II SA/Łd 853/25

II SA/Łd 853/25 - Postanowienie WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2026-02-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Michał Zbrojewski /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Mikołajczyk
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 446
art. 101 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
Dz.U. 2016 poz 718
art. 52 § 3, art. 53 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 935
art. 17 ust. 2, art. 18
Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2026 poz 143
art. 58 § 1 pkt 6, art. 232 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Dnia 26 lutego 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędzia WSA Agata Sobieszek–Krzywicka Protokolant Asystent sędziego Tomasz Stańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2026 roku sprawy ze skargi Powiatu [...] na czynność Prezydenta Miasta Tomaszowa Mazowieckiego z dnia 28 sierpnia 2019 roku nr 368/2019 w przedmiocie włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz strony skarżącej – Powiatu [...] kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi w sprawie o sygn. II SA/Łd 853/25, zaksięgowaną w dniu 3 grudnia 2025 roku, pod pozycją [...]. MR
Uzasadnienie
Pismem z 16 października 2025 r. Powiat [...], reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł skargę na czynność Prezydenta Miasta T. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego do Gminnej Ewidencji Zabytków miasta T., powoływanej dalej jako: "GEZ" zarzucając naruszenie:
1. art. 64 ust. 1, ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1292), powoływanej dalej jako: "u.o.z." poprzez ujęcie budynku dawnej szkoły przy ul. [...] nr [...] w T., powoływanego dalej jako: "Szkoła" jako zabytku nieruchomego w GEZ w ramach procedury, która nie przewidywała możliwości zajęcia przez właściciela stanowiska przed dokonaniem tej czynności i zakwestionowania działań zmierzających do ujęcia jego nieruchomości w GEZ, co narusza prawo strony skarżącej do nieruchomości, albowiem ujęcie nieruchomości w GEZ ogranicza prawa własności Powiatu do budynku;
2. art. 3 pkt 1 u.o.z. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że Szkoła jest obiektem zabytkowym i wymaga objęcia go ochroną konserwatorską, podczas gdy obiekt ten nie posiada żadnej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, która pozwalałaby na uznanie tego budynku za zabytek i objęcie go ochroną konserwatorską.
Strona skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności czynności włączenia do GEZ karty adresowej zabytku nieruchomego – budynku Szkoły.
W uzasadnieniu strona skarżąca w pierwszej kolejności wyjaśniła, że Szkoła zgodnie z treścią księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości stanowi własność Powiatu [...] i do 31 grudnia 2026 r. znajduje się w użytkowaniu Powiatowego Centrum Animacji Społecznej w T. Pismem z 3 grudnia 2024 r. wniosła o wyłączenie Szkoły z GEZ. Organ pismem z 12 marca 2025 r. poinformował, że Łódzki Wojewódzki Konserwator Zabytków w Łodzi, powoływany dalej jako: "ŁWKZ" pismem z 24 lutego 2025 r. negatywnie zaopiniował możliwość skreślenia ww. budynku z GEZ. Pismem z 22 kwietnia 2025 r. organ poinformował, że poprzednie jego pismo należy traktować jako odmowę wyłączenia Szkoły z GEZ. W ramach wymiany korespondencji strona skarżąca domagała się w sprawie odmowy wykreślenia ww. budynku wydania aktu administracyjnego. Pismem z 16 września 2025 r. organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie informując o odmowie dokonania czynności usunięcia budynku z GEZ. W ocenie Powiatu termin do wniesienia skargi został zachowany, bowiem w toku wymiany pism nie został poinformowany o środkach prawnych w przedmiocie zaskarżenia czynności.
Następnie w skardze wskazano, że zaskarżony wpis bardzo poważnie ingeruje w przysługujące właścicielowi prawo własności, w szczególności w sytuacji gdy u.o.z. w następstwie wpisu do GEZ skutkuje ograniczeniem praw własności skarżącego do nieruchomości ujętej w ewidencji. Z chwilą włączenia zabytku do GEZ po stronie jego właściciela lub posiadacza materializują się obowiązki określone w m.in. w art. 5, art. 25-27, art. 110 u.o.z. oraz ograniczenia do nieruchomości wynikające z innych ustaw. Przywołując orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18, strona skarżąca stwierdziła, że w sprawie doszło do ograniczenia prawa własności nieruchomości poprzez dopuszczenie do ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej. Wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości.
Kolejno strona skarżąca zakwestionowała sam fakt uznania Szkoły za zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z. W jej ocenie ujęcie to nie odpowiadało przepisom rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56) w brzmieniu z daty dokonania jego wpisu do GEZ. Uwidocznione jest to w karcie adresowej obiektu, a mianowicie nieprawidłowo wskazano adres – ul. [...] nr [...], podczas gdy prawidłowe oznaczenie to ul. [...]. Data powstania budynku określona na rok 1925 również jest wątpliwa. Pod poz. 6. Formy ochrony - brak jest jakiegokolwiek wpisu. Zdaniem Powiatu podstawą włączenia karty zabytku do GEZ winno być stwierdzenie przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie z powołaną kartą adresową Szkoła nie była zakwalifikowana jako zabytek w m.p.z.p. i nie została objęta wpisem do rejestrów zabytków. Organ ochrony zabytków nie przeprowadził żadnej oceny czy obiekt powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu u.o.z. Nie można za taką ocenę przyjąć, dokonaną post factum ocenę w opinii ŁWKZ z 24 lutego 2025 r., która jest ogólnikowa, a przedstawione tam argumenty za przyjęciem obiektu jako zabytku wątpliwe.
Końcowo strona skarżąca dodała, że z publikacji M. F. pt. "HISTORIA ZABUDOWY NAJSTARSZYCH ULIC T. (Cz. [...]. Ulica [...] i [...]), wyd. T. [...] - wynika, że Szkoła stanowi fragment kompleksu budynków fabrycznych zachowany do dzisiejszych czasów. Szkoła znajdowała się tam w czasach powojennych i fakt ten nie powinien być wyznacznikiem uznania go za zabytek. Kolejno, zachowany obiekt na przestrzeni wielu lat uległ częściowemu zniszczeniu, fragmentarycznej odbudowie, następnie zaś wielokrotnej przebudowie. Trudno jest dostrzec w takim obiekcie wartość historyczną i zabytkową równocześnie, ewentualnie jedynie budynek dawnej portierni przy bramie wjazdowej mógł zachować cechy spełniające definicję z art. 3 pkt 1 u.o.z.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie lub oddalenie w całości.
Uzasadniając podstawę do odrzucenia skargi, organ wyjaśnił, że ujęcie Szkoły w GEZ miało miejsce przed 1 czerwca 2017 r., zatem mają do niej zastosowanie art. 52 § 3 i art. 53 § 2 w brzmieniu obowiązującym przed ich zmianą dokonaną ustawą z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935). Powiat dokonał wezwania, jeśli za takie można w ogóle potraktować pismo z 3 grudnia 2024 r., z uchybieniem 14-dniowego terminu, o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. Skarżący posiadał bowiem wiedzę, o tym że budynek szkoły był ujęty w gminnej ewidencji zabytków już co najmniej w październiku 2022 r, co wynika chociażby z treści pisma ŁWKZ z 24 lutego 2025 r., w którym jednoznacznie wskazano, że już w piśmie z 3 października 2022 r., wydanym na wniosek Powiatowego Centrum Animacji Społecznej w T., ŁWKZ wskazywał, jakie działania zabezpieczające i remontowe należy podjąć w obiekcie. Skarżący miał możliwość dowiedzieć o tej czynności również z zarządzania nr [...] z [...] r., bowiem podlegało ono tego samego dnia publikacji w BIP Urzędu Miasta w T. Wezwanie do usunięcia z ewidencji Powiat wystosował dopiero w grudniu 2024 r., zatem po upływie kilku lat od uzyskania wiedzy o dokonaniu czynności ujęcia Szkoły w GEZ. Nawet gdyby uznać, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy p.p.s.a. w aktualnym brzmieniu również należy przyjąć, że skarga została złożona z przekroczeniem ustawowego terminu, bowiem Powiat wiedział o czynności zdecydowanie wcześniej, a uchybienie nie nastąpiło bez winy skarżącego. Przekroczenie terminu spowodowało zatem, że skarga podlega odrzuceniu.
