IV SA/WR 672/22

IV SA/Wr 672/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-05-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alojzy Wyszkowski
Marta Pająkiewicz-Kremis
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 i 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 5 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 6 września 2022 r. nr SKO/RŚ-423/235/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
K. S. (dalej: strona, skarżąca) wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym
w stopniu znacznym mężem.
Burmistrz Góry (dalej: organ I instancji) - decyzją z 4 lipca 2022 r. - odmówił stronie przyznania ww. świadczenia gdyż niepełnosprawność męża datuje się od 68 roku życia oraz z uwagi na posiadanie przez stronę prawa do emerytury. Stwierdził, że strona nie zrezygnowała z zatrudnienia dla potrzeb sprawowania opieki nad mężem, lecz w związku z przejściem na emeryturę. Uznał, że zakres sprawowanej opieki pozwala na podjęcie przez stronę zatrudnienia. Jako podstawę prawną decyzji podał art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: u.ś.r.).
Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie.
Decyzją z 6 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: Kolegium, SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję. Uznało na wstępie, że stanowisko organu I instancji, dotyczące momentu powstania u męża skarżącej niepełnosprawności, jest nieprawidłowe. Stwierdziło tym samym, że organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Kolegium wskazało, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym mężem, lecz w związku z przejściem na emeryturę. Podniosło, że nie można również przyjąć, iż skarżąca nie podejmuje zatrudnienia gdyż musi się opiekować mężem. Dostrzegło, że skarżąca ma 72 lata
i od 20 lat jest emerytką niewykonującą w tym czasie żadnej aktywności zawodowej. Podkreśliło, że to sama skarżąca oznajmiła, iż po przebytej operacji ginekologicznej 20 lat temu przeszła na emeryturę i od tego czasu nie podejmowała pracy. Wyraziło pogląd, że skoro aktywność zawodową skarżąca zakończyła 20 lat temu to nie sposób założyć, że obecnie jest ona gotowa podjąć pracę, ale nie może tego zrobić, z uwagi na potrzebę sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Podało
w wątpliwość, że osoba w wieku 72 lat, od 20 lat całkowicie nieaktywna zawodowo, obecnie ma realną możliwość podjęcia pracy, a tylko konieczność opieki nad mężem taką możliwość wyklucza.
Niezależnie od powyższego SKO przyjęło, że także zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie przekreśla możliwości podjęcia przez nią pracy. Zaakcentowało, że z przedłożonego przez skarżącą w postępowaniu odwoławczym zaświadczenia lekarskiego wynika, że jej mąż samodzielnie chodzi po mieszkaniu, sam je, sam korzysta z toalety, wymaga pomocy osób drugich przy kąpaniu, ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków i podaniu leków, zawiezieniu na kontrolne wizyty do przychodni.
W ocenie Kolegium, mąż skarżącej wymaga wsparcia i pomocy innych osób
w codziennym funkcjonowaniu, jednakże nie w zakresie, który wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej.
Zdaniem SKO, w sprawie nie zostało wykazane, aby zaistniał jakikolwiek związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem przez stronę z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mężem.
Kolegium podniosło, że skoro strona nie spełnia przesłanek pozytywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to bez znaczenia jest ocena występowania przesłanki negatywnej w postaci pobierania przez nią emerytury.
W skardze, skarżąc decyzję SKO w całości, skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) prawa materialnego (mające wpływ na wynik sprawy), tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., przez: a) jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że zakres opieki, jaką sprawuje ona nad niepełnosprawnym mężem, nie wyklucza podjęcia przez nią aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu, podczas gdy sprawuje ona stałą, całodzienną opiekę nad mężem i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia oraz nie ma możliwości pracy zarobkowej nawet w ograniczonym zakresie;
b) jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, które zaprzestają aktywności zawodowej z powodu konieczności sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną,
w sytuacji, gdy wykładnia pojęcia rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi się odbywać przez pryzmat celu, jakiemu świadczenia opiekuńcze służą, a zatem pojęcie rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie, z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie;
2) przepisów postępowania (mające istotny wpływ na wynik sprawy), tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez:
a) błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz przyjęcie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji, gdy skarżąca - z uwagi na stałą i długotrwałą opiekę nad mężem - nie może podejmować pracy, a w konsekwencji brak prawidłowej oceny zmierzającej do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającej na wydanie rozstrzygnięcia
z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej;
b) brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu, w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego. Tak stawiając zarzuty, skarżąca wniosła o uchyleniu zaskarżonej decyzji
i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, skierowanie sprawy do rozpoznania
w trybie uproszczonym i zasądzenie kosztów. Skarżąca uzasadniła swoje stanowisko w sprawie. Dowodziła, że opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, a stały i długotrwały charakter tej opieki nie pozwala na podejmowanie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Stwierdziła, że błędnie przyjęło SKO, iż z dokumentacji sprawy nie wynika, aby jej mąż wymagał permanentnej opieki, której zakres wyklucza możliwość podjęcia przez nią aktywności zawodowej, choćby w niewielkim wymiarze czasowym. Motywowała, że powyższe stoi w sprzeczności z ustaleniami poczynionymi przez pracownika socjalnego w ramach wywiadu środowiskowego, jak i z wyjaśnieniami dotyczącymi zakresu sprawowanej przez nią opieki, które złożyła do protokołu z jej przesłuchania. Podniosła, że mąż, z uwagi na swoją niepełnosprawność, wymaga całodziennej stałej opieki, pomocy i kontroli oraz nie jest w stanie funkcjonować bez jej pomocy. Uzasadniała, iż organy dokonały wadliwej analizy zebranego materiału dowodowego, w wyniku której doszły do błędnego przekonania, że zakres sprawowanej przez nią nad niepełnosprawnym mężem opieki umożliwia jej podjęcie aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze, a niepodejmowanie pracy nie jest spowodowane konieczności opieki nad mężem. Dodała, że przed wydaniem w sprawie decyzji nie przeprowadzono postępowania w celu ustalenia, czy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a opieką nad mężem, zaś zebrany materiał dowodowy oceniono nieprawidłowo. Końcowo skarżąca dostrzegła, że w uzasadnieniu decyzji nie ustosunkowano się do zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia prawa materialnego, polegającego na błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., niewłaściwie uznając, iż - z uwagi na niespełnienie przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego - jest to bezprzedmiotowe. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny
i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. traktujący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium prawidłowo uznało (wbrew stanowisku organu I instancji), że bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje moment powstania u męża skarżącej niepełnosprawności. Kolegium szczegółowo uzasadniło swoje stanowisko, które Sąd orzekający w pełni podzielił.
Uzasadnione jest natomiast stanowisko obu ww. organów, że w przypadku skarżącej wcześniejsza rezygnacja z zatrudnienia, a dalej jego niepodejmowanie, nie są konsekwencją konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Skarżąca ma 72 lata i - jak oświadczyła - po przebytej operacji ginekologicznej około 20 lat temu przeszła na emeryturę. Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawność jej męża orzeczono 11 lat temu. Powyższe wyklucza zatem związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Oczywistym pozostaje bowiem, że ustanie u skarżącej aktywności zawodowej spowodowane było przejściem na emeryturę.
W sprawie nie sposób także uznać, że obecnie skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na potrzebę opieki nad niepełnosprawnym mężem. Skarżąca jest emerytką od 20 lat i - jak oznajmiła - nie wykonywała w tym czasie żadnej aktywności zawodowej, nawet dorywczej. Słusznie dowodzi SKO, że trudno dać wiarę twierdzeniu, że osoba w wieku 72 lat, od 20 lat całkowicie bierna i nieaktywna zawodowo, ma realną możliwość podjęcia pracy oraz jest obecnie gotowa do jej podjęcia, a jedynie konieczność opieki nad mężem taką możliwość wyklucza.
W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała w toku postępowania, że jest zdolna do podjęcia zatrudnienia i podjęłaby je, gdyby nie sprawowała opieki nad mężem.
W zaskarżonej decyzji zasadnie przyjęto ponadto, że wymiar opieki, jakiej wymaga mąż skarżącej (jego stan zdrowia i niepełnosprawność), nie jest na tyle angażujący, żeby wykluczał podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, chociażby
w niepełnym wymiarze czasu pracy.
System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie. Wnioskujący musi tym samym sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny i związaną
z tym rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Sprawowana opieka winna zatem uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne.
Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd wyrażony w innym wyroku tut. Sądu, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować, z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok z 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21; CBOSA).
W sprawie - przed wydaniem decyzji - przeprowadzono wszechstronne postępowanie dowodowo - wyjaśniające w kontekście zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ustalono, że mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, w 2021 r. przeszedł udar, cierpi na choroby układu ruchu (jest po operacji bioder), cierpi na cukrzycę, chorobę słuchu, ma wycieki krwi i ropy oraz zakrzepicę nóg. Według wywiadu środowiskowego, sam spożywa posiłki, ale nie jest w stanie sam sobie ich przygotować. Nie jest w stanie sam się podnieść z łóżka i krzesła (wymaga pomocy opiekuna w tym zakresie). Skarżąca myje męża pod prysznicem, pomaga mu przy ubieraniu i rozbieraniu, przygotowywaniu posiłków, zaspokajaniu potrzeb fizjologicznych. Ponadto umawia męża na wizyty lekarskie, asystuje przy tych wizytach, wykupuje leki i podaje je dwa razy dziennie, mierzy mężowi poziom cukru i ciśnienie. Poza tym wykonuje zwykłe czynności w gospodarstwie domowym.
Z przedłożonego na żądanie organu zaświadczenia lekarskiego z 23 listopada 2021 r. wynika, że mąż skarżącej samodzielnie chodzi po mieszkaniu, sam je oraz sam korzysta z toalety, wymaga pomocy osób drugich przy kąpaniu, ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków oraz podawaniu leków, zawiezieniu na kontrolne wizyty do przychodni.
Powyższe potwierdza, że mąż skarżącej potrzebuje wsparcia i pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu.
Sąd podziela jednak stanowisko SKO, że z dokumentacji sprawy nie wynika, aby mąż skarżącej wymagał permanentnej opieki drugiej osoby, zakres której to opieki wykluczałby tę osobę z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Powołane zaświadczenie lekarskie dowodzi, że pacjent, tj. mąż skarżącej, samodzielnie chodzi po mieszkaniu, sam je i sam korzysta z toalety. Dokument ten, któremu - zdaniem Sądu - trzeba przypisać szczególną wartość dowodową, potwierdza więc pewien stopień samodzielności męża skarżącej, który pozwala na pozostawanie przez kilka godzin bez opiekuna, w czasie, gdy ten mógłby wykonywać ewentualną aktywność zawodową.
W ocenie Sądu, ustaleniom lekarskim nie przeczą także okoliczności podane przez skarżącą, dotyczące zakresu opieki nad mężem. Skarżąca podała bowiem, że mąż jest samodzielny w spożywaniu posiłków, wychodzą razem na dwór, zaś skarżąca pozostawia męża samego np. robiąc zakupy. Poza tym - jak wskazała sama skarżąca - znaczna większość czynności, jakie wykonuje, to czynności gospodarcze w domu, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, niezależnie od tego, czy zamieszkuje w nim osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym.
Większość czynności, które wykonuje skarżąca pomagając mężowi, może być realizowana także przez osobę aktywną zawodowo. Czynności te mogą być wykonywane w czasie wolnym od pracy, tzn. przed udaniem się do pracy lub po powrocie z niej (np.: pomoc przy czynnościach higienicznych, przygotowanie posiłków).
Sąd nie kwestionuje faktu, że mąż skarżącej, z uwagi na wiek i występujące
u niego schorzenia, ma utrudnione codzienne funkcjonowanie. Jednakże, w ocenie Sądu, zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Prawidłowo przyjmuje SKO, że świadczona przez skarżącą opieka nad mężem nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia. Skarżąca zasadniczo nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających stałej jej obecności i pomocy, gdyż mąż nie wymaga leczenia odleżyn, ran, pielęgnacji przetok, czy stomii. Ponadto mąż skarżącej jest w stanie samodzielnie jeść, nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika. Pomoc skarżącej sprowadza się do wykonywania zwyczajnych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, także w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, ponieważ osoby pracujące prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, sprzątają mieszkanie, przygotowują posiłki, piorą, czy też udają się do lekarzy. Czynności tego typu dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru stałego (ciągłego)
w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo, aby uniemożliwić w ogóle zatrudnienie. Doświadczenie życiowe pokazuje, że takie czynności jak zakupy, sprzątanie mieszkania, pranie, czy też wyjścia do lekarza, nie muszą być realizowane codziennie, zaś posiłki mogą być przygotowane wcześniej.
Z kolei lekarstwa mogą być przygotowane na cały tydzień w specjalnym organizerze, tak, aby osoba chora mogła samodzielnie je przyjmować o określonych porach dnia. Kąpiel osoby chorej zasadniczo również może być wykonywana o każdej porze dnia.
Reasumując Sąd uznał, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż nie spełnia ona warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r., który to przepis - wbrew zarzutom skargi - orzekające w sprawie organy prawidłowo wyłożyły
i zastosowały.
Prowadząc w sprawie postępowanie, organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, po czym materiał ten prawidłowo oceniły w jego całokształcie, co następnie znalazło odzwierciedlenie
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Powyższe dowodzi, że chybione są zarzuty skargi natury procesowej, dotyczące naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Trafnie wywiodło także Kolegium, że skoro skarżąca nie spełnia przesłanek pozytywnych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, to bezprzedmiotowym było usuwanie zbiegu prawa do tego świadczenia z emeryturą skarżącej.
W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2023 r., poz. 259 ze zm.), jak w sentencji wyroku.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 tej ustawy.