II SA/Łd 875/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2023-11-07
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznadom pomocy społecznejopłaty za pobytzwrot kosztówdecyzja administracyjnaprawo procesowealimentyobowiązek alimentacyjnyprawo rodzinnepostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje dotyczące zwrotu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej z uwagi na brak prawomocnej decyzji ustalającej obowiązek skarżącego oraz pominięcie przez organy analizy wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu.

Skarżący K.G. zaskarżył decyzje nakładające na niego obowiązek zwrotu opłat za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. Zarzucił naruszenie procedury, w tym brak możliwości czynnego udziału w postępowaniu i bezzasadne nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności. Kluczowe dla sprawy okazały się dwa aspekty: brak prawomocnej decyzji ustalającej pierwotny obowiązek skarżącego oraz pominięcie przez organy analizy wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu opłat z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek. Sąd uznał skargę za zasadną i uchylił obie zaskarżone decyzje.

Sprawa dotyczyła skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy Ksawerów zobowiązującą skarżącego do zwrotu opłat za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. Skarżący podnosił zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady czynnego udziału strony, bezzasadnego nadania rygoru natychmiastowej wykonalności oraz pobieżnego zbadania stanu faktycznego. Wskazywał również na złożony wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu opłat z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek, w tym posiadanie prawomocnego wyroku oddalającego powództwo o alimenty na rzecz matki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał skargę za zasadną. Sąd wskazał, że kluczowe dla rozstrzygnięcia są dwa aspekty. Po pierwsze, prawomocnym wyrokiem z 18 czerwca 2021 r. (II SA/Łd 566/20) uchylono decyzję ustalającą odpłatność za pobyt matki skarżącego, a skarga kasacyjna została oddalona. Wobec braku prawomocnej decyzji konkretyzującej obowiązek skarżącego, gmina nie mogła dochodzić zwrotu wydatków poniesionych zastępczo. Po drugie, organy administracji pominęły analizę wniosku skarżącego o odstąpienie od żądania zwrotu opłat na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, co stanowiło naruszenie przepisów postępowania. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie może dochodzić zwrotu opłat bez uprzedniego rozstrzygnięcia zasadności obciążenia skarżącego obowiązkiem zwrotu, co wymaga istnienia prawomocnej decyzji.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że brak prawomocnej decyzji ustalającej pierwotny obowiązek skarżącego stanowi przesłankę sine qua non do dochodzenia zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę, a jej brak narusza art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (23)

Główne

u.p.s. art. 104 § ust. 1, ust. 3

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 104 § ust. 4

Ustawa o pomocy społecznej

Pomocnicze

u.p.s. art. 61 § ust. 1, ust. 3

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 96

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 98

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 107

Ustawa o pomocy społecznej

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 108

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

p.u.s.a. art. 1 § § 1, § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.s. art. 60 § ust. 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 59 § ust. 1

Ustawa o pomocy społecznej

u.p.s. art. 64 § pkt 6

Ustawa o pomocy społecznej

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak prawomocnej decyzji ustalającej pierwotny obowiązek skarżącego do zwrotu opłat. Niewłaściwe rozpatrzenie wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu opłat z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. (zasada czynnego udziału strony) nie został uwzględniony jako mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Godne uwagi sformułowania

przesłanka sine qua non do dochodzenia zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę organ ma obowiązek pouczenia zobowiązanego o przysługujących ulgach nie przesądzając o kierunku przyszłego rozstrzygnięcia trzeba zauważyć, że obowiązkiem organu pozostaje zatem przeanalizowanie wszystkich przesłanek

Skład orzekający

Robert Adamczewski

przewodniczący sprawozdawca

Agata Sobieszek-Krzywicka

sędzia

Beata Czyżewska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu opłat za pobyt w domach pomocy społecznej, obowiązków organów administracji w zakresie rozpatrywania wniosków o ulgi oraz znaczenia prawomocnych orzeczeń sądowych dla postępowań administracyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, jednak jego wnioski dotyczące procedury administracyjnej i obowiązków organów mogą mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest przestrzeganie procedur administracyjnych i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli pierwotnie wydawały się uzasadnione. Podkreśla również znaczenie indywidualnej sytuacji strony w postępowaniu.

Brak prawomocnej decyzji to klucz do wygranej w sporze o opłaty za DPS. Sąd uchyla decyzje administracyjne.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 875/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Beata Czyżewska
Robert Adamczewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1507
art. 104 ust. 1, ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1, ust. 3, art. 96, art. 98, art. 107
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
Sentencja
Dnia 7 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Beata Czyżewska, , Protokolant Starszy asystent sędziego Marcelina Niewiadomska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 roku sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 2 września 2020 roku znak: SKO.4115.241.2020 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu ustalonych w decyzji opłat za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ksawerów z dnia 28 lipca 2020 roku, znak: RPS.5014.13.2020.JJ; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego K. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. mr
Uzasadnienie
II SA/Łd 875/20
Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 2 września 2020 roku (znak: SKO.4115.241.2020) wydaną na podstawie art. 104 ust. 1, ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1, ust. 3, art. 96, art. 98, art. 107 ustawy z 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2019 roku, poz. 1507 z późn. zm.) [dalej: ustawa o pomocy społecznej] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Ksawerów z 28 lipca 2020 roku (znak: RPS.5014.13.2020.JJ), którą zobowiązano skarżącego do zwrotu opłat za pobyt matki strony w domu pomocy społecznej.
Z akt sprawy wynika, że organ I instancji zobowiązał K.G. do zwrotu opłat ustalonych decyzją tego organu z 16 kwietnia 2020 roku (znak: RPS.5014.6.2020.AP) za pobyt matki skarżącego – J.G. w Domu Pomocy Społecznej w Sieradzu za okres od 1 lutego 2020 roku do 30 czerwca 2020 roku w łącznej kwocie 14.168,10 zł, w terminie do 27 sierpnia 2020 roku na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ksawerowie.
W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi K.G. zarzucił naruszenie:
1. art. 10 k.p.a. tj., zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez brak umożliwienia skarżącemu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;
2. art. 108 k.p.a., poprzez bezzasadne nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności w sytuacji braku ziszczenia się przesłanek wynikających z treści art. 108 k.p.a.;
3. art. 6 i 7 k.p.a., tj. zasady legalizmu i prawdy obiektywnej poprzez pobieżne zbadanie stanu faktycznego sprawy i brak oparcia go w przepisach prawa z uwagi na wybiórcze i dowolne ustalenia dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego i dalszych zstępnych J.G. oraz sytuacji materialnej samej J.G., a ponadto poprzez wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu w/w świadczeń pomimo, iż w toku pozostaje postępowanie sądowo administracyjne w przedmiocie skargi na decyzję GOPS w Ksawerowie nr RPS.5014.6.2020.AP, na podstawie której ustalono odpłatność za pobyt w DPS.
W odwołaniu strona zawarła także wniosek w trybie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej o odstąpienie przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję od żądania w/w zwrotu z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek skarżącego, tj. legitymowanie się prawomocnym wyrokiem oddalającym powództwo o alimenty na rzecz jego matki umieszczonej w DPS oraz skomplikowaną relację rodzinną zobowiązanego, szczegółowo opisaną w poprzednich pismach i znaną już organowi.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że decyzją z 16 kwietnia 2020 roku (znak: RPS.5014.6.2020.AP) organ I instancji ustalił, że skarżący jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt matki – J.G. w Domu Pomocy Społecznej w Sieradzu, w kwocie po 2.833,62 zł miesięcznie poczynając od 1 lutego 2020 roku w związku z czym wypłaty za okres od 1 lutego 2020 roku do 30 kwietnia 2020 roku w łącznej kwocie 8.500,86 zł należy dokonać w terminie 21 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji oraz wpłat bieżących w kwocie po 2.833,62 zł, należy dokonywać za okres od 1 maja 2020 roku w terminie do końca danego miesiąca kalendarzowego na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ksawerowie.
Następnie decyzją z 25 maja 2020 roku (znak: GOPS 0717/1126/2017/Z1) organ I instancji po rozpatrzeniu z urzędu sprawy J.G. w przedmiocie zmiany decyzji o odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej zmienił własną decyzję z 4 czerwca 2019 roku (znak: GOPS 0717/1126/2017/Z) w ten sposób, że odpłatność J.G. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w Sieradzu wynosi 1.138,07 zł, co stanowi 70% jej dochodu oraz zobowiązał w/w do uregulowania różnicy pomiędzy odpłatnością określoną w pkt 1 niniejszej decyzji, a odpłatnością wynikającą z decyzji zmienianej poczynając od kwietnia 2020 roku w terminie do 15 czerwca 2020 roku.
Kolegium zauważyło, że w marcu 2020 roku podwyższeniu uległa renta (po waloryzacji świadczeń rentowych w marcu 2020 roku) wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym J.G. i aktualnie dochód jej wynosi 1.625,82 zł. Kwota podwyżki przekroczyła 10% (78,60 zł) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. 70,10 zł. Wobec powyższego odpłatność w/w uległa zmianie i wynosi 1.138,07 zł miesięcznie (70% dochodu).
Wobec powyższego decyzją z 24 czerwca 2020 roku (znak: RPS.5014.6.2.2020.AP) organ I instancji zmienił decyzję własną z 16 kwietnia 2020 roku (znak: RPS.5014.6.2020.AP) w punkcie dotyczącym odpłatności w ten sposób, że K.G. jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w kwocie 2.779,30 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2020 roku.
Powołując się na art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej Kolegium wskazało, że gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. W związku z powyższym Gminie Ksawerów przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych kosztów zastępczych jakie powstały od 1 lutego 2020 roku do 30 czerwca 2020 roku nieuregulowanych przez K.G., a ustalonych decyzją z 16 kwietnia 2020 roku (znak: RPS.5014.6.2020.AP), następnie zmienionej decyzją z 24 czerwca 2020 roku (znak: RPS.5014.6.2.2020.AP) w punkcie dotyczącym odpłatności w ten sposób, że K.G. jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w kwocie 2.779,30 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2020 roku. Kolegium wyjaśniło, że decyzja jest wydawana jedynie w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K.G. ponowił zarzuty odwołania, a ponadto zarzucił organowi naruszenie art. 104 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez przedwczesne jego zastosowanie w sprawie w sytuacji gdy organ I instancji nie rozpatrzył wniosku skarżącego zawartego w odwołaniu z 11 sierpnia 2020 roku w trybie art. 104 ust. 4 ww. ustawy o odstąpienie przez organ I instancji od żądania zwrotu zaskarżonej kwoty z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek skarżącego, tj. legitymowanie się prawomocnym wyrokiem oddalającym powództwo o alimenty na rzecz jego matki umieszczonej w DPS oraz skomplikowaną relację rodzinną zobowiązanego, szczegółowo opisaną w poprzednich pismach i znaną już organowi.
W uzasadnieniu strona skarżąca w szczególności podniosła, iż organ II instancji skupił się w treści uzasadnienia na chaotycznym przytoczeniu przepisów ustaw bez realnego odniesienia ich do stanu faktycznego sprawy. W treści odwołania od decyzji organu I instancji, skarżący wniósł w trybie art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej ustawy o odstąpienie przez organ I instancji od żądania zwrotu zaskarżonej kwoty z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek skarżącego, tj. legitymowanie się prawomocnym wyrokiem oddalającym powództwo o alimenty na rzecz jego matki umieszczonej w DPS oraz skomplikowaną relację rodzinną zobowiązanego, szczegółowo opisaną w poprzednich pismach i znaną już organowi. Organ I instancji do dnia złożenia skargi nie odniósł się do tego wniosku, co czyni dalsze postępowanie przedwczesnym wobec możliwości odstąpienia od żądania od skarżącego jakiejkolwiek zapłaty. Co więcej, w toku pozostaje także nierozpatrzony nadal wniosek skarżącego w trybie art. 64 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej o zwolnienie z opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, złożony zgodnie z sugestią Kolegium SKO zawartą w wcześniejszych zaskarżonych decyzjach tego organu.
Dodatkowo strona skarżąca podniosła, że organ odwoławczy nie odniósł się do wszystkich zarzutów odwołania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2023 roku, poz. 1634) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tj.: Dz.U. z 2019 roku, poz. 1507 z późn. zm.) [dalej: ustawa o pomocy społecznej].
W myśl art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 (mieszkaniec domu) i pkt 2 (małżonek, zstępni przed wstępnymi) oraz ust. 2a (osoby niewymienione w ust. 2), z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.
Stosownie do art.104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej obowiązek zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zastępczo wnoszonej przez gminę musi być ustalony w decyzji administracyjnej, która konkretyzuje wysokość należności oraz termin jej zwrotu. Należy jednak podkreślić, że poniesienie roszczeń przez gminę wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania obowiązku ponoszenia opłaty przez osobę zobowiązaną, co może nastąpić w drodze umowy lub decyzji administracyjnej (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, ONSAiWSA 2018/5/77). Decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).
Dokonując kontroli sądowoadministracyjnej Sąd zważył na dwie kwestie, istotne z punktu widzenia wydanego rozstrzygnięcia.
Pierwsza kwestia wynika z okoliczności znanych Sądowi z urzędu: prawomocnym wyrokiem z 18 czerwca 2021 r., II SA/Łd 566/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 27 maja 2020 r. (znak SKO.4115.158.2020) w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ksawerów z 16 kwietnia 2020 r. (znak RPS.5014.6.2020.AP). Następnie skargę kasacyjną organu oddalono wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 2023 roku, I OSK 1864/21.
Skład orzekający w niniejszej sprawie, będąc związanym omówionymi wyżej orzeczeniami, przyjął, że obecnie w obrocie prawnym nie ma decyzji konkretyzującej obowiązek skarżącego co do opłaty za pobyt jego matki w DPS, która jest przesłanką sine qua non do dochodzenia zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę. Należy bowiem zaakcentować, że zobowiązanie zstępnego osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej do zwrotu poniesionych przez gminę wydatków z tytułu zastępczo przez gminę wniesionej opłaty za pobyt tej osoby w domu pomocy społecznej bez uprzedniego rozstrzygnięcia zasadności obciążenia tego zstępnego obowiązkiem zwrotu, stanowiłoby naruszenie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.
Druga kwestia odnosi się do pominięcia przez organy analizy okoliczności sprawy przy uwzględnieniu przesłanek wynikających z treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W tym miejscu przypomnienia wymaga, że już w odwołaniu skarżący zawarł wniosek o odstąpienie przez organ od żądania zwrotu poniesionych zastępczo kosztów z uwagi na szczególnie uzasadniony przypadek skarżącego, tj. legitymowanie się prawomocnym wyrokiem oddalającym powództwo o alimenty na rzecz jego matki umieszczonej w DPS oraz skomplikowaną relację rodzinną zobowiązanego.
Wyjaśnić zatem należy, że w przypadku stosowania art. 104 ustawy o pomocy społecznej, w ust. 4 omawianej regulacji przewidziano pewne udogodnienia dla osoby zobowiązanej do zwrotu należności. Regulacja ta powinna być interpretowana w świetle zasad i celów pomocy społecznej. Pierwszym zaproponowanym przez ustawodawcę rozwiązaniem jest odstąpienie od żądania zwrotu należności, należy przez to rozumieć "rezygnację organu administracji z domagania się zwrotu poniesionych wydatków, przy czym rezygnacja ta ma charakter bezwzględny, w tym znaczeniu, że skutkuje niedochodzeniem zwrotu już poniesionych wydatków" (zob. S. Nitecki, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, s. 733). Drugim rozwiązaniem jest umorzenie w części lub całości kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Oznacza to zmniejszenie lub likwidację obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Umorzenie ma charakter definitywny, niemniej może znaleźć zastosowanie tylko do świadczenia nienależnie pobranego. Odroczenie terminu płatności oraz rozłożenie płatności na raty nie znoszą obowiązku zwrotu należności, a jedynie wprowadzają ułatwienia w jego realizacji, przesuwając termin wykonania zobowiązania lub umożliwiając jego periodyczną realizację (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, WKP 2023).
Odnotowania wymaga, iż wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie z art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 tej ustawy ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności oraz odstąpienia od żądania ich zwrotu, jest bowiem jednym postępowaniem. Zatem w ramach tego jednego postępowania konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej (zob.m.in.: wyroki NSA z 22 października 2021 r., I OSK 520/21; z 1 grudnia 2021 r., I OSK 403/20; wyroki: WSA w Gliwicach z 9 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1072/19, z 5 lipca 2023 r., II SA/Gl 503/23; wyroki WSA we Wrocławiu z 15 czerwca 2022 r., IV SA/Wr 801/2, z 24 maja 2023 r., IV Sa/Wr 593/22).
Sąd stoi na stanowisku, iż na organie ciąży obowiązek pouczenia zobowiązanego o przysługujących ulgach, a w razie złożenia stosownego wniosku, konieczność zebrania materiału dowodowego i zawarcia w decyzji rozstrzygnięcia w zakresie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Tymczasem w kontrolowanym postępowaniu organ odwoławczy nie dostrzegł złożonego wniosku i nie podjął stosownych działań celem jego rozpoznania. Doszło zatem do pobieżnego zbadania stanu faktycznego, co przełożyło się także na wadliwe sporządzenie uzasadnienia. Powyższe należy ocenić jako naruszenie art. 6, 7, 8 oraz 107 § 3 k.p.a., a także art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Nie przesądzając o kierunku przyszłego rozstrzygnięcia trzeba zauważyć, że obowiązkiem organu pozostaje zatem przeanalizowanie wszystkich przesłanek, które zakreślił ustawodawca oraz szczegółowe uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia.
Sąd uznał zatem za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Na uwzględnienie nie zasługuje jedynie zarzut naruszenia art. 10 k.p.a., a to z tego powodu, że dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym (w tym poprzez uniemożliwienie dostępu do części dokumentacji) koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Tymczasem pismem z 16 lipca 2020 roku organ I instancji poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego i jednocześnie o możliwości zapoznania się z aktami. Pismo to zostało odebrane przez pracownika kancelarii 20 lipca 2020 roku. Pismem z 27 lipca 2020 roku pełnomocnik skarżącego zwrócił się do organu o możliwość zakreślenia realnego terminu na zapoznanie się z aktami, jednak organ wydał decyzję. Należy zważyć, że zarówno w odwołaniu jak i w skardze strona skarżąca nie wykazała jakiej konkretnie czynności z tego powodu nie dokonała, jakich argumentów nie podniosła i jak wpłynęło to na wynik sprawy.
Zgodnie z treścią art. 153 ustawy p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powoływanej ustawy p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł - wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego radcą prawnym ustalone na podstawie § 14 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) – pkt 2 sentencji wyroku.
is

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI