II SA/Łd 800/23

II SA/Łd 800/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-03-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Beata Czyżewska /sprawozdawca/
Robert Adamczewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 501/24 - Postanowienie NSA z 2024-09-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2, art. 39,
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 1296
par. 1 pkt 1 lit.a
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z  pomocy społecznej
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 250 par. 1, art. 91 par. 3, art. 99, art. 107, art. 109, art. 110
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 5 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.), , Protokolant pomocnik sekretarza Dominika Jaśkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2024 roku sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 31 lipca 2023 roku znak: KO.440.50.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi T. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 31 lipca 2023 r. znak: KO.440.50.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu odwołania Z. S., utrzymało w mocy decyzję B. z 9 czerwca 2023 r. nr PS.4102.958.2023 w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnych zabiegów rehabilitacyjnych.
Jak wynika z akt sprawy decyzją z 9 czerwca 2023 r. Burmistrz S. odmówił Z. S. przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnych zabiegów rehabilitacyjnych. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że 11 maja 2023 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wpłynął wniosek Z. S. o przyznanie między innymi zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnych zabiegów rehabilitacyjnych. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 16 maja 2023 r. wnioskodawca przedstawił aktualne zaświadczenie o stanie zdrowia. Został przy tym poinformowany przez pracownika socjalnego o konieczności dostarczenia zaświadczenia, że zabiegi rehabilitacyjne nie mogą być wykonane w ramach NFZ. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że Z. S. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i z tego tytułu decyzją z 19 maja 2023 r. ma przyznany zasiłek stały (w kwietniu nie uzyskał dochodów). 22 maja 2023 r. zostało wystosowane do wnioskodawcy zawiadomienie o konieczności dostarczenia zaświadczenia, że zabiegi rehabilitacyjne nie mogą się odbyć w ramach NFZ, natomiast 31 maja 2023 r. zostało wysłane zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału w sprawie oraz zgłoszonych żądań. Do dnia 8 czerwca 2023 r. Z. S. nie dostarczył wymaganego dokumentu oraz nie skorzystał z możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów i zgłoszonych żądań. Z uwagi na powyższe organ odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku celowego.
W odwołaniu od powyższej decyzji (oraz od wydanych w tym samym dniu decyzji w sprawie zasiłku celowego na pokrycie kosztów: energii elektrycznej, zakupu leków i prywatnych wizyt u lekarzy specjalistów) Z. S. stwierdził, że z winy B. i Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. stał się "kaleką i osobą niepełnosprawną i przez te osoby wymaga stałego leczenia, rehabilitacji." Stwierdził, że pomimo tego, iż składa stosowne faktury i inne dokumenty celowo nie ma udzielanej pomocy finansowej przez co narażony jest na utratę zdrowia oraz życie w nędzy i ubóstwie.
Organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do zastosowania art. 132 k.p.a. i przy piśmie z 27czerwca 2023 r. przekazał odwołanie wraz z aktami sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim, wskazując że dogłębnie rozpoznał sprawę wnioskodawcy. Przeprowadzony został kolejny wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że Z. S. [...]. [...]. Z. S. otrzymuje zasiłek stały z tytułu niepełnosprawności w wysokości 719 zł oraz zasiłek celowy na zakup posiłku w wysokości 200 zł. W związku ze złożonym wnioskiem o udzielenie pomocy na pokrycie kosztów prywatnych zabiegów rehabilitacyjnych, zainteresowany został zobowiązany do przedłożenia zaświadczenia, że usługi nie mogą zostać wykonane w ramach świadczeń NFZ. Pomimo otrzymanego wezwania, dokumentów nie dostarczył. Informowany był także, że w pierwszej kolejności należy skorzystać z usług w ramach świadczeń NFZ, które świadczone są bezpłatnie. Ze względu na to, że możliwe jest skorzystanie z zabiegów rehabilitacyjnych w ramach NFZ, nie ma potrzeby korzystania z prywatnych zabiegów rehabilitacyjnych. Wobec powyższego organ odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. Ponadto - w ocenie organu - treść odwołania zawiera subiektywne odczucia odwołującego stanowiące polemikę z uzasadnieniem wydanych decyzji.
Powołaną na wstępie decyzją z 31 lipca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W jej uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.p.s."), a następnie wyjaśnił, że co do zasady prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U. z 2021 r., poz. 1296) - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Według Kolegium, odwołujący co do zasady jest osobą uprawnioną do przyznania wsparcia w formie zasiłku celowego, ponieważ spełnia tzw. kryterium dochodowe. Z akt sprawy wynika, że w związku ze złożonym 11 maja 2023 r., wnioskiem o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na wskazane potrzeby, 16 maja 2023 r. pracownicy socjalni przeprowadzili wywiad środowiskowy w trakcie którego ustalili, że zainteresowany prowadzi [...]. [...]. [...]. [...]. [...]. Z. S. legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i z tego tytułu pobiera zasiłek stały. Podczas wywiadu przedstawił zaświadczenie, że jest całkowicie niezdolny do pracy. [...]. Wnioskodawca podaje, że leczy się kardiologicznie, neurologicznie i ortopedycznie. W trakcie wywiadu został poinformowany o konieczności dostarczenia między innymi zaświadczenia od lekarza, że zabiegi rehabilitacyjne nie mogą się odbyć w ramach NFZ. Odwołujący pismem z 22 maja 2023 r., doręczonym 23 maja 2023 r., został przez organ pierwszej instancji poinformowany w trybie art. 79a § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od doręczenia pisma. Ponadto, organ wskazał, że nie zostały wykazane wymienione w piśmie przesłanki zależne od strony, tj. zaświadczenie od lekarza, że zabiegi rehabilitacyjne nie mogą odbyć się w ramach NFZ. Zainteresowany został także poinformowany o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów celem wykazania spełnienia przesłanek, w wyżej wskazanym terminie oraz, że niewykazanie przesłanek zależnych od strony może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z jego żądaniem. Z notatki służbowej sporządzonej przez pracownika socjalnego 1 czerwca 2023 r. wynika, że w tym dniu skarżący zadzwonił do Ośrodka Pomocy Społecznej i poinformował, że nie ma możliwości i środków finansowych na dojazd do MOPS, a także, że nie dostarczy żadnych dodatkowych dokumentów. W tej sytuacji organ pierwszej instancji prawidłowo wydał decyzję o odmowie przyznania wnioskowanej pomocy.
Zdaniem Kolegium, podstawą odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów rehabilitacji był brak skorzystania z przysługujących zabiegów w ramach NFZ. Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy sytuacji bytowej określonej osoby. Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s., spełnia taką właśnie funkcję. Przepis art. 3 u.p.s. nie dopuszcza zaś możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności na jakie napotkały, lub też realizowania tylko takiej formy pomocy jakiej strona subiektywnie oczekuje.
Kolegium nie kwestionuje trudnej sytuacji skarżącego. Zaznaczyło jednak, że oceniając sprawę organ rozważa całokształt okoliczności z nią związanych. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielania pomocy. Winien on uwzględniać sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, jej zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej jej ze środków publicznych pomocy. Stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest bowiem zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych.
Według Kolegium w okolicznościach rozpatrywanej sprawy odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów rehabilitacji, nie narusza granic uznania administracyjnego ani obowiązującego prawa. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów świadczących o konieczności poniesienia wydatków na pokrycie kosztów rehabilitacji. W oparciu o akta sprawy nie sposób nawet stwierdzić, że jakiejkolwiek rehabilitacji wymaga. Z wywiadu środowiskowego wynika jedynie, że skarżący jest chory i leczy się we wskazanych poradniach specjalistycznych. Nie przesądza to jeszcze o konieczności skorzystania przezeń z zabiegów rehabilitacyjnych i w jakim zakresie. Istotnym jest przy tym, na co zwrócił uwagę organ I instancji, że skarżący nie wykorzystał przysługujących mu w ramach NFZ zabiegów rehabilitacyjnych. Skarżący, jako ubezpieczony w [...], ma możliwość korzystania z publicznej służby zdrowia, gwarantującej dostęp do opieki oraz świadczeń zdrowotnych. Może korzystać z niezbędnej bezpłatnej opieki zdrowotnej na zasadach ogólnych dotyczących osób objętych powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Okoliczność, że skarżący nie zamierza korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych w całości ze środków publicznych, lecz chciałby korzystać z rehabilitacji w prywatnych gabinetach nie uzasadnia w żadnym razie sfinansowania tego rodzaju oczekiwań strony ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną, a więc na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.
Podkreślić należy, że zasiłki celowe mogą być przyznawane na niezbędne potrzeby bytowe, a więc takie potrzeby, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. Takie zaś potrzeby skarżącego w zakresie opieki medycznej są zaspokajane wobec posiadania prawa do bezpłatnej opieki zdrowotnej.
Wobec poczynionych ustaleń Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium nie zgodził się Z. S., który w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi podniósł, że jego żądania są w pełni uzasadnione, a organy orzekające działając wspólnie i w porozumieniu podają w decyzjach nieprawdę. Narażają tym samym skarżącego na celową utratę zdrowia i życia z racji nieleczenia oraz życie w nędzy i ubóstwie. Autor skargi wniósł nadto o przyznanie adwokata z urzędu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości stanowisko wyrażone w motywach zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 19 września 2023 r. sygn. akt II SPP/Łd 157/23 referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu.
Postanowieniem z 8 listopada 2023 r. sygn. akt II SPP/Łd 193/23 referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu.
Postanowieniem z 14 grudnia 2023 r. sygn. akt II SPP/Łd 193/23 referendarz sądowy uchylił własne postanowienie z 8 listopada 2023 r. sygn. akt II SPP/Łd 193/23 i umorzył postępowanie wywołane wnioskiem Z. S. z 28 października 2023 r. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu.
Na rozprawie 5 marca 2024 r. pełnomocnik strony skarżącej przedstawił informacje w formie wiadomości SMS, z której wynika, że skarżący źle się czuje i stawił się u lekarza, jest po udarze mózgu w związku z czym nie jest w stanie stawić się na rozprawie. Wcześniej kontaktował się z pełnomocnikiem informując jednoznacznie o chęci uczestnictwa na rozprawie w dniu dzisiejszym. Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego wniósł o odroczenie rozprawy.
Sąd postanowił oddalić wniosek pełnomocnika strony skarżącej o odroczenie rozprawy.
Pełnomocnik strony skarżącej poparł skargę i wniósł o zasadzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oświadczając, że koszty nie zostały uiszczone w całości ani w części.
Odwołując się do stanowiska skarżącego pełnomocnik wskazał, że skarżący poinformował go, iż nie posiada środków finansowych w wysokości 200 zł na uzyskanie od lekarza zaświadczenia o braku możliwości odbycia zabiegów rehabilitacyjnych w ramach NFZ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzającej ją decyzji B. stwierdził, że odpowiadają one przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego, jak oczekuje tego skarżący.
Spór pomiędzy stronami postępowania sprowadza się do ustalenia, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo odmówiły Z. S. przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnych zabiegów rehabilitacyjnych.
Punkt wyjścia do rozpoczęcia rozważań w tym zakresie winien stanowić przepis art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 901), który definiuje przesłanki materialnoprawne przyznania zasiłku celowego. Przepis ten stanowi mianowicie, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne. Zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego.
Z przywołanego unormowania i użytego w nim zwrotu "może być przyznany" wynika, że świadczenie to ma charakter fakultatywny, nieobowiązkowy, co oznacza, że organ może, ale nie ma obowiązku przyznania zasiłku celowego. Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter tzw. decyzji uznaniowej. To oznacza, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w żądanej wysokości. Organ przyznając świadczenia z pomocy społecznej kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru tych świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli odpowiadają one celom i możliwościom pomocy społecznej. Organ ma prawo, w ramach uznania administracyjnego, do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, prowadzonej w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na te świadczenia, które jako ograniczone muszą być rozdzielane pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. Przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby ona zostać faktycznie zrealizowana. Niewątpliwie organ nie może zaspokoić wszystkich, choćby najbardziej uzasadnionych, potrzeb osób ubiegających się o pomoc, tym bardziej w żądanej przez nich maksymalnej wysokości. Nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami.
Przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej", dla zaspokojenia której przyznawany jest zasiłek celowy, należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 29 kwietnia 2020 r., I OSK 2735/19; 27 listopada 2018 r., I OSK 1291/18 - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo (vide: wyrok NSA z 11 grudnia 2018 r., I OSK 2926/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasiłek celowy może być zatem przyznany na: zakup żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, pokrycie kosztów drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, organizację pogrzebu, pokrycie wydatków na leczenie. Wymienione wyżej potrzeby należą do najbardziej podstawowych i powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności. Katalog potrzeb, które leżą w orbicie działań pomocy społecznej, jest otwarty, a ich ocena zawsze wymaga indywidualnej analizy sytuacji konkretnej osoby i rodziny. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel, co podkreśla już jego nazwa (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, WKP 2017, Lex/el). Z treści komentowanego artykułu wynika, że zasiłek nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy.
Podkreślić w związku z tym trzeba, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1296), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł , zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 - 4 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Według art. 7 pkt 2-15 u.p.s. pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: sieroctwa; bezdomności; bezrobocia; niepełnosprawności; długotrwałej lub ciężkiej choroby; przemocy domowej; potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi; potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności; bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach; trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; alkoholizmu lub narkomanii; zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; klęski żywiołowej lub ekologicznej.
Z poczynionych na gruncie rozpatrywanej sprawy poprawnych ustaleń faktycznych wynika, że Z. S. wnioskiem z 11 maja 2023 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie energii elektrycznej, na pokrycie kosztów prywatnej wizyty u lekarza neurologa, na pokrycie kosztów prywatnej rehabilitacji, wykupienie recept leków i wyżywienie.
Sprawa niniejsza, co zostało już zaakcentowane na wstępie rozważań, dotyczy zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnej rehabilitacji.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego w tym przeprowadzonego 16 maja 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca [...], w miesiącu kwietniu 2023 r. nie uzyskał żadnego dochodu. Skarżący spełnia kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej. [...]. [...]. [...]. Strona opłaca składki na ubezpieczenie w [...]. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i z tego tytułu pobiera zasiłek stały w wysokości 719 zł, obecnie skarżący jest niezdolny do pracy. Wnioskodawca oświadczył, że leczy się kardiologicznie, neurologicznie, ortopedycznie. W trakcie wywiadu środowiskowego przedłożył aktualne zaświadczenie, z którego wynika, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Został również poinformowany przez pracownika socjalnego o konieczności przedłożenia zaświadczenia od lekarza, że zabiegi rehabilitacyjne nie mogą odbyć się w ramach NFZ. Pismem z 22 maja 2023 r., doręczonym skarżącemu 23 maja 2023 r., organ pierwszej instancji, na podstawie art. 79a § 1 i 2 w zw. z art. 10 k.p.a., poinformował wnioskodawcę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania. Podniósł przy tym, że nie zostały wykazane przesłanki zależne od strony tj. zaświadczenie lekarskie, że zabiegi rehabilitacyjne nie mogą się odbyć w ramach NFZ. Poinformował także o możliwości przedłożenia dodatkowych dowodów oraz, że niewykazanie przesłanek zależnych od strony może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z jej żądaniem. Ponowne zawiadomienie z 31 maja 2023 r. w zasadzie o tożsamej treści doręczono skarżącemu 1 czerwca 2023 r. Tego też dnia Z. S. zatelefonował do organu i oświadczył, że nie ma możliwości oraz środków finansowych na dojazdy do MOPS. Poinformował również, że nie dostarczy żadnych dodatkowych dokumentów (vide: notatka służbowa z 1 czerwca 2023 r.).
Wobec poczynionych ustaleń organ pierwszej instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy prawidłowo odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnej rehabilitacji, nie naruszając tym samym granic uznania administracyjnego. W motywach rozstrzygnięcia organ drugiej instancji jasno i rzeczowo wyjaśnił przesłanki, które stanowiły podstawę wydania decyzji negatywnej dla wnioskodawcy. Podkreślić w związku z tym trzeba, że organ pierwszej instancji zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. podjął wszelkie czynności celem prawidłowego rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy, wskazując na potrzebę przedłożenia przez skarżącego zaświadczenia lekarskiego o braku możliwości skorzystania z rehabilitacji w ramach NFZ, czego skarżący w toku całego postępowania administracyjnego nie uczynił, oświadczając wyraźnie w trakcie rozmowy telefonicznej, że nie dostarczy żadnych dokumentów. Fakt, że skarżący leczy się u lekarzy specjalistów, a co za tym idzie, z uwagi na zły stan zdrowia wymaga rehabilitacji, powinien zostać przezeń udokumentowany, chociażby przez przedłożenie skierowania na rehabilitację, co pozwoliłoby organowi ocenić, czy zgłoszona przezeń potrzeba udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego nie jest gołosłowna. Na marginesie dodać trzeba, że skarżący mógł okazać taki dokument pracownikowi socjalnemu w trakcie wywiadu środowiskowego, jednak tego nie uczynił. Co istotne, skarżący jest ubezpieczony w [...], ma zatem prawo do korzystania z bezpłatnej, publicznej służby zdrowia, gwarantującej dostęp do opieki oraz świadczeń zdrowotnych. Jak trafnie zauważyło Kolegium, może on korzystać z niezbędnej bezpłatnej opieki zdrowotnej na zasadach ogólnych dotyczących osób objętych powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Subiektywna niechęć skarżącego do korzystania z zabiegów rehabilitacyjnych w ramach NFZ oraz fakt, że wnioskodawca nie przedłożył żadnego zaświadczenia na okoliczność braku możliwości skorzystania z zabiegów rehabilitacyjnych przysługujących w ramach NFZ, w żadnym razie nie uzasadnia konieczności sfinansowania tego rodzaju oczekiwań strony ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną, które co również należy podnieść pochodzą z budżetu Skarbu Państwa, a zatem z pieniędzy ogółu podatników. Podkreślić wreszcie trzeba, że sfinansowanie prywatnej rehabilitacji, ponad wszelką wątpliwość nie stawowi niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 u.p.s. zwłaszcza, że skarżący, co nie zostało dotychczas skutecznie zakwestionowane, ma możliwość, jak zdecydowana większość obywateli, skorzystania z rehabilitacji w ramach NFZ. Sądowi z urzędu wiadomo, że skarżący jest stałym beneficjentem pomocy społecznej, który nie może oczekiwać finansowania wszystkich jego potrzeb ze środków pomocy społecznej, które co powszechnie wiadomo są ograniczone i muszą zostać rozdysponowane w stosunku do innych podmiotów korzystających ze świadczeń pomocowych. Celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc ta ma stanowić wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, jak to wynika z art. 3 ust. 1 u.p.s. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego.
Podsumowując, Sąd doszedł do przekonania, że organ orzekając o odmowie przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów prywatnej rehabilitacji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wybór rozstrzygnięcia i kryteria, którymi kierował się organ przy ich wyborze zostały przy tym prawidłowo i logicznie, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., umotywowane. Wobec tego wydane na gruncie kontrolowanej sprawy decyzje odpowiadają prawu.
Ustosunkowując się na zakończenie rozważań do wniosku pełnomocnika skarżącego o odroczenie rozprawy z uwagi na zły stan zdrowia skarżącego i brak możliwości jego osobistego stawiennictwa na rozprawie, podkreślić należy, że zgodnie z art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Stosownie zaś do treści art. 109 i art. 110 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi zawiadomić o toczącym się postępowaniu sądowym osoby, które dotychczas nie brały udziału w sprawie w charakterze stron. Nadto, według art. 99 p.p.s.a. sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko z ważnej przyczyny. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły wspomniane wyżej przyczyny odroczenia rozprawy. Sąd oddalając wniosek o odroczenie rozprawy miał na względzie fakt, że stawiennictwo strony na rozprawie nie jest obowiązkowe, natomiast skarżący w sprawie niniejszej jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, który bez żadnych ograniczeń mógł osobiście na rozprawie przedstawić stanowisko skarżącego w tej sprawie. Pełnomocnik skarżącego (ewentualnie ustanowiony przezeń substytut) bądź też sam skarżący mogli również zaprezentować stanowisko w sprawie w formie pisemnej. Z możliwości tej, co potwierdzają akta sprawy nie skorzystali, pomimo tego, że od momentu zarejestrowania sprawy w Sądzie aż do dnia rozprawy upłynął okres niemalże 6 miesięcy. Trzeba mieć przy tym na względzie, że udział w rozprawie nie jest jedyną formą zapewnienia stronie możliwości obrony jej interesów, ponieważ żaden przepis ustawy procesowej nie daje podstaw do postawienia znaku równości między nieuwzględnieniem wniosku strony o odroczenie rozprawy a pozbawieniem możności obrony przysługujących jej praw. Sąd miał również na względzie fakt, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym badana jest legalność zaskarżonej decyzji według stanu prawnego obowiązującego w dacie jej podjęcia, na podstawie zgromadzonych w sprawie dowodów. Jedynie w przypadku wskazanym w art. 91 § 3 p.p.s.a. sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z nich osobiście lub przez pełnomocnika. Zarządzenie takie leży jedynie w kompetencji sądu, który ocenia czy istnieje potrzeba, o jakiej mowa w wyżej wskazanym przepisie. W realiach rozpatrywanej sprawy taka konieczność nie zachodziła. Strona miała wobec tego zapewnione prawo do obrony swych praw.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę ostatnie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, Sąd doszedł do przekonania, że w ramach wykładni prokonstytucyjnej należy pominąć regulację rozporządzenia z 2016 r. (do którego odsyła ustawa) tylko w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia adwokata za świadczoną pomoc prawną z urzędu i zastąpić te stawki - stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia oraz rodzaju postępowania - stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju prace (pomoc prawną) wyświadczone przez adwokata ustanowionego z wyboru. W konsekwencji w analizowanym przypadku zastosowanie wnioskowania z analogii (w taki sam sposób Trybunał Konstytucyjny postrzegał skutki swoich wyroków w sprawach o sygn. akt SK 66/19 oraz SK 78/21) oznacza przyznanie adwokatowi wyznaczonemu pełnomocnikiem skarżącego w niniejszej sprawie kwoty 480 zł, bo na taką właśnie kwotę prawodawca wycenił pomoc prawną adwokata z wyboru według § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).
abo