II SA/Łd 837/23

II SA/Łd 837/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-02-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Jarosław Czerw
Sławomir Wojciechowski
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 969/24 - Wyrok NSA z 2025-05-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8, art. 9, art. 16 § 1, art. 75 § 1, art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1426
art. 193 ust. 7
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 119 pkt 2 i art. 120, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 200 i art. 205 § 2, art. 225
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 15 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2024 roku sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 18 lipca 2023 roku nr SKO.4115.148.2023 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 9 czerwca 2023 roku, nr SKO.4115.52.2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego A.F. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zwraca z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi – na rzecz skarżącego A. F. kwotę 200 (dwieście) złotych, uiszczoną tytułem wpisu od skargi, zaksięgowaną 18 sierpnia 2023 roku, pod pozycją [...].
Uzasadnienie
II SA/Łd 837/23
U Z A S A D N I E N I E
Decyzją z dnia 27 października 2022 r. nr WPIiŚ.4419.5590.2022 Prezydent Miasta Łodzi ustalił A.F. opłatę za pobyt w rodzinie zastępczej syna S.F., który osiągnął pełnoletność w rodzinie zastępczej i nadal przebywa w rodzinie zastępczej za poszczególne okresy od 12 grudnia 2020 r. do 12 grudnia 2027 r., wskazując jednocześnie sposób dokonywania wpłat.
W piśmie z dnia 7 marca 2023 r. A.F., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, powołując się na art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi o stwierdzenie nieważności powyższej ostatecznej decyzji.
Strona zarzuciła rażące naruszenie prawa polegające na niepouczeniu przez organ o treści art. 193 ust. 7 z dnia 9 czerwca 2011 r. ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz nieprzeprowadzeniu w tym zakresie postępowania wyjaśniającego przed wydaniem decyzji, naruszenie art. 193 ust. 2 ustawy poprzez obciążenie obowiązkiem uiszczenia opłaty jedynie ojca, podczas gdy decyzja powinna regulować obowiązki obojga rodziców, naruszenie art. 193 ust. 7 ustawy poprzez obciążenie obowiązkiem opłaty, mimo że dziecko zostało pozostawione przez rodziców bezpośrednio po urodzeniu, a A.F. nigdy dziecka nie widział.
Decyzją z dnia 9 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi odmówiło stwierdzenia nieważności kwestionowanego rozstrzygnięcia.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.: naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie i pominięcie wskazanej we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2022 r. nr WPIiS.4419.5590.2022 istotniej okoliczności, a to niepouczenia A.F. o treści art. art. 193 ust. 7 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz nieprzeprowadzeniu przez organ w tym zakresie postępowania wyjaśniającego przed wydaniem decyzji - co stanowiło rażące naruszenie prawa; naruszenie prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 poprzez: błędne i bezpodstawne uznanie, że decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2022 r. nr WPIiŚ.4419.5590.2022 nie jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa.
Decyzją z dnia 18 lipca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, działając na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję własną.
W uzasadnieniu organ wskazał, że celem postępowania nieważnościowego nie jest ponowne, merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy w jej całokształcie, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia, tj. czy badana decyzja jest dotknięta jedną z wad oznaczonych w art. 156 k.p.a. Postępowanie nadzorcze jest zatem ograniczone do weryfikacji samej decyzji administracyjnej z wyłączeniem możliwości ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, a więc organ nie może dokonywać nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych, ani przeprowadzać nowych dowodów, które miałyby na celu podważenie, czy też kwestionowanie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją ostateczną. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności organ zasadniczo dokonuje więc oceny przez pryzmat akt postępowania zwykłego, mając na względzie to, iż ewentualne wady, prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji, muszą tkwić w samej decyzji.
W ocenie Kolegium, w kontrolowanej ostatecznej decyzji nie wystąpiła podstawa stwierdzenia nieważności decyzji, określona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem przepisów ustawy. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., można mówić, gdy w odniesieniu do decyzji zachodzą kumulatywnie następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony nie wymaga stosowania wykładni; skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji. Nie chodzi tu zatem o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.
Strona we wniosku o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji zarzuciła zakwestionowanej decyzji rażące naruszenie przepisów prawa, poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie i pominięcie wskazanej we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2022 r. nr WPIiŚ.4419.5590.2022 istotnej okoliczności, a to niepouczenia A.F. o treści art. art. 193 ust. 7 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz nieprzeprowadzeniu przez organ w tym zakresie postępowania wyjaśniającego przed wydaniem decyzji. Zdaniem tut. Kolegium, treść przywołanych we wniosku okoliczności nie daje podstaw do przyjęcia, że orzeczenie organu rażąco, a więc w sposób wyraźny i oczywisty, narusza prawo. W toku badania ostatecznej decyzji organy nadzorcze mogą i powinny jedynie kontrolować, czy decyzja, która w tamtym postępowaniu zapadła nie jest obarczona jednym z kardynalnych błędów, opisanych w katalogu, zawartym w art. 156 k.p.a., a ten obowiązek, kolegium działające jako organ I instancji wykonało należycie. Wbrew odmiennym twierdzeniom strony, co wynika wprost z akt administracyjnych postępowania.
Opierając się na zgromadzonej dokumentacji ustalono, iż Sąd Rejonowy dla Ł.-[...] w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] czerwca 2003 r. o sygn. akt [...] z udziałem L. i A. małżonków F., pozbawił władzy rodzicielskiej L. i A. małżonków F. nad małoletnim S. F. urodzonym [...] 2002 r. w Ł. oraz umieścił małoletniego S.F. w rodzinie zastępczej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie wyłącza odpowiedzialności rodziców dziecka od wnoszenia opłat za pobyt ich dziecka w rodzinie zastępczej co jest zgodne z art. 193 ust. 6 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jak stanowi ww. przepis, opłatę, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Wyjątek od zasady wnoszenia opłat przez rodziców za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustanawia art. 193 ust. 7 ustawy, z którym przepisu ust. 1 nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu.
Na podstawie powyższego przepisu strona wniosła o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2022r. nr WPIiŚ.4419.5590.2022. Na potwierdzenie faktu, że dziecko S.F. urodzone w dniu [...] 2002 r. zostało pozostawione bezpośrednio po urodzeniu w szpitalu załącza akt zupełny urodzenia dziecka z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...], który jest zgodny z aktem urodzenia sporządzonym w dniu [...] lutego 2003r. oznaczenie aktu [...]. Z treści powyższego aktu wynika, że zgłoszenia urodzenia dziecka dokonał [...] Szpital Miejski im. [...].
Kolegium wskazało, iż akt urodzenia dziecka posiada walor dokumentu urzędowego, z którego wprost wynika, że ojcem dziecka jest A.F.. Okoliczności tej strona nie może kwestionować w postępowaniu administracyjnym.
Kolegium podkreśliło, że sam ojciec dziecka nie stwierdził w sposób jednoznaczny, że dziecko zostało pozostawione bezpośrednio po urodzeniu w szpitalu, cytując.: "Z wiedzy mojego mocodawcy wynika, że S.F. nigdy nie był wychowywany przez matkę i został pozostawiony bezpośrednio po porodzie. Nigdy nie był powiadomiony o żadnym postępowaniu, które miałoby się toczyć przed Sądem w sprawie władzy rodzicielskiej". Jego twierdzeniom, że nie był powiadomiony o żadnym postępowaniu w sprawie pozbawienia władzy rodzicielskiej przeczy znajdujące się w aktach sprawy postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł.-[...] w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, z dnia [...] czerwca 2003 r. o sygn. akt [...], w którym Sąd z udziałem L. i A. małżonków F., pozbawił władzy rodzicielskiej L. i A. małżonków F. nad małoletnim S. F. urodzonym [...] 2002 r. w Ł. oraz umieścił małoletniego S.F. w rodzinie zastępczej. Wskazać także należy, iż organ pierwszej instancji ustalił, że szpital nie jest w posiadaniu dokumentacji medycznej dziecka ur. [...] 2002 r. co nie potwierdza tezy zawartej we wniosku o stwierdzenie nieważności, że dziecko zostało pozostawione bezpośrednio po urodzeniu, w szpitalu ani jej nie przeczy. Okoliczności pozostawienia dziecka bezpośrednio po urodzeniu nie wykazała także matka dziecka ani w żaden sposób jej nie udokumentowała, co wykluczało zastosowanie art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w sprawie ustalenia opłaty matce dziecka za pobyt jej dziecka w rodzinie zastępczej. Norma ta nie miała zastosowania zarówno w stosunku do matki dziecka, jak i ojca dziecka.
Odnosząc się zaś do zarzutu o niepouczeniu A.F. o treści art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wskazać należy, iż ww. przepis jest normę prawa powszechnie obowiązującego która została opublikowana w Dzienniku Ustaw, a zatem o jej brzmieniu organ administracji nie ma obowiązku odrębnie informować. Tym bardziej, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie nakłada bezpośrednio na organ takiego obowiązku.
Reasumując, Kolegium stwierdziło, że dokonano bardzo wnikliwej analizy przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej na podstawie których została wydana decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2022 r. nr WPIIŚ.4419.5590.2022. Wynikiem tej analizy jest wniosek, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem któregokolwiek z tych przepisów, które są podane w jej podstawie prawnej. Trudno bowiem w sposób niebudzący wątpliwości wywieść, że kwestionowana przez wnioskodawcę decyzja wydana została wbrew uprawnieniu, nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w obowiązujących w dniu jej wydania przepisach prawnych wymienionych w jej podstawie prawnej, aby treść tegoż rozstrzygnięcia pozostawała w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią któregokolwiek z tych przepisów i aby charakter naruszenia powodował, iż nie może być ona akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Skoro zaś decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2022 r. nie jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa, to nie są spełnione przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i nie można stwierdzić jej nieważności.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, podniósł zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i stwierdzenie, że decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2022 r. nr WPIiŚ.4419.5590.2022 nie jest dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa, tj. że brak pouczenia strony o treści art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny oraz nieprzeprowadzenie z urzędu jakiegokolwiek postępowania w tym zakresie nie stanowi rażącego naruszenia prawa, a także art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniosła, że decyzja z dnia 27 października 2022 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa powodującym jej nieważność. "Mój mocodawca nigdy nie poznał S. F., jego ówczesna żona L.F. w roku 2002 r. oświadczyła, że jest w ciąży z innym mężczyzną i zdecydowała się oddać dziecko do adopcji, gdy tylko się urodzi. Dotkniętego zdradą męża zapewniła, że wszystko załatwi i jego udział absolutnie nie jest potrzebny. Z wiedzy mojego mocodawcy wynika, że S.F. nigdy nie był wychowywany przez matkę i został pozostawiony bezpośrednio po porodzie. A.F. dopiero po otrzymaniu decyzji i udaniu się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej dowiedział się, że jest wpisany jako ojciec w akcie urodzenia o oznaczeniu [...]. Nigdy nie był powiadomiony o żadnym postępowaniu, które miałoby się toczyć przed Sądem w sprawie władzy rodzicielskiej. Słowa mojego mocodawcy potwierdza treść dokumentów zgromadzonych w sprawie [...], która toczyła się przed Sądem Rejonowym dla Ł.-[...] w Ł. Zgodnie z treścią wniosku [...] Ośrodka [...] w Ł. matka S.F. ur. dnia [...].2002 r. pozostawiła go na Oddziale [...] w Szpitalu im. [...] w Ł. Akta sprawy przeglądał, po długim oczekiwaniu na uzyskanie ich przez Sąd z archiwum, pełnomocnik A.F. dnia 10 sierpnia 2023 r. Wcześniej mój mocodawca nie wiedział o tym, że sprawa taka toczyła się i nie znał treści załączonych do niniejszej skargi dokumentów. Wezwanie na rozprawę zostało odebrane przez ówczesną żonę mojego mocodawcy – L.F. Wbrew dokonanej przez organ interpretacji zwrotu ‘z wiedzy mojego mocodawcy wynika itd.’ nie wynika brak pewności A.F. co do przebiegu zdarzeń".
Jednocześnie strona skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi kopii dokumentów postępowania [...], która toczyła się przed Sądem Rejonowym dla Ł.-[...] w Ł. na okoliczność pozostawienia S.F. w szpitalu przez L. i A. F. bezpośrednio po urodzeniu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej przywoływanej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, co powoduje, że musi ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli przed tut. Sądem stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 18 lipca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia 9 czerwca 2023 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2022 r. w sprawie ustalenia A.F. opłaty za pobyt w rodzinie zastępczej syna S.F., który osiągnął pełnoletność w rodzinie zastępczej i nadal przebywa w rodzinie zastępczej za poszczególne okresy od 12 grudnia 2020 r. do 12 grudnia 2027 r. Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 27 października 2022 r. obciążył skarżącego opłatą za pobyt S.F. w rodzinie zastępczej, działając w oparciu o odpisy aktu urodzenia dziecka Nr [...], z których wynika, że matką S.F., urodzonego [...] 2002 r., jest L.F., zaś ojcem – A.F..
Zgodnie zaś z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 1378), jak i art. 4 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2001 r., Nr 43, poz. 476), akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym.
Poza sporem pozostaje zatem fakt, że w świetle prawa A.F., niezależnie od stanu faktycznego, jest ojcem S.F., pozbawionym wraz z matką L. F. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.-[...] w Ł., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] czerwca 2003 r. o sygn. akt [...] władzy rodzicielskiej. Na mocy tegoż postanowienia S.F. umieszczony został w rodzinie zastępczej.
Jak wynika z przepisów art. 193 ustawy o wsparciu rodziny i systemie pieczy zastępczej, ustawodawca nałożył na rodziców obowiązek ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a opłatę tę rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.
Zasadą jest również, że za ponoszenie opłaty rodzice odpowiadają solidarnie, a następuje to niezależnie od tego, czy rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej lub czy władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona.
Należy zwrócić uwagę, że w toku postępowania zakończonego decyzją o ustaleniu opłaty Prezydent Miasta Łodzi nie przeprowadził jednak czynności wyjaśniających zmierzających do ustalenia, czy nie znajduje zastosowania przepis ust. 7 art. 193 ustawy, zgodnie z którym obowiązek nie dotyczy rodziców dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu. Nie zostało zatem ustalone, czy w sprawie zachodzi przesłanka negatywna.
Organ nie wyjaśnił okoliczności, które stały się powodem umieszczenia dziecka początkowo w rodzinie pełniącej funkcję pogotowia opiekuńczego, a następnie w rodzinie zastępczej, a konieczność taka nie została zgłoszona czy nawet zasygnalizowana przez A.F.. Z kolei A.F. nie wskazywał na te okoliczności wobec braku pouczenia o treści art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, aczkolwiek oświadczył w dniu 9 listopada 2022 r., że "S.F. ur. [...].2002 nie jest moim synem. Mój syn S.F. ur. [...].1982 r. ma obecnie skończone [...] lat. Proszę o wyjaśnienie zaistniałej pomyłki". Powyższe nie skłoniło organu do wnikliwej analizy stanu faktycznego.
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na pogląd zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 sierpnia 2020 r., II SA/Gl 96/20 (Lex nr 3048832), że "odróżnić (...) należy przypadek nienależytego zebrania materiału dowodowego od braku przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody, które nie były znane organowi z tej przyczyny, że w ogóle nie zbadano okoliczności sprawy, wbrew wymogowi z art. 7, 8 i 9 k.p.a., uzasadniają zaś stwierdzenie nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa nie można bowiem mówić jedynie w przypadku błędnego zastosowania prawa materialnego. Także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego może oznaczać kwalifikowaną wadę decyzji z uwagi na dotkliwe skutki dla strony, której nie pouczono prawidłowo o jej prawach i obowiązkach oraz okolicznościach faktycznych i prawnych, które mają wpływ na ustalenie tych praw i obowiązków".
Odnośnie do argumentu Kolegium, że organ nie ma obowiązku informowania o przepisach prawa opublikowanych w dziennikach urzędowych, wyjaśnić należy, że wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek udzielania stronie pełnej informacji spoczywa na organie władzy publicznej zawsze wtedy, gdy informacja dotyczy okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania. Celem udzielania tego rodzaju informacji będzie zawsze konieczność zapobieżenia szkodzie z powodu nieznajomości prawa. Z omawianej zasady wynika więc bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. W rozpoznawanej sprawie okoliczność pozostawienia dziecka po urodzeniu w szpitalu niewątpliwie wpływa na prawa i obowiązki skarżącego.
Kolegium wskazało także, że okoliczności pozostawienia dziecka bezpośrednio po urodzeniu nie wykazała także matka dziecka ani w żaden sposób jej nie udokumentowała, co wykluczało zastosowanie art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Z przedstawionego przez organ materiału aktowego, w szczególności z wniosku L. F. (obecnie M.) o odstąpienie od ustalenia opłaty i decyzji wydanej w tym przedmiocie przez Prezydenta Miasta Łodzi w dniu 21 grudnia 2022 r. nie wynika, aby i matka dziecka miała świadomość znaczenia okoliczności, o której mowa w art. 193 ust. 7 ustawy.
Zarzut bezpodstawnego, z uwagi na treść art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej, obciążenia A.F. opłatą za pobyt S.F. w rodzinie zastępczej został podniesiony dopiero we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2022 r., który to wniosek został sporządzony przez pełnomocnika w osobie adwokata.
Trafne są rozważania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi odnoszące się do charakteru i celu postępowania nieważnościowego. Przedmiotem postępowania nadzorczego jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w tym przepisie. Oznacza to, że obowiązkiem organu nadzoru jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 k.p.a. W tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest natomiast co do zasady władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może czynić w postępowaniu zwykłym (w tym odwoławczym). Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych zawartej w art. 16 § 1 k.p.a., dlatego też może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.
Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela również przyjęte w orzecznictwie sądowym stanowisko, że w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który nie wymaga stosowania pogłębionej wykładni przepisów prawa. Naruszenie prawa ma cechę rażącego, gdy rozstrzygnięcie nim dotknięte wywołuje skutki niedające się pogodzić z wymaganiami praworządności. Innymi słowy, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one w jawnej sprzeczności. Przyjmuje się również często, że skutki, które wywołuje rozstrzygnięcie uznane za rażąco naruszające prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie go, jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 stycznia 2024 r., II SA/Gl 1616/23, wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., OSK 1134/04, wyrok NSA z 18 listopada 2011 r., II OSK 1638/10).
Podkreślenia jednak wymaga, że w judykaturze wyraża się niejednokrotnie pogląd, iż chociaż istotnie postępowanie nadzorcze nie jest generalnie postępowaniem, w którym organ nadzoru winien prowadzić ustalenia faktyczne, właściwe postępowaniu zwykłemu, to jednak nie ma formalnego zakazu, stosowania w tym postępowaniu przepisu art. 75 § 1 k.p.a. W sytuacji bowiem, w której przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa może przejawiać się m.in. w powstaniu skutków, wywołanych kontrolowaną decyzją, a które to skutki są nie do zaakceptowania w praworządnym, demokratycznym państwie, organ nadzoru, oceniając pod tym kątem kontrolowaną decyzję, musi niejednokrotnie posiłkować ustaleniami, które sam poczyni (wyr. NSA z dnia 26 stycznia 2023 r., I OSK 3087/19, Lex nr 3506623).
W ocenie tut. Sądu, Kolegium nieprawidłowo oceniło znaczenie braku pouczenia w art. 193 ust. 7 ustawy, co więcej w toku postępowania nie doprowadziło do uzyskania odpowiedzi na pytanie, czy decyzja obciążająca A.F. opłatą za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. mimo zaistnienia negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej.
Niezależnie bowiem od faktu, czy Prezydent Miasta Łodzi wiedział o pozostawieniu dziecka bezpośrednio po urodzeniu, brak pouczenia skarżącego o treści art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz nieprzeprowadzenie z urzędu jakiegokolwiek postępowania w tym zakresie przed wydaniem decyzji o obciążeniu opłatą, uzasadniał stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Z załączonych do skargi dokumentów wynika, że S.F. został pozostawiony w szpitalu bezpośrednio po urodzeniu. Wskazują na to m.in. treść wniosku skierowanego przez [...] Ośrodek [...] w Ł. do Sądu Rejonowego dla Ł. - [...] w Ł. z dnia 12 lutego 2003 r., Informacji o małoletnim S. F. sporządzonej przez Ośrodek w dniu 10 marca 2003 r. do Sądu i protokołu z rozprawy, która odbyła się w dniu [...] czerwca 2003 r. przed Sądem Rejonowym. Stan taki wywołuje w ocenie tut. Sądu skutki, które są nie do zaakceptowania w praworządnym państwie, również zważywszy na twierdzenia skarżącego, że nie jest biologicznym ojcem S.F. i jak wynika z wniosku o stwierdzenie nieważności złożony został wniosek do prokuratury o wniesienie powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania sądowegoh orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. jak w pkt 2 orzeczenia. O zwrocie nienależnie uiszczonego wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 225 p.p.s.a. jak w pkt 3 orzeczenia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi weźmie pod rozwagę poczynione wcześniej rozważania.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. i art. 120 p.p.s.a.