II SA/Łd 809/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2022-01-28
NSAAdministracyjneŚredniawsa
wspólnoty gruntowezarząd spółkinadzórsamorząd gminnyzarządzenieuchylenie zarządzeniapostępowanie administracyjneuzasadnieniekontrola sądowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność zarządzenia Wójta Gminy L. odwołującego Zarząd Spółki Wspólnoty Gruntowej, wskazując na brak uzasadnienia i istotne naruszenia proceduralne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę Wojewody na zarządzenie Wójta Gminy L. odwołujące Zarząd Spółki Wspólnoty Gruntowej. Sąd uznał, że zarządzenie zostało wydane z istotnym naruszeniem prawa, przede wszystkim z powodu braku merytorycznego uzasadnienia. Podkreślono, że organ nadzoru nie wykazał należytego zebrania i oceny materiału dowodowego, co uniemożliwiło weryfikację podstaw prawnych i faktycznych decyzji. W konsekwencji, sąd stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia w całości.

Sprawa dotyczyła zarządzenia Wójta Gminy L. z dnia [...] nr [...], którym odwołano Zarząd Spółki Wspólnoty Gruntowej we wsi L. na podstawie art. 25 ust. 2 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Wójt argumentował, że działalność zarządu nie osiągała celu, w którym spółka została utworzona, w szczególności poprzez nienależyte zagospodarowanie gruntów i brak współpracy z organem nadzoru. Wojewoda [...] zaskarżył zarządzenie, zarzucając istotne naruszenie prawa, w tym brak uzasadnienia aktu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę, stwierdzając nieważność zarządzenia. Sąd podkreślił, że nawet jeśli działania nadzorcze nie są decyzjami administracyjnymi, to obowiązek uzasadnienia wynika z zasad demokratycznego państwa prawa. Zaskarżone zarządzenie nie zawierało uzasadnienia, a przedstawione później wyjaśnienia nie mogły sanować tej wady. Sąd wskazał również na brak należytego zebrania i oceny materiału dowodowego przez organ, co uniemożliwiło ocenę legalności decyzji. W związku z tym, sąd stwierdził nieważność zarządzenia w całości i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zarządzenie organu administracyjnego, nawet jeśli nie jest decyzją administracyjną, musi zawierać uzasadnienie wynikające z zasad demokratycznego państwa prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że obowiązek uzasadnienia wynika z zasad praworządności i demokratycznego państwa prawa, a brak uzasadnienia uniemożliwia weryfikację legalności aktu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (10)

Główne

u.z.w.g. art. 25 § 1 i 2

Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym art. 91 § 5

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym art. 94 § 3

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.z.w.g. art. 23

Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zaskarżone zarządzenie nie zawierało uzasadnienia, co stanowi istotne naruszenie prawa. Organ nadzoru nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego i nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego. Brak uzasadnienia uniemożliwia weryfikację legalności i zasadności zarządzenia.

Godne uwagi sformułowania

obowiązek uzasadnienia zarządzenia podjętego w trybie art. 25 ust. 1 lub 2 u.z.w.g. należy wyprowadzić z reguł obowiązujących w demokratycznym państwie prawa brak uzasadnienia uchwały w konkretnym przypadku jest sprzeczny z zasadą praworządności wymóg uzasadnienia rozstrzygnięć przez administracje publiczną zaliczany jest do standardów dobrej administracji i prawa do sprawiedliwego procesu przedstawione dopiero w wyjaśnieniach kierowanych do Wojewody czy odpowiedzi na skargę argumenty, mające wskazywać na zasadność wydanego zarządzenia należy uznać odpowiednio za próbę obrony błędnej czynności administracyjnej

Skład orzekający

Robert Adamczewski

przewodniczący

Sławomir Wojciechowski

sprawozdawca

Marcin Olejniczak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wymóg uzasadnienia zarządzeń organów administracji publicznej, nawet tych o charakterze nadzorczym, oraz znaczenie prawidłowego postępowania wyjaśniającego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej materii wspólnot gruntowych i zarządzeń Wójta, ale zasady praworządności i uzasadniania decyzji mają charakter uniwersalny.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak istotne są formalne aspekty postępowania administracyjnego, takie jak uzasadnienie, nawet w sprawach dotyczących lokalnych wspólnot gruntowych. Podkreśla rolę sądu w kontroli działań administracji.

Brak uzasadnienia zarządzenia Wójta doprowadził do jego unieważnienia przez sąd administracyjny.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 809/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Marcin Olejniczak
Robert Adamczewski /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6164 Wspólnoty gruntowe
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Sygn. powiązane
I OSK 796/22 - Wyrok NSA z 2023-04-19
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonego zarządzenia
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 265
§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Dz.U. 2016 poz 703
art. 23, art. 25 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 147 § 1, art. 200 i art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1372
art. 91 ust. 5 i art. 94 ust. 3
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Wojewody [...] na zarządzenie Wójta Gminy L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odwołania Zarządu Spółki Wspólnoty Gruntowej we wsi L. 1. stwierdza nieważność zaskarżonego zarządzenia w całości; 2. zasądza od Wójta Gminy L. na rzecz Wojewody [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc
Uzasadnienie
Zarządzeniem nr [...] z dnia [...] Wójt Gminy L., na podstawie art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 703, dalej w skrócie "u.z.w.g."), zarządził, w § 1 odwołanie z dniem 30 kwietnia 2021 r. Zarządu Spółki Wspólnoty Gruntowej we wsi L. w składzie: W. P. - Przewodniczący Zarządu; K. B.– Skarbnik, w § 2 wskazując, że zarządzenie to wchodzi w życie z dniem jego podjęcia. Zarządzenie nie zawierało uzasadnienia.
W odpowiedzi na wszczęcie przez Wojewodę [...] postępowania nadzorczego, Wójt Gminy L. (dalej: "Wójt", "organ"), przedstawił uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia, w którym wskazał, że przepis art. 25 ust. 2 u.z.w.g. stanowi, że jeżeli osoby wybrane lub wyznaczone do organów spółki odmówią uczestniczenia w tych organach lub jeżeli działalność tych organów nie będzie osiągała celu, w którym spółka została utworzona, a w szczególności w razie nienależytego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład wspólnoty, właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta) może powołać organy spółki spośród osób niebędących członkami spółki. Aby jednak móc skutecznie zrealizować przedmiotowe uprawnienia nadzorcze, zdaniem Wójta, musi zostać zrealizowana dyspozycja normy prawnej wyrażonej w ww. przepisie, tj. działalność organów spółki nie będzie osiągała celu, w którym spółka została utworzona. Organ wskazał, że może ona polegać w szczególności na nienależytym zagospodarowaniu gruntów wchodzących w skład wspólnoty. Wójt podniósł, że jak wynika wprost z treści § 5. "Statutu Spółki dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej we wsi L." z dnia [...] "Przedmiotem działalności spółki jest sprawowanie zarządu nad wspólnotą i jej racjonalne zagospodarowanie". W przekonaniu organu nadzoru, działalność zarządu spółki, jako jej organu, nie osiąga ani też nie będzie osiągała celu, w którym spółka została utworzona, natomiast zarząd spółki w odwołanym składzie nie prowadzi czynności zarządczych nad wspólnotą (nie sprawuje zarządu nad wspólnotą) jak i też nie gospodaruje nią racjonalnie. Na potwierdzenie tych okoliczności organ przywołał następujące ustalenia faktyczne:
- Zarząd działa przeciwko członkom wspólnoty, uniemożliwiając im realizację uprawnień statutowych przewidzianych m.in. w § 7, który stanowi, że "członkowie spółki mają prawo:
1. uczestniczyć we wszystkich korzyściach osiąganych przez spółkę,
2. brać udział w obradach ogólnych zebrań członków spółki i współdecydować w zarządzaniu spółką w granicach zakreślonych niniejszym statutem".
Zdaniem organu, działanie sprzeczne z interesem wspólnoty przejawia się w szczególności w niezwoływaniu w terminach statutowych zebrań członków wspólnoty (statut § 10 ust. 2. "Zwyczajne ogólne zebranie członków spółki zwołuje zarząd spółki przynajmniej raz do roku w terminie jesiennym, najpóźniej do końca listopada") i niedopełnianiu ciążących na zarządzie obowiązków informacyjnych (w dowód czego organ powołał się na pismo E. N. pełnomocnika P. P. z dnia [...], kierowane do Wojewody [...] za pośrednictwem Starosty [...] z którego wynika, że P. P., jako Przewodniczący Komisji Rewizyjnej Wspólnoty Gruntowej Wsi L., nie został zawiadomiony o terminie zebrania).
- Pomimo pisemnych wezwań Wójta Gminy L. (pisma z dnia [...]., [...], [...] znak: [...]) kierowanych m.in. do W. P. - Przewodniczącego Zarządu Spółki, organ nadzoru nie otrzymał do zatwierdzenia wnioskowanych dokumentów wymienionych w art. 24 ust. 1 u.z.w.g., tj. planu zagospodarowania i regulaminu użytkowania gruntów i urządzeń spółki wymaganych ustawowo oraz nie przedłożono dokumentów potwierdzających wybór Zarządu Spółki. Pismo z dnia [...] kierowane do K. B. - Skarbnika, zostało również bez odpowiedzi. Zdaniem Wójta, K. B. - Skarbnik i W. P. - Przewodniczący Zarządu Spółki, nie przedkładają wnioskowanych przez organ nadzoru dokumentów, co świadczy o nienależytym wykonywaniu swoich obowiązków i braku dbałości o interesy finansowe spółki i wspólnoty. Organ podniósł, że o pełnieniu funkcji przez W. P. - Przewodniczącego Zarządu Spółki Wspólnoty Gruntowej w L., świadczy zawieranie umów rozporządzających majątkiem wspólnoty oraz składanie rocznych deklaracji podatkowych w imieniu spółki.
Dodatkowo organ wskazał, że w toku prowadzonego postępowania odwoławczego przez Wojewodę [...] pod sygnaturą [...] wezwano do złożenia wyjaśnień (pismo z dnia [...]) m.in. W. P. Przewodniczącego Zarządu Spółki w sprawie posiadanej dokumentacji Wspólnoty Gruntowej – pismo pozostało jednak bez odpowiedzi.
W tym stanie rzeczy Wójt stwierdził, że w zakresie działania zarządu spółki nie jest realizowany § 15. statutu ust. 2 pkt 1 "reprezentowanie spółki", gdyż zarząd nad wspólnotą oraz jej zagospodarowanie nie są wykonywane przez uprawnionych osobiście, ale poprzez utworzoną na podstawie art. 14 u.z.w.g. spółkę, wyposażoną w osobowość prawną (art. 15 u.z.w.g.). Przytaczając orzecznictwo tut. Sądu, Wójt wyraził przekonanie, że brak zainteresowania postępowaniem administracyjnym dotyczącym Wspólnoty Gruntowej w L. przez Zarządu Spółki, świadczy o tym, że nie działa on w interesie osób uprawnionych do udziału we Wspólnocie Gruntowej Wsi L. Organ podkreślił, że z posiadanych przez niego informacji wynika, że w chwili obecnej w skład Zarządu Spółki wchodzi Przewodniczący i Skarbnik bez wskazania Sekretarza a jak wynika z § 13. ust. 2 Zarząd spółki składa się z: 1) przewodniczącego, 2) sekretarza, 3) skarbnika - toteż zarząd działa w niepełnym składzie, co również stanowi uchybienie przepisom prawa a nadto Zarząd nie podejmuje w celu uzupełnienia tego wakatu żadnych działań.
Reasumując, w przekonaniu Wójta, Zarząd Spółki Wspólnoty Gruntowej w L. nie wykonuje właściwie, należycie swoich statutowych obowiązków, dlatego Wójt upoważniony normą kompetencyjną art. 25 ust. 2 u.z.w.g., odwołał z funkcji osoby wchodzące w skład dotychczasowego zarządu.
Na powyższe, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skierował, reprezentowany przez radcę prawnego, Wojewoda [...], zaskarżając w całości Zarządzenie Nr [...] Wójta Gminy L. z dnia [...] w sprawie odwołania Zarządu Spółki Wspólnoty Gruntowej we wsi L., zarzucając ww. aktowi istotne naruszenie prawa, tj. art. 25 ust. 2 u.z.w.g,. polegające na błędnym przyjęciu, że w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym zachodzą przesłanki do odwołania zarządu spółki wspólnoty gruntowej, jednocześnie wnosząc o stwierdzenie nieważności rozstrzygnięcia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu Wojewoda [...] podniósł, że po przeanalizowaniu treści zarządzenia Nr [...] z dnia [...] oraz przedstawionych przez Wójta Gminy L. wyjaśnień, uznał, że przedmiotowe zarządzenie pozostaje w opozycji do obowiązujących przepisów prawa. Skarżący podkreślił, że w art. 25 ust. 1 i 2 u.z.w.g. określone zostały dwie odrębne sytuacje, w których wójt (burmistrz, prezydent miasta) - sprawujący na mocy art. 23 u.z.w.g. nadzór nad działalnością spółki - ma prawo dokonać zmian w organach spółki, ale tylko we wskazanych tam sytuacjach a działania nadzorcze mogą dotyczyć wyłącznie sytuacji, w których nie są realizowane cele statutowe spółki. W ocenie Wojewody [...] warunkiem skorzystania przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) ze swojego uprawnienia jest więc wskazanie przesłanek, których zaistnienie skutkuje koniecznością odwołania (powołania) zarządu spółki a przesłanki te powinny zostać opisane w uzasadnieniu do zarządzenia wydanego czy to na podstawie art. 25 ust. 1 czy też na podstawie art. 25 ust. 2 u.z.w.g., podczas gdy zaskarżone zarządzenie nie zawiera nawet lakonicznego uzasadnienia. Wojewoda, powołując się na orzecznictwo, wskazał, że organ jednostki samorządu terytorialnego nie może następczo uzasadniać podjętego przez siebie zarządzenia lub uchwały i naprawiać w ten sposób powstałej wadliwości, tym bardziej nie mogą też tego uczynić okoliczności powołane w piśmie skierowanym do organu nadzoru. Wojewoda podkreślił, że istnieją wątpliwości co do składu Zarządu Spółki Wspólnoty Gruntowej we wsi L., brak jest dokumentów potwierdzających fakt powołania Zarządu. Zaskarżone zarządzenie zostało zdaniem skarżącego, podjęte bez wyjaśnienia kluczowych kwestii, tj. wskazania odpowiednich dokumentów stanowiących podstawę zapisów w ewidencji gruntów, potwierdzających skład osobowy zarządu spółki oraz wyjaśnienia motywów, którymi kierował się organ podejmując decyzję o odwołaniu zarządu spółki. Natomiast wydanie zakwestionowanego zarządzenia bez merytorycznego uzasadnienia okoliczności faktycznych i prawnych stanowi, w ocenie skarżącego, istotne naruszenie prawa, ponieważ nie pozwala na ocenę, czy i które uwzględniono przesłanki z art. 25 u.z.w.g.
Wójt Gminy L., w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu Wójt stwierdził, że wbrew twierdzeniom organu nadzoru, do zaskarżonego zarządzenia nie było obowiązku sporządzenia uzasadnienia, podtrzymując swe stanowisko zawarte w uzasadnieniu przedstawionym na żądanie Wojewody. Nadto organ podniósł, że podstawą stwierdzenia nieważności zarządzenia organu gminy nie może być jakiekolwiek naruszenie prawa, lecz wyłącznie sprzeczność z prawem, która ma charakter istotny a poza tym należy zauważyć, że bezpośrednio zainteresowani - członkowie zarządu Wspólnoty Gruntowej we wsi L., nie przejawiali zainteresowania wydanym aktem i nie zwrócili się do organu gminy o podanie uzasadnienia zarządzenia, co również świadczy o nienależytym zarządzaniu wspólnotą gruntową i potwierdza zasadność wydanego zarządzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie zwykłym, zdalnym.
Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a. zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 1 i § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu w tak zakreślonych granicach kognicji było w niniejszej sprawie Zarządzenie nr [...] Wójta Gminy L. z dnia [...], w sprawie odwołania Zarządu Spółki Wspólnoty Gruntowej we wsi L. w składzie: W. P. - Przewodniczący Zarządu; K .B. – Skarbnik. Z uwagi na przedmiot (materię, którą regulują zaskarżone zarządzenie), nie budzi wątpliwości Sądu, że zostało one podjęte w sprawach z zakresu administracji publicznej. Spółka bowiem, z uwagi na swoją pozycję, ma w istotnej części charakter publicznoprawny. Ponadto w literaturze przedmiotu spółkę powołaną na podstawie ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych zalicza się do spółek administracyjnych. Materialnoprawną podstawę wydania wspomnianego zarządzenia stanowił przepis art. 25 ust. 1 i 2 u.z.w.g. . Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.z.w.g. , jeżeli uprawnieni do udziału we wspólnocie gruntowej w terminie trzech miesięcy od dnia ustalenia wykazu uprawnionych nie przedstawią do zatwierdzenia właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) statutu spółki, organ ten utworzy spółkę przymusową, nada jej statut oraz wyznaczy organy spółki spośród osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej. Natomiast jeżeli osoby wybrane lub wyznaczone do organów spółki odmówią uczestniczenia w tych organach lub jeżeli działalność tych organów nie będzie osiągała celu, w którym spółka została utworzona, a w szczególności w razie nienależytego zagospodarowania gruntów wchodzących w skład wspólnoty, właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta) może powołać organy spółki spośród osób niebędących członkami spółki (art. 25 ust. 2 u.z.w.g.).
Mając na względzie treść przytoczonych wyżej przepisów należy uznać, że art. 25 ust. 1 i 2 u.z.w.g. określa dwie odrębne sytuacje (wzajemnie wykluczające się), w których organ administracji ma obowiązek utworzyć spółkę przymusową, nadać jej statut oraz wyznaczyć organy spółki spośród osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej lub może powołać organy spośród osób niebędących członkami spółki, przy czym w takim przypadku organ ma obowiązek ustalić tym osobom odpowiednie wynagrodzenie, które obciąża spółkę. Stosownie do art. 23 u.z.w.g., nadzór nad działalnością spółki sprawuje właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta).
W ocenie Sądu, rację ma skarżący, że obowiązkiem organu było, aby wskazywane rozstrzygnięcie zawierało uzasadnienie. Nawet jeżeli przyjąć, że działania nadzorcze organu nie mają charakteru decyzji administracyjnych to obowiązek uzasadnienia zarządzenia podjętego w trybie art. 25 ust. 1 lub 2 u.z.w.g. należy wyprowadzić z reguł obowiązujących w demokratycznym państwie prawa. Bez wątpliwości, podejmując działania w tym trybie, Wójt Gminy L. działał jako organ administracyjny, tj. organ nadzoru, stosujący przewidziane prawem środki nadzoru.
Jak zgodnie przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie, każde rozstrzygnięcie organów administracji publicznej powinno być oparte na konkretnej podstawie prawnej oraz zostać wydane po rozważeniu całego materiału dowodowego w danej sprawie. Zatem również kompetencja wójta (burmistrza, prezydenta miasta) do utworzenia spółki przymusowej, nadania jej statutu oraz wyznaczenia organów spółki, nie daje organowi prawa do działania w każdej sytuacji. Zgodnie zaś z zasadą związania organów administracyjnych prawem, wyrażoną w art. 7 Konstytucji, organy administracji publicznej powinny uzasadniać każde rozstrzygnięcie poprzez odwołanie się do prawa, w tym również rozstrzygnięcia uznaniowe, które nie powinny być arbitralne. Uzasadnienie każdego aktu, w tym uchwały czy jak tutaj - zarządzenia, pozwala na zweryfikowanie jego prawidłowości. Dodatkowo wskazać trzeba, że wymóg działania na podstawie prawa, w połączeniu z zasadą zaufania, rodzi po stronie organów władzy publicznej obowiązek motywowania jej rozstrzygnięć. Obowiązek motywowania uchwał rady gminy jest także elementem zasady jawności działania władzy publicznej. Brak uzasadnienia uchwały w konkretnym przypadku jest sprzeczny z zasadą praworządności, ogranicza możliwość stwierdzenia, czy wszystkie ważne kwestie zostały rozważone. Nie jest bowiem możliwe dokonanie oceny legalności wydanego aktu, jeśli nie są znane przesłanki podjęcia uchwały (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2010 r. sygn. II OSK 1074/10). Stwierdzić również należy, że wymóg uzasadnienia rozstrzygnięć przez administracje publiczną zaliczany jest do standardów dobrej administracji i prawa do sprawiedliwego procesu (patrz: Samorząd terytorialny w orzecznictwie sądowym. Rozbieżności i wątpliwości M. Stahl. Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2006/16). Kontrolowane przez Sąd zarządzenie Wójta nie zawiera jednak żadnego uzasadnienia, gdyż trudno za takie uznać sporządzonych na wniosek Wojewody wyjaśnień, pomimo nazwania ich "uzasadnieniem". Z tego względu nie wiadomo, jakie okoliczności legły u podstaw zaskarżonego zarządzenia. Brak jest jakiejkolwiek analizy, która wskazywałaby przesłanki pozwalające organowi nadzoru na podejmowanie działań określonych w art. 25 ust. 1 lub 2 u.z.w.g., a co więcej jak zostało już wyżej podniesione, przy zastosowaniu trybu przewidzianego tymi przepisami organ powinien kierować się różnymi przesłankami. Brak ustalenia jakie powody skłoniły Wójta do odwołania zarządu wspólnoty gruntowej i niewyjaśnienie motywów, którymi kierował się organ odwołując konkretne osoby tworzące zarząd spółki, wskazują na podjęcie zaskarżonych zarządzeń z naruszeniem art. 25 ust. 2 u.z.w.g. Brak wyjaśnienia motywów organu nie pozwala bowiem na jednoznaczne stwierdzenie, czy zasadnie zastosowano przepis a jeśli tak, to czy uwzględniono przesłanki wynikające z zastosowanego przepisu. Przytaczanie owych motywów w formie opisu zdarzeń w odpowiedzi na skargę należy uznać za spóźnione i nie spełniające standardów demokratycznego państwa prawa. Słuszne są zatem zarzuty skargi odnośnie wydania kwestionowanego zarządzenia bez merytorycznego uzasadnienia okoliczności faktycznych i prawnych jak i bez przeprowadzenia stosownych czynności kontrolnych. Przedstawione dopiero w wyjaśnieniach kierowanych do Wojewody czy odpowiedzi na skargę argumenty, mające wskazywać na zasadność wydanego zarządzenia należy uznać odpowiednio za próbę obrony błędnej czynności administracyjnej i podjęcia polemiki z zarzutami skargi, niemające jednak znaczenia w sprawie. Wyjaśnienia kierowane do Wojewody mają za zadanie przybliżyć motywy działania organu, który zdecydował się wydać kontrolowany w trybie nadzoru akt i ocenić ich prawidłowość, natomiast celem odpowiedzi na skargę jest ustosunkowanie się organu do zarzutów skargi, a nie do sanowania zaskarżonego aktu, dla oceny którego istotna jest jego treść oraz powołana podstawa prawna a nie późniejsze wyjaśnienia organu. Sformułowana przez Wójta, dopiero na etapie postępowania nadzorczego oraz sądowego wypowiedź w powyższym zakresie nie mogła zastąpić wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia w zaskarżonym zarządzeniu. O ile bowiem można dopuścić uzupełnianie w toku postępowania sądowego argumentacji potwierdzającej zasadność zajętego przez organ stanowiska, to jednak w pewnych przypadkach czynność ta może być spóźniona. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy organ w ogóle nie rozważył i nie wypowiedział się w danej kwestii w zaskarżonym akcie – co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Uznając zatem, że zaskarżone zarządzenie zostało podjęte bez wyjaśnienia kluczowych dla sprawy kwestii jak powody odwołania, ustalonych z resztą w bliżej nieokreślony sposób, osób rzekomo zasiadających w Zarządzie Spółki Wspólnoty Gruntowej we wsi L., należy stwierdzić, że skarżone rozstrzygnięcie, zostało wydane z naruszeniem norm prawa, gdyż nie pozwala to na ocenę, czy uwzględniono przesłanki art. 25 ust. 1 i 2 u.z.w.g.
Z drugiej strony, nawet gdyby przyjąć za słuszną koncepcję wyrażoną przez Wójta, iż w tych warunkach akt nie podlegał uzasadnieniu, akt ten nadal podlegałaby wyrugowaniu z obrotu prawnego.
Przepisy art. 91 ust. 5 jaki art. 94 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym przewidują odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. przy stosowaniu postępowania nadzorczego z uwzględnieniem specyficznego charakteru tego procesu wynikającego z materii poddanej kontroli. To stosowanie przepisów k.p.a. ma charakter głównie posiłkowy a więc dopełniający już istniejącą normę w ustawie o samorządzie gminnym. W sprawie niniejszej ma to jednak istotne znaczenie, gdyż Wójt Gminy L. nie ustalił właściwie żadnej z okoliczności istotnych mających znaczenie dla prawidłowości wydanego zarządzenia.
Bowiem analiza zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego dowodzi, że Wójt Gminy L. w toku prowadzonego przez siebie postępowania nadzorczego względem Zarządu Spółki Wspólnoty Gruntowej we wsi L., uchybił w istotnym stopniu podstawowym zasadom ustalania stanu faktycznego przy podejmowaniu zaskarżonego zarządzenia. Sąd pragnie przypomnieć, że w toku każdego postępowania administracyjnego organ ma obowiązek podjąć z urzędu lub na wniosek stron wszelkie niezbędne czynności zmierzające do dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ winien zatem w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, mając przy tym na względzie fakt, że dana okoliczność może zostać uznana za udowodnioną, wyłącznie na podstawie oceny całokształtu materiału dowodowego. Wydane zarządzenie powinno zawierać więc nie tylko uzasadnienie odpowiadające wymogom z art. 107 § 3 k.p.a., ale też być oparte na faktach i dowodach, które zostały zgromadzone przez organ w toku prowadzonego postępowania. W kontrolowanej sprawie organ nie zebrał jednak kompletnego materiału dowodowego, który mógłby stanowić podstawę ustalenia niewadliwego stanu faktycznego sprawy oraz uchylając się od rzetelnej oceny, wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niepewną sytuację faktyczną spółki.
Należy stwierdzić, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie zarządzenia organu ewidentnie nie zostało przeprowadzone w znacznej części lub w sposób co najmniej niedokładny, by nie rzecz, że nie zostało przeprowadzone w ogóle. Uchybienia organu w zakresie prowadzonego postępowania wyjaśniającego zostały szczegółowo wyartykułowane w uzasadnieniu skargi, przywołanym w części wstępnej uzasadnienia niniejszego wyroku i Sąd w pełni je podziela, czyniąc swoimi.
Zebrany w sprawie szczątkowy materiał dowodowy świadczy o tym, że istnieje Spółka Wspólnoty Gruntowej we wsi L. oraz jej statut, natomiast organ nie dysponuje dokumentami świadczącymi o tym, kto został powołany do zarządu tej spółki ani też w jaki sposób nią gospodaruje. Obecnie pomimo wezwań ze strony organu, spółka nie ujawniła bowiem posiadanych przez siebie, na te okoliczności, dokumentów. Sam organ podaje natomiast, że fakt nieprawidłowej gospodarki przez spółkę, oparł na podstawie pisma osoby podającej się za członka jej komisji rewizyjnej, natomiast skład zarządu spółki organ, ustalił obserwując zawieranie przez oznaczone osoby umów cywilnoprawnych w imieniu tej Spółki Wspólnoty Gruntowej.
Podsumowując, nawet gdyby przyjąć twierdzenia organu o braku potrzeby sporządzania uzasadnienia do skarżonego rozstrzygnięcia, to jednak zakres pozostałych, ujawnionych w tym postępowaniu braków i skala stwierdzonych błędów świadczą o tym, że zaskarżone zarządzenie Wójta, mimo wszystko nie mogło się ostać.
W tym stanie rzeczy, Sąd stwierdzając nieważność zaskarżonego zarządzenia w całości w oparciu o art. 147 § 1 p.p.s.a. w pkt 1 wyroku, zasądził koszty postępowania od organu na rzecz skarżącego na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U.2018.265 z dnia 30 stycznia 2018) w pkt. 2 wyroku. Na koszty postępowania złożyły się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.
/a.tp.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI