II SA/Łd 766/22

II SA/Łd 766/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski
Tomasz Furmanek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 1 lipca 2022 r. nr KO.441.185.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia 22 kwietnia 2022 r. nr. MGOPS.DŚR-ŚP.4702.14.2022.AD, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącej B. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc
Uzasadnienie
II SA/Łd 766/22
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia 1 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim utrzymało w mocy decyzję z dnia 22 kwietnia 2022 r. wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Przedborza przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Przedborzu, w przedmiocie odmowy B.P. (dalej: skarżąca, strona) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu powyższej decyzji wyjaśniono, że sprawa była już dwukrotnie rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim. W wyniku wniesienia odwołań przez stronę od poprzednich decyzji organu I instancji: z dnia 17 sierpnia .2021 r. z dnia 17 grudnia 2021 r. Kolegium odpowiednio decyzją z dnia 14 października 2021 r. i z dnia 16 lutego 2022 r. uchyliło wyżej wymienione decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ze względu na błędną wykładnię przepisów prawa, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. dalej "u.ś.r."), jak również brak wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
W dniu 22 kwietnia 2022 r. organ I instancji ponownie odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M.P.
Od powyższej decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim powołując się na art. 17 ust. 1, art. 17 ust.1 a, art. 3 pkt 21 e, art. 17 ust. 1 b, art. 17 ust. 5 u.ś.r. przypomniało, że orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 25 kwietnia 2019 r. stwierdzono okresową niezdolność M.P. (ur. [...].) do samodzielnej egzystencji do kwietnia 2022 r. Nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność.
Powołując się na wyrok Trybunał Konstytucyjny z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 organ odwoławczy uznał, że pomimo faktu, iż organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. to jednocześnie zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na męża.
W ocenie organu II instancji w sprawie spełnione są bowiem jedynie dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. W okolicznościach sprawy brak jest natomiast bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad mężem. Kolegium tym samym podzieliło stanowisko organu I instancji, iż taki związek w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił.
Odnosząc się do poczynionych ustaleń wyjaśniono, że skarżąca mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe z mężem M.P., który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (cierpi na schizofrenię paranoidalną). Mieszkają w dwuizbowym domu zaopatrzonym w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. W wywiadzie wskazano, iż mąż skarżącej wymaga pomocy oraz wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, m.in. przygotowaniu posiłków, podaniu ubrań, ogrzewaniu domu, utrzymaniu higieny osobistej, kontaktach z lekarzem itp. Zawarto też informację, że mąż nie może sam zostać w domu, "gdyż istnieje obawa, że pójdzie w nieznanym kierunku i nie będzie umiał wrócić do domu". Ponadto stan jego zdrowia stale ulega pogorszeniu, co jednak nie zostało przez stronę wykazane w postaci np. stosownych zaświadczeń lekarskich. Skarżąca twierdzi, że nie może liczyć na pomoc dzieci (M.P., P.P., G.P. i A.K.), które zamieszkują w innej miejscowości, mają swoje rodziny i nadmiar obowiązków. Kolegium wskazało, że ostatnia aktywność zawodowa skarżącej trwała do 2013 r., co łączyło się z pracą w gospodarstwie rolnym, które to wówczas zostało przepisane dzieciom (oświadczenie strony z dnia 03.12.2021 r.). W ocenie organu II instancji okoliczność ta nie miała więc związku z podjęciem przez skarżącą opieki nad mężem, który legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności na mocy ww. orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 25.04.2019 r. Z akt spraw nie wynika przy tym, aby po tym okresie podejmowała próby znalezienia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W ocenie Kolegium, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki, wypełniony kwestionariusz zawierający wykaz wykonywanych czynności opiekuńczych oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie, co do niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczym, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad mężem. Ustalony zakres wykonywanych czynności nie stanowi stałej opieki, a co za tym idzie nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomimo, co nie budzi wątpliwości organu, codziennego charakteru świadczonej opieki, zakres wykonywanych przez stronę czynności sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego.
Podkreślono równocześnie, że świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., codzienne ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy w prowadzeniu i utrzymaniu w należytym stanie gospodarstwa domowego.
Podsumowując wskazano, że z uwagi na brak wykazania istnienia, wynikającej z powyższego przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, za prawidłowe uznać należy negatywne rozpatrzenie zgłoszonego przez nią żądania. Ponownie podkreślono, że nie można przyjąć, iż to właśnie opieka nad mężem, z racji czasochłonności, uniemożliwia skarżącej aktywność zawodową.
Zdaniem organu skarżąca nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia męża żadnych ekstraordynaryjnych, szczególnych czynności, pochłaniających tyle czasu, by niemożliwe było podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Natomiast przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej, w jakimkolwiek wymiarze. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała. Zatem odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem jest w pełni uzasadniona.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 1 lipca 2022 r. wniesiono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Zaskarżonej w całości decyzji zarzucono:
– naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego M.P. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,
– art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. u.ś.r. i niezasadne uznanie, że żona niepełnosprawnego M.P. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem,
– naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. , dalej "k.p.a.) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że niepełnosprawny w stopniu znacznym M.P. nie wymaga stałej opieki żony, w związku z czym niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie pozostaje w związku z opieki nad mężem.
Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzającej jej decyzji Burmistrza Przedborza z dnia 22 kwietnia 2022 r., a także zwrot kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.)., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, strony wyraziły zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1: p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. A. Kawecka, K. Małysa-Sulińska, J.Sapeta /w:/ K. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych - komentarz do art. 17).
Materialnoprawne przesłanki dla rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustala art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 przewiduje, że świadczenie to przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17 ust. 1b tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Sąd zauważa, że w okolicznościach niniejszej sprawy istotne jest potwierdzenie prawidłowości argumentacji Kolegium w odniesieniu do błędnego zastosowania przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zauważyć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (publ. OTK-A 2014/9/10) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w przywołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Zauważyć zatem trzeba, że przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ustawy, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 30 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 899/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1202/20)
W świetle powyższego Sąd wskazuje, że uwzględniając powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego organ zobowiązany jest zbadać, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 21 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Następnie wypada podkreślić, że odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem nastąpiła wobec przyjęcia przez organy, że nie został spełniony warunek "niepodejmowania/rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki", do czego odwołuje się wprost art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (w niniejszej sprawie mężem), gdyż wynika ona z prawnego obowiązku alimentacyjnego, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA).
Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. Organ administracji ma zatem obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Zagadnienie to w niniejszej sprawie jest okolicznością podstawową. Brak spełnienia przesłanek ustalonych art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ wywodzi bowiem z braku bezpośredniego związku utraty bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Poddając ocenie powyższe ustalenie organu odwoławczego Sąd podkreśla, że na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w piśmiennictwie zauważa się, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w ust. 1 i 1a tego przepisu pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym należy odróżnić pojęcie niepodejmowania i rezygnacji z zatrudnienia. Ten związek przyczynowo-skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym. Drugi przypadek występuje w sytuacji, gdy potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym, o którym stanowi art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. (Małysa-Sulińska K. (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015)
W rozpoznawanej sprawie ustalone okoliczności wskazują na potrzebę rozważenia przypadku braku możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na konieczność sprawowania przez nią opieki nad mężem.
Z niekwestionowanych okoliczności sprawy wynika, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji (orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 25.04.2019 r. - w aktach sprawy). Powyższe wypełnia dyspozycję art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. i uprawnia osobę sprawującą nad nią opiekę, po spełnieniu pozostałych przesłanek wskazanych w tym przepisie, do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Formalny aspekt sprawy bazujący na treści orzeczenia wskazującego na utratę zdolności do samodzielnego wykonywania większości codziennych czynności przez męża skarżącej, wymagał poczynienia dalszych ustaleń organów co do zakresu czynności opiekuńczych, jakich wymaga mąż skarżącej w kontekście wymogu stałej opieki i pomocy innych osób.
Z przeprowadzonego w dniu 05 kwietnia 2022 r. wywiadu oraz z załączonych do niego oświadczeń wynika, że B.P. mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe z mężem M., który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (cierpi na schizofrenię paranoidalną). Mieszkają w dwuizbowym domu zaopatrzonym w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Mąż skarżącej wymaga pomocy oraz wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, m.in. przygotowaniu posiłków, podaniu ubrań, ogrzewaniu domu, utrzymaniu higieny osobistej, podawaniu leków itp. Stałą opiekę nad M.P. sprawuje jego żona B.P,, dlatego też od dłuższego czasu nie może podjąć zatrudnienia. W wywiadzie zawarto informację, że M.P, nie może sam zostać w domu, "gdyż istnieje obawa, że pójdzie w nieznanym kierunku i nie będzie umiał wrócić do domu. Ponadto stan jego zdrowia stale ulega pogorszeniu. W przeprowadzonym wywiadzie pracownik socjalny wskazał, że sytuacja rodziny jest trudna i wymaga pomocy z powodu niepełnosprawności M.P.. Ze względu na schorzenie wymaga on stałej opieki oraz pielęgnacji i pomocy w codziennej egzystencji. Opiekę tą sprawuje B.P,, która nie może liczyć na pomoc dzieci, gdyż mieszkają w innych miejscowościach i ze względu na obowiązki zawodowe nie mogą codziennie przyjeżdżać do rodziców. Pracownik socjalny odniósł się również do kwestii ewentualnie świadczonych usług opiekuńczych.
Organ I instancji, a w ślad za nim Kolegium uznały, że związek między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną nad mężem opieką nie jest bezpośredni i ścisły, pozbawiając możliwości przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższe stanowisko organów Sąd uznał za wadliwe ponieważ nie znajduje ono oparcia w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy.
Po pierwsze, w odniesieniu do akcentowanej przez organy dotychczasowej aktywności zawodowej skarżącej, która w ocenie organów prowadzi do wniosku, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia bowiem ostatnia aktywność zawodowa skarżącej trwała do 2013 r., co łączyło się z pracą w gospodarstwie rolnym, które to wówczas zostało przepisane dzieciom, należy zauważyć, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy, bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy.
Organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z podjęcia zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką, musi zaistnieć bezpośredni i ścisły związek.
Zgromadzone w toku postępowania administracyjnego dokumenty pozwalają przyjąć, że rezygnacja a następnie niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma, w ocenie Sądu, związek z opieką sprawowaną nad mężem. Koresponduje z tym chociażby oświadczenie skarżącej z dnia 3 grudnia 2021 r., w którym wskazała, że jej ostatnie zatrudnienie dotyczyło pracy nad gospodarstwem rolnym, które trwało do 2013 r. Później otrzymywała zasiłek pielęgnacyjny z MOPSu ponieważ była konieczna całodobowa opieka nad niepełnosprawny mężem. O fakcie sprawowania faktycznej opieki - w czasie przed wydaniem orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 25.04.2019 r. - świadczy również decyzja z 29 kwietnia 2019 r. (będąca kontynuacją wcześniejszych tożsamych decyzji) o przyznaniu skarżącej zasiłku dla opiekuna (co błędnie zostało zidentyfikowane przez organ I instancji jako jedna z przyczyn odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia ponieważ w trakcie postepowania skarżąca złożyła oświadczanie o woli rezygnacji z tej formy zasiłku w przypadku uznania, że spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego).
Powyższe okoliczności pozostają w sprzeczności arbitralnym stwierdzeniem organu odwoławczego, że fakt zaprzestania pracy przez skarżącą (w gospodarstwie rolnym) w 2013 r. nie miała związku z podjęciem przez skarżącą opieki nad mężem ponieważ wymagający opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności na mocy orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS dopiero od dnia 25 kwietnia 2019 r. Nie sposób nie zauważyć również, że organ I instancji kategorycznie nie wykluczał, ze rezygnacja z pracy była związana z potrzebą opieki na mężem ("Można jedynie domniemywać, że przepisanie w 2013 r. gospodarstwa rolnego dzieciom, nie było związane ze sprawowaniem opieki nad wymagającym opieki mężem" – s. 2 decyzji organu I instancji.).
Po drugie, u podstaw braku zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia leży błędne przyjęcie przez Kolegium, że opieka jaką sprawuje skarżąca na rzecz mężem, nie wyklucza podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Zdaniem Sądu nie sposób przyjąć za organami, że stałość i długotrwałość opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną umysłowo można rozpatrywać jedynie w kontekście samodzielności w wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego. Tak zawężone rozumienie znaczenia sformułowań normatywnych prowadzi do zaburzenia specyfiki i potrzeb, jakimi kierował się normodawca kształtując uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, podważając sens idei, koncepcji legislacyjnej.
Sąd podziela wypracowany w orzecznictwie pogląd, że "opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby." (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, CBOSA). Troska, opieka nad osobami ze schorzeniami psychicznymi wymaga niejednokrotnie poświęcenia psychicznego oraz fizycznego, czego nie sposób pominąć przy rozpatrywaniu spraw wywołanych wnioskami o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Choroba psychiczna męża skarżącej uniemożliwia nie tylko samodzielne funkcjonowanie chorego, ale również znacząco ogranicza życie osób najbliższych. W wywiadzie środowiskowym z dnia 22 czerwca 2021 r. pracownik socjalny wskazał, że skarżąca jest zmuszona ciągle pilnować męża, aby nie opuści podwórka bez jej wiedzy, gdyż później nie potrafić do domu. W oświadczeniu z 3 grudnia 2021 r. skarżąca wyjaśniła nadto, że ogromnym utrudnieniem są zaniki pamięci męża – " nie wie kim jest, nie wie kim ja jestem, nie wie gdzie idzie, w jakim kierunku".
Skarżąca nie musi więc pielęgnować swojego mażą w ten sposób, w jaki oczekują tego organy, jednakże czuwanie, troska o jego dobrostan stanowi opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie sposób deprecjonować więc zakresu czynności opiekuńczych podejmowanych przez skarżącą wobec chorego psychicznie męża i twierdzić, że działania te nie wypełniają pojęcia opieki, a skarżąca może podjąć pracę zarobkową.
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18). Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę pogląd ten podziela. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22).
W ocenie Sądu, niewystarczające pozostaje przytoczenie przez Kolegium czynności, jakie samodzielnie wykonuje ojciec skarżącej. Przeciwnie - argumentacja organów obu instancji akcentująca fakt, że ojciec skarżącej jest aktywny ruchowo (poruszą się) świadczy o braku rzetelnego przeanalizowania związku przyczynowo -skutkowego jaki zachodzi pomiędzy charakterem choroby osoby, która wymaga opieki, a możliwością podjęcia przez skarżącą pracy. Rację ma autor skargi podnosząc, że opieka nad mobilną osobą cierpiącą na chorobę psychiczną może być trudniejsza niż nad osobą leżącą.
Tym samym, charakter choroby psychicznej, brak przewidywalności w wystąpieniu i nasileniu objawów powinny być więc przez organy rozważone w kontekście możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącą.
W świetle powyższego skarga pozostawała usprawiedliwiona. W ocenie Sądu, organy naruszyły przepisy prawa materialnego i procesowego w sposób uzasadniający eliminację wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego. Organy nie wywiązały się z obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co stanowi gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) ustalonej art. 7 k.p.a., a także art. 77 § 1 k.p.a. Realizacja nałożonych tymi przepisami obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, by dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Obowiązkom tym organy nie sprostały, czyniąc skargę uzasadnioną.
Z tego względu Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).
k.ż.