II SA/Łd 869/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję Wojewody Łódzkiego odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Skarżący S.S. domagał się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w 1955 r. pod zalesienie ochronne przeciwśniegowe. Organy administracji odmówiły zwrotu, uznając cel wywłaszczenia za zrealizowany, mimo że obecny drzewostan jest samosiewny. Wojewoda uchylił decyzję Starosty w części dotyczącej numeru księgi wieczystej, a w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy. WSA w Łodzi oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a późniejsza zmiana sposobu zagospodarowania nie stanowi podstawy do zwrotu.
Sprawa dotyczyła wniosku S.S. o zwrot nieruchomości wywłaszczonej w 1955 r. na rzecz Skarbu Państwa pod zalesienie ochronne przeciwśniegowe. Starosta Pajęczański odmówił zwrotu, uznając cel wywłaszczenia za zrealizowany, wskazując na istnienie zadrzewienia oraz fakt, że nieruchomość stanowi przedmiot prawa użytkowania wieczystego P. S.A. Wojewoda Łódzki uchylił decyzję Starosty w części dotyczącej numeru księgi wieczystej, a w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy. Skarżący zarzucił organom naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując realizację celu wywłaszczenia i wskazując na samosiewny charakter obecnego drzewostanu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo ustaliły realizację celu wywłaszczenia na podstawie zgromadzonej dokumentacji, w tym zezwoleń z lat 50. XX wieku oraz zdjęć lotniczych. Sąd podkreślił, że późniejsza zmiana sposobu zagospodarowania nieruchomości nie stanowi podstawy do jej zwrotu, jeśli pierwotny cel został zrealizowany. Sąd zaznaczył również, że ujawnienie prawa użytkowania wieczystego nie stanowi przeszkody dla zwrotu, jeśli cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, jednak w tej sprawie cel został zrealizowany.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, cel wywłaszczenia został zrealizowany, ponieważ na nieruchomości posadzono drzewa około dwa lata po wywłaszczeniu, co stanowiło realizację celu, a późniejsza zmiana sposobu zagospodarowania lub obumarcie drzew nie wpływa na ocenę realizacji celu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy administracji prawidłowo ustaliły realizację celu wywłaszczenia na podstawie zgromadzonej dokumentacji, zezwoleń z lat 50. XX wieku oraz zdjęć lotniczych. Potwierdzenie przez skarżącego nasadzeń po wywłaszczeniu oraz istnienie zadrzewienia na przestrzeni lat wskazuje na realizację celu, nawet jeśli obecny drzewostan jest samosiewny.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (18)
Główne
u.g.n. art. 142 § 1 i 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137 § 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 136 § 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 136 § 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.g.n. art. 137 § 1 i 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Pomocnicze
k.p.a. art. 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
dekret art. 1
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych
dekret art. 10
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych
dekret art. 21
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych
dekret art. 17 § 2 pkt 5
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych
p.u.s.a. art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucja RP art. 21 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
u.g.n. art. 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Argumenty
Skuteczne argumenty
Cel wywłaszczenia nieruchomości pod zalesienie ochronne przeciwśniegowe został zrealizowany, co potwierdzają dokumenty z lat 50. XX wieku, zezwolenia, zdjęcia lotnicze oraz fakt istnienia zadrzewienia na nieruchomości. Późniejsza zmiana sposobu zagospodarowania nieruchomości lub obumarcie pierwotnych nasadzeń nie stanowi podstawy do zwrotu, jeśli cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Odrzucone argumenty
Nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia z uwagi na samosiewny charakter obecnego drzewostanu i obumarcie pierwotnych nasadzeń. Decyzja wywłaszczeniowa z 1955 r. nie spełnia wymogów dekretu z 1949 r. w zakresie określenia celu wywłaszczenia. Ujawnienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz P. S.A. stanowi przeszkodę dla zwrotu nieruchomości. Organy administracji naruszyły przepisy postępowania, w tym art. 7, 77, 80, 84, 136 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego zebrania i oceny materiału dowodowego, zaniechanie przeprowadzenia dowodów z opinii biegłych oraz naruszenie czynnego udziału strony.
Godne uwagi sformułowania
cel wywłaszczenia został zrealizowany późniejsza zmiana sposobu wykorzystywania nieruchomości nie oznacza, że istnieją podstawy do zwrotu nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia nie można badać zasadności wywłaszczenia, bowiem celem postępowania z art. 137 u.g.n, nie jest weryfikacja zasadności wywłaszczenia określonych terenów, a jedynie weryfikacja realizacji celu wywłaszczenia
Skład orzekający
Jarosław Czerw
przewodniczący sprawozdawca
Marcin Olejniczak
członek
Michał Zbrojewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, w szczególności ocena realizacji celu wywłaszczenia i znaczenie późniejszych zmian w zagospodarowaniu terenu."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego celu wywłaszczenia (zalesienie ochronne) i stanu faktycznego z lat 50. XX wieku, co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie do innych przypadków.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, co jest istotne dla właścicieli i prawników. Choć stan faktyczny jest specyficzny, interpretacja przepisów przez sąd ma szersze znaczenie.
“Czy cel wywłaszczenia nieruchomości sprzed lat został faktycznie zrealizowany? Sąd rozstrzyga spór o zwrot ziemi.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Łd 869/25 - Wyrok WSA w Łodzi Data orzeczenia 2026-02-19 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-11-27 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Sędziowie Jarosław Czerw /przewodniczący sprawozdawca/ Marcin Olejniczak Michał Zbrojewski Symbol z opisem 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane Hasła tematyczne Nieruchomości Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 1145 art. 142 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 137 ust. 1 Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marcin Olejniczak, Sędzia WSA Michał Zbrojewski, , Protokolant asystent sędziego Robert Latek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2026 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 18 września 2025 r. znak: GN-III.7581.140.2025.AW w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. MR Uzasadnienie Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzją z dnia 18 września 2025 r., znak: GN-III.7581.140.2025.AW, w sprawie dotyczącej odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości Wojewoda Łódzki (dalej także: organ II instancji, organ odwoławczy, Wojewoda) uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Pajęczańskiego (dalej także: organ I instancji, Starosta), wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia 25 kwietnia 2025 r., znak: GN.6821.2.1.2.2017, w części dotyczącej wskazania numeru księgi wieczystej nieruchomości i w tym zakresie orzekł poprzez wskazanie numeru księgi wieczystej nieruchomości, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 10 maja 2017 r. S.S.(dalej także: skarżący) wystąpił do Prezydenta Miasta Łodzi o zwrot nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 2910 m2. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. Wojewoda Łódzki wyznaczył Starostę Pajęczańskiego, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, do prowadzenia sprawy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, oznaczonych jako działki nr [...] i nr [...]. W piśmie z dnia 3 lipca 2025 r. Starosta Pajęczański wyjaśnił, iż prowadzone jest odrębne postępowanie w przedmiocie zwrotu dawnej działki nr [...]. Decyzją z dnia 25 kwietnia 2025 r. znak: GN.6821.2.1.2.2017 Starosta Pajęczański, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaną na podstawie art. 142 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm., dalej jako "u.g.n.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej jako "k.p.a.") orzekł o odmowie zwrotu na rzecz S.S. nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...] wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi z dnia 31 października 1955 r. znak [...], oznaczonej na mapie przyjętej do ewidencji w dniu 8 kwietnia 1949 r. pod liczbą dziennika ewid. [...] jako działka nr [...] o pow. 0,2910 ha, która obecnie stanowi część nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]z obrębu [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż działka nr [...] została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi z dnia 31 października 1955 r. pod zalesienie ochronne przeciwśniegowe na stacji Ł. W ocenie Starosty cel, na jaki nieruchomość została wywłaszczona, został zrealizowany. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż cały pas nieruchomości znajdujących się wzdłuż linii kolejowych, które zostały wywłaszczone pod zalesienie ochronne przeciwśniegowe, został zalesiony, w tym nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania. Ponadto podstawę do odmowy zwrotu stanowi fakt, iż podmiot publicznoprawny utracił władanie wywłaszczoną nieruchomością po wejściu w życie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez P. S.A. prawa użytkowania wieczystego. Nie można zaś orzec o zwrocie nieruchomości, jeśli stanowi ona przedmiot prawa własności lub przedmiot prawa użytkowania wieczystego, przysługującego osobie trzeciej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł S.S. Strona nie zgodziła się z twierdzeniem jakoby teren działki nr [...] został wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia. Zaznaczyła, że dekret, na podstawie którego wywłaszczono sporną działkę "wskazuje w sposób ogólny ale jednoznaczny na przedsięwzięcia duże i znaczące dla rozwoju Polski i gospodarki, a nie sadzenie zieleni dla osłony przed śniegiem (...). Cała argumentacja o pasie zieleni wynikła ze zmiany planów P. na przeniesienie przetok wagonów na stację P.- Ł., a tereny które zostały wywłaszczone trzeba było jakoś zagospodarować lub oddać, gdyż stały się zbędne na rozbudowę stacji przetok na P. Ł.. Wskazano ponadto, że zasadzone dwa lata po wywłaszczeniu drzewa "wygniły i nie ma po nich śladu", zaś obecny drzewostan jest samosiewny, a teren nieruchomości "zapomniany". S.S. zarzucił również, że ustalone za wywłaszczone nieruchomości odszkodowanie nie było sprawiedliwe. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 18 września 2025 r. znak: GN-III.7581.140.2025.AW Wojewoda Łódzki uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wskazania numeru księgi wieczystej "[...]" i w tym zakresie orzekł wskazując księgę wieczystą "[...]". W pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że decyzją Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi nr Sa.II-6/40/54 z dnia 31 października 1955 r. orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa (Dyrekcji Okręgowej K. Ł.) m. in. nieruchomości położonej w Ł. , oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 2910 m2, stanowiącej własność T. M. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z dnia 15 grudnia 2022 r. sygn. akt I Ns 561/22 spadek po T. M. nabył S.S. , który wystąpił z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Zasadniczą, merytoryczną przesłanką zastosowania omawianej instytucji jest zatem wykazanie zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. W konsekwencji kwestią istotną jest precyzyjne ustalenie przez organ celu wywłaszczenia, gdyż jest to punkt wyjścia do dokonywania dalszych ustaleń, tj. stwierdzenia użycia bądź nie, wywłaszczonej nieruchomości na ten cel. Ocena celu wywłaszczenia musi się opierać w pierwszej kolejności na dokumentach (lub dowodach zmierzających do odtworzenia dokumentów), w oparciu o które dokonano wywłaszczenia. W ocenie Wojewody Łódzkiego w omawianej sprawie, zgromadzone przez organ I instancji dokumenty, pozwalają na określenie celu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi z dnia 31 października 1955 r., mocą którego nastąpiło wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa ww. terenu, zostało wydane na podstawie art. 1, 10 i 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31, dalej jako dekret). Zgodnie z art. 1 nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogły być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu. W decyzji z dnia 31 października 1955 r. cel wywłaszczenia został wskazany ogólnie jako realizacja narodowych planów gospodarczych, jednakże można go uszczegółowić na podstawie innych dokumentów związanych z wywłaszczeniem. We wniosku Dyrekcji Okręgowej K. w Ł. z dnia 3 grudnia 1954 r. o wywłaszczenie m.in. przedmiotowej działki zaznaczone zostało, iż wszystkie nieruchomości objęte podaniem niezbędne są dla P. pod zalesienie ochronne stacji Ł. Zaznaczyć należy, iż stosownie do treści art. 17 ust. 2 pkt 5 dekretu, we wniosku o wywłaszczenie należało wskazać m.in. ogólny cel wywłaszczenia. W podaniu Dyrekcji Okręgowej K. w Ł. z dnia 3 grudnia 1954 r. powołano się na zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej K. z dnia 7 stycznia 1954 r. nr [...] oraz z dnia 31 lipca 1954 r. W dokumentach zezwolono Dyrekcji Okręgowej K. w Ł. na nabycie pod zalesienie ochronne torów kolejowych Ł. nieruchomości oznaczonych na planie sytuacyjnym liczbami od 1 do 16. Na mapie stanowiącej załącznik do zezwolenia zaznaczono projekt granic w związku z wywłaszczeniem nowych terenów pod zalesienie ochronne - przeciwśniegowe na stacji Ł. W granicach ww. opracowania znajdowała się m. in. działka nr [...] o pow. 2910 m2. Cel wywłaszczenia spornej nieruchomości można zatem zdaniem Wojewody określić, na podstawie dostępnej archiwalnej dokumentacji związanej z procesem wywłaszczenia, jako pozyskanie terenu pod zalesienie ochronne - przeciwśniegowe na stacji Ł., co prawidłowo zostało ustalone przez organ Starostę Pajęczańskiego. Stanowiące załącznik do odwołania S.S., pismo z dnia 11 października 1965 r., w którym mowa jest o odszkodowaniu za grunty wywłaszczone pod rozbudowę stacji Ł., zostało sporządzone dziesięć lat po wywłaszczeniu działki nr [...] i nie precyzuje, jakiej konkretnie nieruchomości dotyczy. Nie można zatem wyłącznie na jego podstawie uznać, jak domaga się tego skarżący, iż celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była rozbudowa stacji Ł. Obecnie działka nr [...] stanowi część działki nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...], co potwierdza mapa do celów prawnych nr [...]. Nieruchomość ta stanowi własność Miasta Łodzi oraz znajduje się w użytkowaniu wieczystym Spółki P. S.A.. W świetle art. 136 ust. 3 u.g.n. konieczne jest ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, przy czym nie ma istotnego znaczenia, jaki jest aktualny stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości. Jeżeli zatem cel wywłaszczenia został zrealizowany, to późniejsza zmiana sposobu wykorzystywania nieruchomości nie oznacza, że istnieją podstawy do zwrotu nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia. Wojewoda wskazał, że w momencie wywłaszczenia działka nr [...] stanowiła grunt orny porośnięty żytem. Z oświadczenia S.S. zawartego w odwołania, jak również złożonego podczas oględzin nieruchomości, które miały miejsce w dniu 5 kwietnia 2024 r., wynika, iż około dwa lata po wywłaszczeniu na terenie nieruchomości posadzono drzewa, co uznać należy za zaplanowane działanie uprawnionego podmiotu, mieszczące się w realizacji celu wywłaszczenia, określonego jako zalesienie ochronne przeciwśniegowe. Wprawdzie osoba ta wskazała, iż wszystkie zasadzone drzewa wygniły, zaś obecny drzewostan jest samosiewny, to - jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dowodów - od momentu wywłaszczenia sporny teren porośnięty był drzewami i stanowił grunty P. Zadrzewienie widoczne jest na zdjęciu lotniczym z 1962 r. na całym terenie przejętym orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 31 października 1955 r. Na planie obrazującym stan nieruchomości na dzień 27 lipca 1965 r. działka nr [...] stanowi teren zalesiony, zaś z protokołu ustalenia granic z dnia 29 marca 1984 r. wynika, iż znajdowała się ona w granicach gruntów P. Stacja Ł. (teren między punktami [...] i [...]). Również na mapie opisanej jako zarys pomiarowy granicy terenów [...] Nr [...] stacja Ł., teren działki nr [...] opisany był jako użytek [...]. Dostępne na stronach Łódzkiego Ośrodka Geodezji ortofotomapy Łodzi m. in. z: 1989 r., 1994 r., 2005 r., 2013 r., 2017 r., 2024 r. potwierdzają, iż stan zagospodarowania przedmiotowej działki jest niezmieniony, działka ta porośnięta jest drzewami. Zaznacza się, iż zadrzewienie na spornej działce oraz działkach w jej otoczeniu pokrywa się z granicami terenu wywłaszczonego orzeczeniem z 31 października 1955 r., przeznaczonego pod zalesienie ochronne przeciwśniegowe. Zdaniem Wojewody trudno zatem uznać taki sposób zagospodarowania za przypadkowy. Organ zaznaczył, że decyzją nr GN.III.7720/2/2536/07/MJ z dnia 15 kwietnia 2008 r. Wojewoda Łódzki stwierdził nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe "P." z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa, stanowiących infrastrukturę kolejową linii Nr [...] Ł. oraz linii Nr [...] Ł. w tym m. in. działki nr [...] pow. 26 892 m2. Zgodnie z załączoną do akt sprawy, zakończonej ww. decyzją, mapą do celów prawnych L.ks.rob.23499/2007 arkusze 2 i 4, działka nr [...] wchodziła w skład ww. nieruchomości. Działka nr [...] stanowiła użytek określony jako Tk - tereny kolejowe, adres szlak kolejowy Ł., co wynika z wypisu z rejestru gruntów z dnia 7 lutego 2008 r. W oświadczeniu z dnia 3 września 2007 r., podpisanym przez Dyrektora P. S.A. oraz Zastępcę Dyrektora ds. Ekonomiczno-Finansowych, na działce tej znajduje się zadrzewienie stanowiące zasłony śnieżne, wraz z działką nr [...] stanowi tereny ochronne zapewniające bezpieczne prowadzenie ruchu. Powyższe świadczy w ocenie Wojewody Łódzkiego o zrealizowaniu celu wywłaszczenia na spornej działce. Wobec poczynionych ustaleń za nietrafne Wojewoda uznał zarzuty dotyczące wydania przez Starostę rozstrzygnięcia niezgodnie z art. 136 i 137 u.g.n., bowiem w sprawie bezspornym jest, że na całości wnioskowanej do zwrotu nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia, jaki zakładała decyzja z 31 października 1955 r., czyli utworzony został pas zalesienia ochronnego. Ponadto stan prawny przedmiotowej nieruchomości w dniu orzekania stanowi przeszkodę do jej zwrotu. Nieruchomość znajduje się bowiem w użytkowaniu wieczystym Spółki P. S.A. Prawo to ujawnione zostało w księdze wieczystej [...]. Okoliczność braku władania nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego powoduje, iż brak jest możliwości pozytywnego załatwienia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej prowadzi bowiem do utraty przez podmiot publicznoprawny możliwości dysponowania tą nieruchomością. W dziele III ww. księgi wieczystej ujawnione zostało również ograniczone prawo rzeczowe związane z inną nieruchomością: odpłatna służebność gruntowa przejazdu i przechodu przez działkę nr [...] na rzecz każdoczesnego właściciela lub użytkownika wieczystego: działek gruntu nr [...],[...]i [...] objętych księgą wieczystą [...] (właściciel Miasto Ł. użytkownik wieczysty Ł. Spółka z o.o.); działek gruntu nr [...] i [...] objętych księgą wieczystą [...] (właściciel Miasto Ł., użytkownik wieczysty Ł. Spółka z o.o.); działki gruntu nr [...]objętej księgą wieczystą [...] (właściciel Skarb Państwa, użytkownik wieczysty Ł. Spółka z o.o.). Właścicieli i użytkowników wieczystych ww. działek należało uznać za strony niniejszego postępowania. Ich pominięcie przez organ I instancji stanowiło wprawdzie naruszenie przepisów postępowania dotyczących konieczności zapewnienia czynnego udziału wszystkim stronom postępowania, jednakże nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Postępowanie prowadzone przez Starostę Pajęczańskiego zakończone zostało decyzją o odmowie zwrotu nieruchomości, a zatem nie wywołała ona żadnych zmian w zakresie ustanowionych na nieruchomości ograniczonych praw rzeczowych. W związku ze wskazaniem w odwołaniu, iż "zapomniano o tych działkach", gdyż wywożono na nie "zwały śmieci komunalnych i budowlanych" Wojewoda wyjaśnił, że powyższa okoliczność nie stanowi przesłanki do zwrotu nieruchomości. Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia, wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami poza tymi, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi. Ponadto wyjaśnił, że zarzuty dotyczące ustalonego za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowania nie mogą być przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu. W sprawie o zwrot nieruchomości nie podlega bowiem badaniu prawidłowość decyzji o ustaleniu odszkodowania. Postępowanie dowodowe wykazało, iż przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie zachodzi zatem przesłanka do jej zwrotu na rzecz spadkobiercy byłego właściciela. Z uwagi na omyłkę pisarską w oznaczeniu księgi wieczystej w rozstrzygnięciu Starosty Pajęczańskiego, Wojewoda Łódzki na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję z dnia 25 kwietnia 2025 r. nr GN.6821.2.1.2017 w tej części i wskazał prawidłowy numer księgi wieczystej. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. wniósł S.S. , reprezentowany przez adw. Ł.C. W skardze przedstawiono obszerne zarzuty w zakresie: (I) naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na braku wszechstronnego i wyczerpującego zgromadzenia oraz ocenienia materiału dowodowego w sprawie i w związku z tym pominięcie, przy ustalaniu stanu faktycznego, dowodów mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, poprzez: i. dowolne, a nie swobodne, wyprowadzenie z ortofoto i oznaczenia użytku "[...]" wniosku o planowych nasadzeniach i "zrealizowaniu celu wywłaszczenia" na spornej działce, podczas gdy wskazane materiały pokazują wyłącznie stan pokrycia terenu (drzewostan), a nie projekt, parametry i odbiór robót nasadzeniowych na tej konkretnej nieruchomości; ii. pominięcie twierdzeń strony co do samosiewu - a więc niekontynuowaniu zamierzonych, sztucznych nasadzeń zgodnych z rzekomym wykonaniem celu wywłaszczenia - po wcześniejszym wyginięciu nasadzeń iglastych, oraz brak weryfikacji tego faktu za pomocą wiedzy specjalistycznej niezbędnej do rozstrzygnięcia, czy widoczny w ortofoto drzewostan to wynik planowych nasadzeń z lat 50./60. XX wieku, czy sukcesji naturalnej, przy jednoczesnym kategorycznym stwierdzeniu organu, że "od momentu wywłaszczenia teren porośnięty był drzewami"; iii. niepozyskanie źródłowych materiałów z lat 1953-1956, które mogłyby przesądzić treść i lokalizację ewentualnych nasadzeń ochronnych na dawnej działce [...], iv. przyjęcie za dowód realizacji celu publicznego oświadczeń P. o zasłonach odśnieżnych/zalesieniu przeciwśniegowym złożonych dekady po wywłaszczeniu, bez oparcia w dokumentacji technicznej z czasu wywłaszczenia oraz bezkrytycznej oceny ich mocy dowodowej jako pism strony zainteresowanej wynikiem postępowania; v. zaniechanie ustalenia, na gruncie zebranego materiału, niezbędności tej konkretnej działki (dawnej nr [...] o powierzchni 0,2910 ha) dla rzekomego celu zalesienia ochronnego przeciwśniegowego, ani parametrów (szerokość, przebieg, rozstaw/gatunki) i przebiegu domniemanego pasa zieleni względem infrastruktury kolejowej; vi. brak ustalenia, czy, kiedy i jak długo istniała funkcjonalna osłona przeciwśniegowa o parametrach technicznych, zdolna realnie pełnić funkcję celu, pomimo wyraźnie sygnalizowanego przez skarżącego w odwołaniu sporu co do genezy i wieku drzewostanu; vii. sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania wyprowadzenie z faktu oddania w użytkowanie wieczyste gruntu na rzecz P. przeszkody materialnej dla zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w miejsce rzetelnego zbadania zaistnienia celu wywłaszczenia i jego realizacji na spornej nieruchomości oraz ewentualnej zbędności - podczas gdy kwestia użytkowania wieczystego ma charakter wtórny i następczy wobec rozstrzygnięcia o zwrocie i nie może zastępować ustaleń faktycznych co do treści celu oraz jego faktycznej realizacji, 2. art. 7 w związku z art. 77, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego zebrania oraz oceny materiału dowodowego, w tym zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych niezbędnych do rzetelnego ustalenia stanu faktycznego, tj.: (i) z zakresu leśnictwa/dendrologii w celu ustalenia charakteru, wieku i trwałości ewentualnych nasadzeń po wywłaszczeniu oraz oceny, czy mogły one realizować funkcję zieleni ochronnej, (ii) z zakresu fotogrametrii/analizy zapisów wizualnych lub geodezji - dla profesjonalnej interpretacji fotografii lotniczych z 1962 r. i późniejszych materiałów, na które sam organ się powołuje, w celu ustalenia czasu i zakresu ewentualnych nasadzeń; (iii) z zakresu kolejnictwa/inżynierii ruchu - dla oceny, czy przy istniejącym układzie torów i barierach terenowych (w tym ogrodzeniu) domniemany pas zieleni mógł spełniać funkcję osłony przeciwśniegowej oraz czy istniała niezbędność ingerencji w granice działki nr [...], 3. art. 7 w związku z art. 77, art. 75 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 1, art. 136 § 1 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i pominięcie zaoferowanych przez stronę środków dowodowych, w szczególności: (i) zaniechania dokonania oceny załączników nr 1-5 do odwołania z 17 maja 2025 r., bez dokonania ich indywidualnej i merytorycznej oceny w uzasadnieniu decyzji organu II instancji; organy I i II instancji ograniczyły się do wybiórczego odniesienia jedynie do jednego pisma z 1965 r., pomijając pozostałe załączniki bez jakiejkolwiek analizy, co doprowadziło do dowolnej, a nie swobodnej, oceny materiału oraz do niewyczerpującego wyjaśnienia sprawy; (ii) przeprowadzenia wnioskowanych dowodów i uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, w szczególności w kierunku ustalenia terminów rozpoczęcia i zakończenia realizacji inwestycji, ewentualnych modyfikacji inwestycji po dacie wywłaszczenia, a także tego, czy nieruchomość została w całości wykorzystana na cele inwestycji oraz czy utrzymano cele inwestycji po upływie 10 lat od dnia, w którym decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna; (iii) organ w ogóle nie odniósł się do twierdzenia skarżącego, że nasadzenia iglaste wykonane po 2-3 latach wyginęły, a obecne zadrzewienie to samosiew; milczący brak tej weryfikacji zaważył na konkluzji o "realizacji celu", którą wyprowadzono z samych materiałów obrazujących pokrycie terenu, 4. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zapewnienia stronie realnej możliwości wypowiedzenia się, po zebraniu całego materiału dowodowego, w szczególności po dołączeniu i wykorzystaniu: (i) pisma P. S.A. z 26 marca 2024 r., (ii) ortofotomapy z 1962 r. i archiwalnej mapy zaktualizowanej na 27 lipca 1965 r., a także materiałów z oględzin z 5 kwietnia 2024 r., a w szczególności poprzez zaniechanie poinformowania strony o zakończeniu gromadzenia materiału w sprawie i możliwości złożenia dalszych wniosków dowodowych w postępowaniu, przy czym sama obecność skarżącego na oględzinach nie niweczy obowiązku organu do poinformowania o zakończeniu zbierania dowodów i umożliwienia zajęcia stanowiska co do całości materiału przed wydaniem decyzji; 5. art. 136 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu przez organ odwoławczy przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, mimo realnej możliwości jego dokonania, w celu ustalenia, czy w archiwach państwowych i resortowych oraz w historycznych aktach dawnych ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości nie znajdują się źródłowe dokumenty obejmujące okres wywłaszczeniowy przesądzające treść i lokalizację ewentualnych nasadzeń ochronnych na dawnej działce nr [...]; 6. art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez nieuzasadnione utrzymanie w mocy skarżonej w części decyzji pomimo dopuszczenia się przez organ I instancji uchybień, polegających na wadliwym przeprowadzeniu postępowania dowodowego oraz wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, przy jednoczesnym niezapewnieniu S.S., czynnego udziału w postępowaniu, w sytuacji gdy ze względu na wadliwość postępowania oraz jego niekompletność - sprawa nie została wyjaśniona w zakresie istotnym dla jej rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy zgodnie z powoływaną normą w opisywanej sytuacji organ II instancji zobligowany był do uchylenia skarżonej decyzji; (II) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 1 w związku z art. 2, art. 17 ust. 2 pkt 5, art. 21 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) poprzez błędną wykładnię przepisów dekretu, błędne ustalenie przez organ, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi z dnia 31 października 1955 r. spełnia wymogi ustawowe dekretu, podczas, gdy w orzeczeniu tym nie określono celu wywłaszczenia, w szczególności w żaden sposób nie skonkretyzowano, dla realizacji jakich narodowych planów gospodarczych niezbędne jest wywłaszczenie nieruchomości; 2. art. 136 ust. 1 u.g.n. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji jego nieprawidłowe zastosowanie, polegające na uznaniu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na spornej nieruchomości, mimo że organ nie wykazał: (i) konkretnego celu wynikającego z decyzji wywłaszczeniowej oraz dokumentów bezpośrednio ją poprzedzających, (ii) realizacji tego konkretnego celu właśnie na tej działce oraz (iii) funkcjonalnego związku między sposobem zagospodarowania działki a deklarowanym celem. Organ, w miejsce ścisłej wykładni celu i dowodu jego urzeczywistnienia, posłużył się materiałami wtórnymi, utożsamiając zadrzewienie z realizacją celu inwestycyjnego, co pozostaje poza hipotezą art. 136 ust. 1 u.g.n; 3. art. 136 ust. 1 w związku z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na obraniu niewłaściwych kryteriów oceny przesłanek zwrotu, przy czym organ pominął, czy w ogóle doszło do realizacji celu wywłaszczenia na spornej nieruchomości i w konsekwencji nie przeprowadził analizy przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; 4. art. 136 ust. 3 w związku z art. 138 i art. 216 u.g.n. poprzez niezastosowanie poprzedzenia rozstrzygnięciem o niedopuszczalności zwrotu; z powołaniem na istnienie użytkowania wieczystego jako przesądzające o braku możliwości restytucji, podczas gdy zwrot wywłaszczonej nieruchomości rozstrzyga się w pierwszej kolejności w płaszczyźnie skonkretyzowanego celu wywłaszczenia, jego urzeczywistnienia na nieruchomości oraz ewentualnej zbędności, a skutki wobec praw rzeczowych mają charakter następczy; 5. art. 137 ust. 1 w związku z art. 136 ust. 1 i art. 216 u.g.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na powiązaniu biegu i zastosowania terminów 7- i 10-letnich z samymi datami wejścia w życie przepisów intertemporalnych oraz wyprowadzeniu z tego wniosku o niedopuszczalności zwrotu, zamiast ustalenia - na podstawie materiału dowodowego, czy i kiedy faktycznie podjęto prace związane z celem oraz czy i kiedy faktycznie cel zrealizowano na spornej nieruchomości, 6. art. 137 ust. 1 pkt w związku z art. 136 ust. 1 u.g.n. oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. 1997 Nr 78, poz. 483) poprzez błędną wykładnię, odwrócenie kolejności i kryteriów oceny przesłanek zwrotu: Starosta Pajęczański oraz Wojewoda Łódzki nie wykazali, że konkretny cel wywłaszczenia został realnie zrealizowany na spornej nieruchomości w rozumieniu art. 136 ust. 1 u.g.n., a mimo to odmówili jej zwrotu, opierając się na materiałach wtórnych, a nie materiałach źródłowych, co doprowadziło do naruszenia konstytucyjnej zasady wyjątkowości wywłaszczenia i jego ścisłej wykładni; 7. art. 6 w związku z art. 136 ust. 1 i art. 137 ust. 1 u.g.n. poprzez przyjęcie, że ogólnikowy cel gospodarki narodowej z 1955 r. automatycznie stanowił cel publiczny i że zadrzewienie na spornej działce urzeczywistniało ów cel, podczas gdy pojęcie celu publicznego podlega ścisłej wykładni i musi być wykazane jako konkretny i funkcjonalnie uzasadniony cel realizowany na tej nieruchomości, a nie jedynie współwystępujące z nią pokrycie terenu - cel realizacji narodowych planów gospodarczych; 8. art. 229 u.g.n. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie poprzedzone pominięciem, że użytkowanie wieczyste nie zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia wżycie tejże ustawy, albowiem uczyniono to w dniu 8 listopada 2012 r., co doprowadziło do błędnego uznania, że nieruchomość nie podlega zwrotowi co jest wprost sprzeczne z literalną treścią naruszonego przepisu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę podjętych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (art. 136 i nast.). Całkowicie niezrozumiałe są zatem zarzuty dotyczące naruszenia przez organy przepisów dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, które nie obowiązują i nie mogły stanowić podstawy prawnej skarżonych orzeczeń. Podkreślił, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ocenie nie podlegają prawidłowość i celowość dokonanego wywłaszczenia. Istotą rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie, kiedy i na jakiej podstawie wywłaszczenia dokonano, jaki był cel wywłaszczenia oraz czy cel ten został zrealizowany. Wyjaśnienie powyższych kwestii jest, jak wynika z przytoczonego przepisu, obowiązkiem starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. W omawianej sprawie niezbędne postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez organ I instancji, a następnie uzupełnione przez organ odwoławczy. Z urzędu przeprowadzone zostały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjęte wszelkie starania niezbędne do dokładnego jego wyjaśnienia, zaś ocena wykorzystania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Zebrany wyczerpująco materiał dowodowy został przez organy oceniony z zachowaniem wynikającej z art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny materiału dowodowego. Przesłanką prawidłowości swobodnej oceny dowodów jest to, aby wszystkie dowody zostały ocenione w łączności, a nie tylko każdy dowód z osobna. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów), należy uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. W ocenie Wojewody Łódzkiego ustalenia faktyczne znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, który jest kompletny. Dokonana ocena wszystkich dowodów w sprawie wykazała, iż na przedmiotowym terenie cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wbrew twierdzeniu skarżącego, do oceny zebranych materiałów nie była potrzebna wiedza specjalistyczna, a tym samym powołanie biegłego w sprawie. Ustalenie przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia jest zadaniem organu prowadzącego postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nieusprawiedliwione są zatem sformułowane w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 75 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 136 § 1 k.p.a. Bezzasadny jest też zarzut naruszenia czynnego udziału strony w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, iż skarżący był informowany o podejmowanych czynnościach w sprawie, zaś przed wydaniem decyzji został powiadomiony o zgromadzeniu materiału dowodowego, możliwości zapoznania się z nim oraz możliwości składania wniosków. Wbrew zarzutom skargi w decyzji Wojewody Łódzkiego oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Pajęczańskiego, zgodnie z wymogami art. 136 oraz art. 137 u.g.n., wykazane zostało, iż cel wywłaszczenia został na przedmiotowej nieruchomości zrealizowany, co stanowi przesłankę uniemożliwiającą jej zwrot na rzecz spadkobiercy byłego właściciela. W analizowanej sprawie przeszkodę zwrotu stanowi również aktualny stan prawny nieruchomości. W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie przyjmuje się, iż brak możliwości uwzględnienia roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji wcześniejszego zbycia lub utraty władztwa nad nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Wojewoda zaznaczył, że wbrew twierdzeniu skarżącego, w niniejszej sprawie nie miał zastosowania przepis art. 229 u.g.n., chybiony jest więc zarzut jego naruszenia przez organy administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie postanowienia następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu. Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 18 września 2025 r., Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana w sprawie odmowy zwrotu skarżącemu (jako spadkobiercy zmarłego właściciela dz. nr [...], obecnie stanowiącej część dz. [...]) wywłaszczonej nieruchomości. Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm.) (dalej: u.g.n.), w szczególności art. 137 ust. 1 u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Stosownie do art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Z kolei zgodnie z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie rację mają orzekające organy, że brak jest podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, bowiem cel wywłaszczenia został na tej nieruchomości zrealizowany. Zarówno protokół oględzin dz. nr [...] (obejmującej dawną dz. [...]) z dnia 12 lutego 2025 r., jak i protokół oględzin z dnia 5 kwietnia 2024 r. oraz treść odwołania potwierdzają, że sam skarżący stwierdził, iż na tym terenie ok. 2 lata po wywłaszczeniu został posadzony las iglasty, gęsty, który po kilku latach obumarł, a istniejący drzewostan to samosiejki. W chwili wywłaszczenia nieruchomość ta stanowiła grunty orne oraz nieużytki (co potwierdzają zalegające w aktach administracyjnych orzeczenia o odszkodowaniu za zniszczone zasiewy). Z kolei plan obrazujący stan nieruchomości na dzień 27 lipca 1965 r. wskazuje, że działka nr [...] stanowi teren zalesiony. Sam zatem skarżący potwierdził realizację nasadzeń na spornym terenie ok. 2 lata po wywłaszczeniu, tymczasem jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to późniejsza zmiana sposobu wykorzystywania nieruchomości, czy też fakt "zapomnienia o tych działkach", likwidacja torów, czy przeniesienie przetok, które miały miejsce przez następne kilkanaście lat, nie oznacza, że istnieją podstawy do zwrotu nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia. Obowiązki, o jakich mowa w art. 136 ust. 2 u.g.n., przestają ciążyć na podmiocie publicznym, jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany i dopiero po realizacji celu wywłaszczenia dochodzi do zmiany sposobu korzystania z wywłaszczonej wcześniej nieruchomości. Jeśli cel wywłaszczenia został definitywnie osiągnięty, to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości, mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia. Z chwilą zrealizowania celu wywłaszczenia, wykonywanie prawa własności takiej nieruchomości nie jest ograniczone jakimikolwiek warunkami poza tymi, jakim poddawane jest prawo własności przysługujące każdemu innemu podmiotowi (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2023 r., I OSK 3378/19, LEX nr 3587851, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Skarżący zarzuca, że teza o zaporze śniegowej jest fałszywa, niemniej jednak organy nie mogą badać zasadności wywłaszczenia, bowiem celem postępowania z art. 137 u.g.n, nie jest weryfikacja zasadności wywłaszczenia określonych terenów, a jedynie weryfikacja realizacji celu wywłaszczenia (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 grudnia 2019 r., II SA/Po 798/19, LEX nr 2768489, CBOSA). Nie ma racji skarżący, że z orzeczenia o wywłaszczeniu z 1955 r. wynika jedynie ogólny cel wywłaszczenia tj. realizacja narodowych planów gospodarczych. Nie można pominąć okoliczności, że jak wynika z treści tego orzeczenia wywłaszczenia dokonano na rzecz i z uwagi na wniosek z 1954 r. Dyrekcji K. w Ł.. Zarówno Plan sytuacyjny, stanowiący załącznik do Zezwolenia Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 7 stycznia 1954 r., jak i samo Zezwolenie potwierdzają, że zezwolono Dyrekcji Okręgowej K. w Ł., jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych na nabycie - pod zalesienie ochronne tj. przeciwśniegowe torów kolejowych Ł. - nieruchomości, w tym nieruchomości T. M. to jest dz. nr [...] (spadkodawcy skarżącego). Grunty będące przedmiotem wywłaszczenia zostały także oznaczone na projekcie granic, stanowiącym załącznik do pisma Prezydium Rady Narodowej m. Ł. z dnia 31 października 1953 r., kierowanym do Dyrekcji Okręgowej K. w związku z nabyciem nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych tj. pod zalesienie ochronne przeciwśniegowe. Wobec powyższych okoliczności faktycznych sprawy, zdaniem Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem materiał zgromadzony w sprawie, jak i twierdzenia samego skarżącego potwierdzają, że na przedmiotowej działce cel na jaki nieruchomość została wywłaszczona, został zrealizowany. Rację ma natomiast skarżący, że ujawnienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz P. S.A. w dniu 24 kwietnia 2013 r. nie stanowi przeszkody dla zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na treść art. 229 u.g.n. W orzecznictwie sądów administracyjnych również nie budzi wątpliwości, że brak prawa własności po stronie Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli zbycie nieruchomości nastąpiło po dniu 1 stycznia 1998 r., nie stanowi przesłanki negatywnej do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 15 czerwca 2011 r., II SA/Wr 192/11, LEX nr 994058, CBOSA). W kontrolowanej sprawie Sąd nie dopatrzył się również po stronie organów orzekających w sprawie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy przeprowadziły postępowania wyjaśniające i umożliwiły stronom tego postępowania czynny w nich udział. Zgromadzony materiał dowodowy okazał się kompletny i umożliwiał wydanie rozstrzygnięcia, a organy prowadzące postępowanie należycie wypełniły dyspozycję art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu postępowanie przed organem odwoławczym nie miało cech pozorności i nie naruszało przepisów postępowania administracyjnego, a organ odwoławczy prawidłowo skorzystał z kompetencji wynikającej z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylając decyzję Starosty w określonym zakresie i prawidłowo modyfikując rozstrzygnięcie organu I instancji, orzekając merytorycznie. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, a także procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ II instancji prawidłowo uchylił decyzję organu I instancji w części i orzekł w tym zakresie merytorycznie, a także prawidłowo utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w pozostałym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. IB
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI