II SA/Łd 776/20

II SA/Łd 776/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-04-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Magdalena Sieniuć /przewodniczący/
Robert Adamczewski /sprawozdawca/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1620/21 - Wyrok NSA z 2024-11-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 65
art. 128 ust. 1, ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 233
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 35 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 36 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 269 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę. dc
Uzasadnienie
II SA/Łd 776/20
U Z A S A D N I E N I E
W dniu 29 czerwca 2018 r. do Urzędu Miasta Ł. wpłynął wniosek J.K., reprezentowanego profesjonalnego pełnomocnika, o ustalenie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 16. Jak zostało zaznaczone, w dniu [...] września 1984 r. wydana została decyzja udzielająca Dyrekcji Inwestycji Miejskich [...] w Ł. zezwolenia na przeprowadzenie kanalizacji sanitarnej i deszczowej dla osiedla mieszkaniowego A.
Postanowieniem z [...] maja 2019 r. (znak [...]) Wojewoda [...] wyznaczył Starostę [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej do prowadzenia przedmiotowej sprawy.
Decyzją z [...] marca 2020 r. (znak [...]) Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 128 i nast. ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz.U. z 2020 r., poz. 65 z późn. zm.) [dalej: ustawa o gospodarce nieruchomościami] odmówił ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 16, oznaczonej jako działka nr 507.
Organ I instancji wyjaśnił, iż wnioskodawca J.K. nabył własność przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży zawartej 13 września 2017 r. Nie jest on następcą prawnym w ramach sukcesji generalnej (spadkobiercą) Z. i W.G., którzy byli właścicielami nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na przeprowadzenie uzbrojenia. Zdaniem Starosty, żądanie ustalenia odszkodowania, a następnie jego wypłaty, przysługuje jedynie następcom prawnym wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej (czyli spadkobiercom), a nie aktualnym właścicielom nieruchomości, którzy nabyli tę nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży.
Od ww. decyzji odwołanie złożył J.K.. Zaskarżonej decyzji zarzucił: naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie; naruszenie art. 128 ust. 1 tej ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że pojęcie "osoby wywłaszczonej", o której mowa w powołanym przepisie nie obejmuje swoim zakresem osoby, która nabyta wywłaszczoną nieruchomość w drodze umowy sprzedaży, a także naruszenie art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie do sprawy wszczętej przed wejściem w życie ww. ustawy, lecz niezakończonej decyzją ostateczną. Wskazał ponadto na błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, polegający na bezzasadnym przyjęciu, że roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje obecnemu właścicielowi nieruchomości, w sytuacji gdy postępowanie w przedmiocie wywłaszczenia tejże nieruchomości nie zostało zakończone. Zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie, czy na obecnego właściciela nieruchomości przeszło prawo do odszkodowania za ograniczenie prawa korzystania z przedmiotowej nieruchomości.
Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia analizując stan faktyczny sprawy wskazał, że decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. z [...] września 1984 r., wydaną na podstawie art. 35 i art. 55 ustawy z 12 marca1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj.: Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64), zezwolono Dyrekcji Inwestycji Miejskich [...] w Ł. na przeprowadzenie uzbrojenia przez nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A 16, oznaczoną jako działka nr 507, będącą we władaniu Z. G.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z [...] r., [...] Z. i W. małż. G. we wspólności ustawowej nabyli przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1962 r. własność nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 16 o pow. 636 m2 oznaczonej jako działka nr 507. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z [...] r., [...] spadek po W. G. nabyli Z.G. i E. Z. po połowie, zaś spadek po Z. G. nabyła w całości E.Z.
Z wnioskiem o ustalenie odszkodowania w omawianej sprawie wystąpił J.K., który własność nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 16, oznaczonej jako działka nr 507 nabył od E. Z. na podstawie aktu notarialnego umowy sprzedaży Rep. A nr [...] z 13 września 2017 r. Prawo własności ww. osoby zostało ujawnione w księdze wieczystej [...].
Zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r. obowiązującej według stanu z dnia wydania decyzji Urzędu Dzielnicowego Ł. –Ś., organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przepis art. 36 ustawy regulował kwestie odszkodowawcze.
Aktualnie zagadnienie ustalenia odszkodowania z tytułu poprowadzenia na nieruchomości urządzeń przesyłowych na skutek wykonania decyzji administracyjnej o ograniczeniu prawa własności (art. 124) reguluje ustawa o gospodarce nieruchomościami. W myśl art. 128 ust. 4 tej ustawy, odszkodowanie przysługuje za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126.
Zgodnie z art. 129 ust. 5 powoływanej ustawy, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 1) w przypadkach, o których mowa wart. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124 - 126, 2) na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości, 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do stanów faktycznych polegających na pozbawieniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania.
W ocenie organu odwoławczego podmiotem posiadającym legitymację prawną do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie jest tylko i wyłącznie "osoba wywłaszczona", czyli w realiach przedmiotowej sprawy chodzi tu o właściciela nieruchomości, ustalonego na datę wydania decyzji zezwalającej na przeprowadzenie na spornej działce infrastruktury technicznej. Skutek decyzji zezwalającej na realizację uzbrojenia, a tym samym ograniczającej prawo własności nieruchomości, przez którą owa inwestycja miała przebiegać, nastąpił w czasie wydania tej decyzji, a zatem należy go odnieść do podmiotu, któremu przysługiwało owe prawo w czasie wydania tej decyzji. Nie budzi wątpliwości, iż wnioskodawca nie był właścicielem spornego gruntu w momencie wydania decyzji z [...] września 1984 r. Nabył ją w 2017 r. w drodze aktu notarialnego już z wybudowaną na niej infrastrukturą techniczną. Nabywca taki nie jest podmiotem uprawnionym i nie może domagać się przedmiotowego odszkodowania, trudno bowiem uznać, aby poniósł jakąkolwiek szkodę w wyniku realizacji inwestycji. J.K. nabył nieruchomość z wybudowaną już na niej infrastrukturą techniczną.
Zdaniem organu, roszczenie odszkodowawcze, o jakim mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ma charakter publicznoprawny, nie przechodzi zatem na następców prawnych osoby wywłaszczonej ani na skutek sukcesji syngularnej, ani na skutek sukcesji generalnej. Skutek decyzji w postaci ograniczenia prawa należy odnieść do podmiotu tego prawa ustalonego w czasie wydania tej decyzji.
W okolicznościach sprawy z wnioskiem o odszkodowanie wystąpiła osoba, która przedmiotową nieruchomość nabyła w drodze czynności cywilnoprawnej już po wydaniu decyzji ograniczającej sposób korzystania z gruntu. Osobie takiej nie przysługuje zatem roszczenie odszkodowawcze. Ustalenie zaś, że J.K. nie był osobą wywłaszczoną, czyni jego żądanie bezzasadnym. Słusznie zatem, zdaniem Wojewody, Starosta [...] odmówił ustalenia odszkodowania za sporną nieruchomość.
Organ wyjaśnił jeszcze, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Nie odnaleziono żadnych dokumentów wskazujących na to, iż sprawa odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości wszczęta została przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem odwołującego się, iż skoro postępowanie wywłaszczeniowe nie zakończyło się wydaniem decyzji o odszkodowaniu to zastosowanie powinien mieć przepis art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. jednoznacznie bowiem wynika, iż ustalenie odszkodowania następowało dopiero po wykonaniu inwestycji objętej decyzją o zezwoleniu na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomościach ciągów drenażowych, przewodów służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzeń technicznych łączności i sygnalizacji, a także innych podziemnych lub nadziemnych urządzeń technicznych niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Sprawa odszkodowawcza była zatem odrębnym postępowaniem od sprawy wywłaszczeniowej.
Na powyższe rozstrzygnięcie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył J.K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasadzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:
art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie;
art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że pojęcie "osoby wywłaszczonej" o której mowa w powołanym przepisie nie obejmuje swoim zakresem podmiotu, który nabył wywłaszczoną nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży;
art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie do sprawy wszczętej przed wejściem w życie w/w ustawy, lecz niezakończonej decyzją ostateczną - na skutek błędnego uznania, że przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, podczas gdy postępowanie w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości skarżącego nie zostało zakończone, nie została bowiem wydana decyzja o ustaleniu odszkodowania.
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w zakresie nabycia przez skarżącego roszczenia o odszkodowanie za ograniczenie prawa korzystania z nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 16 - działki ewid. nr 507 obręb [...] i w konsekwencji bezzasadnym przyjęciu, że roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje aktualnemu właścicielowi nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że stosownie do treści art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem. Wywłaszczenie w niniejszej sprawie zostało dokonane w trybie art. 35 tej ustawy. Jednakże na rzecz poprzedników prawnych skarżącego nie zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie. Obecnie odpowiednikiem normy wyrażonej w art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jest art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Skoro, stosownie do powołanego wyżej art. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem, to mając na względzie, że odszkodowanie w niniejszej sprawie nie zostało ustalone na rzecz poprzedników prawnych obecnego właściciela - należy przyjąć, że postępowanie wywłaszczeniowe nie zostało zakończone. Zatem powinna zostać w tym przedmiocie wydana decyzja administracyjna i nie ma żadnych przeszkód prawnych, dla których kwestia ta nie mogłaby zostać rozstrzygnięta obecnie. Podstawą prawną do wydania takiej decyzji jest art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zdaniem skarżącego, bezspornym jest, że jedyną obecnie osobą, która może wystąpić z roszczeniem odszkodowawczym jest aktualny właściciel nieruchomości. Odmienny pogląd w tej mierze prowadziłby do wniosku, że w związku z dokonanym wywłaszczeniem nie zostanie ustalone odszkodowanie, a więc prowadziłby do powstania stanu niemającego oparcia w powołanych przepisach art. 7 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Mając powyższe na uwadze, skoro postępowanie wywłaszczeniowe nie zakończyło się wydaniem decyzji o odszkodowaniu, to - zdaniem skarżącego - zastosowanie w niniejszej sprawie powinien mieć art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Niezależnie od powyższego skarżący podniósł, że roszczenie o odszkodowanie może być nabyte przez następcę prawnego osoby wywłaszczonej zarówno w drodze sukcesji uniwersalnej jak i syngularnej. Dopuszczalne jest przeniesienie roszczenia o wypłatę odszkodowania na następcę prawnego, który nabył nieruchomość na podstawie umowy cywilnoprawnej. Do takiej sytuacji dochodzi, kiedy roszczenie o odszkodowanie za ograniczenie prawa własności zostało przeniesione w drodze umowy wraz z prawem własności nieruchomości, czy też w drodze odrębnego porozumienia w sprawie przejścia tejże wierzytelności. Dlatego też - zdaniem skarżącego - przez "osobę wywłaszczoną" na gruncie art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy rozumieć również podmiot, który nabył prawo własności nieruchomości na podstawie umowy.
J.K. zauważył, że nabył nieruchomość w drodze umowy sprzedaży, zgodnie z treścią zawartej umowy cena nabycia obejmowała całą nieruchomość, również tą część, która jest zajęta przez infrastrukturę ograniczającą korzystanie z nieruchomości. W treści odwołania zostały natomiast podniesione powyższe argumenty, zatem organ II instancji powinien był ustalić, czy wolą stron umowy było przeniesienie na nabywcę roszczenia o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości. W tym zakresie skarżący upatruje naruszenia przez organ II instancji przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa.
W odpowiedzi na skargę, Wojewoda [...], podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Stosownie do treści rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 1829) począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Łódź, będące siedzibą tutejszego Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. Powyższe oznacza, że odpowiednie zastosowanie ma również zarządzenie nr 39 Prezesa NSA z 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w NSA działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym (§ 1 w zw. § 3 tego rozporządzenia).
Reasumując powyższe, z dniem 17 października 2020 r. w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odwołuje się rozprawy, kontynuując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych, zaś sprawy wyznaczone do rozpatrzenia na rozprawie kieruje się do załatwienia na posiedzeniu niejawnym, co też uczyniono w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.].
W przypadku stwierdzenia braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, gdy zaskarżona decyzja lub postanowienie nie narusza przepisów prawa, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżącemu, który nabył własność działki nr 507 o pow. 0,0676 ha, zapisanej w księdze wieczystej [...] pod tytułem szczególnym (sukcesja singularna), przysługuje roszczenie o odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z tej nieruchomości z powodu udzielenia zezwolenia na przeprowadzenie uzbrojenia przez wskazaną działkę, które nastąpiło na podstawie decyzji Urzędu Dzielnicowego Ł.-Ś. z [...] września 1984 r. (znak [...]).
Poza sporem pozostaje natomiast, że art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124 - 126 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami w razie jego ograniczenia. Ponadto bezspornym w sprawie było, że art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości należy więc stosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 października 2018 r., I OSK 2899/16 oraz przywołane tam bogate orzecznictwo).
Przechodząc do meritum wyjaśnienia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyodrębniły się trzy poglądy dotyczące określenia podmiotu uprawnionego do ubiegania się o ustalenie i wypłatę odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W myśl pierwszego poglądu podmiotem legitymowanym do uzyskania odszkodowania jest tylko ten podmiot, który doznał ograniczenia własności nieruchomości w chwili jej zajęcia (por. wyroki NSA z 28 sierpnia 2019 r., I OSK 2701/17 i z 27 listopada 2019 r., I OSK 809/18). Zgodnie z drugim z prezentowanych poglądów katalog osób uprawnionych do żądania odszkodowania obejmuje również spadkobierców wywłaszczonych właścicieli nieruchomości, tj. podmioty, które weszły w prawa i obowiązki poprzedniego właściciela pod tytułem ogólnym (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r., I OSK 1840/19; z 20 listopada 2019 r., I OSK 2930/18 i z 11 grudnia 2019 r., I OSK 3110/18). Zgodnie z trzecim poglądem o odszkodowanie może ubiegać się każdoczesny właściciel obciążonej nieruchomości, niezależnie od tego, czy wstąpił w prawa poprzedniego właściciela, jako jego następca prawny ogólny, czy też singularny, np. na skutek umowy sprzedaży nieruchomości (por. wyroki NSA z 12 kwietnia 2019 r., I OSK 1735/17 i z 7 listopada 2019 r., I OSK 3935/18).
Tym niemniej, wobec rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych w tym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny 22 lutego 2021 r. podjął uchwałę o sygn. akt I OPS 1/20, w której wyraził stanowisko, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jednocześnie NSA w powyższej uchwale stwierdził, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
W uzasadnieniu uchwały NSA wskazał, że istota zagadnienia (w omawianym w niniejszym wyroku zakresie przedmiotu sprawy) polega na tym, czy nabywca nieruchomości, co do której prawo własności zostało ograniczone w sposób, o którym mowa w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nabywa jednocześnie uprawnienie do ustalenia wysokości odszkodowania za straty wynikłe z takich działań. Innymi słowy, czy skutkiem prawnym umowy, na podstawie której dochodzi do nabycia własności nieruchomości obciążonej w sposób, o którym mowa w art. 35 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, jest przeniesienie na jej nabywcę uprawnienia do żądania ustalenia przez właściwy organ administracji publicznej wysokości odszkodowania w sposób określony w art. 36 ust. 1 powołanej ustawy. NSA podkreślił, że zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. zasadą było ustalenie wysokości odszkodowania za obciążenie własności nieruchomości w drodze porozumienia stron, a więc beneficjenta obciążenia gruntu i właściciela tego gruntu. Podjęcie rokowań pomiędzy stronami i ich negatywny skutek stanowiło jedynie warunek sine qua non powstania uprawnienia do złożenia przez właściciela wniosku do organu administracji o ustalenie wysokości odszkodowania, które miał zapłacić beneficjent obciążenia gruntu, a więc organ administracji państwowej, instytucja i przedsiębiorstwo państwowe, zakładające i przeprowadzające na nieruchomościach ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Dopiero bowiem w sytuacji, gdy nieruchomość nie nadawała się do dalszego racjonalnego użytkowania przez właściciela na cele dotychczasowe z powodu założenia i przeprowadzenia przewodów i urządzeń, podlegała wywłaszczeniu w trybie i według zasad przewidzianych w ustawie dla wywłaszczenia nieruchomości (art. 35 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości).
Dalej w wymienionej uchwale wskazano, że należałoby rozważyć, czy nabycie w drodze umowy prawa własności nieruchomości, które wcześniej zostało ograniczone w sposób, o którym mowa w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r., uprawnia nabywcę nieruchomości do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 tej ustawy. Tym samym, czy z żądaniem ustalenia odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., mogą wystąpić aktualni właściciele nieruchomości, którzy prawo własności nabyli w drodze czynności prawnej, a więc następstwa, które ma charakter następstwa pod tytułem szczególnym (sukcesji singularnej), a więc ich pozycja prawna jest zdecydowanie inna niż w przypadku spadkobierców poprzedniego właściciela, których następstwo ma charakter następstwa pod tytułem ogólnym (sukcesji uniwersalnej). Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że skutek decyzji w postaci ograniczenia prawa własności dotyczy właściciela nieruchomości, albowiem to jego prawo zostało ograniczone. Jeżeli zatem doszło do zbycia nieruchomości po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., to nabywca tej nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej nabywa ją już w takim stanie prawnym, jaki wynika z dokonanego ograniczenia prawa własności. W konsekwencji skutek wydanej wcześniej decyzji w postaci ograniczenia prawa nie spowodował ograniczenia praw nabywcy, który ich wówczas nie posiadał, natomiast ukształtował stan prawny nieruchomości w ten sposób, że prawo własności nieruchomości zostało ograniczone i w takim kształcie prawnym nabywca nabył nieruchomość. Skoro do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania w trybie art. 36 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości uprawniony był wyłącznie ten właściciel nieruchomości, któremu prawo własności przysługiwało na dzień wydania zezwolenia na czasowe ograniczenie korzystania z gruntu, to w sytuacji niewystąpienia przez niego z takim wnioskiem, późniejszy nabywca tej nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej nie mógł już skutecznie domagać się działania organu i ustalenia wysokości odszkodowania (por. uchwała NSA z 22 lutego 2021 r., I OPS 1/20).
Z art. 269 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że uchwały abstrakcyjne posiadają tzw. ogólną moc wiążącą, co powoduje, że powołana uchwała z 22 lutego 2021 r. wiąże sądy administracyjne we wszystkich sprawach, w których miałby być stosowany interpretowany przepis. Sąd w składzie rozstrzygającym jest więc związany wykładnią prawa dokonaną przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego w powyższej uchwale, która znajduje zastosowanie również na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy.
Tym samym jako bezzasadne uznać należało zarzuty skargi naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisów art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami zgodzić się należy z organem odwoławczym, że w niniejszej sprawie przepis ten nie znajduje zastosowania. Słusznie wskazał organ, że w nie odnaleziono żadnych dokumentów wskazujących na to, iż sprawa odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości wszczęta została przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie można zatem zgodzić się ze stwierdzeniem skarżącego, iż skoro postępowanie wywłaszczeniowe nie zakończyło się wydaniem decyzji o odszkodowaniu to zastosowanie powinien mieć przepis art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jednoznacznie bowiem wynika, iż ustalenie odszkodowania następowało dopiero po wykonaniu inwestycji objętej decyzją o zezwoleniu na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomościach ciągów drenażowych, przewodów służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzeń technicznych łączności i sygnalizacji, a także innych podziemnych lub nadziemnych urządzeń technicznych niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Sprawa odszkodowawcza była zatem odrębnym postępowaniem od sprawy wywłaszczeniowej.
Reasumują, w tym stanie sprawy należało stwierdzić, że rozstrzygniecie organu jest zgodne z przepisami prawa. Nie budzi wątpliwości, że w dacie ograniczenia praw do nieruchomości skarżący nie był jej właścicielem, a przysługujące mu obecnie prawo własności nabył w następstwie zawarcia umowy sprzedaży, a zatem pod tytułem szczególnym (sukcesja singularna), a nie w wyniku wejścia w ogół praw poprzednika prawnego (sukcesja uniwersalna).
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.
dc