VIII SA/WA 90/25

VIII SA/Wa 90/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Justyna Mazur
Leszek Kobylski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części i poprzedzającą ją decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 par. 1, art. 135 i art. 145 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 22, art. 23 ust. 1 i art. 28
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 2024 r. nr [...], postępowanie: [...] w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24 czerwca 2024 r. znak: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję w zakresie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz J. K. za okres od 1 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r.
Uzasadnienie
Stan faktyczno-prawny w niniejszej sprawie na podstawie akt administracyjnych przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 3 marca 2024 r. M.K.(dalej: strona, skarżąca) złożyła wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ I instancji, matka dziecka) o świadczenie wychowawcze na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. na J.K.(dalej: syn), urodzonego 30 września 2014 r.
Dlatego ZUS pismem z 15 kwietnia 2024 r. wezwał stronę do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie prawomocnych dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem (np. postanowienia zabezpieczającego miejsce pobytu dziecka wydane przez sąd w trakcie sądowego postępowania rozwodowego albo o separację, które jest wiążące od momentu jego uprawomocnienia się do dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego albo orzekającego separację, ugody zawartej przez rodziców przed mediatorem, a następnie zatwierdzonej przez sąd w drodze postanowienia, planu wychowawczego, który stanowi część wyroku rozwodowego lub orzekającego separację), ewentualnie złożenia oświadczenia, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, kto ponosi koszty związane z wychowaniem dziecka, z kim i gdzie dziecko zamieszkuje, w jakim okresie dziecko przebywało pod wyłączną opieką matki. ZUS zakreślił stronie termin 30 dni od daty otrzymania wezwania na złożenie brakujących dokumentów pod rygorem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego.
Wcześniej, bo 23 lutego 2024 r., analogiczny wniosek na to samo dziecko złożył jego ojciec – P.K.(dalej: ojciec dziecka), również nie dołączając żadnych dokumentów. ZUS 4 kwietnia 2024 r. wysłał tożsame wezwanie do ojca dziecka.
Decyzją z 24 czerwca 2024 r., znak: [...], postępowanie: [...], ZUS odmówił matce dziecka prawa do wnioskowanego świadczenia na syna, z uwagi na brak dostarczenia w wyznaczonym terminie dokumentów lub wyjaśnień dotyczących sprawowania faktycznej opieki nad synem. Z tego samego powodu ZUS decyzją z 24 czerwca 2024 r., znak: [...], postępowanie: [...], odmówił ojcu dziecka prawa do wnioskowanego świadczenia na syna.
Skarżąca od decyzji organu I instancji 30 kwietnia 2024 r. złożyła odwołanie,
w którym wyjaśniła, że z powodu trudności życiowych nie dostarczyła we wskazanym terminie wyjaśnień w sprawie zakresu opieki i miejsca zamieszkania syna. Podniosła, że to ona ponosi koszty związane z wychowaniem i utrzymaniem syna oraz sprawuje nad nim opiekę. Do tej pory zawsze pobierała na syna świadczenie 500+, a następnie 800+. Natomiast mąż ma założoną "Niebieską Kartę", sprawa rozwodowa jest w toku,
a złożony przez niego wniosek o świadczenie wychowawcze jest jedynie złośliwością
z jego strony. Ponadto 30 czerwca 2024 r. skarżąca złożyła do organu I instancji postanowienie z 12 czerwca 2024 r. Sądu Rejonowego w R. III Wydział Rodzinny i Nieletnich (dalej: Sąd Rodzinny) sygn. akt III Nsm [...]wydane na posiedzeniu niejawnym w sprawie o ustalenie miejsca pobytu małoletnich dzieci o przekazaniu sprawy Sądowi Okręgowemu w R. do sprawy o rozwód.
Następnie 2 lipca 2024 r. ojciec dziecka złożył ponownie wniosek o świadczenie wychowawcze na syna na okres świadczeniowy 2024/2025, załączając pismo/oświadczenie z 27 czerwca 2024 r. wyjaśniające, w jakim zakresie i formie jest sprawowana opieka przez oboje rodziców nad tym dzieckiem. Poinformował, że wspólnie ze skarżącą sprawują opiekę nad synem, żadne z nich nie jest pozbawione praw rodzicielskich i wspólnie ponoszą koszty związane z wychowaniem syna, który zamieszkuje razem z rodzicami we wspólnym domu pod adresem: N., [...] G.. Ojciec dziecka wskazał, że syn nie jest pod opieką wyłącznie jednego
z rodziców i wskazał, że według niego celem świadczenia wychowawczego jest pomoc
w ponoszeniu kosztów jego utrzymania i wychowania, a nie wydatkowanie przez jego matkę tych środków niezgodnie z przeznaczeniem, tylko na własne potrzeby, np. papierosy.
W związku z powyższym wnioskiem ojca dziecka oraz oświadczeniem o zakresie opieki nad synem ZUS informacją z 26 sierpnia 2024 r. przyznał mu prawo do świadczenia wychowawczego na syna na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Podstawą przyznania świadczenia był fakt, że wniosek w tym zakresie ojciec dziecka zgłosił do ZUS jako pierwszy, a obydwoje rodzice wskazali we wniosku ten sam adres miejsca zamieszkania ww. dziecka, tj. N., [...] G.. Poza tym na dzień wydania ww. informacji
o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie było wydane żadne orzeczenie sądowe w zakresie opieki bądź zamieszkania syna.
W uzupełnieniu odwołania skarżąca dodatkowo pismami z 27 września 2024 r.
i 31 października 2024 r. potwierdziła, że jest w trakcie rozprawy rozwodowej
i że zawsze to ona sprawowała opiekę nad synem, zajmowała się nim i łożyła na jego utrzymanie, to ona również opłaca rachunki związane z utrzymaniem domu.
Pismem z 14 listopada 2024 r. ZUS wezwał stronę oraz ojca dzieci do złożenia wyjaśnień co do sprawowania opieki nad córką. Ojciec dzieci nie udzielił odpowiedzi na zapytanie organu I instancji. Natomiast skarżąca w piśmie z 19 listopada 2024 r. potwierdziła, że nadal wszyscy mieszkają we wspólnym domu razem z dziećmi, ale ojciec dziecka, ze względu na charakter wykonywanej pracy jako kierowca autobusu miejskiego oraz posiadania własnego autobusu, którym jeździ na wycieczki w celach zarobkowych, jest często nieobecny w domu. Wskazała, że ponosi większość kosztów utrzymania syna, a mąż utrudnia jej opiekę nad dzieckiem, np. przez wywożenie dziecka do swojej matki. Przedłożyła do ZUS liczne potwierdzenia przelewów ze swojego konta w [...] S.A. na konta różnych odbiorców oraz kopie paragonów zakupowych. W ocenie strony to ona jest rodzicem wiodącym w opiece nad synem.
Jednocześnie skarżąca złożyła postanowienie Sądu Okręgowego w R.
i Wydział Cywilny sygn. akt I C [...] z 5 września 2024 r. wydane w sprawie o rozwód
w przedmiocie zabezpieczenia miejsca pobytu i świadczenia alimentacyjnego, które jest natychmiast wykonalne. W ww. orzeczeniu sąd postanowił udzielić zabezpieczenia do czasu prawomocnego zakończenia procesu w ten sposób, że ustalił miejsce pobytu dzieci skarżącej (syna oraz córki K.) w każdorazowym miejscu zamieszkania ich matki oraz udzielił zabezpieczenia do czasu prawomocnego zakończenia procesu w ten sposób, że zobowiązał ojca dzieci do uiszczania na rzecz strony z tytułu zaspokajania potrzeb rodziny kwoty po 3.000 zł miesięcznie, płatnej z góry do 10-go dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminu płatności którejkolwiek z rat, począwszy od 27 sierpnia 2024 r.
Decyzją z 17 grudnia 2024 r., znak: [...], postępowanie: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 t.j., dalej: k.p.a.), art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576, dalej: u.p.p.w.d.), po rozpoznaniu odwołania strony od decyzji
z 24 czerwca 2024 r. o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na syna na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r.,
• utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w okresie od 1 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r., ponieważ w odniesieniu do ww. dziecka nastąpił zbieg prawa rodziców do tego świadczenia i prawo do jego pobierania, zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d., przysługuje drugiemu rodzicowi, który złożył wniosek o świadczenie jako pierwszy,
• uchylił w części zaskarżoną decyzję i przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na syna na okres od 1 października 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie, ponieważ w tym okresie w odniesieniu do ww. dziecka nastąpił zbieg prawa rodziców do tego świadczenia, ale prawo do jego pobierania w kwocie 800 zł miesięcznie przysługuje skarżącej zgodnie
z postanowieniem Sądu Okręgowego w R. z 5 września 2024 r., z którego wynika, że syn zamieszkuje ze skarżącą, która jest wiodącym opiekunem tego dziecka, zgodnie z art. 4 ust. 2 ww. ustawy.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przedstawił stan faktyczny sprawy
i wskazał, że skarżąca udokumentowała koszty utrzymania ww. dziecka, określiła zakres i formę sprawowania opieki nad synem, a jego miejsce zamieszkania jest przy matce, co zostało potwierdzone orzeczeniem sądu. Natomiast ojciec dziecka na wezwanie z 14 listopada 2024 r. nie udzielił żadnej odpowiedzi. Dlatego należało uznać, że w okresie od 1 października 2024 r. do 31 maja 2025 r. świadczenie wychowawcze na syna przysługuje skarżącej. Świadczenie zostało przyznane od następnego miesiąca po wydaniu ww. postanowienia Sądu Okręgowego w R..
Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z 17 grudnia 2024 r. w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji organu I instancji wobec syna na okres od 1 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r.
W uzasadnieniu skargi przedstawiła w sposób opisowy, iż to ona jest rodzicem wiodącym w życiu dzieci (syna i córki), dba o ich utrzymanie, wychowanie, opiekę. Ojciec dzieci natomiast, pobierając świadczenia nie kupił im potrzebnych książek
i przyborów szkolnych, nie opłacił żadnych składek i ubezpieczenia w szkole. Wskazała, że nie rozumie, dlaczego przyznano jej świadczenie wychowawcze na dzieci dopiero od 1 października 2024 r., skoro nawet w postanowieniu z 5 września 2024 r. Sąd Okręgowy w R. udzielił zabezpieczenia od 27 sierpnia 2024 r. Skarżąca zauważyła, że ZUS pouczył ją w decyzji o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz syna o możliwości złożenia odwołania, a kiedy skorzystała
z tego prawa, nie zostało ono rozpoznane z zachowaniem terminów przewidzianych
w art. 35 k.p.a., a w tym czasie przyznano to świadczenie ojcu dzieci. Tym samym została pokrzywdzona tylko dlatego, że działała zgodnie z prawem. Poza tym ZUS może się powoływać na przepis, że kto pierwszy złożył wniosek, ten ma świadczenie, ale tylko wtedy, gdyby ona nie złożyła wyjaśnień. Skoro jednak skarżąca takie przedstawiała w odwołaniu i w wielu późniejszych pismach, to wniosek wyciągnięty przez ZUS był niezasadny. Podniosła, że jej mąż w ogóle nie myśli o dzieciach, tylko chce jej dokuczyć, bo w toku jest sprawa rozwodowa oraz sprawa karna z art. 207 kodeksu karnego.
W konsekwencji skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na syna na okres od 1 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r. i w tej części o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie wskazał, że decyzją z 18 grudnia 2024 r. znak: [...], postępowanie: [...] ZUS uchylił ojcu dziecka prawo do świadczenia wychowawczego na syna od 1 października 2024 r. do 31 maja 2025 r.
Skarżąca dodatkowo w toku postępowania sądowego zawarła obszerne wyjaśnienia w piśmie z 21 lutego 2025 r. (k. 21-23v). Zarzuty strony dotyczące przewlekłości
i bezczynności ZUS w procedowaniu jej odwołania od decyzji z 24 czerwca 2024 r. zostały odrębnie rozpoznane w sprawie o sygnaturze VIII SAB/Wa 7/25.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast
z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Kontrolując zaskarżoną decyzję według powyższego kryterium legalności Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja Prezesa ZUS
w zaskarżonej części została wydana po nieprawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym.
Materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie stanowiły przepisy ustawy
o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. (matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka),
w wysokości 800 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie.
W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że oboje rodzice wystąpili
z wnioskami o świadczenie wychowawcze na syna na okres świadczeniowy od
1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Skarżąca taki wniosek złożyła 3 marca 2024 r., zaś ojciec dziecka 23 lutego 2024 r. Oba wnioski nie zostały uwzględnione przez ZUS
z uwagi na brak odpowiedzi obu stron na wezwanie do złożenia wyjaśnień co do sprawowania faktycznej opieki nad synem. Od decyzji organu I instancji z 24 czerwca 2024 r. o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia na syna skarżąca złożyła odwołanie pismem z 30 czerwca 2024 r., natomiast ojciec dziecka nie skorzystał z trybu odwoławczego, tylko 2 lipca 2024 r. złożył nowy wniosek o świadczenie wychowawcze na syna na ww. okres świadczeniowy wraz z pismem z 27 czerwca 2024 r., z którego wynikało, że wspólnie z żoną sprawują władzę rodzicielską nad dziećmi (synem i córką) oraz ponoszą koszty związane z ich wychowaniem i utrzymaniem.
Skarżąca do odwołania dołączyła postanowienie Sądu Rodzinnego z 12 czerwca 2024 r. w sprawie III Nsm [...], z którego wynikało, że w toku między stronami jest sprawa o rozwód przed Sądem Okręgowym w R., sygn. akt I C [...], zaś
w Sądzie Rodzinnym skarżąca złożyła wniosek o ustalenie miejsca pobytu małoletnich dzieci (syna i córki), który to wniosek został przekazany do rozpoznania łącznie
z żądaniem rozwodu.
Z powyższego wynika, że organ I intencji w tym samym czasie miał do rozpoznania odwołanie skarżącej od decyzji z 24 czerwca 2024 r. oraz wniosek ojca dziecka z 2 lipca 2024 r., przy czym ze składanych przez nich oświadczeń wynikają rozbieżności co do to tego, które z nich sprawuje faktyczną (rzeczywistą) opiekę nad córką.
Niewątpliwie więc nastąpił zbieg prawa do świadczeń obojga rodziców, o którym mowa w art. 22 u.p.p.w.d. Z treści tego przepisu wynika, że w przypadku zbiegu prawa rodziców (...) dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców (...), który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców (...) dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica (...) dziecka drugi rodzic (...) dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala, kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.
Przepis art. 22 u.p.p.w.d zawiera zatem trzy skorelowane ze sobą normy prawne, dotyczące podmiotowej kolizji uprawnień w zakresie ustalenia i wypłaty prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz tego samego dziecka. Pierwsza z nich wskazuje, komu należy wypłacić świadczenie wychowawcze w przypadku zbiegu prawa rodziców. W takiej sytuacji świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem. A zatem istotnym kryterium dla przyznania świadczenia wychowawczego nie jest rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, ale faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem, w tym rzeczywiste (faktyczne) przebywanie dziecka u danego rodzica. Dziecko powinno bowiem pozostawać na utrzymaniu uprawnionego do świadczeń rodzica, zaś otrzymane świadczenia muszą być przeznaczone na to dziecko, gdyż taki jest ich cel. Powyższe ustalenia powinny wynikać natomiast z rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.), Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, publ. LEX/el. 2019).
Druga z norm prawnych dotyczy sytuacji, w których opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców. Wówczas to świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.
Natomiast trzecia norma prawna nakłada na organ (taki sam jaki wynikał ze zdania pierwszego tego przepisu) obowiązek ustalenia, który z wnioskodawców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Dotyczy ona bowiem sytuacji, gdy
o świadczenie występują osoby, z których każda z osobna wskazuje siebie jako osobę sprawującą faktyczną opiekę nad dzieckiem. Wówczas zadaniem organów jest ustalenie, czy faktyczna opieka nad dzieckiem jest sprawowana przez oboje wnioskodawców, czy też jedynie przez jednego z nich, a jeżeli tak, to przez którego. Jeżeli w tym zakresie istnieją jakiekolwiek wątpliwości, organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w tym bezspornie skorzystać z możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.p.w.d. organ może bowiem zwrócić się o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników ośrodka pomocy społecznej, kiedy w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia lub pobierającej świadczenia wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem.
Znaczenie wywiadu środowiskowego podkreśla natomiast regulacja wynikająca
z art. 23 ust. 1 u.p.p.w.d. stanowiąc, że organ właściwy lub marszałek województwa odmawiają przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa w art. 15 ust. 1, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem. Z powyższego wynika zatem, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego może nastąpić – z powodu uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego – koniecznego zarówno wówczas, gdy organ ma wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, jak i w sytuacji złożenia dwóch następujących po sobie wniosków o przyznanie świadczenia na to samo dziecko.
Sąd podziela stanowisko skarżącej zawarte w piśmie z 21 lutego 2025 r., że Prezes ZUS, odmawiając jej przyznania świadczenia wychowawczego na syna na okres od 1 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r., powołał się na przepis art. 22 u.p.p.w.d., ale przy rozpoznaniu odwołania nie zastosował prawidłowo zdania trzeciego tego przepisu. Pomimo informacji zawartych w odwołaniu skarżącej, jej oświadczeniu
z 30 czerwca 2024 r. dotyczącym sprawowania opieki nad synem oraz postanowieniu Sądu Rodzinnego z 12 czerwca 2024 r., sygn. akt III Nsm [...], ZUS rozpoznał
w pierwszej kolejności ponowny wniosek ojca dziecka z 2 lipca 2024 r., bez wezwania skarżącej o ustosunkowanie się do jego treści, dodatkowo przyjmując, że wniosek ten został złożony jako pierwszy, aniżeli skarżącej.
Sąd wskazuje, że takie procedowanie nie zasługuje na uwzględnienie wobec treści art. 22 u.p.p.w.d. Po pierwsze, wniosek ojca dziecka z 23 lutego 2024 r. zakończył się decyzją odmowną z 24 czerwca 2024 r., od której przysługiwało odwołanie (takie, jak złożyła skarżąca). Jeśli zaś wniosek z 2 lipca 2024 r. został potraktowany jako uzupełnienie pierwotnego wniosku z 23 lutego 2024 r. (a nie jako odwołanie lub drugi wniosek), to organ I instancji powinien zlecić przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zgodnie ze zdaniem 3 art. 22 u.p.p.w.d., w celu ustalenia, które z rodziców sprawuje opiekę faktyczną nad córką. Dopiero obiektywne ustalenie, że opieka jest równoczesna uprawnia do wypłaty świadczenia temu, kto pierwszy złożył wniosek. Tymczasem bez rozpoznania odwołania skarżącej od decyzji z 24 czerwca 2024 r., które zgodnie z art. 35 § 2 k.p.a. powinno być rozpoznane w terminie miesiąca od otrzymania odwołania, ZUS na podstawie informacji z 26 sierpnia 2024 r. przyznał ojcu dziecka świadczenie wychowawcze na syna na cały okres świadczeniowy, tj. od
1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r., uznając, że to on złożył pierwszy wniosek o to świadczenie na syna.
Skarżąca ponaglała ZUS pismami z 27 września 2024 r. i 31 października 2024 r. o rozpoznanie jej odwołania, wobec którego organ II instancji – jak wynika z akt administracyjnych – podjął pierwsze czynności dopiero 14 listopada 2024 r. - wysłał wezwanie zarówno do strony, jak i ojca dziecka o dodatkowe informacje w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2024/2025. Na to wezwanie ojciec dziecka nie odpowiedział, natomiast skarżąca udzieliła obszernej informacji w piśmie z 19 listopada 2024 r. Organ II instancji w wyniku odwołania przyznał świadczenie wychowawcze na syna, poczynając od
1 października 2024 r., uwzględniając postanowienie Sądu Okręgowego w R.
o zabezpieczeniu w sprawie o sygn. akt I C [...] z 5 września 2024 r., zaś utrzymał
w mocy decyzję z 24 czerwca 2024 r. w odniesieniu do okresu od 1 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r., nie sprawdzając stanu faktycznego za pomocą wywiadu środowiskowego (pomimo braku odpowiedzi od ojca dziecka na wezwanie Prezesa ZUS z 14 listopada 2024 r.), tylko opierając się na oświadczeniu ojca dziecka z 27 czerwca 2024 r., dołączonego do wniosku z 2 lipca 2024 r., kiedy wyjaśnił, że syn nie przebywa wyłącznie pod opieką jednego z rodziców.
Sąd zauważa również, że przyznając świadczenie wychowawcze ojcu dziecka na syna na podstawie informacji z 26 sierpnia 2024 r. ZUS nie tylko nie zlecił wywiadu środowiskowego, o którym mowa w zdaniu 3 art. 22 u.p.p.w.d., ale i nie wezwał skarżącej o ustosunkowanie się do tego wniosku, pomimo że w toku było jej odwołanie
i odmienne stanowisko co do wiodącego rodzica w opiece i wychowaniu syna.
Sąd podziela stanowisko Prezesa ZUS, zawarte w odpowiedzi na skargę, że świadczenia wychowawcze są przeznaczone na zaspokajanie potrzeb dziecka, a nie rodziców. Jednak z pism skarżącej wynikają braki w potrzebach dzieci związane
z rozpoczęciem roku szkolnego, kiedy to świadczenie wychowawcze na syna było wypłacone ojcu dzieci. W ocenie Sądu przyznanie świadczenia wychowawczego dla ojca dzieci na rzecz syna na podstawie informacji z 26 sierpnia 2024 r. było przedwczesne, bez ustalenia i zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy,
a przede wszystkim bez wcześniejszego rozpoznania odwołania skarżącej. Tym samym braki w postępowaniu wyjaśniającym dotyczą również Prezesa ZUS w odniesieniu do zaskarżonej części decyzji z 17 grudnia 2024 r. w zakresie utrzymania w mocy decyzji
z 24 czerwca 2024 r. w okresie od 1 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r.
Reasumując: Sąd stwierdził, że organy w sposób niestaranny i niedokładny przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, naruszając tym samym przepisy art. 7 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 22 i art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d., co doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu
I instancji w części dotyczącej odmowy przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę na okres od 1 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, ZUS uwzględni powyższe uwagi Sądu odnoszące się do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie i zleci ustalenie w drodze wywiadu środowiskowego, czy w okresie od 1 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r. faktyczna opieka nad synem sprawowana była przez oboje rodziców, czy też jedynie przez jednego z nich, a jeżeli tak, to przez którego. Oprócz ustaleń wywiadu organ I instancji oceni wszystkie dowody zebrane w sprawie, w tym orzeczenia sądowe i inne dokumenty złożone przez skarżącą oraz jej wyjaśnienia zawarte w składanych w toku postępowania pismach. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ
I instancji oceni zebrany materiał dowodowy w sposób wszechstronny i swobodny,
a ocena prawna będzie w sposób przekonujący i rzetelny uzasadniona
w rozstrzygnięciu końcowym.