Odnosząc się do zarzutów formułowanych przez Powiat, organ wskazał, że ujęcie Szkoły w Miejskiej Ewidencji Zabytków Miasta T. nastąpiło już w 2007 r. Zgodnie z zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta T. z [...] r. powołany został roboczy zespół do opracowania Miejskiej Ewidencji Zabytków Miasta T., który dokonał wpisania 16 stycznia 2007 r. obiektu do ewidencji. Następnie zarządzeniem nr [..] Prezydenta Miasta T. z [...] r. przyjęta została Gminna Ewidencja Zabytków miasta T. w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych. W załączniku nr 1 do zarządzenie pod pozycją nr 47 ujęta została szkoła przy ul. [...] nr [..]. Zarządzenie poprzedzone zostało uzgodnieniem ewidencji z ŁWKZ. Pismem z 18 kwietnia 2017 r. ŁWKZ poinformował, że uzgadnia GEZ z terenu miasta T.. Nie znajduje zatem uzasadnienia zarzut o braku przeprowadzenia oceny "post factum" przez organ ochrony zabytków odnośnie ujęcia Szkoły w ewidencji. Kolejno zarządzeniem nr [...] z [...] r. Prezydent Miasta T. przyjął GEZ miasta T. w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych. Wykaz obiektów i obszarów ujętych w GEZ miasta T.. stanowi załącznik nr 1 do zarządzenia, w którym pod pozycją 47 ujęto szkołę przy ul. [...] nr [...]. Zarządzenie aktualizowało jedynie dotychczasową ewidencję, przyjętą zarządzeniem nr [...] o nowe obiekty.
Pismem z 3 grudnia 2024 r. Powiat zwrócił się do organu z wnioskiem o wyłączenie zabytku nieruchomego z GEZ miasta T., obiektu opisanego pod nr [...] zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych stanowiących załącznik do zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta T. z [...] r. w sprawie przyjęcia GEZ miasta T., a mianowicie dawnego budynku szkolnego położonego przy ul. [...] [...] w T., stanowiącego własność Powiatu [...], zgodnie z księgą wieczystą o numerze PT1T/00041633/4, a znajdującej się w użytkowaniu Powiatowego Centrum Animacji Społecznej w T. W piśmie wskazano, że wpis obiektu do ewidencji został dokonany z naruszeniem przepisów u.o.z. poprzez błędną interpretację pojęcia zabytku oraz uniemożliwienie właścicielowi obiektu czynnego udziału w postępowaniu mającym na celu ujęcie budynku szkolnego w Gminnej Ewidencji Zabytków. Pismem z 19 grudnia 2024 r. organ wystąpił do ŁWKZ o zajęcie stanowiska w niniejszej sprawie. W odpowiedzi z 24 lutego 2025 r. ŁWKZ zajął jednoznaczne stanowisko opiniujące negatywnie skreślenie z gminnej ewidencji zabytków Miasta T. "budynku dawnej szkoły". Uzasadniając stanowisko wskazał, że już kilkukrotnie zajmował stanowisko w sprawie wniosku o rozbiórkę budynku o którą występowało Powiatowe Centrum Animacji Społecznej w T., odmawiając jego rozbiórki ze względu na posiadane wartości zabytkowe. W opinii ŁWKZ budynek w pełni odpowiada definicji legalnej zabytku określonej przez art. 3 pkt 1 u.o.z.
W odniesieniu do kolejnej przesłanki wyłączenia Szkoły z GEZ, tj. niezgodnego z Konstytucją ograniczenia prawa własności do nieruchomości, ŁWKZ wskazał, że wyrok TK posiada charakter pozornie zakresowy, co oznacza że nie uchyla on funkcjonowania GEZ. Trybunał uznał za niekonstytucyjne jedynie niedostateczne uregulowanie procedury GEZ ewidencję zabytków jako taką. Wyrok nie uchyla GEZ oraz nie może stanowić podstawy do skreślenia zabytku z GEZ. Przesłanką do skreślenia obiektu z gminnej ewidencji zabytków, może być utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej zabytku, np. na skutek złego stanu technicznego zachowania, znacznego zakresu wtórnych przekształceń, bądź podważenie w nowych ustaleniach przesłanek, które stanowiły podstawę do ujęcia budynku w ewidencji zabytków. W przypadku obiektu będącego przedmiotem sprawy przesłanki takie nie występują.
Pismem z 12 marca 2025 r. organ poinformował Powiat o negatywnej opinii ŁWKZ odnośnie wyłączenia Szkoły z ewidencji. Wskazano również, że skreślenie zabytku z ewidencji następuje po uzyskaniu pisemnej akceptacji ze strony ŁWKZ. Pismami z 2 kwietnia 2025 r., 10 czerwca 2025 r., a także 1 września 2025 r. Powiat domagał się wydania przez organ rozstrzygnięcia kończącego sprawę, zgodnie z przepisami k.p.a. Pismami z 22 kwietnia 2025 r. oraz 16 września 2025 r. organ wskazał, że poinformował wnioskodawcę o odmowie usunięcia budynku z ewidencji, bez wydawania w sprawie decyzji administracyjnej.
Następnie organ wyjaśnił, że w przypadku wyłączenia zabytku organ wykonawczy gminy nie może samodzielnie zdecydować o wyłączeniu danego obiektu z gminnej ewidencji zabytków. Takie działanie musiałoby zostać uznane za przekroczenie kompetencji, które potencjalnie mogłoby prowadzić do narażenia danego zabytku na negatywne działania podjęte przez inwestora. Z tego też powodu przesłanki systemowe przemawiają za tym, by każde wątpliwości co do aktualnego stanu zachowania zabytku były konsultowane z organem posiadającym w tym zakresie wiedzę specjalistyczną. Oceny w zakresie wartości zabytkowych obiektu dokonują służby konserwatorskie wojewódzkiego konserwatora zabytków. Wyłączenie zabytku z GEZ nie może zostać dokonane, jeśli obiekt, którego dotyczy wniosek, nie utracił cech naukowych, artystycznych lub historycznych. Ocena ŁWKZ nie pozostawia w tym zakresie żadnych wątpliwości. Natomiast Powiat poza załączeniem "Historii zabudowy najstarszych ulic T." autorstwa M. F. nie wykazał w żaden sposób, aby przedmiotowy budynek w jakikolwiek sposób utracił cechy zabytkowe, które pozwalałyby na odmienną ocenę w kwestii możliwości wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków. Ponadto to na właścicielu zbytku spoczywa obowiązek opieki nad zabytkiem, w szczególności jego zabezpieczenia i utrzymania, o czym wyraźnie stanowi art. 5 u.o.z.
Odnosząc się do kwestii zawiadamiania właściciela o ujęciu jego nieruchomości w ewidencji zabytków, organ wskazać, że dopiero rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, wprowadziło obowiązek informowania o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji.
Konkludując organ stwierdził, że zarzuty sformułowane Powiat w zakresie ujęcia budynku w gminnej ewidencji zabytków bez możliwości zajęcia stanowiska przez właściciela, a także błędnej wykładni art. 3 pkt 1 u.o.z. są nieuprawnione i nie zasługują na uwzględnienie.
Na rozprawie 26 lutego 2026 r., odpowiadając na pytanie sędziego sprawozdawcy, pełnomocnik strony skarżącej jednoznacznie oświadczył, że pismo z 3 grudnia 2024 r. stanowiło wniosek o wyłączenie obiektu z gminnej ewidencji zabytków. Ponadto pełnomocnik wskazał, że w 2017 r. Starosta prawdopodobnie wiedział o włączeniu obiektu do gminnej ewidencji zabytków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlega odrzuceniu.
W pierwszej kolejności, przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy sąd zobowiązany jest skontrolować przesłanki dopuszczalności skargi, w tym wyczerpanie środków zaskarżenia przed jej wniesieniem. Stosownie do art. 52 § 1 p.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2).
W myśl art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie (§ 2a).
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że 1 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), powoływana dalej jako: "ustawa nowelizująca", która wprowadziła zmiany m. in. w zakresie art. 52 i art. 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 u.s.g. (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 446 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r., każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może – po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia - zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego.
W niniejszej sprawie znajduje zastosowanie powyższy przepis w tak przytoczonym brzmieniu, co wynika z art. 17 ust. 2 w zw. z art. 18 ustawy nowelizującej. Stosownie do ww. przepisów, art. 52 i art. 53 p.p.s.a. oraz przepisy u.s.g., w ich brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. po 1 czerwca 2017 r. Zaskarżona czynność Prezydenta Miasta T. w przedmiocie włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków została dokonana 9 maja 2017 r. wskutek wydania zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta T. z [...] r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków miasta T. w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych. W załączniku nr 1 do zarządzenia pod pozycją nr 47 ujęta została szkoła przy ul. [...] nr [...] będąca przedmiotem zainteresowania strony skarżącej. Czynność ta została więc dokonana przed zmianą art. 101 ust. 1 u.s.g. (polegającą na rezygnacji z wymogu wezwania do usunięcia naruszenia prawa przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego na akty podejmowane przez organ gminy) oraz art. 53 p.p.s.a. Wobec powyższych ustaleń wskazać należy, że strona skarżąca była zatem zobowiązana do wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa i do zachowania terminu do wniesienia skargi przewidzianego w art. 53 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r. Wezwanie właściwego organu do usunięcia naruszenia jest bowiem obligatoryjnym elementem skuteczności wniesienia skargi na uchwałę organu gminy podjętą przed 1 czerwca 2017 r.
Zgodnie z art. 52 § 3 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r.), jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.
Stosownie do art. 53 § 2 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r.), w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 2 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OPS 2/07 wyjaśnił, że przepis art. 53 § 2 p.p.s.a. ma zastosowanie do skargi wnoszonej do sądu administracyjnego na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. Oznacza to, że skargę na uchwałę rady gminy podjętą przed 1 czerwca 2017 r. w trybie art. 101 u.s.g., należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu odpowiedzi rady gminy na wezwanie do usunięcia naruszenia interesu prawnego, a jeżeli rada nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia tego wezwania.
Z dniem wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa rozpoczyna bieg termin sześćdziesięciu dni do wniesienia skargi, mimo że sprawa udzielenia odpowiedzi na to wezwanie jest otwarta. W okresie biegu tego terminu organ może udzielić odpowiedzi na wezwanie i w takim przypadku dalszy bieg tego terminu staje się bezprzedmiotowy, ponieważ od dnia doręczenia odpowiedzi na wezwanie, rozpoczyna bieg termin trzydziestu dni od dnia doręczenia tej odpowiedzi. Jeżeli natomiast w tym okresie organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, to nieprzerwanie biegnie termin sześćdziesięciu dni, liczony od dnia wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa (por. uchwała NSA z dnia 2 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OPS 2/07, dostępna w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako: "CBOSA").
Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy przypomnieć należy, że przedmiotem zaskarżenia jest czynność Prezydenta Miasta T. w przedmiocie włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków z 9 maja 2017 r., a więc niewątpliwie taka, która została dokonana przed 31 maja 2017 r. Włączenie karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 u.o.z. jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Czynność ta ma charakter zewnętrzny i jest działaniem jednostronnym będącym elementem władczych działań administracji publicznej (por. postanowienia NSA z 8 czerwca 2022 r., sygn. akt II OZ 335/22; z 18 maja 2021 r., sygn. akt II OZ 218/21; z 20 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 753/20, CBOSA).
W konsekwencji w przypadku czynności będącej przedmiotem skargi należało zastosować przepisy p.p.s.a. w brzmieniu sprzed ww. nowelizacji, z których wynika obowiązek wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa przed wniesieniem skargi do sądu. Jak natomiast bezspornie wynika z okoliczności niniejszej sprawy strona skarżąca nie wystosowała takiego wezwania do Prezydenta Miasta T., zatem nie spełniła warunku wniesienia skargi po wyczerpaniu dostępnych środków zaskarżenia.
Wezwanie jest to czynność prawna, której celem jest m. in. uniknięcie postępowania przed sądem administracyjnym, czyli chodzi o usunięcie naruszenia prawa, bez niepotrzebnego wdawania się w spór przed sądem administracyjnym. Skoro jest to czynność, która służy ewentualnemu wyeliminowaniu naruszenia prawa, którego dopuszczono się odrębną, wcześniejszą uchwałą wydaną w sprawie z zakresu działalności administracji publicznej, to zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlega nie uchwała wydana na skutek rozpoznania wniosku o usunięcie naruszenia prawa, ale uchwała, którą to prawo w ocenie jednostki naruszono (por. postanowienie NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt II OSK 1951/12, CBOSA). Instytucja wezwania, o której mowa w art. 101 ust. 1 u.s.g., jest więc surogatem środka odwoławczego
Skoro warunkiem sensu stricto skutecznego złożenia skargi jest jej wniesienie po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli przysługiwały one skarżącemu, a przepisy nie przewidują możliwości konwalidacji takiej skargi, to jest ona niedopuszczalna i podlega odrzuceniu (zob. T. Woś, M. Romańska [w:] H. Knysiak-Sudyka, T. Woś, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, art. 58.).
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, wezwania do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 52 § 3 p.p.s.a (w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r.) nie stanowi pismo strony skarżącej opatrzone datą 3 grudnia 2024 r. zatytułowane "wniosek o wyłączenie zabytku nieruchomego z gminnej ewidencji zabytków Gminy Miasto T.". Pismo to stanowiło jedynie wniosek w trybie administracyjnym (opartym na u.o.z.) o zmianę/wykreślenie zabytku, a nie pismem procesowym stanowiącym wezwanie o którym mowa w art. 52 § 3 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r.). Powołanie się w przywołanym wyłącznie na przepisy u.o.z., a w tym na art. 13 u.o.z. zgodnie z którym zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru, oznacza, że Powiat świadomie zainicjował tzw. tryb wnioskowy o zmianę ewidencji. Dodatkowo należy zauważyć, że jeśli podmiot dysponujący obsługą prawną i wykonujący zadania publiczne, a takim jest niewątpliwie Powiat, precyzyjnie wskazał podstawę prawną swojego żądania (u.o.z.), to sąd nie ma prawa domniemywać, że strona chciała wywołać skutek w innym reżimie prawnym (p.p.s.a.). Powyższe rozważania Sądu zostały jednoznacznie potwierdzone na rozprawie 26 lutego 2026 r., na której pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, że pismo z 3 grudnia 2024 r. stanowiło wniosek o wyłączenie obiektu z gminnej ewidencji zabytków.
Na marginesie można również zauważyć, że organ udzielił merytorycznej odpowiedzi na wniosek (odmówił wyłączenia), toteż nie można uznać, że "rozpoznał wezwanie", skoro pismo inicjujące nie zawierało zarzutów naruszenia prawa, a jedynie prośbę o zmianę wpisu. W konsekwencji stwierdzić należy, że nie zaczął biec termin do wniesienia skargi do sądu.
Skoro zatem pismo strony skarżącej było "wnioskiem o wyłączenie z GEZ", a nie "wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa" z art. 52 § 3 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2017 r.), to tryb wskazany w tym przepisie nie został wyczerpany i skargę należy uznać za niedopuszczalną.
Z powyższych względów Sąd postanowił odrzucić skargę na podstawie 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. o czym orzekł jak w pkt 1 postanowienia.
O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi orzeczono w pkt 2 postanowienia na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
MR