II SA/Łd 853/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁodzi2023-01-11
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo wodnestosunki wodnenaruszenie stosunków wodnychprzywrócenie stanu poprzedniegourządzenia zapobiegające szkodomtermin prekluzyjnyzasada niedziałania prawa wsteczpostępowanie administracyjneWSASKO

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uznając, że błędnie umorzono postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych z powodu niewłaściwej interpretacji terminu prekluzyjnego.

Sprawa dotyczyła skargi S.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, która uchyliła decyzję Wójta Gminy Dłutów i umorzyła postępowanie w sprawie nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego terenu lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wodnym. Kolegium uznało, że postępowanie jest bezprzedmiotowe z powodu upływu 5-letniego terminu od dowiedzenia się o szkodliwym oddziaływaniu, zgodnie z art. 234 ust. 5 Prawa wodnego. Sąd administracyjny uchylił decyzję SKO, stwierdzając, że błędna interpretacja przepisu, ignorująca zasadę niedziałania prawa wstecz i brak przepisów intertemporalnych, doprowadziła do umorzenia postępowania mimo istnienia podstaw do jego merytorycznego rozpatrzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał sprawę ze skargi S.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, która uchyliła decyzję Wójta Gminy Dłutów i umorzyła postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych na gruncie. Skarżący domagał się nałożenia na A.A. obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego terenu lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wodnym, wskazując na odprowadzanie wody z działki nr [...] na jego nieruchomość przez rurę umieszczoną w fundamencie budynku gospodarczego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało postępowanie za bezprzedmiotowe, powołując się na art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, który stanowi, że postępowania nie wszczyna się, jeśli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu. Kolegium stwierdziło, że budowa budynku z rurą miała miejsce ok. 1990 r., a zatem stosunki wodne uległy utrwaleniu i minął termin do wszczęcia postępowania. Sąd administracyjny nie podzielił tej interpretacji. Podkreślił, że ustawa Prawo wodne z 2017 r. weszła w życie 1 stycznia 2018 r., a przepisy Prawa wodnego z 2001 r. nie zawierały ograniczenia czasowego do wszczęcia postępowania. Sąd uznał, że stosowanie art. 234 ust. 5 Prawa wodnego do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy z 2017 r. narusza zasadę niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) oraz przepisy Konstytucji RP dotyczące ograniczeń praw własności. Ponadto, sąd wskazał, że organ II instancji nie wykazał precyzyjnie, kiedy skarżący dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu, co jest kluczowe dla biegu terminu. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, pięcioletni termin prekluzyjny nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, ze względu na zasadę niedziałania prawa wstecz i brak przepisów intertemporalnych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że stosowanie art. 234 ust. 5 Prawa wodnego do zdarzeń sprzed 1 stycznia 2018 r. narusza zasadę niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) oraz przepisy Konstytucji RP dotyczące ograniczeń praw własności. Brak przepisów przejściowych oznacza, że bieg terminu rozpoczął się dopiero z dniem wejścia w życie nowej ustawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

Prawo wodne art. 234 § ust. 3 i ust. 5

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Organ II instancji błędnie zastosował ust. 5 do stanu faktycznego sprzed wejścia w życie ustawy, naruszając zasadę niedziałania prawa wstecz. Bieg terminu rozpoczął się 1 stycznia 2018 r.

k.p.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

k.p.a. art. 200

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

k.p.a. art. 205 § par. 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 8 § par. 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.

Prawo wodne art. 234 § ust. 1, 2 i 3

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

Niezastosowanie przez organ II instancji, mimo istnienia podstaw do nałożenia obowiązku.

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia praw i wolności mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko w zakresie, w jakim są konieczne w demokratycznym państwie, nie naruszając ich istoty.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

Pomocnicze

Rozp. Min. Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie

Podstawa do ustalenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwa interpretacja art. 234 ust. 5 Prawa wodnego przez organ II instancji, która narusza zasadę niedziałania prawa wstecz. Brak przepisów intertemporalnych w Prawie wodnym z 2017 r. uniemożliwia stosowanie terminu prekluzyjnego do stanów faktycznych sprzed jego wejścia w życie. Organ II instancji nie wykazał precyzyjnie daty dowiedzenia się przez skarżącego o szkodliwym oddziaływaniu. Naruszenie przez organ zasad praworządności i zaufania do władzy publicznej.

Godne uwagi sformułowania

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela z przyczyn, o których niżej. zasadniczy problem w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, w jaki sposób należy traktować pięcioletni termin, o którym mowa w ww. przepisie Prawa wodnego. dokonując wykładni przepisu art. 234 ust. 5 Prawa wodnego należy wziąć pod uwagę obowiązujący wcześniej stan prawny oraz aspekt rozwiązań intertemporalnych. zasada niedziałania prawa wstecz - lex retro non agit zasada niedziałania prawa wstecz, chociaż nie została wyrażona expressis verbis w Konstytucji RP, stanowi istotny składnik zasady zaufania obywateli do państwa, wywodzącej się z zasady demokratycznego państwa prawnego, proklamowanej przez art. 1 Konstytucji RP nie można oczywiście nie zauważyć, że zasada lex retro non agit nie ma charakteru bezwzględnego niewątpliwie należy uznać, że wprowadzenie przez ustawodawcę w art. 234 ust. 5 Prawa wodnego z 2017 r. terminu ograniczającego możliwość wszczęcia postępowania [...] doprowadziło do pogorszenia sytuacji właściciela brak jest podstaw do stosowania normy z art. 234 ust. 5 Prawa wodnego do stanu faktycznego sprzed wejścia tego przepisu w życie. nie jest możliwe by samo posadowienie budynku z rurą w fundamentach doprowadziło do naruszenia stosunków wodnych w 2021 r. skoro przez ponad 30 lat nie zgłaszano takiego problemu. organ II instancji będzie zobowiązany do uwzględnienia oceny prawnej przedstawionej powyżej przez Sąd i dokonania oceny decyzji organu I instancji, przede wszystkim z punktu widzenia art. 234 Prawa wodnego.

Skład orzekający

Sławomir Wojciechowski

przewodniczący

Agnieszka Grosińska-Grzymkowska

sędzia

Tomasz Furmanek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów intertemporalnych w prawie administracyjnym, zastosowanie zasady niedziałania prawa wstecz do przepisów Prawa wodnego, analiza terminu prekluzyjnego w postępowaniach administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z Prawem wodnym z 2017 r. i jego stosowaniem do zdarzeń wcześniejszych. Wymaga analizy kontekstu prawnego dotyczącego konkretnych przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej zasady prawnej niedziałania prawa wstecz i jej zastosowania w kontekście zmian w prawie wodnym, co ma znaczenie dla wielu obywateli. Pokazuje, jak interpretacja przepisów może wpływać na dostęp do ochrony prawnej.

Prawo wstecz? Sąd administracyjny wyjaśnia, kiedy nowe przepisy nie mogą szkodzić obywatelom.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 853/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-01-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-10-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący/
Tomasz Furmanek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 888/23 - Postanowienie NSA z 2026-02-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2233
art. 234 ust. 3 i ust. 5
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 7b, art. 8 par. 1, art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2015 poz 1800
par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Sentencja
Dnia 11 stycznia 2023 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2023 roku sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 lipca 2022 r. nr SKO.4173.14-15.2022 w przedmiocie odmowy nałożenia obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego terenu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego S. Z. kwotę 798 (siedemset dziewięćdziesiąt osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.
Uzasadnienie
II SA/Łd 853/22
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 28 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania S.Z. (dalej: skarżący) i T.B., od decyzji Wójta Gminy Dłutów z dnia 17 czerwca 2022 r., mocą której odmówiono nałożenia na A.A. obowiązku polegającego na przywróceniu stanu poprzedniego terenu działki nr [...], lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu powyższej decyzji wyjaśniono, że Wójt Gminy Dłutów decyzją z dnia 17 czerwca 2022 r. odmówił nałożenia na A.A. obowiązku polegającego na przywróceniu stanu poprzedniego terenu działki nr [...], położonej w obrębie B., gm. D. lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Od decyzji organu I instancji odwołanie wnieśli S.Z. i T.B.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi powołując się na art. 234 ust. 3, ust. 2 i ust 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm. - dalej: Prawo wodne) przypomniało, że w dniu 17 sierpnia 2021 r. na żądanie S.Z. Wójt Gminy Dłutów postanowieniem wszczął postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych na gruncie na skutek odprowadzania wody z działki numer [...] obręb B. na działkę sąsiednią oznaczoną numerem ewidencyjnym [...] obręb B. stanowiącą własność S.Z. W treści wniosku z dnia 11 sierpnia 2021 r. S.Z. wskazywał: "Właściciele działki [...] bez mojej zgody odprowadzają wodę ze swojej działki i stawu znajdującego się na tej działce. W granicy działki zamocowali rurę o średnicy ok. 60 cm, którą zalewają moją nieruchomość, uniemożliwiając mi tym samym użytkowanie jej oraz powodując szkody w działkach sąsiednich. Woda przedostaje się na granicy budynku gospodarczego, a płotu betonowego od strony wschodnio północnej".
W dniu 9 września 2021 r. zostały przeprowadzone oględziny z udziałem stron postępowania. W oględzinach wziął również udział T.B. - właściciel działki nr ewid. [...]. Strony zgodnie zauważyły, iż problem narasta odkąd Zarząd Dróg Wojewódzkich przeprowadził przebudowę DW485 i zablokowany został spływ wód opadowych z pobliskich pól. Z uwagi na ukształtowanie terenu widoczny jest spływ wód do terenów najniżej położonych (to jest w kierunku sklepu D.). Ponadto, na działce oznaczonej numerem [...] stwierdzono istnienie świeżo wykopanego rowu, odkrywki bądź wykopu w pobliżu wspomnianego fundamentu. Widoczne były pęknięcia fundamentów i ściany budynku.
Wójt Gminy Dłutów postanowieniem z dnia 19 stycznia 2022 r., zmienionym postanowieniem z dnia 8 lutego 2022 r. powołał biegłego (W.D.) z zakresu melioracji i ujęć wód do wydania opinii w sprawie naruszenie stosunków wodnych na działkach nr [...], [...], [...], [...], [...] położonych w obrębie geodezyjnym B..
W dniu 10 lutego 2022 r. zostały przeprowadzone oględziny terenowe z udziałem stron postępowania oraz biegłego. W wyniku tych oględzin na działce [...] stwierdzono bardzo podmokły teren oraz wykopy gruntowe wypełnione wodą do poziomu terenu. Zauważono, iż obecnie teren działki stanowi nieużytek. W granicy działek [...] oraz [...], gdzie usytuowany jest budynek gospodarczy stagnują wody, które nie mają możliwości odpływu. Pod posadzką budynku gospodarczego stwierdzono występowanie rury betonowej, której wylot znajduje się od strony działki oznaczonej numerem [...]. Średnica zamontowanej rury wynosi około 50 cm. Na działce [...] od strony budynku w stronę działki [...] występuje przykryta rura. Na kolejnych działkach, tj. [...] oraz [...] również zauważono występowanie tej samej rury, która jest przysypana. Wskazana rura łączy się z otwartym "rowem", który jest wyłożony płytami żelbetowymi. Stwierdzono, że zarówno tym "rowem" jak i zakrytym rurociągiem spływają wody opadowe z terenów wyżej położonych, które mają wylot na działkę nr [...]. Tam stagnują, nie mając dalszego odpływu. Na wizji terenowej od miejsca wykonania krytego "rowu" zauważono także na działce nr [...] stanowiącej własność A.A. "rów" otwarty w stronę rowu przydrożnego przy ulicy Ostatniej, biegnący wzdłuż działki [...]. Na rozległym terenie wokół działek, co do których toczy się przedmiotowe postępowanie geodeta przeprowadził pomiary wysokościowe celem wykonania mapy sytuacyjno-wysokościowej.
Dnia 25 kwietnia 2022 r. W.D. przekazał do organu pierwszej instancji ekspertyzę aneksowaną w dniu 7 marca 2022 r. dotyczącą zakłócenia stosunków wodnych na gruntach oznaczonych numerami: [...], [...], [...] zlokalizowanych w obrębie geodezyjnym B. gm. D., pow. P.
Mając na uwadze zgormadzony materiał dowodowy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w pierwszej kolejności zauważało, że w aktach sprawy znajduje się:
1) wniosek S.Z. z dnia 11 sierpnia 2021 r. o wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych, w którym wskazano, że przyczyną naruszenia tychże stosunków jest samowolne umiejscowienie rury w granicy działek;
2) wniosek S.Z. i T.B. do Zarządu Zlewni w Sieradzu (przekazany zgodnie z właściwością Wójtowi Gminy Dłutów) o wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych, w którym wskazano, że przyczyną zalewania nieruchomości jest betonowa rura o średnicy ok. 50 cm umiejscowiona pod budynkiem na nieruchomości [...].
Kolegium dostrzegło, iż postępowanie przed organem pierwszej instancji było de facto prowadzone z wniosku S.Z. i T.B. (po przekazaniu wniosku przez Wody Polskie organowi pierwszej instancji) nie zaś jedynie S.Z. - jak wskazał to organ w zaskarżonej decyzji. Niemniej jednak T.B. brał udział w postępowaniu, był informowany o przysługujących mu uprawnieniach i otrzymał zaskarżoną decyzję, którą następnie zakwestionował, wobec czego Kolegium uznało, że jego uprawnienia nie zostały w żaden sposób naruszone.
Następnie wskazano na ust. 5 art. 243 Prawa wodnego i wyjaśniono, że należy mieć na uwadze, czym jest zmiana stanu wody na gruncie i kiedy może ona zaistnieć. Wskazując na art. 50 Prawa wodnego (ustawa z dnia 24 października 1974 r. Dz.U. Nr 38, poz. 230) uznano, że mimo zmiany ustawy - uchwalenia prawa wodnego z 2017 r. - 5-letni okres utrwalenia stosunków wodnych został zachowany, a ustawodawca umożliwia prowadzenie postępowań w sprawach naruszenia stosunków wodnych jedynie, w przypadkach, gdy wnioskodawca dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt mniej niż 5 lat od złożenia wniosku.
Zauważono następnie, że strony wyraźnie wiążą zmianę stosunków wodnych na nieruchomości o nr ewid. [...] z umiejscowieniem w fundamentach budynku gospodarczego rury przepustowej. Organ podkreślił, że wybudowanie tego budynku nastąpiło nie później niż w 1990 r., a zatem ok. 32 lata temu. W ocenie organu budowa budynku gospodarczego nie może więc stanowić zmiany stosunków wodnych stanowiącej podstawę do wszczęcia postępowania. Zdarzenie to niewątpliwie bowiem ukształtowało stosunki wodne, ale obecnie, na skutek upływu czasu można w tym przypadku mówić o utrwaleniu stosunków wodnych, nie zaś ich zmianie stanowiącej przyczynek do wszczęcia postępowania.
Podkreślono także, że nie jest możliwe by samo posadowienie budynku z rurą w fundamentach doprowadziło do naruszenia stosunków wodnych w 2021 r. skoro przez ponad 30 lat nie zgłaszano takiego problemu. Zdaniem Kolegium ewidentnie nie jest możliwe, by to samo umiejscowienie rury w fundamentach budynku w 1990 r. spowodowało zmianę stanu wody na gruncie tj. na nieruchomościach nr ewid. [...] i [...] dopiero w 2021 r. Kolegium dostrzegło przy tym, że w 2015 r. na działce nr ewid [...] (stanowiącej własność H.C.) powstał staw (z którego nadmiar wody może hipotetycznie wypływać rurą w fundamencie budynku na nieruchomości nr ewid. [...]), niemniej jednak - także od daty powstania tego stawu do 2021 r. minęło ponad 5 lat. Zwrócono ponadto uwagę, że wnioskodawcy nie odnosili się w swym wniosku (wnioskach) i innych pismach do tej okoliczności, dopiero w odwołaniu zaczęto podnosić okoliczność powstania stawu i innych (bliżej nieokreślonych) działań innych (bliżej nieokreślonych) właścicieli położonych nieopodal nieruchomości. W ocenie organu - nawet gdyby przyjąć, że rurą umiejscowioną w fundamentach budynku gospodarczego na działce nr [...] spływa nadmiar wody ze stawu z działki nr ewid. [...] to również brak jest podstaw do przyjęcia, że właściciele działek nr ewid [...] i [...] dowiedzieli się o tym w 2021 r. skoro ilość wody stagnującej na terenie nieruchomości jest tak znaczna. Z powyższych względów Kolegium uznało, że od 2015 r. nie mogło dojść do zmiany stosunków wodnych na nieruchomości należącej do A.A., zaś skoro w 2015 r. powstał staw (na co wskazują same strony w treści odwołania) i jest to jedyne potencjalne źródło, z którego może spływać woda rurą umiejscowioną w fundamentach budynku na działce nr ewid. [...] to nie jest możliwe by właściciele sąsiednich nieruchomości dowiedzieli się o tym w 2021 r. Ponadto, skoro staw powstał na działce nr ewid. [...] to nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce nr ewid. [...].
Kolegium zwróciło uwagę, że T.B. i S.Z. w treści wniosków o wszczęcie postępowania wyraźnie wskazali, że żądają zamurowania rury w fundamentach budynku, przez którą to rurę na teren ich nieruchomości przedostaje się woda. Strony uznały zatem, że to umieszczenie rury w fundamentach budynku na terenie działki ewid. nr [...] przyczyniło się do naruszenia stosunków wodnych, wyznaczając tym samym zakres prowadzonego postępowania. Podjęte w sprawie czynności wyjaśniające doprowadziły do ustalenia - w sposób niebudzący wątpliwości - że rura została umieszczona w fundamentach budynku ponad 30 lat temu, a zatem samo umieszczenie rury przez właścicieli działki nr ewid. [...] nie mogło doprowadzić do naruszenia stosunków wodnych na nieruchomościach nr ewid. [...] i [...] w 2021 r. Co więcej, stosunki wodne powstałe na skutek umieszczenia rury w fundamencie w 1990 r. zostały już utrwalone. Ponadto nie ustalono by w ostatnich latach (w szczególności po 2015 r.) A.A. i J.A. podejmowali na terenie działki nr ewid. [...] jakiekolwiek czynności, które mogłyby prowadzić do naruszenia stosunków wodnych. A gdyby uznać, że do naruszenia stosunków wodnych doszło na skutek wykopania stawu to miało to miejsce w 2015 r. (zaczątki już w 2013 r.), a zatem nie jest możliwe by o szkodliwym oddziaływaniu właściciel nieruchomości dowiedział się w 2021 r. (czyli dopiero 6 lat później), tym bardziej, że rura, którą wypływa woda ma średnicę ok. 50 cm, zatem ilość wypływającej wody musi być zauważalna .
Powyższe okoliczności, w ocenie organu, czynią bezzasadnym prowadzenie postępowania zainicjowanego w sprawie naruszenia stosunków wodnych przez właścicieli działki nr [...] (obecnie właścicielkę).
Skoro zaś postępowanie zostało wszczęte, choć zdaniem Kolegium - zgodnie z przepisami art. 234 ust. 5 Prawa wodnego - brak było do tego podstaw, postępowanie to musi zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Zgodnie z przepisami art. 105 § 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. - dalej k.p.a.) gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Następnie organ odniósł się do zarzutów odwołania i uznał jej za bezzasadne. Wyjaśnił m. in., że organ procedował sprawę zgodnie z wnioskiem stron, a skoro strony wyraźnie wskazały o co wnioskują to nie było podstaw do "rozważenia" udziału w postępowaniu właścicieli działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].
Reasumując podkreślono że Kolegium rozpatrując odwołania wzięło pod uwagę następujące okoliczności:
1) zakres prowadzonego postępowania wyznaczyli sami Wnioskodawcy którzy wskazali, że domagają się zaprzestania naruszania stosunków wodnych przez właścicieli działki nr ewid. [...] poprzez zamurowanie rury, której umieszczenie w fundamentach budynku doprowadziło do naruszenia stosunków wodnych;
2) budowa budynku gospodarczego na działce nr ewid. [...] wraz z rurą umieszczona w jego fundamentach nastąpiła ok. 1990 r. - termin powstania budynku pozostaje kwestią bezsporną;
3) stosunki wodne na gruncie powstałe na skutek budowy budynku gospodarczego na działce nr ewid. [...] (z rurą umieszczoną w fundamentach) ok. 1990 r. zostały utrwalone,
4) brak jest zatem podstaw do twierdzenia, że właściciele działki nr ewid. [...] naruszyli stosunki wodne i nie upłynął termin 5 lat od tego działania i dowiedzenia się przez Wnioskodawców o szkodliwym jego oddziaływaniu do dnia złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych;
5) brak jest również podstaw prawnych do poszukiwania przez organ administracji innych (bliżej nieokreślonych) "sprawców" naruszenia stosunków wodnych, które niesie negatywne skutki dla działek Wnioskodawców - tym bardziej, że wniosek o wszczęcie postępowania był precyzyjny i zrozumiały.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 lipca 2022 r. S.Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 §1 pkt 2) k.p.a. w zw. z art. 105 §1 k.p.a. i art. 234 ust. 5 Prawa wodnego poprzez uchylenie decyzji Wójta Gminy Dłutów z dnia 17 czerwca 2022 r. i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości z uwagi na bezpodstawne przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania normy prawnej zawartej w ww. przepisach;
2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a., art. 10 §1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a., art. 80 k.p.a., poprzez: zaniechanie podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy a także niezebraniu i nierozpatrzeniu materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, jak również oparciu rozstrzygnięcia w sprawie na materiale dowodowym będącym wewnętrznie sprzecznym i niewiarygodnym; na uznaniu okoliczności faktycznych za udowodnione pomimo braku możliwości wypowiedzenia się strony co do przeprowadzonych dowodów, w szczególności dowodów przedłożonych w toku postępowania przed organem II instancji; uniemożliwienie stronie wypowiedzenia się do żądań zgłoszonych w toku międzyinstancynym/przed organem II Instancji; dokonanie przez organ oceny dowodów, jak również zaniechanie dokonania przez organ oceny dowodów, do której to oceny organ był zobligowany przy wydawaniu rozstrzygnięcia;
3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 234 ust. 5 Prawa wodnego w zw. z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez stwierdzenie, że w niniejszej sprawie do zdarzeń zaistniałych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 20.07.2017 r. Prawo wodne (1.01.2018 r.) ww. przepis ma zastosowanie, w sytuacji gdy wśród regulacji aktualnie obowiązującej ustawy Prawo wodne brak jest takich, które dawałyby podstawę do wstecznego stosowania jej przepisów, a w każdym razie, do uznania, że stany faktyczne zaistniałe przed jej wejściem w życie będą miały wpływ na ocenę biegu terminu, o którym mowa w art. 234 ust. 5 tej ustawy;
4. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 10 k.p.a., art. 28 k.p.a. poprzez brak ustalenia pełnego kręgu stron niniejszego postępowania i zapewnienia im czynnego udziału w niniejszym postępowaniu;
5. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,art. 234 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne poprzez ich niezastosowanie, nieustalenie że doszło do naruszenia stosunków wodnych i odmowy nałożenia obowiązku wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom wodnym na nieruchomościach należących do skarżących.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz rozważenie i uchylenia decyzji organu I instancji, zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, rozpoznanie sprawy na rozprawie; dopuszczenie dowodu w postaci pisma z dnia 17.08.2022 r. na okoliczność podważenia wiarygodności dokumentu: informacja z dnia 8.07.2022 r. dotycząca spływu wód opadowych z pól wyżej położonych w okresie lat 80 do czasu budowy drogi wojewódzkiej podpisana przez 35 okolicznych mieszkańców a załączona do A.A. - wniosek o umorzenie postępowania złożony po zapoznaniu się z treścią odwołania, co do którego, pomimo przedłożenia go w toku międzyinstancyjnym, skarżący nie miał możliwości swobodnego wypowiedzenia się.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
SKO Łodzi w piśmie z dnia 29 listopada 2022 r. podtrzymało swoją dotychczasową argumentację i wskazało, że możliwość zastosowania prawa wodnego do stanów faktycznych przed wejściem w życie ustawy z 20 lipca 2017 r. znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym.
Pismem procesowym z dnia 19 grudnia 2022 r. uczestniczka postępowania A.A. odniosła się do argumentacji skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z przepisem art. 15 zzs⁴ ust. 2 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Z kolei art. 15 zzs⁴ ust. 3 stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Przeprowadzenie rozprawy zdalnej w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe z uwagi na brak oświadczenia uczestników dotyczącego możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, zatem sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. – dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem (art. 1 § 2) zaskarżonego aktu, czynności, bezczynności lub przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że podstawą wydania zaskarżonej skargą decyzji przez organ II instancji był art. 138 § 1 pkt 2 w związku z 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części (art. 105 § 1 K.p.a.). Nie budzi żadnych wątpliwości, że celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty. Temu powinna służyć działalność orzecznicza administracji publicznej zmierzająca do konkretyzacji praw i obowiązków wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 18, Warszawa 2022, Komentarz do art. 105 K.p.a., Legalis). W niniejszej organ II administracji przyjął jednak, że brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a to ze względu na fakt, iż, w ocenie tego organu, w niniejszej sprawie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania. Organ ten przyjął bowiem, że upłynął termin wskazany w art. 234 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne, stosownie do treści którego postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Zgodnie zaś z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Odnosząc się do uzasadnienia decyzji organu II instancji, to organ ten, powołując się na art. 234 ust. 5 Prawa wodnego wskazał, że:
– stosunki wodne na gruncie powstałe na skutek budowy budynku gospodarczego na działce nr ewid. [...] (z rurą umieszczoną w fundamentach) ok. 1990 r. zostały utrwalone - wszak po upływie ponad 30 lat od budowy budynku utrwalenie stosunków wodnych musiało nastąpić,
– brak jest podstaw do twierdzenia, że właściciele działki nr ewid. [...] naruszyli stosunki wodne i nie upłynął termin 5 lat od tego działania i dowiedzenia się przez Wnioskodawców o szkodliwym jego oddziaływaniu do dnia złożenia wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych;
Powyższego poglądu organu II instancji, biorąc pod uwagę dokonaną przez tenże organ interpretację art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela z przyczyn, o których niżej.
Po pierwsze, Sąd - podzielając poglądy wyrażone przez tutejszy Sąd w wyrokach: z dnia 12 października 2022 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 519/22 jak i z dnia 16 grudnia 2022 r. o II SA/Łd 696/22 – zauważa, że zasadniczy problem w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, w jaki sposób należy traktować pięcioletni termin, o którym mowa w ww. przepisie Prawa wodnego.
Odnosząc się do cytowanego wyżej art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, należy podkreślić, że wskazany w tym przepisie termin ma charakter prekluzyjny. Skutkiem przekroczenia tego terminu jest brak możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom stosownie do art. 234 ust. 3 Prawa wodnego.
W ocenie Sądu, dokonując wykładni przepisu art. 234 ust. 5 Prawa wodnego należy wziąć pod uwagę obowiązujący wcześniej stan prawny oraz aspekt rozwiązań intertemporalnych. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że obecnie obowiązująca ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne weszła w życie dnia 1 stycznia 2018 roku. Do dnia 31 grudnia 2017 r. obowiązywała ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 z późn. zm.). Co istotne, w przepisach Prawa wodnego z 2001 r. zawarte były w art. 29 analogiczne rozwiązania prawne. Zgodnie z art. 29 ust. Prawa wodnego z 2001 r. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Zasadnicza różnica w stosunku do obecnie obowiązującego stanu prawnego sprowadza się do tego, że możliwość wszczęcia postępowania administracyjnego we wskazanym wyżej zakresie na podstawie Prawa wodnego z 2001 r. nie była ograniczona żadnym terminem.
Stwierdzić dalej należy, że przepisy obecnie obowiązującego Prawa wodnego nie zawierają niestety regulacji o charakterze intertemporalnym, które dawałyby podstawę do wstecznego stosowania przepisów tej ustawy oraz do przyjęcia, że stany faktyczne zaistniałe przed jej wejściem w życie Prawa wodnego z 2017 r. będą miały wpływ na ocenę biegu pięcioletniego terminu określonego w art. 234 ust. 5 Prawa wodnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 8.07.2021 r., II SA/Gl 279/21).
Interpretacja art. 234 ust. 5 Prawa wodnego przyjęta przez organ II instancji oparta została na językowej wykładni tego przepisu, co zasadniczo nie jest błędem. Jednakże w ocenie Sądu przyjęta przez organ II instancji wykładnia, stoi w sprzeczności z jedną z podstawowych reguł prawa - lex retro non agit, czyli zasadą niedziałania prawa wstecz. Obowiązywanie tej zasady w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, innych sądów oraz w literaturze prawniczej nie budzi żadnych wątpliwości, co więcej jest ona traktowana jako element demokratycznego państwa prawnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego zasada niedziałania prawa wstecz, chociaż nie została wyrażona expressis verbis w Konstytucji RP, stanowi istotny składnik zasady zaufania obywateli do państwa, wywodzącej się z zasady demokratycznego państwa prawnego, proklamowanej przez art. 1 Konstytucji RP (Orzeczenie TK z 29.01.1992 r., K 15/91, OTK 1992, nr 1, poz. 8). W innym orzeczeniu TK podniósł, że "Zasadę niedziałania prawa wstecz Trybunał Konstytucyjny rozumie szerzej, a więc nie tylko jako zakaz stanowienia norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych (zasada lex retro non agit we właściwym tego słowa znaczeniu), lecz także jako zakaz stanowienia intertemporalnych reguł, które mają określić treść stosunków prawnych powstałych pod rządami dawnych norm, a trwających w okresie wejścia w życie norm nowo ustanowionych, jeżeli reguły te wywołują ujemne prawne (a w konsekwencji społeczne) następstwa dla bezpieczeństwa prawnego i poszanowania praw nabytych" (Orzeczenie TK z 30.11.1988 r., K 1/88, OTK 1988, nr 1, poz. 6). Przytoczone wyżej poglądy TK Sąd w pełni podziela.
Nie można oczywiście nie zauważyć, że zasada lex retro non agit nie ma charakteru bezwzględnego, a to z tej przyczyny, że ustawodawca dopuszcza możliwość nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, ale tylko wówczas, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, co wynika z art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1461). Trybunał Konstytucyjny dopuścił również, ale tylko w szczególnych przypadkach, możliwość działania prawa wstecz, pod tym wszakże warunkiem, że sytuacja prawna adresatów takich norm nie ulegnie pogorszeniu (Zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 września 2000 r., sygn. K 26/99, OTK 2000, Nr 6, poz. 186).
Biorąc pod uwagę wskazaną wyżej zmianę przepisów Prawa wodnego z 2017 w stosunku do Prawa wodnego z 2001 r., to niewątpliwie należy uznać, że wprowadzenie przez ustawodawcę w art. 234 ust. 5 Prawa wodnego z 2017 r. terminu ograniczającego możliwość wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, doprowadziło do pogorszenia sytuacji właściciela, który na gruncie art. 29 Prawa wodnego z 2001 r. takim terminem ograniczony nie był, postępowanie w powyższym zakresie mogło bowiem być wszczęte w każdym czasie.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do stosowania normy z art. 234 ust. 5 Prawa wodnego do stanu faktycznego sprzed wejścia tego przepisu w życie.
Powołana wyżej reguła lex retro non agit, mając zwłaszcza na uwadze powołane poglądy TK, wskazuje bowiem, że wobec braku wyraźnej, odmiennej regulacji, niedopuszczalnym było uznanie, że fakty zaistniałe przed wejściem w życie Prawa wodnego z 2017 r. będą mogły stanowić podstawę zastosowania art. 234 ust. 5 tej ustawy. Co za tym idzie, złożenie wniosku w 2021 r., było skuteczne i otwierało skarżącemu drogę do ubiegania się o ochronę ich praw. Organ II instancji nie uwzględnił natomiast kwestii intertemporalności i konsekwencji płynących z braku stosownych regulacji w tym zakresie zakładając a priori, że cyt. wyżej przepis Prawa wodnego swoją hipotezą obejmuje również stany faktyczne istniejące przed wejściem w życie ustawy, z czym Sąd się nie zgadza. Wobec braku przepisów intertemporalnych uznać należy, że bieg terminu wskazanego w art. 234 ust. 5 Prawa wodnego rozpoczął się dopiero 1 stycznia 2018 r., a więc w dniu wejścia Prawa wodnego z 2017 r. w życie.
Podkreślić należy, że sięgnięcie przez organy wyłącznie do językowej metody wykładni skutkowało zamknięciem skarżącemu drogi do dochodzenia uprawnień związanych z prawem własności nieruchomości, bez wskazania wyraźnej podstawy do takiego zabiegu. Tymczasem sięgniecie do innych metod wykładni (np. celowościowej lub logicznej) pozwoliłoby stwierdzić, że samo leksykalne odczytanie wspomnianego przepisu, w tych konkretnych okolicznościach faktycznych i przy braku przepisów przejściowych, godzi bezpośrednio tak w art. 31 ust. 3 jak i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP (por. wyrok WSA w Gliwicach z 8.07.2021 r., II SA/Gl 279/21). Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Art. 64 ust. 3 Konstytucji RP stanowi zaś, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.
Co więcej, przyjęta przez organ przez organ II instancji interpretacja art. 234 ust. 5 Prawa wodnego jest także sprzeczna z art. 7 i art. 8 § 1 K.p.a. Zgodnie z art. 7 K.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jak podnosi się w doktrynie znaczenie tej zasady wykracza poza ramy procedury, jako że z tej zasady wynikają dyrektywy interpretacyjne nie tylko prawa procesowego, ale ze sformułowania "do załatwienia sprawy" – również do prawa materialnego (B. Adamiak, Postępowanie administracyjne, 2021, s. 30). W ocenie Sądu naruszenie ww. zasady polegało w tym wypadku na zaniechaniu sięgnięcia przez organ II instancji do poglądów doktryny oraz orzecznictwa, zwłaszcza Trybunału Konstytucyjnego powołanych przykładowo w niniejszym uzasadnieniu, a w dalszej kolejności na braku wykorzystania innych metod wykładni przepisu art. 234 ust. 5 Prawa wodnego. Takie postępowanie organu II instancji skutkowało też naruszeniem zasady zaufania do władzy publicznej wynikającej z art. 8 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Odnosząc się do procesu wykładni prawa, także dokonywanej przez organy administracji, należy opowiedzieć się za tzw. wykładnią pełną, która sprowadza się do tego, że proces interpretacyjny należy prowadzić równolegle za pomocą wszystkich typów dyrektyw (dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych) bez zakładania z góry pierwszeństwa i szczególnego znaczenia wykładni językowej w stosunku do pozostałych metod wykładni, co znajduje podstawy w poglądach nauki (por. E. Smoktunowicz: Clara non sunt interpretanda w prawie administracyjnym, w: Księga pamiątkowa profesora Eugeniusza Ochendowskiego, Toruń 1999, s. 303-309; M. Zieliński: Podstawowe zasady współczesnej wykładni prawa, w: P. Winczorek (red.): Teoria i praktyka wykładni prawa, Warszawa 2005, s. 120). Chronologiczne pierwszeństwo wykładni językowej, nie zwalnia jednak - nawet w przypadku oceny przez interpretującego przepisu jako jasnego, od zweryfikowania rezultatów wykładni językowej z rezultatami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Dopiero wykorzystywanie wszelkich instrumentów pozwalających odczytać treść normy w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami państwa prawa i jego celami, pozbawia proces wykładni cech automatyzmu i bezrefleksyjności (tak: Wyrok NSA z 18.05.2021 r., sygn. akt I OSK 273/21).
Mając na uwadze poczynione wyżej, przez Sąd, rozważania, zarzut skargi dotyczący niewłaściwej wykładni przepisów prawa tj art. 234 ust. 5 Prawa wodnego oraz art. 105 § 1 k.p.a. okazał się więc zasadny.
Po drugie, nawet gdyby przyjąć argumentację organu (przedstawioną szerzej w piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2022 r.) - o możliwości zastosowania przepisów art. 234 ust 5 Prawa wodnego do stanów faktycznych sprzed wyjście w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - to ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie nie wynika wprost, od kiedy skarżący miał wiedzę o zalewaniu nieruchomości.
Zasady wykładni celowościowej, a także funkcjonalnej art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, który wprowadza przedawnienie możliwości prowadzenia postępowania w sprawie oceny, czy zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie i orzeczenie w związku z tym stosownych obowiązków związanych z przywróceniem stanu poprzedniego lub wykonaniem urządzeń zapobiegających szkodom, wskazują na konieczność wykazania przesłanki dowiedzenia się przez właściciela gruntu sąsiedniego o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.
Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie można wywnioskować kiedy – zdaniem organu – skarżący powziął wiadomość o szkodliwym odziaływaniu na jego grunt i od kiedy należy liczyć 5 letni termin wskazany w art. 234 ust. 5.
Zdaniem Sądu zupełnie nieprzekonywujące są w tym zakresie wyjaśnienia organu, zgodnie z którymi "nawet gdyby przyjąć, że rurą umiejscowioną w fundamentach budynku gospodarczego na działce nr [...] spływa nadmiar wody ze stawu z działki nr ewid. [...] to również brak jest podstaw do przyjęcia, że właściciele działek nr ewid [...] i [...] dowiedzieli się o tym w 2021 r. skoro ilość wody stagnującej na terenie nieruchomości jest tak znaczna. Z powyższych względów Kolegium uznało, że od 2015 r. nie mogło dojść do zmiany stosunków wodnych na nieruchomości należącej do Pani A.A., zaś skoro w 2015 r. powstał staw (na co wskazują same strony w treści odwołania) i jest to jedyne potencjalne źródło, z którego może spływać woda rurą umiejscowioną w fundamentach budynku na działce nr ewid. [...] to nie jest możliwe by właściciele sąsiednich nieruchomości dowiedzieli się o tym w 2021 r. Ponadto, skoro staw powstał na działce nr ewid. [...] to nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce nr ewid. [...]".
Pominięto zaś dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, które o tej wiedzy mogłyby świadczyć (np. pismo strony skarżącej z dnia 19 maja 2022 r.).
Mając na uwadze, że umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego przez organ II instancji, jest rozstrzygnięciem o charakterze formalnym, odnoszenie się na tym etapie przez Sąd do kwestii merytorycznych związanych z oceną przeprowadzonego postępowania administracyjnego pod kątem spełnienia wymogów wynikających z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, jest co najmniej przedwczesne.
Ze wszystkich powyższych względów skarga okazała się zasadna. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji będzie zobowiązany do uwzględnienia oceny prawnej przedstawionej powyżej przez Sąd i dokonania oceny decyzji organu I instancji, przede wszystkim z punktu widzenia art. 234 Prawa wodnego.
Jedynie na marginesie, nie dokonując w ramach niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego całościowej oceny przeprowadzonego postępowania administracyjnego pod kątem spełnienia przesłanek z art. 234 Prawa wodnego, Sąd zauważa jedynie, że organ II instancji ponownie rozpatrując sprawę winien ponownie poddać ocenie opinię wyrażoną w ekspertyzie z kwietnia 2022 r - zgodnie z którą "zalewnia terenu działki nr [...], [...], [...], i [...] nie jest winien właściciel działki nr [...], ale zablokowanie odpływu wody opadowej naturalnie spływającej zgodnie z naturalnym spadkiem terenu poprzez likwidację rowu otwartego przydrożnego w obrębie pasa drogowego drogi wojewódzkiej będącej działką nr ewid. [...]" – w zakresie trybu prowadzonego postępowania.
Zdaniem Sądu, organy administracji niezależnie od postępowania zainicjowanego wnioskiem wniesionym w trybie art. 234, mając na uwadze zasady ogóle wynikające z art. 7, 7b i 8 k.p.a. – winny rozważyć możliwość wszczęcia z urzędu odrębnego postepowania w przedmiocie wpływu przebudowy drogi wojewódzkiej (i związanej z nią zablokowaniem spływu wód opadowych z pobliskich pól) na okolicznie nieruchomości.
Jest to o tyle istotne, że kwestia naruszenia stosunków wodnych na gruncie art. 234 Prawa wodnego nie może prowadzić do uregulowania stosunków wodnych na całym sąsiadującym obszarze, a tym samym prowadzenie postępowania w tym trybie nie rozwiąże problemu wynikającego ze zmianą odpływu wód – związanych z przebudowa drogi wojewódzkiej - na gruntach wszystkich skonfliktowanych stron postępowania.
Skarżący w skardze wniósł także o dopuszczenie dowodu w postaci pisma z dnia 17 sierpnia 2022 r, na okoliczność podważenia wiarygodności dokumenty "informacja z dnia 8.07.2022 r. dotycząca spływu wód opadowych z pól wyżej położonych w okresie lat 80 do czasu budowy drogi wojewódzkiej podpisana przez 35 okolicznych mieszkańców a załączona do pisma Pani A.A. - wniosek o umorzenie postępowania złożony po zapoznaniu się z treścią odwołania".
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zakres postępowania dowodowego, prowadzonego przez sąd administracyjny jest ściśle wyznaczony przez podstawową funkcję sądowej kontroli administracji, jaką jest ocena zaskarżonego aktu zgodnie z kryterium legalności (por. wyroki NSA z dnia 19 sierpnia 2016 r., sygn. akt I GSK 1792/14, z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2929/14, z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt I FSK 147/15). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd co do zasady opiera się na materiale dowodowym, znajdującym się w nadesłanych aktach administracyjnych. Załączony dowód został sporządzony po dacie wydania zaskarżonej decyzji, zatem nie mógł być znany organom orzekającym w niniejszej sprawie. Jego dopuszczenie, jako dowodu w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie miałoby więc charakteru uzupełniającego, lecz ustalający. Sąd administracyjny nie jest natomiast powołany do dokonywania ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy, załatwionej zaskarżonym orzeczeniem. Może on dokonywać jedynie takich ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem tego rozstrzygnięcia. Załączona dokumentacja będzie ewentualnie podlegać ocenie przez organy administracji o rozpatrujące ponownie sprawę.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w tym zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego 300 zł tytułem zwrotu wpisu od skargi, 17 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).
k.ż.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI