków zagospodarowania terenów i ograniczeń w ich użytkowaniu (art. 15 ust. 2 pkt 9 u.p.z.p.), spowodowanych wymogami ochrony środowiska. Gmina, w zakresie władztwa planistycznego, uwzględniając aspekty środowiskowe i interes wspólnoty lokalnej, może taki zakaz wprowadzić na swoim terytorium. Kwestionowane postanowienia nie stanowią arbitralnej i nieproporcjonalnej ingerencji w prawo własności skarżącego. Należy przy tym zaznaczyć, że do najbardziej uciążliwych i jednocześnie najpowszechniej występujących źródeł emisji odorów zalicza się chów i hodowlę trzody chlewnej, drobiu czy zwierząt futerkowych (zob. wyrok NSA z 11 października 2022 r., II OSK 1434/21).
Jak już wskazano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się konieczność przeciwdziałania zanieczyszczeniom, w tym przede wszystkim uciążliwościom odorowym, powodowanym przez przedsięwzięcia takie jak przemysłowa hodowla zwierząt, co stanowi podstawę do przyjęcie w planie miejscowym określonych warunków zagospodarowania terenów oraz ograniczeń w ich użytkowaniu, nie wyłączając zakazu zabudowy. Ten kierunek orzecznictwa jest zbieżny z poglądami wyrażanymi w piśmiennictwie dotyczącym rzeczonej problematyki (zob. np. P. Daniel, Immisje zapachowe jako podstawa ograniczeń dotyczących prawa zabudowy w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Glosa aprobująca do wyroku NSA z 14 marca 2018 r. (II OSK 1281/16), OwSS 2020, nr 2, s. 133 i n.; J. Chmielewski, Problematyka prawna uciążliwości zapachowych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym na obszarze gminy, "Samorząd Terytorialny" 2019, z. 3, s. 52 i n.; G. Rząsa, Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego jako prawny środek ochrony przed uciążliwościami odorowymi - wybrane zagadnienia, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2019 r., nr 1, s. 45 i n.).
Przyjęta dopuszczalność wprowadzenia w planie miejscowym określonych ograniczeń w zabudowie (w sprawie niniejszej ograniczona do zakazu prowadzenia zakazu i hodowli określonych zwierząt gospodarskich) z uwagi na przeciwdziałanie uciążliwościom odorowym nie oznacza, że każde postanowienie planu miejscowego zmierzające do ograniczenia tych uciążliwości jest zgodne z prawem. Znajdują tu zastosowanie ogólne zasady oceny legalności planów miejscowych w kontekście zarzutów nadużycia władztwa planistycznego przez gminę. Kluczowe znaczenie ma tu odpowiedź na pytanie, czy w realiach konkretnej sprawy została zachowana zasada proporcjonalności. Istota tej zasady polega na wyważenie interesu publicznego i interesów prywatnych tak, aby w jak największym stopniu zabezpieczyć i rozwiązać potrzeby wspólnoty, równocześnie jednak w jak najmniejszym stopniu naruszając prawa właścicieli nieruchomości objętych planem. Należy przy tym podkreślić, że w odniesieniu do regulacji planistycznych przeciwdziałających uciążliwościom odorowym chodzi w pierwszej kolejności konflikt interesów prywatnych inwestora z interesem publicznym w postaci ochrony środowiska. Z tym stwierdzeniem ściśle koresponduje teza, że przeciwdziałanie uciążliwościom odorowym ma na celu także ochronę zdrowia, w tym zdrowia psychicznego okolicznych mieszkańców (na negatywne oddziaływanie odorów na zdrowie ludzi zwrócił uwagę NSA m.in. w wyrokach z 14 marca 2018 r., II OSK 1281/16; z 12 lutego 2018 r., II OSK 1157/17; z 17 marca 2022 r., II OSK 754/19; z 11 października 2022 r., II OSK 1434/21; z 1 grudnia 2022 r., II OSK 3774/19; z 14 maja 2025 r.; II OSK 2543/22). Warto w tym kontekście zauważyć, że w przygotowanym w 2016 r. na zlecenie Ministra Środowiska przez zespół pod kierunkiem prof. J. Zwoździaka specjalistycznym opracowaniu pt. "Lista substancji i związków chemicznych, które są przyczyną uciążliwości zapachowej" (https://www.gov.pl/web/srodowisko/uciazliwosc-zapachowa), stwierdza się m. in., że istnieją niebudzące wątpliwości dowody pośrednie na to, że odory obniżają komfort życia, wywołują nasilenie takich niekorzystnych objawów psychosomatycznych, jak: rozdrażnienie, bóle głowy, nudności, trudności z koncentracją, utrata łaknienia, trudności z zasypianiem i szereg innych niekorzystnych objawów, a ich niekorzystne działanie jest zbliżone do działania hałasu. W tym kontekście dopuszczalne są w ramach przyznanego gminie władztwa planistycznego postanowienia planistyczne dotyczące ograniczenia uciążliwości odorowych, mające uzasadnienie w ważnym interesie publicznym. Tego rodzaju regulacje planistyczne mają również na celu ochronę prawa własności okolicznych mieszkańców. Wymaga podkreślenia, że również prawo własności tych osób, a nie tylko prawo własności inwestora, podlega ochronie konstytucyjnej (art. 64 ust. 2 Konstytucji). Zlokalizowanie w bliskim sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej dużych ferm lub chlewni nie tylko powoduje znaczne uciążliwości w codziennym życiu okolicznych mieszkańców, ale i skutkuje spadkiem wartości ich nieruchomości, a nadto w praktyce uniemożliwia wykorzystanie tych nieruchomości np. na cele mieszkaniowe, letniskowe, agroturystyki lub hotelarstwa. Ponadto, emisja odorów może w pewnych sytuacjach prowadzić do naruszenia prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego oraz mieszkania, czyli wartości chronionych m.in. na gruncie art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W szczególności w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przyjmuje się, że wspominany przepis Konwencji obejmuje poszanowanie jakości życia prywatnego oraz możliwość korzystania w spokoju z walorów własnego domu. Prawa te mogą być naruszone również w sposób niematerialny, np. na skutek hałasu, emisji szkodliwych substancji, nieprzyjemnych zapachów oraz innych ingerencji (zob. np. wyroki ETPC : z 8 lipca 2003 r. w sprawie Hatton i inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 36022/97 (96) oraz z 3 maja 2011 r. w sprawie Apanasiewicz przeciwko Polsce, skarga nr 6854/07 (93); zob. np. H. Machińska, Europejska Konwencja Praw Człowieka jako instrument ochrony praw jednostki w związku z zanieczyszczeniem środowiska, "Europejski Przegląd Sądowy" 2014, nr 1, s. 63). W świetle Konwencji władze publiczne w zakresie ochrony środowiska nie tylko muszą powstrzymywać się od arbitralnej ingerencji w prawa jednostek, lecz także powinny podjąć aktywne kroki w celu zapewnienia tych praw. Obowiązek ten spoczywa na władzach publicznych, a więc nie tylko na organach administracji publicznej (władza wykonawcza), lecz także na organach władzy sądowniczej, w tym na sądach administracyjnych (zob. R. Hauser, Konflikt środowiskowy przed organami i sądami administracyjnymi w kontekście art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, "Europejski Przegląd Sądowy" 2014, nr 1, s. 28).
Mając na uwadze powyższe okoliczności, istotne z puntu widzenia oceny nadużycia przez gminę władztwa planistycznego w realiach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że ograniczenie prawa własności, poprzez zakaz i hodowli określonych gatunków zwierząt gospodarskich był uzasadniony jako zakaz konieczny do ochrony środowiska i zdrowia ludzkiego, poprzez ograniczenia uciążliwości odorowych oraz ograniczenie negatywnego wpływu produkcji rolniczej na środowisko i zdrowie ludzi.
Trzeba mieć na uwadze, że zlokalizowane na terenie objętym planem gospodarstwo skarżącego, w którym prowadzi on obecnie hodowlę bydła oraz koni, znajduje się w bliskiej odległości od zabudowy mieszkaniowej. W aktach planistycznych znajdują się uwagi okolicznych mieszkańców, postulujących wprowadzenie zakazu lokalizowania konkretnego rodzaju inwestycji, będących źródłem poważnych uciążliwości, w tym uciążliwości odorowych, które to uwagi, co warte podkreślenia, nie odnoszą się do aktualnie prowadzonej przez skarżącego działalności. Oceniając zarzuty nadużycia władztwa planistycznego, w kontekście zgłoszonych twierdzeń o naruszeniu istoty prawa własności, należy mieć na uwadze, że kwestionowane postanowienia planu nie wyłączają możliwości rolniczego wykorzystania działek skarżącego oraz nie wprowadzają żadnych ograniczeń w zakresie działalności prowadzonej w momencie uchwalenia planu. W takiej sytuacji, zdaniem sądu, prawodawca lokalny był uprawniony do przyjęcia rygorystycznych rozwiązań, co w niniejszej sprawie było wynikiem wyważenia interesu właściciela terenu oraz interesu publicznego, rozumianego jako potrzeba chronienia środowiska i zdrowia ludzkiego. Z punktu widzenia zarzutu nadużycia władztwa planistycznego istotnego jest również to, że uchwała nie przewiduje, dopuszczalnego w świetle art. 35 u.p.z.p., tymczasowego sposobu zagospodarowania działek, a tym samym nie zabrania skarżącemu kontynuowania, w oparciu o istniejące zabudowania i urządzenia, dotychczasowej działalności (por. np. wyrok NSA z 19 kwietnia 2021 r., III OSK 175/21; wyrok NSA z 26 marca 2013 r., II OSK 2281/11).
Jak wynika z załączonej do akt Prognozy oddziaływania na środowisko ustaleń projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (sporządzonej już z uwzględnieniem spornych zapisów planu w kwietniu 2024 r.) projekt planu obejmuje obszar o powierzchni 35,28 ha, a przeważającą funkcją na terenie opracowania jest rolnictwo, z czego dominują niezabudowane grunty orne położone we wschodniej i północnej części oraz użytki zielone (łąki i pastwiska) w rejonie doliny rzeki [...]. W centralnej części obszaru rozwija się produkcyjne gospodarstwo rolne. Zabudowie inwentarskiej i gospodarczej towarzyszy zabudowa mieszkaniowa, stanowiąca z nią całość funkcjonalną. Większa część terenu (23,5 ha) stanowią grunty zmieliorowane (str. 6). W granicach opracowania źródłami przewidywanego oddziaływania będzie wyłącznie oddziaływanie związane z produkcją rolniczą. Intensywna produkcja rolna wymaga stosowania wielu przemysłowych środków, których nadmierne stosowanie może powodować istotne zagrożenie dla środowiska. Największym ryzykiem jest produkcja zwierzęca, która wytwarza duże ilości nawozów naturalnych zasobnych w azot i fosfor, które niewłaściwie stosowane i przechowywane mogą źródło zanieczyszczania środowiska zwłaszcza wód. Dla przedsięwzięć przewidzianych w planie (z uwzględnieniem spornego zakazu) bezpośrednie oddziaływanie na środowisko będzie ograniczone do najbliższego sąsiedztwa. W zakresie oddziaływania na powierzchnię ziemi i gleb rygorystyczna gospodarka wodno-ściekowa jest niezbędna dla ochrony gleb przed zanieczyszczeniami, pochodzącymi z procesu hodowli i chowu zwierząt w terenie 1RP. Ścieki (przede wszystkim gnojowica) oprócz odchodów zwierząt, zawierają używane w procesie produkcji substancje w nadmiarze toksyczne dla środowiska: związki azotowe, środki dezynfekujące, środki myjące, dezodoryzujące, antybiotyki. Zawierają też zagrożenie zoonotyczne bakterie, wirusy, pasożyty), których bezpośrednie przedostanie się do gleby skutkuje jej zanieczyszczeniem. Negatywne oddziaływanie na glebę i ziemię w obszarze opracowania w kierunku rzeki [...] może być potęgowane w skrajnych przypadkach związanych z wystąpieniem wód powodziowych. Podobne zagrożenia - jak wynika z Prognozy - przewidziane zostały w zakresie oddziaływania produkcji rolniczej związanej z chowem i hodowlą zwierząt w ternie 1RP w odniesieniu do oddziaływania na wody powierzchniowe i podziemne. W zakresie oddziaływania na powietrze jako jedno ze źródeł emisji zanieczyszczeń wskazano wentylację hal związanych z produkcją rolniczą, jednak (przy uwzględnieniu spornych zakazów – dopisek sądu) potencjalny wzrost emisji dwutlenku węgla i metanu związany z niektórymi profilami produkcji zwierzęcej będzie niezauważalny w skali mikro, a spodziewany sposób zagospodarowania, polegający na rozszerzeniu istniejącej działalności nie będzie dawał nowych źródeł oddziaływania na powietrze (str. 26 – 31).
Prognoza przewiduje także zakres oddziaływania postanowień planu na ludzi, w odniesieniu do możliwości realizacji przedsięwzięć potencjalnie znacząco oddziaływujących na środowisko w postaci hodowli i chowu zwierząt w terenie 1 RP. W zakresie potencjalnych uciążliwości dla ludzi wskazano na hałas oraz uciążliwości odorowe związane z produkcją rolniczą. Zwrócono uwagę na fakt, iż z rodzajów działalności rolniczej generującej takie uciążliwości wykluczono chów i hodowlę trzody chlewnej oraz drobiu kurzego, co w istotnym stopniu ograniczy uciążliwości. Dopiero tak ograniczone uciążliwości odorowe będą się kumulowały na obszarach po wschodniej i północno-wschodniej terenu 1RP, co wynika z przeważających kierunków wiatrów. W zakresie hałasu przewiduje się dla minimalizacji uciążliwości dla terenów sąsiednich istotne są ustalenia dotyczące zieleni izolacyjnej, szczególnie w zakresie nakazu nasadzeń drzew. Najważniejszą ich funkcją jest redukcja stężeń zanieczyszczeń (str. 35).
Powyższa prognoza, w ocenie sądu, jest spójna zarówno z pozytywną opinią Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z 31 października 2023 r., jak i pozytywną opinią Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z 2 listopada 2023 r. (w obu zaopiniowano pozytywnie Prognozę bez spornego zapisu planu wprowadzonego na etapie zgłaszania uwag). Jednak, co istotne uzupełniona Prognoza z kwietnia 2024 r. jest konsekwencją wytycznych z pisma Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 15 grudnia 2023 r., gdzie ze względu na to, że plan dopuszcza przedsięwzięcia mogące potencjalnie oddziaływać na środowisko, organ opiniujący stwierdził, że mając na uwadze ochronę środowiska przed uciążliwościami odorowymi oraz źródłami azotu wynikającymi z chowu i hodowli zwierząt inwentarskich prawidłowość wyznaczenia miejsca lokalizacji ww. przedsięwzięć winna być poparta analizą oddziaływania na środowisko z uwzględnieniem oddziaływania na ludzi, wody powierzchnię ziemi oraz generowanie hałasu uciążliwości odorowych oraz źródeł azotu wynikających z chowu i hodowli zwierząt inwentarskich. W analizie, jak wskazał organ opiniujący, należy brać pod uwagę najbardziej niekorzystne scenariusze. Analiza powinna dotyczyć nie tylko terenu 1RP, ale również obejmować tereny sąsiadujące, ze szczególnym uwzględnieniem zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. W analizie należy uwzględnić możliwe do zaistnienia konflikty społeczne wynikające z możliwości realizacji obiektów inwentarskich na terenie 1RP.
Wobec powyższego wskazać należy, że dopuszczenie hodowli zwierząt na dużą skalę w obiektach inwentarskich rodzi zagrożenie dla równowagi przyrodniczej, czyli stanu, w którym na określonym obszarze istnieje równowaga we wzajemnym oddziaływaniu: człowieka, składników przyrody żywej i układu warunków siedliskowych tworzonych przez składniki przyrody nieożywionej (art. 3 pkt 32 p.o.ś). Taki wniosek znajduje prawne uzasadnienie w potraktowaniu takich inwestycji jako mogących znacząco oddziaływać na środowisko i realnie naruszyć równowagę przyrodniczą. Zdaniem sądu w świetle zrównoważonego rozwoju, zdefiniowanego prawnie jako rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń (art. 3 pkt 50 p.o.ś.), szczególnej ostrożności wymaga poszukiwanie równowagi pomiędzy interesem społeczności lokalnej, a interesem inwestora.
Akta i okoliczności sprawy wskazują, że interesy społeczności lokalnej i skarżącego są rozbieżne. Sam skarżący wydaje się taką okoliczność rozumieć, skoro w trakcie procedury planistycznej, w której brał czynny udział, w uwagach złożonych odpowiednio 22 lutego 2024 r. oraz 9 maja 2024 r. postulował o przekształcenie działek [...], [...], [...], [...] i [...] na działki budowlane, ewentualnie działki nr [...] z działki rolnej na działkę o charakterze usługowym lub budowlanym, celem rozwiązania konfliktu wynikającego z uciążliwości jego gospodarstwa, których to uwag Burmistrz nie uwzględnił ze względu na treść obowiązującego studium. Skarżący w tych pismach wskazywał na to, że wychodząc na przeciw zmianom otoczenia kilka lat temu poniósł duże nakłady finansowe na przekształcenie profilu produkcji z hodowli trzody chlewnej na bydło opasowe, która jest mniej uciążliwa dla sąsiadów, uzależniając się od jednego profilu produkcji, a przekształcenie działki [...] na przetwórstwo spożywcze pozwoli mu na pozyskanie nowych kierunków rozwoju. Co istotne w warunkach rozpoznawanej sprawy skarżący wskazał jednocześnie, że nie ma już możliwości dywersyfikacji profilu produkcji (uwaga do projektu planu z 9 maja 2024 r.). To ostatnie oświadczenie wskazuje na to, że skarżący poza prowadzoną w momencie uchwalania planu hodowlą bydła opasowego i w niewielkiej ilość koni nie ma już możliwości do powrotu do hodowli trzody chlewnej. Oświadczenie to stoi w opozycji do twierdzeń skarżącego, że sporne zapisy planu nie pozwalają skarżącemu na wznowienie, jedynie czasowo zaniechanej hodowli trzody chlewnej.
Zaznaczyć należy, że jednym z elementów ograniczenia prawa własności jest ochrona środowiska (zdrowia ludzkiego), zaś interes publiczny w postaci najkorzystniejszych warunków bytowania człowieka znajduje priorytet przed partykularnym interesem właściciela. Wobec tego zdaniem sądu, nie można czynić pod adresem przedmiotowej uchwały zarzutu, że interes środowiskowy związany ze społecznością lokalną preferuje ponad interes gospodarczy inwestora. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skoro dopuszczenie hodowli drobiu kurzego i trzody chlewnej, które nie były prowadzone na terenie objętym planem w momencie jego uchwalania doprowadzi do intensyfikacji rolnictwa na obszarze objętym planem, a w konsekwencji niedogodności z tym związanych dla okolicznych mieszkańców, to należy wprowadzony zakaz potraktować jako związany z ochroną środowiska i zdrowia ludzi, co koreluje z ustawowym nakazem uwzględnienia w planach miejscowych wymogów i uwarunkowań środowiskowych oraz wymagań ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa ludzi, który to nakaz wynika ze wskazanych norm konstytucyjnych.
Uzupełniająco wskazać należy, że uchwałodawca zobowiązany jest także uwzględniać w procedurze planistycznej przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, której art. 3 pkt 1 stanowi jednym ze sposobów realizacji celów ochrony przyrody jest uwzględnienie wymagań ochrony przyrody w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Wynikające z Prognozy negatywne oddziaływania związane z produkcją zwierzęcą na wody, glebę, ziemię czy powietrze, odnieść należy, w kontekście wskazanego przepisu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody do walorów przyrodniczych doliny rzeki [...] oraz znajdujących się w niedalekiej odległości form ochrony przyrody (takich jak rezerwat [...] – 3,8 km czy zespół przyrodniczo-krajobrazowy [...] – 2, 66 km), które poprzez wprowadzone zakazy kwestionowany plan w istocie chroni. Prognoza środowiskowa przewiduje bowiem, jak wskazano negatywne oddziaływanie na glebę i ziemię w kierunku rzeki [...], które może być potęgowane w skrajnych przypadkach związanych z wystąpieniem wód powodziowych. Prognoza przewiduje także negatywne oddziaływania produkcji rolniczej związanej z chowem i hodowlą zwierząt w ternie 1RP w odniesieniu do oddziaływania na wody powierzchniowe i podziemne.
Odnosząc się do potrzeb interesu publicznego, jako uwarunkowania, które prawodawca lokalny ma uwzględnić przy planowaniu przestrzennym, to zgodnie z art. 2 pkt 4 u.p.z.p. interes publiczny jest rozumiany jako uogólniony cel dążeń i działań, uwzględniających zobiektywizowane potrzeby ogółu społeczeństwa lub lokalnych społeczności, związanych z zagospodarowaniem przestrzennym. W nauce prawa administracyjnego interes publiczny ujmowany jest jako narzędzie kształtowania sytuacji jednostki i określany jako interes dający się potencjalnie odnieść do wielu niezindywidualizowanych adresatów traktowanych jako wspólny podmiot; jest to dążenie do osiągnięcia środków, które mogą uczynić zadość zbiorowości ogólnoludzkiej (zob. W. Jakimowicz, Wolność zabudowy w prawie administracyjnym, Warszawa 2012, s. 91, F. Longchamps, Osobiste świadczenia wojenne, Lwów 1936, s. 32).
Z akt sprawy, w tym z kwestionowanego uzasadnienia do zaskarżonej uchwały wynika, że organy planistyczne prawidłowo zważyły interes publiczny i interesy prywatne. Należy podkreślić, że ani w wykazie uwag wniesionych do wyłożonego do publicznego wglądu projektu planu miejscowego, ani w protokole z przeprowadzenia dyskusji publicznej nad rozwiązaniami przyjętymi w wyłożonym do publicznego wglądu projekcie planu miejscowego, nie ma głosów kwestionujących sporny przepis planu, który zakazuje hodowli drobiu kurzego oraz trzody chlewnej, który notabene został wprowadzony na skutek zgłoszonych przez mieszkańców uwag. Również skarżący, mając prawo do wyartykułowania swoich planów i potrzeb inwestycyjnych, nie kwestionował w trakcie procedury planistycznej owego zakazu, domagając się jedynie zmiany przeznaczenia jego działek na teren mieszkaniowy/usługowy, a przynajmniej żadnych postulatów skarżącego sprzeciwiających się zakazowi nie zawierają dokumenty z prac planistycznych. Dokumentów takich skarżący nie przedłożył także na etapie postępowania sądowego.
Odnosząc się do zarzutów skargi, sprowadzających się do twierdzenia, że kontrolowanym aktem planistycznym naruszono przysługujące skarżącemu prawo własności nieruchomości wyjaśnić należy, że wprawdzie własność jest prawem podlegającym silnej ochronie, odzwierciedlonym konstytucyjne (art. 21 i art. 64 Konstytucji RP), jednak prawo własności nie jest prawem absolutnym, nieograniczonym, co potwierdza prawodawca konstytucyjny w art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej. W doktrynie prawa i judykaturze nie rodzi wątpliwości przyjęcie, że za pomocą planu miejscowego rada gminy może ingerować w prawo własności nieruchomości ponieważ zasady planowania i zagospodarowania przestrzennego stanowią uzasadnione ograniczenie prawa własności (por. wyrok NSA z 22 maja 2020 r., II OSK 2379/19). Owa ingerencja w prawo własności musi znajdować pełne i szczegółowe uzasadnienie w przepisach prawa i stanie faktycznym sprawy.
W ocenie sądu, w uwarunkowaniach badanej sprawy taka ingerencja jest dopuszczalna, skoro w myśl wskazanych przepisów Konstytucji RP względy ochrony środowiska oraz prawa i wolności innych osób stanowią usprawiedliwioną podstawę dla ograniczenia praw, w tym prawa własności. Uzasadniają to uwarunkowania środowiskowe, przyrodnicze oraz oddziaływanie przedsięwzięcia w postaci hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego na okolicznych mieszkańców, na ich prawa i wolności, zwłaszcza w kontekście tendencji prawnych zmierzających do traktowania prawa do czystego środowiska jako prawa człowieka.
Nadto, sąd analizował, czy jest to proporcjonalna ingerencja w prawo własności i stwierdził, że nie tylko powołane wyżej uwarunkowania środowiskowe, zdrowotne i przyrodnicze, ale także fakt, że prawo własności w aspekcie określonego dysponowania nieruchomością poprzez wyłączenie możliwości hodowli niektórych gatunków zwierząt gospodarskich nie zostało przez ustawodawcę lokalnego w gminie R. wyłączone, ale jedynie ograniczone, kwestionowanym zakazem hodowli drobiu kurzego oraz trzody chlewnej. Zakaz tez nie odnosi się do działalności prowadzonej przez skarżącego w momencie uchwalania planu, a skarżący nadal będzie mógł bez przeszkód prowadzić dotychczasowa działalność w zakresie hodowli bydła opasowego oraz koni. W rezultacie nie można uznać jakoby ingerencja we własność była nadmierna, nieuzasadniona, czy nieproporcjonalna. Nie wyłącza ona prowadzonej działalności gospodarczej całkowicie, ale jedynie ją ogranicza, co znajduje poparcie w realiach lokalnych, środowiskowych, przyrodniczych i społecznych, a przez to spełnia wymóg proporcjonalności.
W ocenie sądu organ planistyczny w toku procedury planistycznej zadośćuczynił wymogowi z art. 1 ust,. 3 u.p.z.p. Z akt sprawy, w tym z protokołów dwóch spotkań konsultacyjnych wynika, że sporny plan nie jest próbą narzucenia porządku planistycznego bezrefleksyjnie i z góry, z lekceważeniem prawa własności i związanych z nim interesów w toku. Sąd zaznacza, że uchwalenie planu miejscowego w kontrze do interesów prywatnych właściciela nieruchomości jest dopuszczalne – rzecz jasna przy zachowaniu transparentności i rzetelności procedury planistycznej. Przepisy u.p.z.p. nie ograniczają uprawnień planistycznych gminy z powodu przyszłego, jedynie hipotetycznego, sposobu wykorzystania nieruchomości przez inwestora. Skarżący nie prowadzi obecnie działalności w zakresie hodowli drobiu kurzego czy trzody chlewnej, a jak wynika z oświadczeń skarżącego składanych na etapie uchwalania planu obecnie nie ma możliwości dywersyfikacji (rozszerzenia) obecnie prowadzonej działalności. Tym samym uprawnienie skarżącego do zagospodarowania nieruchomości w sposób pozwalający na hodowlę drobiu było jedynie perspektywiczne. Należy zaznaczyć, że planowanie przestrzenne w gminie następuje w oparciu o przyznane gminie, w sferze jej zadań własnych, władztwo planistyczne (art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 u.p.z.p.), które realizowane jest w formie ustanawiania prawa miejscowego (art. 14 ust. 8 u.p.z.p.). Zwrócenie uwagi na to zagadnienie jest ważne, bowiem należy mieć świadomość, że planowanie przestrzenne to nie tyle proces stosowania prawa w określonych przez nie granicach, ale też proces jego stanowienia na szczeblu gminnym. W ramach przyznanych gminie uprawnień ta może według własnego uznania kształtować i prowadzić politykę przestrzenną, której instrumentem jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Gmina jest w planowaniu przestrzennym oczywiście związana normami wyższego rządu – ustawami i Konstytucją RP. Dotyczy to zarówno zagadnień uregulowanych przepisami szczególnymi, jak i też ogólnych zasad planowania przestrzennego i stanowienia prawa jako takiego.
Sąd rozumiejąc perspektywę skarżącego, który na skutek uchwalonego planu nie będzie mógł w przyszłości prowadzić hodowli trzody chlewnej i drobiu kurzego nie zgadza się jednak z wyrażonym w skardze poglądem, że w realiach sprawy można twierdzić o nadużyciu władztwa planistycznego. W bliskiej odległości od nieruchomości skarżącego znajdują się liczne działki z istniejącą zabudową mieszkalną bądź pod taką zabudowę przeznaczone. To właśnie z tego powodu wprowadzono sporny zakaz w planie miejscowym, który był efektem postulatów lokalnej społeczności. W ocenie sądu występująca w przestrzeni kolizja pomiędzy zabudową mieszkaniową a możliwą produkcją rolną objętą kwestionowanym zakazem usprawiedliwia dokonaną ingerencję gminy w oparciu o instrumenty planistyczne. Tym bardziej, że skarżący w trakcie procedury planistycznej nie wnosił jakichkolwiek uwag odnoszących się do spornego zakazu. Wobec tego organ planistyczny miał prawo przyjąć, że skarżący nie zgłasza zastrzeżeń do wprowadzonego zakazu.
Sąd doszedł do przekonania, że w przypadku zaskarżonego planu nie doszło do naruszenia władztwa planistycznego w zakresie przeznaczenia i sposobu wykorzystania działki skarżącego. O ile nie ulega wątpliwości, że przepisy planu nie spełniają oczekiwań skarżącego, to jednak, w ocenie sądu, nie ma podstaw do oceny, że gmina wprowadzając je, nie wyważyła należycie wartości, które uwzględnia się w planowaniu przestrzennym, a konkretnie, że nie zadośćuczyniła wymogowi z art. 1 ust. 3 u.p.z.p. W toku procedury planistycznej nie tylko utrwalano pisma zainteresowanych stron (skarżącego mieszkańców gminy), ale dwukrotnie organizowano publiczne spotkania konsultacyjne, a ostateczny kształt planu wychodzi naprzeciw zarówno prowadzonej (deklarowanej w czasie procedury planistycznej) przez skarżącego działalności jak i oczekiwań pozostałych mieszkańców gminy. Gmina ustalając w planie miejscowym przeznaczenie terenów i określając sposoby ich zagospodarowania oraz warunki zabudowy (art. 4 ust. 1 u.p.z.p.) ma prawo wprowadzić na wybranych przez siebie terenach ograniczenia w zabudowie, czy rodzajach prowadzonej działalności, a nawet wprowadzić stosowne zakazy w tym zakresie, i nie ma obowiązku udowadniania, że takie rozwiązanie w danym przypadku było bezwzględnie konieczne. Jeżeli zaistnieją potrzeby ładu przestrzennego, które wyznaczenie takich obszarów uzasadnią, wówczas i takie dotkliwe ograniczenia prawa własności mogą być w planach wprowadzane.
Podsumowując stwierdzić należy, że zrozumiałym założeniem planu jest wyłącznie możliwości prowadzenia działalności w postaci hodowli drobiu kurzego i trzody chlewnej. Organ planistyczny kierując się troską o jakość życia mieszkańców gminy był uprawniony do wprowadzenia w planie miejscowym spornych zakazów. Organ wziął pod zarówno uwagę rodzaj prowadzonej przez skarżącego działalności w momencie uchwalania planu, jak i jego oświadczenie o barku możliwości rozszerzenia (dywersyfikacji) owej działalności. Wartości takie jak zasada ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju, w tym ochrona zdrowia ludzkiego, a uzupełniająco konieczność ochrony przyrody były, w ocenie sądu, nadrzędnymi przesłankami uchwalenia kwestionowanego zakazu. Ingerencja w prawo własności skarżącego poprzez zakaz hodowli i trzody chlewnej i drobiu kurzego uzasadniona była potrzebą ograniczenia uciążliwości, w szczególności odorowych powodowanych przez przedsięwzięcie, jakim jest przemysłowa hodowla zwierząt.
Dodać należy, że plan jest aktem prawa miejscowego i oceny jego legalności sąd dokonuje na podstawie dokumentacji planistycznej, która jest tworzona w oparciu o przepisy u.p.z.p. oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Ponadto z normy art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd orzeka na podstawie wszystkich dowodów znajdujących się w tych aktach. Projekt planu przygotowywany i uchwalany jest przy zastosowaniu materiałów planistycznych (§ 2 pkt 5 rozporządzenia). Wobec tego sąd dokonał analizy wszystkich znajdujących się w aktach dokumentów, w efekcie której uznał, że nie została naruszona zasada proporcjonalności. Rada Miejska dokonała wyważenia interesu publicznego i prywatnego w kontekście uwag wniesionych przez mieszkańców, w tym skarżącego do projektu planu i uznała, że rozwiązanie przyjęte w planie jest kompromisowe i proporcjonalne, i nie spowoduje, że dotychczas prowadzona przez skarżącego działalność zostanie w jakikolwiek sposób ograniczona. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, które sąd podziela, że skoro w polskim porządku prawnym nie istnieją normy odorowe oraz nie wypracowano metodyki pomiaru zapachu, to organ planistyczny gminy ma prawo do wprowadzenia w miejscowym planie zakazów i ograniczeń dotyczących ustalenia rodzaju czy poziomu produkcji w celu ograniczenia emisji odorów (por. wyroki NSA z: 14 marca 2018 r., II OSK 1281/16; z 25 czerwca 2018 r., II OSK 3192/17; z 22 sierpnia 2018 r., II OSK 1016/18; z 19 września 2018 r., II OSK 28/18; z 1 grudnia 2022 r. sygn. II OSK 3774/19).
W konsekwencji, w ocenie sądu, w pewnych sytuacjach dopuszczalne jest zamieszczenie w planie postanowień wprowadzających zakazy, czy ograniczenia w ustaleniu rozmiaru, czy rodzaju zwierząt hodowlanych. W konsekwencji sąd stwierdza, że gmina była uprawniona do wprowadzenia w planie zakazu hodowli w odniesieniu do drobiu kurzego i trzody chlewnej. Wprowadzony zakaz pozostaje w proporcji do indywidualnego interesu skarżącego.
Tym samym nie jest uzasadniony zarzut prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 pkt 7, art. 1 ust. 3 oraz art. 6 ust. 1 i 2 u.p.z.p. oraz art. 140 w zw. z art. 144 K.c., art. 64 ust. 1 i art. 21 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie i zaakceptowanie niewspółmiernej do potrzeb ingerencji w prawo własności działek skarżącego i przekroczenie władztwa planistycznego, a w konsekwencji zaakceptowanie nieuzasadnionych prawnie ograniczeń prawa własności naruszających istotę tego prawa. Wbrew zarzutom skargi w świetle dokumentów z postępowania planistycznego nie można uznać, że wprowadzone przez plan miejscowy ograniczenia są dowolne, czy też niepoprzedzone poszukiwaniem równowagi pomiędzy interesem publicznym a interesem podmiotów dotkniętych ograniczeniami. Rada podjęła bowiem prawidłowe działania w celu wyważenia interesu publicznego i prywatnego. W tym kontekście trzeba wziąć pod uwagę także i to, że obowiązek uwzględniania w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym prawa własności nie dotyczy jedynie prawa własności inwestora, ale również prawa własności innych podmiotów, w tym właścicieli nieruchomości położonych w pobliżu nieruchomości inwestora (por. wyrok NSA z 19 października 2022 r., II OSK 1518/21). Również podnoszone przez skarżącego względy ekonomiczne związane z planowanym sposobem wykorzystania nieruchomości nie mogły podważyć legalności przyjętych w planie spornych zakazów. Jak już wskazano skarżący w toku procedury planistycznej nie zgłaszał w tym zakresie uwag do projektu planu. Chociaż zgłaszanie uwag nie jest obowiązkiem zainteresowanego podmiotu, to jednak ich brak zwiększa zakres swobody organu wykonującego władztwo planistyczne. Ustawodawca stworzył gwarancje ochrony interesu indywidualnego osób, których nieruchomości objęto planem właśnie poprzez uczestniczenie w procedurze uchwalania planu, a zwłaszcza możliwość złożenia uwag do projektu. Brak uwag odnoszących się do konkretnych regulacji planistycznych uniemożliwia ewentualną korektę rozwiązań planistycznych zaproponowanych przez organ. Regulacja przepisów art. 18, 19 i 20 u.p.z.p. świadczy, że ustawodawca przypisał instytucji uwag duże znaczenie w procedurze planistycznej, co musi być również uwzględnione przy ocenie legalności konkretnego planu miejscowego.
Końcowo wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 14 u.p.z.p. organ wykonawczy gminy jest obowiązany do rozpatrzenia przedmiotowych uwag i może je uwzględnić, wprowadzając zmiany do planu. Rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 17 ust. 14 u.p.z.p., jednak dotyczy jedynie nieuwzględnionych uwag, o których mowa w pkt 11, nie zaś uwag uwzględnionych przez organ w trakcie procedury planistycznej. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika ponadto, że rozpatrzenie uwag może nastąpić w jednym głosowaniu nad uchwaleniem projektu planu, a taki sposób głosowania nad nieuwzględnionymi uwagami nie może stanowić o istotnym naruszeniu prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej uchwały, (por. np. wyrok NSA z 8 listopada 2022 r., II OSK 3484/18). Wskazuje się również, że przepisy u.p.z.p. nie nakładają na organ sporządzający projekt planu (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) obowiązku sporządzania uzasadnienia rozstrzygnięcia w przedmiocie zgłoszonych uwag (wyrok NSA z 15 listopada 2019 r., II OSK 3302/17). Powyższe stanowiska sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela. Tym samym na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut odnoszący się do niewłaściwego rozstrzygnięcia o sposobie rozpatrzenia uwag do projektu planu.
Ponadto w orzecznictwie NSA wskazuje się także, że brak (niepełne) uzasadnienia uchwały nie w każdym przypadku stanowi na tyle istotną wadę, że jej wystąpienie rodzi konieczność wyeliminowania takiego aktu z obiegu prawnego. Dopiero jednoczesny brak uzasadnienia uchwały oraz całkowity brak w aktach sprawy jakichkolwiek informacji dotyczących merytorycznych powodów podjęcia aktu przez organ gminy powoduje istotną wadliwość uchwały uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności (por. wyroki NSA z 8 czerwca 2006 r., II OSK 410/06; z 23 maja 2013r., I OSK 240/13; z 20 marca 2019 r. II OSK 3043/18; z 29 sierpnia 2018 r., II OSK 2136/16; z 18 maja 2017 r., I OSK 23/17. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje, zatem zarzuty skargi w tym zakresie są chybione.
Wskazać także wypada, że norma prawna z art. 34 ust. 1 u.p.z.p. zawiera w sobie klauzulę derogacyjną rangi ustawowej tej mocy, że zawsze ex lege moc obowiązującą traci na tej także podstawie prawnej dotychczas obowiązujący plan miejscowy, z dniem wejścia w życie nowego planu miejscowego, i następuje to niezależnie od ewentualnej utraty mocy obowiązującej tego drugiego. Przepis art. 34 ust. 1 u.p.z.p. statuuje zasadę, iż dla danego terenu w tym samym czasie obowiązuje tylko jeden plan miejscowy i późniejsza uchwała deroguje tę wcześniejszą (por. wyroki NSA: z 16 września 2016 r., II OSK 3102/14; z 8 listopada 2023 r., II OSK 257/23).
W kontekście zarzutów skargi wyjaśnić także należy, że kontrola sądu administracyjnego nie może dotyczyć celowości czy słuszności dokonywanych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego rozstrzygnięć, lecz ogranicza się jedynie do badania zgodności z prawem podejmowanych uchwał, w szczególności przestrzegania zasad planowania. Sąd administracyjny nie posiada kompetencji do merytorycznej oceny trafności i celowości rozwiązań planu, skoro jedynym kryterium dopuszczalnym w postępowaniu sądowym jest kryterium legalności (por. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1947/10).
Z tych wszystkich względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.
P.K.