II SA/Łd 856/23

II SA/Łd 856/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Robert Adamczewski /przewodniczący sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1,  art. 61 ust. 2d , art. 61 ust. 2 pkt 2 , art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Dnia 16 stycznia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 stycznia 2024 roku sprawy ze skargi M.W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 1 sierpnia 2023 roku nr SKO.4115.162.2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego M.W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
II SA/Łd 856/23
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 1 sierpnia 2023 r. (znak: SKO.4115.162.2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi – działając w oparciu o art. 8 ust. 3 i 4, art. 60 - art. 63 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) - utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy D. z 23 czerwca 2023 r. (znak: GOPS.5120.26.2023) ustalającą odpłatność M.W. i innych za pobyt M.B. w Domu Pomocy Społecznej w B.
Z akt wynika, że sprawa ustalenia odpłatności M.W. za pobyt jego babki w domu pomocy społecznej była już dwukrotnie rozpoznawana przez organy administracji publicznej oraz przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. W szczególności należy przypomnieć, że prawomocnym wyrokiem z 30 marca 2022 r., II SA/Łd 840/21, WSA w Łodzi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 6 sierpnia 2021 r. (znak: SKO.4115.220.2021) oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z 22 czerwca 2021 r. (znak: GOPS.5120.12.2021) w przedmiocie w zakresie ustalenia odpłatności wnoszonej przez M.W. za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w B. M.B.. Wówczas Sąd wskazał, że w pierwszej kolejności prowadząc ponownie postępowanie organ ustali prawidłowy krąg osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej i przeprowadzi rzetelne postępowanie wyjaśniające ich sytuację dochodową i majątkową, również w kontekście relacji babka – wnuczka B.M., która miała otrzymać od M.B. darowiznę, a następnie ją spieniężyć. Ponadto Sąd wskazał, że w sytuacji, gdy w kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w DPS jest kilku zstępnych, organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania, winny być również stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
W toku po raz kolejny prowadzonego postępowania decyzją z 2 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uchyliło decyzję Wójta Gminy D. z 6 grudnia 2022 r. ustalającą odpłatność za pobyt M.B. w Domu Pomocy Społecznej w B.. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji miał zbadać i odnieść się w treści decyzji do pełnego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt M.B. Ponadto, w/w organ winien odnieść się do kwestii nieruchomości dla której jest prowadzona KW nr [...], a którą M.B. przekazała B.M..
Ponadto w aktach sprawy znajduje się postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 2 marca 2023 r., mocą którego po rozpatrzeniu wniosku M.W. odmówiono wyznaczenia innego organu administracji do prowadzenia postępowania w sprawie z zakresu pomocy społecznej, a dotyczącej ustalenia odpłatności M.W. za pobyt M.B. w Domu Pomocy Społecznej, bowiem nie zachodziła żadna z przesłanek warunkujących wyłączenie Wójta Gminy D. Odmówiono również wyłączenia wszystkich pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. i(lub) wszystkich pracowników Urzędu Gminy w D.
Następnie Wójt Gminy D. wydał decyzję z 23 czerwca 2023 r, którą ustalił wysokość odpłatności za pobyt M.B. w Domu Pomocy Społecznej w B. w następujący sposób:
1. w okresie od 1 października 2019 r. do 31 marca 2020 r. koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. wynosił 3.361,00 zł. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt M.B. w wyżej wymienionym okresie w domu pomocy społecznej są w kolejności:
a) mieszkaniec domu w wysokości 70% dochodu netto tj. 809,[...] zł;
b) zstępni M.B.: A. W. w kwocie 68,00 zł miesięcznie - zgodnie z umową zawartą z Kierownikiem GOPS w D.; M.W. - w kwocie 1.241,55 zł miesięcznie do 31 grudnia 2019 r. i w kwocie 827,70 zł od 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r.; E.P. - w kwocie 1.241,55 zł miesięcznie do 31 grudnia 2019 r. i w kwocie 827,70 zł od 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r.; W.W. - w kwocie 827,70 zł od 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r.;
2. w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. wynosił 3.620,00 zł.
Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt M.B. w wyżej wymienionym okresie w domu pomocy społecznej są w kolejności:
a) mieszkaniec domu w wysokości 70% dochodu netto, tj. 1.228,44 zł miesięcznie;
b) zstępni M.B.: A. W. w kwocie 68,00 zł miesięcznie - zgodnie z umową zawartą z Kierownikiem GOPS w D. do 31 stycznia 2021 r. i w kwocie 140,00 zł za luty 2021 r.; M.W. - w kwocie 774,52 zł miesięcznie do 31 stycznia 2021 r. i kwocie 750,52 zł za luty 2021 r.; E.P. - w kwocie 774,52 zł miesięcznie do 31 stycznia 2021 r. i kwocie 750,52 zł za luty 2021 r.; W.W. - w kwocie 774,52 zł miesięcznie do 31 stycznia 2021 r. i kwocie 750,52 zł za luty 2021 r.;
3. w okresie od 1 marca 2021 r. do [...] stycznia 2022 r. koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. wynosił 4.206,12 zł. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt M.B. w wyżej wymienionym okresie w domu pomocy społecznej są w kolejności:
a) mieszkaniec domu w wysokości 70% dochodu netto tj. 1.228,44 zł miesięcznie;
b) zstępni M.B.: A. W. w kwocie 140,00 zł miesięcznie; M.W. - w kwocie 945,89 zł miesięcznie; E.P. - w kwocie 945,89 zł miesięcznie; W.W. - w kwocie 945,89 zł miesięcznie.
M.W. złożył odwołanie od powyższej decyzji, w którym wyraził niezadowolenie z wydanej decyzji zarzucając jej: naruszenie przepisów które miało istotny wpływ na wynik sprawy a to:
a) art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie na jego podstawie decyzji zobowiązującej do zwrotu wydatków poniesionych przez Wójta Gminy D. za pobyt M.B. w DPS za okres od 1 października 2019 r. do [...] stycznia 2022 r., podczas gdy przepis ten wskazuje jedynie katalog osób obowiązanych w kolejności do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu opieki społecznej, jednakże nie indywidualizuje on tego obowiązku i nie może być podstawą do zobowiązania strony do zwrotu wydatków z tego tytułu, gdyż obowiązek ten może zostać nałożony jedynie w drodze decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, która nie została w przedmiotowym postępowaniu wydana wobec skarżącego;
b) art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne zastosowanie polegające na obciążeniu w wydanej decyzji tylko części osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu M.B. w DPS, podczas gdy treść decyzji winna wskazywać wszystkich zobowiązanych do zwrotu wydatków, których poziom dochodów przekracza wskazane w ustawie kryterium dochodowe, a organ po raz kolejny wydaje decyzję z pominięciem wszystkich zobowiązanych do ponoszenia m.in. wnuczki B.M. [po raz kolejny brak jakiegokolwiek ustaleń co się stało ze środkami uzyskanymi z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego - KW nr [...]] oraz wnuki B.K. i G.K. [co do których nie przeprowadzono weryfikacji stanu majątkowego, a decyzja została wydana w oparciu o wywiady środowiskowe z 2020 r . Także wobec B.M. organ opiera się na wywiadzie środowiskowym z 2019 r. co świadczy o tym że od wydania poprzedniej decyzji organ nie poczynił żadnych nowych ustaleń w tym zakresie];
c) art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała w toku środowiskowego wywiadu, że nie stać jej na poniesienie kosztów pobytu babci w DPS w B. - brak szczegółowego odniesienia do zobowiązań finansowych M.W.. Ponadto niezrozumiałym jest dla odwołującego dlaczego odmówiono mu zawarcia umowy - powołując się na nieprawomocną decyzję, a jednocześnie - uwzględniono wniosek A.W. o częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt M.B. powyżej kwoty 140,00 zł - po raz kolejny wskazał w związku z tym, że w treści decyzji brak odniesienia się do sytuacji majątkowej A.W. wynikającej z oświadczenia majątkowego;
d) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i art. 8 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób niewyjaśniający stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ wydający decyzję oraz w sposób niebudzący zaufania, poprzez niewzięcie pod uwagę aktualnego poziomu jego dochodów [w tym obciążających go zobowiązań] oraz obciążenie strony negatywnymi konsekwencjami nieustalenia przez organ poziomu dochodów osiąganych przez wszystkich zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu M.B. w DPS; nie przeprowadzono aktualnych wywiadów środowiskowych - organ opiera się na wywiadach z 2019 i 2020 r. oraz pomija sytuację majątkową A.W. i B.M.;
e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
f) art. 77 w zw. z art. 7 k.p.a. polegające na:
- niewyczerpującym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy oraz nierozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego, przejawiające się m.in. nieustaleniem poziomu dochodów i możliwości partycypacji w kosztach wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu M.B. w DPS, a w szczególności osób zobowiązanych w pierwszej kolejności - wnuczki A. W., która zawarła umowę z tytułu odpłatności za pobyt babki w latach 2019-2020 na kwotę 68,00 zł, a w latach 2021-2022 na kwotę 140,00 zł oraz pozostałych wnuków, polegającym na uznaniu, iż ich dochody nie przekraczają ustawowego progu 300% kryterium dochodowego – jak wynika z oświadczeń majątkowych składanych przez A.W. jest ona wraz z mężem właścicielką domu o powierzchni 120 m² o wartości 250.000 zł, mieszkania o powierzchni 48 m² o wartości 140.000 zł, gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,68 ha o wartości 50.000 zł oraz wyłączną właścicielką domu mieszkalnego o powierzchni 50 m² o wartości 50.000 zł;
- niewyczerpującym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności braku ustalenia okoliczności nieodpłatnego przekazania gospodarstwa rolnego w 1991 r. B.M., nie ustalenie czy w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności z art. 908 k.c.- po raz kolejny wskazała, że B.M. otrzymała tą nieruchomość w 1991 roku nieodpłatnie, zbyła w 2006 roku i nadal nie wyjaśniono co się stało ze służebnością osobistą M.B.;
- nieuwzględnieniu przy wyliczeniu dochodów skarżącego zobowiązań obciążających bezpośrednio jego rodzinę;
- nieuwzględnieniu przy obliczaniu kwoty, do której zwrotu zobowiązany zostanie M.W., aktualnego poziomu dochodów jego rodziny, który znacząco odbiega od łącznej kwoty dochodów, które stanowiły podstawę wydania decyzji, mimo iż organ wydając decyzję winien uwzględnić stan faktyczny istniejący w dacie jej wydania;
g) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie tj. art. 897 k.c., albowiem skoro M.B. została umieszczona w DPS i jej dochody nie wystarczają na opłaty, a B.M. została obdarowana nieruchomością i pozostaje wzbogacona, jak wynika z treści KW nr [...] nieruchomość została sprzedana i B.M. uzyskała korzyści, z których powinien być finansowany pobyt M.B. w DPS, gdy tymczasem skarżąca nic nie otrzymała i musi pokrywać większą część należności, co jest sprzeczne z przepisanymi prawa i zasadami współżycia społecznego;
h) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 897 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i jego niezastosowanie, albowiem jak wynika z jego treści w przypadku, kiedy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek w granicach jeszcze istniejącego wzbogacenia, dostarczyć darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom.
Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję.
Kolegium przypomniało, że decyzją z 29 lipca 2019 r. M.B., babka M.W., została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w B., zaś 1 października 2019 r. została umieszczona w placówce. M.B. przebywała w Domu Pomocy Społecznej w B. do śmierci, tj. do [...] stycznia 2022 r.
Następnie Kolegium wskazało, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. w okresie październik 2019 r. - marzec 2020 r. wynosił 3.361,00 zł. Od 1 kwietnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. wyniósł 3.620,00 zł. Od 1 marca 2021 r. koszt ten wynosił 4.206,12 zł.
M.B. ponosiła odpłatność w kwocie 809,[...] zł miesięcznie, zgodnie z decyzją z 7 października 2019 r. w okresie od października 2019 r. do marca 2020 r., zaś od 1 kwietnia 2020 r. wynosiła 1.228,44 zł (zgodnie z decyzją z 25 maja 2020r.).
Zdaniem Kolegium stronami postępowania w sprawie są wszyscy zstępni M.B., co zostało ustalone w toku wywiadów środowiskowych. Do kręgu zstępnych M.B. należą: W.W.; M.W.; E.P.; B.M.; B.K.; G.K.; A. W..
Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji przesłał do osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności zawiadomienia o prowadzeniu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności w zakresie ustalenia opłaty osób zobowiązanych za pobyt w DPS M.B. za okres od 1 października 2019 r. do [...] stycznia 2022 r. Następnie Kierownik GOPS w D. 28 kwietnia 2022 r. wystąpił do MOPS w G. o przeprowadzenie wywiadów środowiskowych w odniesieniu do B.K., W.W., M.W., E.P., B.M. W odniesieniu do G.K. oraz A. W. wywiady zostały przeprowadzone przez GOPS w D.
Wywiady środowiskowe, które wpłynęły z MOPS w G. odnosiły się do sytuacji bieżącej osób zobowiązanych, dlatego organ zwrócił się do właściwych urzędów skarbowych o udostępnienie danych pozwalających na określenie dochodów za poszczególne okresy objęte niniejszą decyzją (przy czym za dochód przyjęto średnią miesięczną kwotę przychodów pomniejszoną o należny podatek dochodowy od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne odliczone od podatku oraz składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu - wyszczególnione w zaświadczeniach).
Sytuację rodzinną i dochodową syna M.B. - W.W. organ ustalił zgodnie z wywiadem przeprowadzonym przez MOPS w G. z 22.08.2019 r. oraz na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w G. określających dochody pełnoletnich członków rodziny w latach 2020 - 2021. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 22.08.2019 r. ustalono, że W.W. prowadził gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (2 osoby w rodzinie). Żona W.W. zmarła 20 czerwca 2021 r. - od lipca 2021 r. gospodarstwo domowe 1-osobowe.
| |Zgodnie z wywiadem z |za 2020r. |I – VI 2021r. |VII-XII 2021 r. |
| |22.08.2019r. | | | |
|Przeciętny |2.792,16 zł |4.244,19zł |6.226,35 zł |4.411,99 zł |
|miesięczny | | | | |
|dochód rodziny | | | | |
|Dochód na osobę |1.396,08 zł |2.122,10 zł |3.113,18 zł |4.411,99 zł |
|w rodzinie | | | | |
Organ ustalił, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie powyżej którego powstaje obowiązek wnoszenia opłaty przez W.W. za pobyt matki z DPS - 528,00 zł x 300% =1.584,00 zł do czerwca 2021 r. oraz 2.106,00 zł od lipca 2021 r. (zmiana kryterium spowodowana zmianą liczby osób w gospodarstwie domowym). Organ ustalił wysokość opłaty W.W. zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 2f ustawy o pomocy społecznej, tj. ustalając maksymalną kwotę odpłatności poprzez odjęcie od posiadanego przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny w okresie na który wyliczana jest opłata, kwotę 300% kryterium dochodowego rodziny, a następnie wyliczając odpłatność proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Z tego względu organ stwierdził, że W.W. jest zobowiązany do wnoszenia odpłatności za pobyt matki z DPS: w kwocie 827,70 zł od 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r.; w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 774,52 zł miesięcznie i w kwocie 750,52 zł za luty 2021 r.; w okresie od 1 marca 2021 r. do [...] stycznia 2022 r. w kwocie 945,89 zł miesięcznie.
Następnie sytuację rodzinną i dochodową wnuka M.B. - B.K. organ ustalił zgodnie z wywiadem przeprowadzonym przez MOPS w G. [...] stycznia 2020 r. oraz na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w G. określających dochody członków rodziny w latach 2020 - 2021. Na podstawie wywiadu środowiskowego MOPS w G. z [...] stycznia 2020 r. ustalono, że B.K. prowadził gospodarstwo domowe 4 osobowe.
| |Zgodnie z wywiadem z |za 2020r. |za 2021r. |
| |23.01.2020r. | | |
|Przeciętny |1.616,54 zł |1.983,30 zł |2.360,36 zł |
|miesięczny | | | |
|dochód rodziny | | | |
|Dochód na osobę |404,14 zł |495,83 zł |590,09 zł |
|w rodzinie | | | |
Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie powyżej którego powstaje obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt babki z DPS - 528,00 zł x 300% = 1.584,00 zł. Wobec powyższego organ ocenił, że B.K. nie jest zobowiązany do wnoszenia odpłatności za pobyt babki z DPS w okresie 1 października 2019 r. - [...] stycznia 2022r.
Sytuację rodzinną i dochodową wnuczki M.B. - B.M. organ ustalił zgodnie z wywiadem przeprowadzonym przez MOPS w G. z 12 listopada 2019 r. oraz na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w G. określających dochody członków rodziny w latach 2020 - 2021. Na podstawie wywiadu środowiskowego MOPS w G. z 12 listopada 2019 r. ustalono, że B.M. prowadziła gospodarstwo domowe 3 osobowe.
| |Zgodnie z wywiadem z |za 2020r. |za 2021r. |
| |23.01.2020r. | | |
|Przeciętny |2.483,48 zł |3.347,03 zł |3.865,zł |
|miesięczny | | | |
|dochód rodziny | | | |
|Dochód na osobę |827,83 zł |1.157,67 zł |1.288,60 zł |
|w rodzinie | | | |
Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie powyżej którego powstaje obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt babki z DPS - 528,00 zł x 300% = 1.584,00 zł.
Odnosząc się do kwestii nieruchomości, dla której jest prowadzona księga wieczysta nr [...], a którą jak wskazuje strona, M.B. przekazała B.M. organ wskazał, że księga wieczysta obejmująca tą nieruchomość znajduje się w aktach sprawy i wynika z niej, że na nieruchomość, składała się działka ewidencyjna nr [...] obręb [...] o łącznej powierzchni 0,5281 ha została przekazana umową przekazania gospodarstwa rolnego z [...] lutego 1991 r. Z zapisu w Dziale III tej księgi wieczystej wynika ponadto służebność osobista na rzecz M.B. polegająca na prawie korzystania z zabudowań oraz prawie użytkowania działki oznaczonej na mapie nr [...]. Nieruchomość ta została zbyta przez B.M. w roku 2006. Kolegium stanęło na stanowisku, iż nie jest właściwe do oceny naruszenia art. 897 k.c. z uwagi na fakt, że kwestie darowizny, jej odwołania, niedostatku i wzbogacenia są domeną prawa cywilnego, a zatem strona powinna wnieść sprawę do sądu cywilnego. Zdaniem organu B.M. nie jest zobowiązana do wnoszenia odpłatności za pobyt babki z DPS w okresie 1 października 2019 r. do [...] stycznia 2022 r.
Następnie sytuację rodzinną i dochodową wnuka M.B. - G.K. organ ustalił zgodnie z wywiadem przeprowadzonym przez GOPS w D z 29 listopada 2019 r. oraz na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w B. określających dochody członków rodziny w latach 2020 - 2021. Na podstawie wywiadu środowiskowego GOPS w D. z 29 listopada 2019 r. ustalono, że G.K. prowadził gospodarstwo domowe 2 osobowe.
| |Zgodnie z wywiadem z |za 2020r. |za 2021r. |
| |29.11.2019r. | | |
|Przeciętny |2.268,67 zł |1.976,88 zł |1.926,65 zł |
|miesięczny | | | |
|dochód rodziny | | | |
|Dochód na osobę |1.134,33 zł |988,44 zł |963,33 zł |
|w rodzinie | | | |
Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie powyżej którego powstaje obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt babki z DPS - 528,00 zł x 300% = 1.584,00 zł.
Organ stwierdził, że G.K. nie jest zobowiązany do wnoszenia odpłatności za pobyt babki z DPS w okresie 1 października 2019 r. - [...] stycznia 2022 r.
Dalej, sytuację rodzinną i dochodową wnuczki M.B. – A. W. organ ustalił zgodnie z wywiadem przeprowadzonym przez GOPS w D. z 6 listopada 2019 r. oraz na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w B. i w G. określających dochody członków rodziny w latach 2020 - 2021. Na podstawie wywiadu środowiskowego GOPS w D. z 6 listopada 2019 r. ustalono, że A. W. prowadziła gospodarstwo domowe 3 osobowe.
| |Zgodnie z wywiadem z |za 2020r. |za 2021r. |
| |06.11.2019r. | | |
|Przeciętny |4.820,88 zł |9.2[...] zł |9.857,51 zł |
|miesięczny | | | |
|dochód rodziny | | | |
|Dochód na osobę |1.606,67 zł |3.097, 29 zł |3.285,84 zł |
|w rodzinie | | | |
Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie powyżej którego powstaje obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt babki z DPS - 528,00 zł x 300% = 1.584,00 zł.
Organ podniósł, iż A. W. zobowiązana była do wnoszenia odpłatności za pobyt babki z DPS w okresie od 1 października 2019 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 68,00 zł miesięcznie na podstawie zawartej umowy oraz luty 2021 r. w kwocie 140,00 zł. Kwota odpłatności od 1 października 2019 r. została wyliczona na podstawie ustaleń zawartych w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez GOPS w D. 6 listopada 2019 r. w oparciu o art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Umowa została zawarta [...] stycznia 2020 r. a następnie została aneksowana [...] grudnia 2021 r. w zakresie dotyczącym daty początkowej obowiązywania umowy, tj. od 1 października 2019 r. Zgodnie z aktualizacją wywiadu środowiskowego z 30 listopada 2020 r. A. W. przygotowany został przez kierownika GOPS w D. aneks nr 2 do umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w DPS M.B. zawierający zmianę kwoty opłaty od 1 listopada 2020 r. na wysokość 338,94 zł. A. W. nie wyraziła zgody na podpisanie w/w aneksu i 22 stycznia 2021 r. GOPS w D. wypowiedział umowę. Decyzją z 3 lutego 2021 r. Wójt Gminy D. ustalił wysokość odpłatności wnoszonej przez A.W.. Jednak A. W. 18 lutego 2021 r. złożyła wniosek o częściowe zwolnienie jej z ustalonej opłaty. Decyzją z 16 marca 2021 r. kierownik GOPS działając z upoważnienia Wójta Gminy D. zwolnił częściowo w/w z odpłatności za pobyt w DPS M.B. w wysokości przewyższającej opłatę w kwocie 140,00 zł miesięcznie.
Następnie sytuację rodzinną i dochodową wnuczki M.B. - E.P. organ ustalił zgodnie z wywiadem przeprowadzonym przez MOPS w G. z 30 czerwca 2020 r. oraz na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w G. określających dochody pełnoletnich członków rodziny w latach 2020 - 2021. Na podstawie wywiadu środowiskowego z 30 czerwca 2020r. ustalono, że E.P. prowadziła gospodarstwo domowe wspólnie z mężem oraz synem (3 osoby w rodzinie).
| |Zgodnie z wywiadem z |za 2020r. |za 2021r. |
| |30.06.2020r. | | |
|Przeciętny |9.290,11 zł |10.344,21 zł |11.553,62 zł |
|miesięczny | | | |
|dochód rodziny | | | |
|Dochód na osobę |3.096,70 zł |3.448,06 zł |3.851,21 zł |
|w rodzinie | | | |
Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie powyżej którego powstaje obowiązek wnoszenia opłaty przez E.P. za pobyt babki z DPS - 528,00 zł x 300% = 1.584,00 zł. Organ ustalił wysokość opłaty E.P. zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 2f ustawy o pomocy społecznej tj. ustalając maksymalną kwotę odpłatności poprzez odjęcie od posiadanego przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny w okresie na który wyliczana jest opłata, kwotę 300% kryterium dochodowego rodziny, a następnie wyliczając odpłatność proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Organ ustalił, że E.P. jest zobowiązana do wnoszenia odpłatności za pobyt babki z DPS w kwocie 1.241,55 zł miesięcznie od 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. i w kwocie 827,70 zł od 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r.; w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 774,52 zł miesięcznie i w kwocie 750,52 zł za luty 2021 r.; w okresie od 1 marca 2021 r. do [...] stycznia 2022 r. w kwocie 945,89 zł miesięcznie.
Następnie sytuację rodzinną i dochodową wnuka M.B. - M.W. organ ustalił zgodnie z wywiadem przeprowadzonym przez MOPS w G. z 10 lipca 2020 r. oraz na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w G. określających dochody pełnoletnich członków rodziny w latach 2020 - 2021. Na podstawie wywiadu środowiskowego z 10 lipca 2020 r. ustalono, że M.W. prowadził gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz 2 dzieci (4 osoby w rodzinie).
| |Zgodnie z wywiadem z |za 2020r. |za 2021r. |
| |10.07.2020r. | | |
|Przeciętny |7.812,58 zł |9.175,79 zł |10.262,67 zł |
|miesięczny | | | |
|dochód rodziny | | | |
|Dochód na osobę |1.953,15 zł |2.293,84 zł |2.565,67 zł |
|w rodzinie | | | |
Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie powyżej którego powstaje obowiązek wnoszenia opłaty przez M.W. za pobyt babki z DPS - 528,00 zł x 300% = 1.584,00 zł. Organ ustalił wysokość opłaty M.W. zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 2f ustawy o pomocy społecznej, tj. ustalając maksymalną kwotę odpłatności poprzez odjęcie od posiadanego przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny w okresie na który wyliczana jest opłata, kwotę 300% kryterium dochodowego rodziny, a następnie wyliczając odpłatność proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. M.W. został zobowiązany do wnoszenia odpłatności za pobyt babki z DPS w okresie w kwocie 1.241,55 zł miesięcznie od 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. i w kwocie 827,70 zł od 1 stycznia 2020 r. do 31 marca 2020 r.; w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 774,52 zł miesięcznie i w kwocie 750,52 zł za luty 2021 r.; w okresie od 1 marca 2021 r. do [...] stycznia 2022 r. w kwocie 945,89 zł miesięcznie.
Organ ponadto zauważył, że 31 maja 2021 r. E.P. oraz M.W. zwrócili się pisemnie do kierownika GOPS w D. wyrażając chęć zawarcia dobrowolnej umowy na odpłatność za pobyt M.B. w DPS w B. w kwocie 200,00 zł miesięcznie. W odpowiedzi organ I instancji poinformował, że wysokość odpłatności została już ustalona w drodze decyzji administracyjnej z 29 stycznia 2021 r., a podejmowane wcześniej próby zawarcia umów z w/w osobami spotkały się z ich odmową. Brak było zatem podstaw do zawarcia umowy o ustalenie odpłatności za DPS po wydaniu decyzji administracyjnej w sprawie. Wnioski o objęcie w/w osób umową obejmującą odpłatność za DPS nie zostały ponowione. Kolegium decyzja odpowiada przepisom.
W ocenie Kolegium zakwestionowana decyzja odpowiada przepisom obowiązującego prawa - organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i zastosował w sposób poprawny przepisy obowiązującego prawa. Równocześnie Kolegium zwrócił uwagę na fakt, iż "M.W. może złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia wskazanej opłaty prawidłowo go argumentując, a co za tym idzie organ I instancji winien gdy tylko ostateczna stanie się decyzja ustalająca odpłatność podjąć postępowanie w przedmiocie zwolnienia Strony z obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania babci [sic]".
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 77 w zw. z art. 7 k.p.a. polegające na:
- niewyczerpującym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy oraz nierozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego, przejawiające się m.in. nieustaleniem poziomu dochodów i możliwości partycypacji w kosztach wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu M.B. w DPS, a w szczególności osób zobowiązanych w pierwszej kolejności, wnuczki A. W., która zawarła umowę z tytułu odpłatności za pobyt babki w latach 2019-2020 na kwotę 68,00 zł, a w latach 2021-2022 na kwotę 140,00 zł oraz pozostałych wnuków, polegającym na uznaniu, iż ich dochody nie przekraczają ustawowego progu 300% kryterium dochodowego – podczas gdy z oświadczeń majątkowych radnej A.W. wynika, że wraz z mężem jest właścicielką trzech nieruchomości o znacznej wartości;
- niewyczerpującym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności braku ustalenia okoliczności nieodpłatnego przekazania gospodarstwa rolnego w 19[...] r. B.M., nie ustalenie czy w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności z art. 908 k.c. W ocenie skarżącego czynność prawna dokonana przez B.M. doprowadziła do obejścia prawa, otrzymała ona nieruchomość obciążoną służebnością osobistą mieszkania M.B. i zbyła nieruchomość nie zapewniając mieszkania M.B., organ dokonał dowolnej oceny sytuacji majątkowej B.M.;
- błędnym ustaleniu kwot obciążających M.W., E.P., W.W. i A. O.- średni miesięczny koszt pobytu M.B. w DPS w okresie od października 2019 r. do marca 2020 r. to 3.361,00 zł a po zsumowaniu kwot z decyzji [809,91 zł odpłatność ponoszona przez mieszkańca + 68,00 zł A. O.-W. + 1241,55 zł + E.P. 1241,55 zł + W.W. 827,70 zł] wychodzi kwota 4.188,71 zł - z czego wynika aż tak duża nadwyżka? także wyliczenie opłat za pobyt M.B. w późniejszym okresie zostało błędnie wyliczone;
- nieuwzględnieniu przy wyliczeniu dochodów skarżącego zobowiązań obciążających bezpośrednio jej rodzinę;
b) art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne zastosowanie polegające na obciążeniu w wydanej decyzji tylko części osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu M.B. w DPS, podczas gdy treść decyzji winna wskazywać wszystkich zobowiązanych do zwrotu wydatków, których poziom dochodów przekracza wskazane w ustawie kryterium dochodowe, a organ po raz kolejny wydaje decyzję z pominięciem wszystkich zobowiązanych do ponoszenia min. wnuczki B.M. [po raz kolejny brak jakiegokolwiek ustaleń co się stało ze środkami uzyskanymi z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego] oraz wnuki B.K. i G.K. [co do których nie przeprowadzono weryfikacji stanu majątkowego a decyzja została wydana w oparciu o wywiady środowiskowe z 2020 r.]; także wobec B.M. organ opiera się na wywiadzie środowiskowym z 2019 r. co świadczy o tym że od wydania poprzedniej decyzji organ nie poczynił żadnych nowych ustaleń w tym zakresie];
c) art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała w toku środowiskowego wywiadu, że nie stać jej na poniesienie kosztów pobytu babci w DPS w B. - brak szczegółowego odniesienia do zobowiązań finansowych, z tytułu kredytów, pożyczek, które obciążają M.W. i jego żonę; ponadto niezrozumiałym jest dla odwołującego się dlaczego odmówiono mu zawarcia umowy - powołując się na nieprawomocną decyzję, a jednocześnie - uwzględniono wniosek A.W. o częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt M.B. powyżej kwoty 140,00 zł - po raz kolejny wskazała, że w treści decyzji brak odniesienia się do sytuacji majątkowej A.W. wynikającej z oświadczenia majątkowego;
d) art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne zastosowanie polegające na wzięciu jedynie kryterium dochodowego i całkowite pominięcie kryterium majątkowego zobowiązanych do ponoszenie kosztów utrzymania M.B. w DPS;
e) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i art. 8 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób niewyjaśniający stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ wydający decyzję oraz w sposób niebudzący zaufania, poprzez niewzięcie pod uwagę aktualnego poziomu jego dochodów [w tym obciążających go zobowiązań] oraz obciążenie strony negatywnymi konsekwencjami nieustalenia przez organ poziomu dochodów osiąganych przez wszystkich zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu M.B. w DPS; nie przeprowadzono aktualnych wywiadów środowiskowych - organ opiera się na wywiadach z 2019 i 2020 r. oraz pomija sytuację majątkową A.W. i B.M.;
f) art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia faktycznego wydawanej decyzji niespełniającego kryteriów określonych w przepisie, a w szczególności dotyczących sytuacji materialnej M.B. i osiąganych przez nią dochodów, pozostawionego przez nią majątku - przede wszystkim nieodpłatnego przekazania gospodarstwa rolnego B.M.; jak również braku wskazania okoliczności świadczących o tym, że skarżący kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS w maksymalnej wysokości i odmówienie mu podpisania umowy z GOPS, w sytuacji gdy A. W. ;
g) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
h) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie, tj. art. 897 k.c. , albowiem skoro M.B. została umieszczona w DPS i jej dochody nie wystarczają na opłaty, a B.M. została obdarowana nieruchomością i pozostaje wzbogacona, jak wynika z treści KW nr [...] nieruchomość została sprzedana i B.M. uzyskała korzyści, z których powinien być finansowany pobyt M.B. w DPS, gdy tymczasem skarżący nic nie otrzymał i musi pokrywać większą część należności, co jest sprzeczne z przepisanymi prawa i zasadami współżycia społecznego - skarżący kwestionuje przyjętą przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wykładnię przepisów i przywołane orzecznictwo;
i) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 897 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i jego niezastosowanie, albowiem jak wynika z jego treści w przypadku, kiedy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek w granicach jeszcze istniejącego wzbogacenia, dostarczyć darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Obdarowany może zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.
W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji; zasądzenie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę organ – podtrzymując dotychczasowe stanowisko - wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.].
Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.
Odnosząc powyższe regulacje do realiów niniejszej sprawy oraz kontrolując w zakreślonych powyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 1 sierpnia 2023 r. Sąd stwierdził, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego uznać należało, że przedmiotowa skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty postawione w skardze okazały się zasadne.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) [dalej: ustawa o pomocy społecznej]. W myśl art. 60 ust. 1 powoływanej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 tej ustawy: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium;
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, wyrok NSA z 14 października 2021 r., I OSK 574/21), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 powoływanej ustawy.
Zgodnie z art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Skarżący jako wnuczek, co do zasady, jest zobowiązany do pokrycia opłaty za pobyt swojej babki w domu pomocy społecznej. Podkreślić przy tym należy, że odmówił on zawarcia umowy w tym przedmiocie, jednakże współpracował z organem administracji publicznej, o czym świadczą m.in. przeprowadzone wywiady środowiskowe.
W tym kontekście wskazać należy, że kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się przede wszystkim do tego, czy przy ustaleniu opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej w decyzji administracyjnej należy uwzględnić jedynie sytuację dochodową osoby zobowiązanej, czy też organ ma obowiązek przeanalizować możliwości płatnicze tej osoby, uwarunkowane jej sytuacją osobistą, zdrowotną, rodzinną, majątkową.
W ślad za szeroko wyrażanym i utrwalonym stanowiskiem, przykładowo w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2023 r., I OSK 1620/22 wskazać należy, że w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane zawarcia umowy w przedmiocie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wysokość tej opłaty ustala organ gminy w decyzji administracyjnej.
W tym zakresie należy jednak rozróżnić dwie sytuacje:
Pierwszą - uregulowaną w art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej - gdy osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, ale godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takim przypadku wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Natomiast druga sytuacja - do której nawiązuje art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej - wiąże się z odmową zawarcia umowy, wskazanej w art. 103 ust. 2, a także z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takich okolicznościach wysokość opłaty obciążającej zobowiązanego stanowi różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Z przywołanych przepisów wynika zatem, że w ostatniej ze wskazanych sytuacji, przy ustaleniu wysokości opłaty znajdzie zastosowanie tylko kryterium dochodowe. W przypadku natomiast osoby, która odmówiła zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ale jednocześnie wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy ustalaniu wysokości opłaty obciążającej daną osobę organy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego/małżonka w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej.
Wobec braku zgody skarżącego na podpisanie umowy określającej wysokość należnej opłaty, organ ustalił kwoty opłatności podane w decyzji administracyjnej. W przedmiotowej sprawie zaistniały bowiem podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, gdyż skarżący odmówił zawarcia umowy. Jednakże w tej sprawie podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia winien stanowić art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej. A zatem obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tej regulacji, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w myśl art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej).
Jak natomiast wynika z akt sprawy skarżący odmówił podpisania umowy jednakże wyraził zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. A zatem - stosownie do powyższego - podstawę prawną działania organu powinien stanowić art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej.
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż ustalenie wysokości wskazanych opłat zostało oparte o konkretne wyliczenia przeprowadzone przez organ I instancji. Organ ten przeprowadził ze skarżącym wywiad środowiskowy, ustalił średniomiesięczną opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w konkretnym okresie, następnie pomniejszył ją o wpłatę pensjonariuszki, w ten sposób ustalając pozostałą do zapłaty kwotę. Następnie uznał, że kwotę tą jako odpłatność, ponosić powinien skarżąc (w części, albowiem koszty tej opłaty zostały podzielone także na innych zstępnych). O ile organ I instancji w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia wskazał art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, to już błędnie zastosował przy dokonywaniu wyliczeń kwot odpłatności, uzasadniając powyższe wyliczenia zasadami wynikających z art. 61 ust. 2e i 2f ustawy o pomocy społecznej. Błąd ten w całości powieliło Kolegium. W konsekwencji organ odwoławczy wadliwie ograniczył się jedynie do matematycznych wyliczeń i pominął badanie okoliczności związanych z "wysokością dochodów" i "możliwościami" skarżącego, czym naruszył art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Zauważyć bowiem należy raz jeszcze i całą stanowczością podkreślić, iż ustalenie dochodu strony na gruncie art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nie jest to jedynie dodatnia różnica między dochodem na osobę, a kwotą 300% kryterium dochodowego. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 tej ustawy jak i wynikających z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.
Organ odwoławczy miesięczny dochód rodziny podzielił jedynie przez ilość członków rodziny i wykazał kwotę przypadająca na osobę w rodzinie a następnie od otrzymanej w ten sposób kwoty odjął trzykrotność kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W ten sposób organ wyliczył maksymalną kwotę opłaty, jaką można obciążyć skarżącego w związku z pobytem jego babki w domu pomocy społecznej. Kolegium w żadnej części swojego uzasadnienia nie podjęło próby skonfrontowania ww. kwot z "możliwościami" skarżącego i jego rodziny w kontekście ewentualnego ustalenia wobec skarżącego odpłatności za pobyt jego banki w domu pomocy społecznej. Jest to tym bardziej istotne, że skarżący w toku postępowania i w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej informował o kosztach utrzymania, zobowiązanych kredytowych, pożyczkach, opłatach i koniecznych wydatkach oraz o zmienionych dochodach swojej żony. Wszystko to nie znalazło natomiast odzwierciedlania w treści decyzji.
Zasadne są także zarzuty co do nieprawidłowego ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt M.B. w DPS.
Przypomnieć w tym miejscu zatem należy raz jeszcze, że przepis art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawiera zamknięty katalog osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, co oznacza, że nie można nimi obciążyć innych osób, niż w nim wymienione. Co istotne przepis ten kreuje kolejność tego obowiązku. Nie powstaje on bowiem równocześnie po stronie osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, ale obciąża w pierwszej kolejności małżonka, a w następnej - zstępnych przed wstępnymi. Przy czym, co do czego nie ma żadnych wątpliwości, ustawa nie wprowadza żadnego rozróżnienia co do kolejności zobowiązania do ponoszenia odpłatności przez zstępnych. Nie wyklucza też żadnego ze zstępnych od tych płatności. Co do zasady postępowaniem objęci winni być wszyscy bez wyjątku zstępni. Dopiero w dalszej kolejności można ich wykluczyć z obowiązku ponoszenia płatności wskazując na konkretne ustawowe okoliczności, przesłanki. W tym kontekście wątpliwości co do prawidłowości ustalenia kręgu zobowiązanych wynikają z faktu, iż z akt administracyjnych sprawy bezspornie wynika, że w kręgu zstępnych są również prawnuki pensjonariuszki. W stosunku do nich organ w sposób bardzo lakoniczny podawał dane w wywiadach środowiskowych wskazując, że uczą się lub nie pracują (np. pełnoletni: synowie B.K., synowie M.W., syn B.M., syn A.W. oraz niepełnoletni syn E.P.). Raz jeszcze zatem należy podkreślić, że ustawa o pomocy społecznej określa bardzo ogólnie jako zobowiązanych zstępnych, a więc wszystkich zstępnych, bez względu na wiek. Dopiero przy ustalaniu wysokości zobowiązania określa się ich sytuację majątkową i osobistą. Tymczasem organ nie dość, że nie wskazał wprost na te osoby w decyzji, to jeszcze całkowicie dowolnie pominął analizy stanu majątkowego tych osób, przede wszystkim osób pełnoletnich, co do których brak jest jakichkolwiek informacji o stanie majątkowym, dochodach, oprócz nad wyraz ogólnikowych, niezweryfikowanych danych z wywiadów środowiskowych.
Powyższe oznacza, że trafny jest zarzut niewyjaśnienia kręgu osób zobowiązanych do płatności. Nieustalenie kręgu osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach pobytu pensjonariuszki w DPS stanowi naruszenia przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.
Za nieuzasadnione uznał natomiast Sąd zarzuty skargi związane z żądaniem skarżącego uwzględnienia służebności osobistej ustanowionej na rzecz M.B.. Przede wszystkim bowiem okoliczności takiej, tj. wzbogacenia kosztem pensjonariusza nie obejmuje regulacja będąca podstawą prawną do ustalenia opłat za pobyt w DPS. W przypadku określania wysokości opłat za pobyt określonej osoby w domu pomocy społecznej znaczenie ma wyłącznie kryterium dochodowe (art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej), a nie inne kryterium, w tym majątkowe. Jednocześnie o zaliczeniu określonych przysporzeń majątkowych do dochodu decyduje treść art. 8 ust. 3 - 13 ustawy o pomocy społecznej). W przypadku zbycia prawa majątkowego o znacznej wartości (tzw. dochód jednorazowy w kwocie przekraczającej pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego) dochód z tego tytułu dolicza się do dochodu osoby samotnie gospodarującej albo dochodu osoby w rodzinie wyłącznie wówczas, gdy został on uzyskany nie dalej niż 12 miesięcy od dnia złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczeń z pomocy społecznej. Zbycie gospodarstwa w roku 2006 - czyli 13 lat przez okresem, za który ustalana jest wysokość opłaty za DPS i uzyskanie przez B.M. środków finansowych z tego tytułu pozostaje bez wpływu na wysokość jej dochodu ustalanego na potrzeby ustalenia odpłatności za pobyt babki w domu pomocy społecznej, Ponadto – jak słusznie argumentuje Kolegium – powyższe zarzuty mają charakter stricte cywilistyczny, odnoszący się do kwestii, które – co wynika z konstrukcji przepisów ustawy o pomocy społecznej – są domeną prawa cywilnego. Co do zasady tego typu roszczeń należy więc dochodzić przed sądem cywilnym.
Również okoliczność uzyskania przez B.M. przysporzenia majątkowego wraz z ustanowieniem ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności osobistej i prawa użytkowania działki o nr ewid. [...] pozostaje bez wpływu na ustalenie obowiązku partycypacji przez osoby wskazane w decyzji w ponoszeniu odpłatności za pobyt M.B. w domu pomocy społecznej. Wynika to chociażby z faktu, że B.M. zbyła nieruchomość obciążoną tymi prawami w roku 2006, a więc wszelkie uprawnienia wynikające z ustanowienia na jej rzecz praw osobistych M.B. mogła kierować wyłącznie względem nabywców. Zgodnie z aktem notarialnym obejmującym umowę sprzedaży nieruchomości we wsi [...] gmina D. działka rolna nr ewid. [...] (Rep. [...]) nieruchomość ta była obciążona nieodpłatną służebnością osobistą mieszkania oraz użytkowania działki o nr ewid. [...]. Zgodzić się należy w pełni z Kolegium, że czym innym jest nieodpłatna służebność mieszkania, a czym innym tego rodzaju służebność mieszcząca się w prawie dożywocia. Co do zasady prawo dożywocia obejmuje również obowiązek obdarowanego do dożywotniego utrzymania i opieki nad dożywotnikiem, zaś służebność osobista mieszkania takiego obowiązku nie kreuje.
Niezasadne są również zarzuty o błędnym ustaleniu wysokości odpłatności dla poszczególnych stron, które według skarżącego po zsumowaniu miały tworzyć nadwyżkę ponad koszty utrzymania pensjonariuszki. Sąd dokonując weryfikacji powyższych nie dostrzegł takowej zależności (nadwyżki nad koszty utrzymania pensjonariuszki). Nie jest przy tym rolą Sądu dokonywanie wyliczeń matematycznych co do konkretnych kwot zobowiązania, tym bardziej, że Sąd zakwestionował w swoim rozstrzygnięciu generalną zasadę w oparciu, o którą organ dokonał wyliczenia konkretnych kwot odpłatności, wskazując w tym zakresie na niewłaściwą podstawę prawną rozstrzygnięcia organu, co w zasadniczy sposób rzutowało na ustalenie kwot odpłatności poszczególnych zobowiązanych.
Sąd nie uwzględnił także zarzutu skargi odnoszącego się do kwestii podnoszonej przez skarżącego co do gotowości podpisania umowy. Zgodzić się w tym zakresie należy z Kolegium, iż w ramach kontrolowanego przez Sąd postępowania administracyjnego strony faktycznie zbyt późno (dopiero pismami z 31 maja 2021 r.), tj. już po wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia opłaty wystąpiły z wnioskami o zawarcie umów. Faktycznie bowiem decyzją Wójta Gminy D. z 24 marca 2020 r. ustalono odpłatność M.W. za pobyt babki w DPS w kwocie 1.241,54 zł miesięcznie począwszy od 1 stycznia 2020 r., zaś decyzją z 29 stycznia 2021 r. Wójt Gminy D. ustalił E.P. opłatę za pobyt babki M.B. w DPS w B. w okresie od 1 października 2019 r. do 31 marca 2020 r. w kwocie 1.241,54 zł. Zgodzić się zatem należy z organami, że na tym etapie kontrolowanego postępowania nie było ówcześnie możliwości podpisania umowy.
Reasumując, wskazane uprzednio uchybienia pozwalają uznać, że organ odwoławczy nie rozstrzygnął istoty sprawy, nie poczynił samodzielnych ustaleń w ramach ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, czym naruszył art. 15 k.p.a. ale także art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powoływanej ustawy p.p.s.a.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym wyroku. Organ uwzględni w szczególności w odniesieniu do skarżącej wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z treści art. 61 ust. 2d i 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, rozważy zwrócenie się do strony celem umożliwienia przedłożenia dokumentów, wskazania okoliczności bądź wniosków dowodowych mogących mieć znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek, uwzględni dokumentację już znajdującą się w aktach sprawy, w tym w szczególności wyniki wywiadu środowiskowego. Ponadto organ poczyni ustalenia czy zmiana kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie mogła mieć wpływ na wynik sprawy.