II OSK 639/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki P. S.A. dotyczącą odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi, uznając, że spółka jest następcą prawnym podmiotu odpowiedzialnego za zanieczyszczenie.
Spółka P. S.A. wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA oddalającego jej skargę na decyzję SKO o odrzuceniu zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi. Spółka twierdziła, że nie jest następcą prawnym C. S.A., które spowodowało zanieczyszczenie. NSA uznał, że spółka P. S.A. jest uniwersalnym sukcesorem C. S.A. na gruncie prawa publicznego i tym samym nie może być traktowana jako 'inny podmiot' w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, co skutkowało odrzuceniem zgłoszenia.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej spółki P. S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który oddalił skargę spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. o odrzuceniu zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi. Spółka P. S.A. była użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na której stwierdzono zanieczyszczenie spowodowane przez C. S.A., spółkę wykreśloną z rejestru w 1999 r. Starosta odrzucił zgłoszenie, uznając, że P. S.A. jako następca prawny C. S.A. jest zobowiązany do rekultywacji. Spółka argumentowała, że przepisy o sukcesji prawnej nie obejmują obowiązku rekultywacji w prawie administracyjnym, a art. 12 ustawy wprowadzającej stanowi lex specialis. WSA i NSA oddaliły skargę, uznając, że P. S.A. jest uniwersalnym sukcesorem C. S.A. również w zakresie obowiązków publicznoprawnych, a zatem nie można jej traktować jako 'innego podmiotu' w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Sąd podkreślił, że przepis art. 12 ustawy wprowadzającej jest przepisem przejściowym, a nie lex specialis, i nie może być interpretowany w oderwaniu od całego systemu prawnego, ani służyć do rewizji skutków prawnych połączenia spółek z 1999 r.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, spółka będąca uniwersalnym sukcesorem nie może być traktowana jako 'inny podmiot' w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej.
Uzasadnienie
NSA uznał, że P. S.A. jest uniwersalnym sukcesorem C. S.A. na gruncie prawa publicznego, co wyklucza traktowanie jej jako 'innego podmiotu'. Przepis art. 12 ustawy wprowadzającej jest przepisem przejściowym, a nie lex specialis, i nie może służyć do rewizji skutków prawnych połączenia spółek.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (7)
Główne
ustawa wprowadzająca art. 12 § ust. 1
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw
Przepis ten jest przepisem przejściowym, a nie lex specialis. Nie można go interpretować w oderwaniu od całego systemu prawnego ani stosować do rewizji skutków prawnych połączenia spółek z 1999 r. Adresowany jest do władającego powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, odnosząc się do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie ustawy, ale w stosunku do nieruchomości tego konkretnego władającego.
Pomocnicze
Prawo ochrony środowiska art. 102 § ust. 1-3
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska
Ogólna zasada odpowiedzialności za zanieczyszczenie gleby lub ziemi. Ust. 2 i 3 dotyczą zdarzeń mających miejsce po wejściu ustawy w życie.
k.h. art. 465 § § 3
Kodeks handlowy
Przepis stanowiący podstawę uniwersalnej sukcesji praw i obowiązków spółki przejmowanej na spółkę przejmującą.
k.s.h. art. 494
Kodeks spółek handlowych
Przepis odpowiadający art. 465 § 3 k.h., statuujący zasadę sukcesji generalnej także w odniesieniu do uprawnień i obowiązków publicznoprawnych.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Spółka P. S.A. jest uniwersalnym sukcesorem C. S.A. na gruncie prawa publicznego. Przepis art. 12 ustawy wprowadzającej jest przepisem przejściowym, a nie lex specialis. Przepis art. 12 ustawy wprowadzającej nie może być stosowany do rewizji skutków prawnych połączenia spółek z 1999 r.
Odrzucone argumenty
Art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej stanowi lex specialis w stosunku do innych przepisów dotyczących następstwa prawnego i wyłącza dopuszczalność sukcesji obowiązku rekultywacji. Sukcesja uniwersalna nie obejmuje praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym. P. S.A. nie jest objęta obowiązkiem złożenia zgłoszenia na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, gdyż na podstawie art. 463 § 3 k.h. przejęła odpowiedzialność za wszelkie szkody w środowisku wyrządzone przez C. S.A. (uniwersalne następstwo prawne w zakresie prawa publicznego).
Godne uwagi sformułowania
Przepis art. 12 ustawy wprowadzającej jako przepis intertemporalny, przedmiotowo i podmiotowo stanowi regulację przejściową (wprowadzającą). Z faktu, że jest to przepis przejściowy, nie należy jednak nadawać mu charakteru przepisu lex specialis, bowiem to co rozumie się pod tym pojęciem to zawiera się właśnie w jego funkcji przepisu międzyczasowego, nie można tego rozciągać bez granic pod względem przedmiotowym i podmiotowym na dowolnie wybrane stany prawne i stany faktyczne. Przepisom przejściowym nie można nadawać takiej rangi, że mocą ich, bez wyraźnego postanowienia prawodawcy, mogą ingerować w stosunki prawne ostatecznie zakończone, przed wejściem ustawy w życie, aktem administracyjnym, orzeczeniem sądu, umową cywilnoprawną czy też w inny sposób. Nie można odnosić art. 12 ustawy wprowadzającej do stosunków, jakie miały miejsce przed fuzją C. S.A. z obecnym P. S.A. i próbować tym przepisem rewidować skutków prawnych, jakie wywołało połączenie tych firm w 1999 r. na płaszczyźnie przepisów wówczas obowiązującego Kodeksu handlowego, gdyż to nie jest przedmiotem tej regulacji i tej sprawy.
Skład orzekający
Andrzej Jurkiewicz
przewodniczący
Wojciech Chróścielewski
członek
Andrzej Gliniecki
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych (intertemporalnych) w prawie administracyjnym, zakres sukcesji prawnej w prawie publicznym przy łączeniu spółek, stosowanie przepisów o ochronie środowiska do zdarzeń przeszłych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z przepisami przejściowymi i łączeniem spółek według Kodeksu handlowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii sukcesji prawnej w prawie administracyjnym, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców. Wyjaśnia, jak przepisy przejściowe wpływają na odpowiedzialność za przeszłe zanieczyszczenia.
“Czy następca prawny firmy odpowiada za jej ekologiczne zaniedbania sprzed lat? NSA wyjaśnia.”
Sektor
ochrona środowiska
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 639/06 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2007-04-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-05-10 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Andrzej Gliniecki /sprawozdawca/ Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący/ Wojciech Chróścielewski Symbol z opisem 6136 Ochrona przyrody Hasła tematyczne Ochrona środowiska Sygn. powiązane II SA/Łd 868/05 - Wyrok WSA w Łodzi z 2005-12-22 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2001 nr 100 poz 1085 art. 12 Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA A. Jurkiewicz Sędziowie NSA W. Chróścielewski A. Gliniecki ( spr. ) Protokolant E. Maik po rozpoznaniu w dniu 13.04.2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. S.A. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Łd 868/05 w sprawie ze skargi P. S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia o zanieczyszczeniu powierzchni ziemi oddala skargę kasacyjną Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 22 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Łd 868/05 oddalił skargę P. S.A. w P., dalej określonego jako P. S.A., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2005 r. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 2 lipca 2004 r. wpłynęło do Starostwa Powiatu w W. zgłoszenie P. S.A. dotyczące zanieczyszczenia powierzchni ziemi - nieruchomości położonej w miejscowości G. przy ul. W., na działce oznaczonej nr ewid. 1012, której użytkownikiem wieczystym jest P. S.A. Zgodnie ze zgłoszeniem, zanieczyszczenie ww. nieruchomości zostało spowodowane przez C. S.A. spółkę wykreśloną z rejestru handlowego z dniem 7 września 1999 r. Starosta W. decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r., wydaną na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 100, poz. 1085 z późn. zm.), dalej powoływanej jako ustawa wprowadzająca, odrzucił zgłoszenie P. S.A. dotyczące zanieczyszczenia nieruchomości położonej w miejscowości G. przy ul. W., na działce nr ewid. 1012. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, przepis art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, zdaniem organu, nie ma zastosowania w tej sprawie, bowiem w wyniku połączenia w 1999 r. C. S.A. z M. i Pe. S.A., która zmieniła początkowo nazwę na PN S.A. a następnie na P. S.A., nastąpiło przeniesienie całego majątku w konsekwencji na podmiot obecnie dokonujący zgłoszenia. P. S.A. stał się następcą prawnym C. S.A. i przejął ogół obowiązków w tym również obowiązek dokonania rekultywacji powierzchni ziemi, na której występowały zanieczyszczenia. P. S.A. wniósł odwołanie od powyższej decyzji twierdząc, iż art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej stanowi lex specialis w stosunku do innych przepisów dotyczących następstwa prawnego i wyłącza dopuszczalność sukcesji obowiązku rekultywacji zanieczyszczeń powstałych przed wejściem w życie tej ustawy. Przepis ten ma działanie retroaktywne, a zatem rozstrzyga o stanie prawnym w dacie łączenia spółek. P. S.A. odpowiada za szkody w środowisku wyrządzone przez C. S.A. na podstawie przepisów prawa cywilnego ale nie na podstawie przepisów o odpowiedzialności publicznoprawnej za rekultywację powierzchni ziemi. Powszechnie się przyjmuje, że dopuszczalność przejścia praw i obowiązków administracyjnych na inną osobę wymaga wyraźnego przepisu ustawy. Także w orzecznictwie wskazywano, iż przejęcie spółki na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów Kodeksu handlowego, nie oznacza automatycznej i bezwzględnej sukcesji wszystkich praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym, (wyrok NSA z dnia 23 lipca 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3617/95). Sukcesja taka jest niedopuszczalna, w szczególności gdy sprzeciwia się temu szczególny przepis ustawy (lex specialis). W dacie połączenia się spółek, obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego, nie był stosunkiem administracyjnoprawnym o charakterze rzeczowym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując w uzasadnieniu decyzji na następujące ustalenia. Konstrukcji cywilnoprawnej następstwa prawnego, nie można automatycznie przenieść na grunt prawa administracyjnego z uwagi na diametralnie różne usytuowanie stanu stosunków cywilnoprawnych (równorzędność) i stosunków administracyjno-prawnych, gdzie ma miejsce władcza pozycja organu administracyjnego w kształtowaniu tych stosunków. Pomimo rozbieżności poglądów w kwestii zakresu następstwa prawnego przewidzianego w przepisach art. 285 § 3 i art. 465 § 3 k.h., które obowiązywały w dacie łączenia spółek w niniejszej sprawie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze przychyla się do tych poglądów prezentowanych w doktrynie i orzecznictwie, które przyjmują, że ww. przepisy Kodeksu handlowego stanowiły podstawę także administracyjnej sukcesji uniwersalnej, a więc P. S.A. jest następcą prawnym C. S.A. także w zakresie praw i obowiązków administracyjnych. W tym stanie rzeczy C. S.A., jako poprzednik prawny P. S.A., nie może być traktowany jako "inny podmiot" w stosunku do P. S.A. w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. P. S.A. zgłaszając zanieczyszczenia ziemi, nie wykazał też, że zanieczyszczenie to było spowodowane przez C. S.A., z tego więc powodu zgłoszenie również podlegało odrzuceniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję P. S.A. zarzucał zaskarżonej decyzji: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez obrazę zasady prawdy obiektywnej, zasady uwzględniania słusznego interesu strony oraz naruszenie ciążącego na organie administracji publicznej obowiązku zebrania całego materiału dowodowego, - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 2 ustawy wprowadzającej i błędną jego wykładnię poprzez przyjęcie, iż C. S.A. nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalając skargę wyrokiem z dnia 22 grudnia 2005 r. w uzasadnieniu wyroku przedstawił następujące motywy tego rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 12 ust. 3 ustawy wprowadzającej, przyjęcie zgłoszenia powoduje jego uwzględnienie w rejestrze (art. 110 Prawa ochrony środowiska) i niestosowanie przepisów art. 102 ust. 1-3 Prawa ochrony środowiska, co powoduje zwolnienie zgłaszającego z obowiązku przeprowadzenia rekultywacji. Dokonanie zgłoszenia w trybie art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, jest formą wszczęcia postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 61 k.p.a. Łączne spełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, pozwala na uwzględnienie zgłoszenia z wszelkimi tego konsekwencjami wynikającymi z przepisu. Dla zachowania terminu do dokonania zgłoszenia, wystarczające jest złożenie pisma zgodnie z art. 57 § 5 k.p.a. W tym przypadku pismo-zgłoszenie nadane zostało w polskim urzędzie pocztowym, w dniu 29 czerwca 2004 r., co należy uznać, iż zachowany został termin określony w art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Jak wynika z akt w dniu 7 września 1999 r. Spółka Pe. S.A. (spółka przejmująca) połączyła się z C. S.A. (spółka przejęta) na podstawie art. 463 pkt 1 k.h., przez przeniesienie całego majątku C. S.A. na Pe. S.A., której następcą prawnym obecnie jest P. S.A. W myśl art. 465 § 3 k.h., z chwilą wykreślenia spółki przejętej z rejestru handlowego, spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej w drodze sukcesji uniwersalnej. Zgodnie z ukształtowaną linią orzecznictwa, sukcesja uniwersalna zwana też sukcesją generalną, obejmuje ogół praw i obowiązków poprzednika prawnego, przechodzących na jego następcę, w tym również prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym. Należy również zwrócić uwagę, że brzmienie art. 494 k.s.h. (ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, Dz.U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) odpowiada art. 465 § 3 k.h. Przepis art. 494 k.s.h. statuuje zasadę sukcesji generalnej także w odniesieniu do uprawnień i obowiązków publicznoprawnych. Nie można jednak, jak wynika z porównania brzmienia obu przepisów, twierdzić, że sukcesję administracyjną, w przypadku łączenia się spółek wprowadził dopiero Kodeks spółek handlowych, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2001 r. W świetle powyższych rozważań, należy podzielić stanowisko organów administracji publicznej, że P. S.A. jest następcą prawnym C. S.A. na zasadzie sukcesji generalnej. Istnienie związku prawnego, organizacyjnego i funkcjonalnego pomiędzy tymi podmiotami, nie pozwala P. S.A. (zgłaszającego) a C. S.A. (zanieczyszczającego) traktować jako "inny podmiot" w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Tym samym, jedna z przesłanek ustawowych uprawniających do uwolnienia się od obowiązku rekultywacji, nie została spełniona, co dawało podstawę do odrzucenia zgłoszenia. P. S.A. reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając mu naruszenie przepisów: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), powołanej dalej jako p.p.s.a., poprzez przyjęcie nieprawidłowej wykładni art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, - art. 362 ust. 1 pkt 2 i 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.), powołanej dalej jako Prawo ochrony środowiska, przez przyjęcie nieprawidłowej wykładni, polegającej na przyjęciu, że skarżąca nie jest objęta obowiązkiem złożenia zgłoszenia na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, gdyż na podstawie art. 463 § 3 k.h. przejęła odpowiedzialność za wszelkie szkody w środowisku wyrządzone przez C. S.A. (uniwersalne następstwo prawne w zakresie prawa publicznego). Wskazując na powyższe podstawy w skardze kasacyjnej, wnosi się o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. P. S.A. nie podziela stanowiska przyjętego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że na podstawie art. 463 § 3 k.h. ma odpowiadać za szkody w środowisku wyrządzone przez C. S.A. Gdyby przyjąć ten pogląd, to P. S.A. ponosiłby do dnia dzisiejszego odpowiedzialność administracyjną za szkody w środowisku wywołane przez C. S.A. na nieruchomościach będących we władaniu osób trzecich, w tym spółek, które zostały wydzielone z majątku C. S.A. i sprywatyzowane ok. 10 lat temu. Takie stanowisko naruszałoby zasadę ochrony praw nabytych i zasadę nie działania prawa wstecz, co byłoby niezgodne z zasadami demokratycznego państwa prawa. Zdaniem skarżącej, w chwili nabycia nieruchomości od C. S.A., spółki te nabyły również w sposób pierwotny, obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego. W zakresie publicznoprawnej odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi, nie można mówić o następstwie prawnym, ale o pierwotnym nabyciu obowiązków publicznoprawnych przez każdorazowego nabywcę nieruchomości. Odpowiedzialność za zanieczyszczenie środowiska "idzie za rzeczą", aczkolwiek nie dochodzi do następstwa prawnego. Przyjęcie tego poglądu nie zmniejsza odpowiedzialności P. S.A. za naprawienie szkody w środowisku, na nieruchomościach będących w jej posiadaniu i przejętych od C. S.A., ponieważ skarżąca nabyła w sposób pierwotny obowiązek przywrócenia środowiska do właściwego stanu i odpowiada za ten stan na podstawie art. 362 ust. 1 pkt 2 Prawa ochrony środowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co obliguje Sąd do zachowania ograniczeń wynikających z treści przedstawianej skargi kasacyjnej. Jedynie w przypadku wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w § 2 ww. przepisu, Sąd z urzędu powinien rozpoznać sprawę pod kątem nieważności postępowania. W niniejszym przypadku - w ocenie Sądu, jednak żadna z okoliczności określonych w § 2 art. 183 p.p.s.a., nie miała miejsca. Istota sporu, co wynika z akt administracyjnych, uzasadnienia zaskarżanego wyroku, jak i podstaw skargi kasacyjnej, sprowadza się do rozumienia przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Bez wątpienia jest to przepis o charakterze przejściowym, stanowiący "pomost" pomiędzy przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.) a przepisami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627), która weszła w życie z dniem 1 października 2001 r., poprzedzona tzw. ustawą wprowadzającą z dnia 27 lipca 2001 r. Przepis art. 12 ustawy wprowadzającej jako przepis intertemporalny, przedmiotowo i podmiotowo stanowi regulację przejściową (wprowadzającą), pomiędzy art. 82 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska a art. 102 Prawa ochrony środowiska, co było konieczne z uwagi na zmianę zasad odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska, wprowadzonych przez nową ustawę z dniem 1 października 2001 r. Sporny przepis (art. 12 ustawy wprowadzającej) z racji swej funkcji, nie może być więc interpretowany w oderwaniu od całości regulacji prawnej, obowiązującej do dnia 1 października 2001 r. i obowiązującej po tej dacie. Warunki dokonania skutecznego zgłoszenia, określone w art. 12 ust. 1 i 2 ustawy wprowadzającej, muszą być spełnione łącznie i co nie jest przedmiotem sporu. Tym samym, niespełnienie chociażby jednego z warunków tam wymienionych, daje podstawę do odrzucenia w drodze decyzji zgłoszenia, dokonanego przez władającego powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy. W rozpoznawanej sprawie odrzucenie zgłoszenia P. S.A., co swym wyrokiem zaakceptował Sąd Wojewódzki, nastąpiło z powodu tego, że nie został właściwie wskazany inny podmiot, który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby przed wejściem w życie ustawy. A dokładniej, wskazany C. S.A. jako podmiot, który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby, w rozumieniu przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, w ocenie Sądu podobnie, jak i organów administracji publicznej z uwagi na historyczne uwarunkowania skutki prawne połączenia w 1999 r. tej Spółki z inną Spółką prawa handlowego, której sukcesorem jest obecny P. S.A., nie może być uznany za "inny podmiot" w rozumieniu ww. przepisu. Stanowisko to zaprezentowane obszernie w uzasadnieniu zaskarżanego wyroku, wywodzi się głównie w oparciu o wykładnię przepisów Kodeksu handlowego, który obowiązywał w dacie dokonania połączenia wspomnianych Spółek w 1999 r. To jest jednak tylko jeden, ale nie jedyny i nie najważniejszy aspekt tej sprawy, wywołujący spory w doktrynie, jak i w orzecznictwie. Nie negując zasadności tych rozważań i trafności odniesień do innych regulacji systemowych, należy jednak również zwrócić uwagę na aksjologię normatywną wynikającą z przepisu art. 12 ustawy wprowadzającej. Z faktu, że jest to przepis przejściowy, nie należy jednak nadawać mu charakteru przepisu lex specialis, bowiem to co rozumie się pod tym pojęciem to zawiera się właśnie w jego funkcji przepisu międzyczasowego, nie można tego rozciągać bez granic pod względem przedmiotowym i podmiotowym na dowolnie wybrane stany prawne i stany faktyczne. Nie taka bowiem jest rola przepisów intertemporalnych, których wykładni jako wyjątkowych regulacji, nie należy dokonywać w drodze wykładni rozszerzającej, gdyż to mogłoby spowodować bądź ograniczyć w znacznym stopniu, wejście w życie przepisów nowego prawa (Prawo ochrony środowiska), co też nie jest pożądane z punktu widzenia prawodawcy. Przepisy nowej ustawy w tym przypadku ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, dotyczą z zasady przyszłości, a więc zdarzeń prawnych, które nastąpią po wejściu w życie nowej ustawy. Gdyby było inaczej, to ustawodawca spotkałby się z zarzutem naruszenia zasady lex retro non agit, która stanowi jeden z fundamentów demokratycznego państwa prawnego. Tak więc, jeżeli prawodawca widzi potrzebę w niektórych sprawach dotyczących zdarzeń wcześniejszych niezakończonych bądź trwających, po wejściu w życie nowych przepisów, stosowania do nich (aby nie naruszyć zasady nieretroaktywności) przepisy dotychczasowe lub odmienne, niż wprowadza nowa ustawa, czyni to w drodze przepisów przejściowych, dostosowujących lub wprowadzających. Są to jednak sytuacje wyjątkowe i ściśle określone przez prawodawcę, nie można jednak takich przepisów, jak to wywodzi strona skarżąca, rozumieć jako lex specialis, łamiących wszelkie dotychczasowe zasady, przerywających istniejące stosunki prawne bądź reformujących i poddających rewizji sprawy ostatecznie już zakończone tak, jak to jest w tym przypadku. Przepisom przejściowym nie można nadawać takiej rangi, że mocą ich, bez wyraźnego postanowienia prawodawcy, mogą ingerować w stosunki prawne ostatecznie zakończone, przed wejściem ustawy w życie, aktem administracyjnym, orzeczeniem sądu, umową cywilnoprawną czy też w inny sposób. Dlatego też nie można odnosić art. 12 ustawy wprowadzającej do stosunków, jakie miały miejsce przed fuzją C. S.A. z obecnym P. S.A. i próbować tym przepisem rewidować skutków prawnych, jakie wywołało połączenie tych firm w 1999 r. na płaszczyźnie przepisów wówczas obowiązującego Kodeksu handlowego, gdyż to nie jest przedmiotem tej regulacji i tej sprawy. Przepis art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej jest wyraźnie adresowany do władającego powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy i odnosi się do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie ustawy, jednak w stosunku do nieruchomości tego, a nie innego władającego, nie można więc odnosić tego przepisu do czasu, kiedy obecnie władający jeszcze nim nie był, gdyż ten okres został ostatecznie zamknięty w 1999 r. i skutki tego wynikają z przepisów, w oparciu o które nastąpiło połączenie przedmiotowych Spółek. Na tle przepisu art. 12 ustawy wprowadzającej, nie można rozstrzygać tego w jakim zakresie przeszły prawa i obowiązki ze spółki przejętej na spółkę przejmującą w świetle przepisów art. 465 § 3 w związku z art. 463 pkt 1 k.h. Ustaleń i rozliczeń w tym zakresie, powinny dokonać podmioty dokonujące tej transakcji w 1999 r., nie zaś próbować przerzucić jej skutków po latach na Skarb Państwa, przy okazji wejścia w życie nowych przepisów o ochronie środowiska. Jest to zabieg, który w istocie prowadzi do próby rewizji tego co stało się na mocy umowy cywilnoprawnej pomiędzy dwoma podmiotowymi prawa handlowego w 1999 r. i jako takie zdarzenie, należy uznać za ostatecznie zakończone, a wszelkie spory z tego wynikające, powinny być rozstrzygane na płaszczyźnie cywilnoprawnej. Zasada generalna odpowiedzialności za "zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu", obowiązująca od 1 października 2001 r., została zawarta w art. 102 ust. 1 Prawa ochrony środowiska. Wyjątki od tej zasady, odnoszące się do zdarzeń mających miejsce po dniu 1 października 2001 r., tj. po wejściu ustawy w życie, zostały określone w ust. 2 i 3 ww. przepisu Prawa ochrony środowiska. Natomiast art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej dotyczy sytuacji określonej w art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, jednak ma zastosowanie w przypadku, jeżeli zdarzenie tam opisane miało miejsce przed dniem wejścia ustawy w życie, tzn. przed dniem 1 października 2001 r. Jest to klasyczny przepis przejściowy, który nie zmienia zakresu przedmiotowego i podmiotowego nowej regulacji (art. 102 Prawa ochrony środowiska) a jedynie przesuwa jej zastosowanie (w tym przypadku korzystne dla "władającego") do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie ustawy. Chyba nie ma wątpliwości, że gdyby nie było przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, to z dniem 1 października 2001 r. do wszystkich "władających", miałby zastosowanie przepis art. 102 ust. 1 Prawa ochrony środowiska, bez możliwości skorzystania z postanowień ust. 2 i 3 tej regulacji, bowiem te przepisy mają zastosowanie jedynie do zdarzeń mających miejsce po wejściu ustawy w życie. Z porównania brzmienia przepisów art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej i art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska wynika jednoznacznie, że "władającymi" w rozumieniu tych ustaw są podmioty władające powierzchnią ziemi w dniu wejścia ustawy w życie, co jest zgodne z art. 3 pkt 44 tej ostatniej ustawy, który wprowadził to pojęcie. Natomiast zakres czasowy, którego dotyczy art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej w związku z art. 102 ust. 2 Prawa ochrony środowiska, nie może dotyczyć okresu wcześniejszego niż od daty objęcia władania przez władającego. Tym samym można powiedzieć, że innym podmiotem, który spowodował zanieczyszczenie ziemi lub gleby w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, może być tylko taki podmiot, który był sprawcą ww. działań, ale miało to miejsce już po tym, jak władającym był obecny władający, który dokonał zgłoszenia. Czyli przepis ten nie narusza i nie poddaje rewizji zdarzeń, w wyniku których obecny władający takim się stał. W świetle powyższych rozważań, zarzuty skargi kasacyjnej nie mają uzasadnienia a w szczególności zarzut błędnego rozumienia art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Obowiązek dokonania zgłoszenia, wynikający z powyższego przepisu, był adresowany do wszystkich podmiotów będących "władającymi powierzchnią ziemi" w dniu wejścia w życie ustawy, w których subiektywnym odczuciu spełniali oni wszystkie warunki określone w tym przepisie. Do organu zaś (starosta) należało sprawdzenie, czy zgłaszający spełnia te warunki i podjęcie właściwego rozstrzygnięcia polegającego na jego uwzględnieniu lub odrzuceniu w drodze decyzji. Z zaskarżonego wyroku, jak i wcześniejszych decyzji administracyjnych, nie można wnioskować, że skarżąca nie była objęta obowiązkiem złożenia zgłoszenia lecz raczej, że skarżąca nie spełniała warunków określonych w omawianym przepisie, jednak żeby dojść do takich wniosków należało przeprowadzić stosowne postępowanie. Skoro w ocenie Sądu, zarzut naruszenia przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej nie ma usprawiedliwionych podstaw, tym samym zarzut naruszenia przepisu art.145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. należy tak samo ocenić, bowiem został on sformułowany przy założeniu, że ten pierwszy zarzut jest uzasadniony. Zupełnie abstrakcyjne i niemające żadnego umocowania w sprawie, są natomiast dwa pozostałe zarzuty dotyczące naruszeń art. 82 ust. 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska oraz art. 362 ust. 1 pkt 2 Prawa ochrony środowiska, gdyż przepisy te nie stanowiły podstawy zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jeżeli natomiast były sporadycznie powoływane w uzasadnieniu to tylko jako niezbędne do innych rozważań i ustaleń. Zresztą, żaden z tych przepisów nie ma konkretnego odniesienia do sprawy i nie łączy się z art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tym składzie, akceptuje w całej rozciągłości zaskarżone skargą kasacyjną rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, chociaż argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w niektórych punktach, uważa za zbyt daleko idącą i dyskusyjną, prowadzącą jednak do podobnych wniosków, chociaż wyprowadzonych na innej nieco płaszczyźnie. Należy również podzielić pogląd, że podejmując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, nie można wyłącznie ograniczyć się do wykładni językowej dla poprawnego zrozumienia sensu i zakresu regulacji art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej, gdyż to mogłoby całkowicie wypaczyć ratio legis tego przepisu na tle całego systemu prawa polskiego. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI