II SA/Łd 81/22

II SA/Łd 81/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-06-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Cisowska-Sakrajda
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2147/22 - Wyrok NSA z 2023-08-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a)
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 23, art. 27
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Dnia 23 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Asesor WSA Tomasz Porczyński Protokolant starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi P.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 15 grudnia 2021 roku nr SKO.4141.549.21 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
Decyzją z 15 grudnia 2021 r., nr SKO.4141.549.21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – w skrócie: "k.p.a." – oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – powoływanej jako: "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Wartkowice z dnia 9 listopada 2021 r., znak: GOPS.ŚP.514.65.2021, w przedmiocie odmowy przyznania P.G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – W.G.
Kolegium wyjaśniło w pierwszej kolejności, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji P.G. podniosła, że nie uwzględniono okoliczności wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Wskazała, że od 6 lat opiekuje się chorą matką i nie zgadza się ze stwierdzeniem, że jako osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego. Ojciec skarżącej nie jest w stanie opiekować się żoną z uwagi na wiek (70 lat) i pracę w gospodarstwie rolnym. To skarżąca sprawuje całkowitą opiekę nad matką - pomaga w czynnościach pielęgnacyjnych, przygotowuje posiłki i leki, pomaga w wykonywaniu ćwiczeń rehabilitacyjnych, w związku z tym nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Podniosła ponadto, że ojciec, jako mężczyzna, nie byłby w stanie wykonać przy matce wszystkich czynności higienicznych oraz rehabilitacyjnych. Praca ojca w gospodarstwie rolnym podyktowana jest koniecznością uzyskania dodatkowych dochodów w celu zapewnienia matce odpowiednich warunków. Nie są to jednak dochody na tyle wysokie, by móc zatrudnić opiekunkę.
Następnie organ II instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która na podstawie orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Łodzi z 21 października 2021 r., znak: WZON.9531.54875.1623.2021, została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Jak wynika ze wskazanego orzeczenia wydanego na stałe, niepełnosprawność W.G. istnieje od 18 stycznia 2015 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 października 2021 r. ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 ustawy. W.G. jest zamężna. Jej mąż – J.G. jest emerytem, prowadzi również gospodarstwo rolne. Ponadto nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium podkreśliło, że wbrew stanowisku organu I instancji fakt, że niepełnosprawność W.G. nie powstała w terminie wskazanym przez ustawodawcę nie stanowi negatywnej przesłanki od uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzekł że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten nie wywołuje wprawdzie skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, ale powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów ustawy, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. W stosunku zatem do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a skoro tak - w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.
Pomimo jednak błędnej wykładni ww. przepisu dokonanej przez organ I instancji organ odwoławczy uznał, że w sprawie nadal występuje negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego przez P.G. świadczenia, bowiem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki m.in. pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten wprowadza zatem przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści – zob. art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) – dalej jako: "k.r.o.".
Kolegium wyjaśniło, że małżonkowie są rodziną i łączą ich więzy wynikające z zawarcia związku małżeńskiego polegające na wzajemnym wsparciu, wspólnym zaspokajaniu różnorodnych potrzeb, wzajemnej opiece. Małżeństwo jest zatem podstawową komórką społeczną, która staje się "rodziną" bliższą niż krewni związani węzłami krwi. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki wynika z istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Na podstawie art. 23 k.r.o. należy wskazać, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 k.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 k.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom prawnym właśnie ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są bowiem wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej.
Organ II instancji podkreślił, że podnoszona w sprawie okoliczność zaistnienia rzeczywistej, stale sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, nie znosi obowiązków określonych w art. 23 k.r.o. ciążących na małżonku podopiecznej. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że małżonek osoby niepełno-sprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (wywiad środowiskowy z 8 listopada 2021 r.). W świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1 - 3, art. 61 oraz art. 130 k.r.o. W związku z powyższym, brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ odwoławczy zauważył, że inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność. Wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organy administracyjne nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby jednoznacznie i w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Takim jednoznacznym dowodem jest natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie nie jest niejednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych osoby wymagającej opieki przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek podopiecznego jest niepełnosprawny w stopniu znacznym w rozumieniu ustawy, co oznacza, że wówczas nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.
W ocenie Kolegium względami obiektywnymi, z których wynika, że jeden małżonek nie może sprawować opieki nad drugim z małżonków są względy zdrowotne, których ustalenie w sprawie, następuje na podstawie formalnego orzeczenia w tym zakresie, tj. na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Odwołując się do orzecznictwa organ II instancji wskazał, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym.
Dodatkowo Kolegium podkreśliło, że przyjęta wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można rozumieć jako nakaz identycznego traktowania wszystkich osób zobligowanych do alimentacji niezależnie od źródła tego obowiązku. Aby w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., wnioskodawczyni musiałaby wykazać, że mąż osoby niepełnosprawnej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takiej podstawy nie stanowi brak realnego wypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy, ze względu na normę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się dziecko osoby niepełnosprawnej pozostającej w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane. Nawet fakt sprawowania opieki przez dziecko nad podopieczną w takiej sytuacji nie spowoduje "przejścia" prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę spokrewnioną w dalszym stopniu.
Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła P.G. podnosząc, że jej mama jest osobą wymagającą pomocy i opieki całodobowo w czynnościach pielęgnacyjnych, wstawaniu z łóżka, ubieraniu jak również poruszaniu. Tata nie jest w stanie ze względu na wiek, brak siły i dodatkowe obowiązki sprostać w pełni temu zadaniu i być z mamą 24 godziny. W związku z tym skarżąca musiała zrezygnować z pracy by poświęcić się opiece nad mamą. To skarżąca dba o leki, przygotowuje posiłki (według wskazań lekarza musi to być dieta zapobiegająca odkładaniu się blaszek miażdżycowych w tętnicach), robi zakupy, pobiera na bieżąco kody do recept na leki, które przyjmowane w sposób ciągły. Skarżąca musi pamiętać o lekach w razie gorączki, podwyższonego ciśnienia czy na bóle na bazie paracetamolu. Stara się również załatwiać rehabilitację i kontaktuje z lekarzami. Jej mama nie może zostać sama pozbawiona opieki na cały dzień. Było by to jednak nieuniknione w sezonie prac polowych, czy w razie innych pilnych wyjazdów, kiedy tata spędzał całe dnie poza domem i na dojazdach na oddalone od domu działki rolne. W miarę możliwości skarżąca pomaga również w tej kwestii, załatwiając większość spraw urzędowych w domu przez profil zaufany i aplikację ARiMR.
Skarżąca dodała, że mamie zdarzają się również skoki ciśnienia pod wpływem rożnych czynników np. lęku, że może zostać sama, czy chociażby ciśnienia atmosferycznego grożące drugim udarem. W takich sytuacjach nie można liczyć na pogotowie ratunkowe tylko konieczne jest natychmiastowe podanie leku Captopril pod język czasem nawet dwukrotnie obniżającego ciśnienie tętnicze, co tata nie będzie w stanie zrobić bo nie zna się na lekach podawanych mamie. Emerytura taty jest tak mała, że nie pozwala na wynajęcie opiekunki.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest bezzasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - dalej przywoływanej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanego rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu, organy prowadzące kontrolowane postępowanie wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić także należy, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, że skarżąca odmienne interpretuje zastosowane w sprawie przepisy prawa nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są wadliwe. Wręcz przeciwnie organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.
W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W orzecznictwie prezentowany jest jednak pogląd, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności (por. wyrok WSA w Krakowie z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 129718 - orzeczenie dostępne w CBOSA).
Powyższe stanowisko wyprowadzono interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – art. 23, 27 i 130 tej ustawy. Zgodnie z art. 23 k.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 k.r.i.o. małżonkowie obwiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczynić się do zaspakajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Z istoty z kolei świadczenia pielęgnacyjnego wyprowadzono, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie która opiekę tą sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie.
Sąd w całości podziela ten pogląd. Zatem wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. należy przyjąć, że sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest jeszcze przesądzający o tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje innej osobie. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Wykładnia ta umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli.
Z powyższego wynika, że możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z jego woli nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania z przyczyn np. ekonomicznych. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny.
Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że po stronie małżonka niepełnosprawnej W.G. nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad żoną, związane w szczególności z jego stanem zdrowia lub wiekiem. W tym zakresie należy uznać, że organy administracji przeprowadziły wyczerpujące ustalenia wbrew zarzutom skargi. Fakt niesprawowania tej opieki wynika z jego decyzji w tym zakresie i nie jest uwarunkowany przeszkodami natury obiektywnej. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że mąż W.G. – pomimo wieku 70 lat – jest osobą zdrową, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, a przede wszystkim jest osobą czynną zawodowo – pracuje w gospodarstwie rolnym, które dzierżawi notabene od skarżącej. Z resztą jak sam wskazał w oświadczeniu z 3 listopada 2021 r.: "Praca w roli wymaga ogromnych nakładów czasu. Bywa, że nie ma mnie w domu całe dnie.". Okoliczność ta wyłącza możliwość ubiegania się o świadczenie osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, a więc skarżącej.
Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzić należy, że Kolegium prawidłowo orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznaniu świadczenia stoi na przeszkodzie treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Przepis ten nawet przy zastosowaniu wykładni celowościowej i systemowej nie pozwalał organom na uwzględnienie wniosku skarżącej.
Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.
is