II SA/Łd 747/19

II SA/Łd 747/19 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2019-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /sprawozdawca/
Bożena Kasprzak
Jolanta Rosińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 807/20 - Wyrok NSA z 2022-12-15
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 670
art. 27 ust. 1, art. 28 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 4, art. 30 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 77 par. 1 i art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 72
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 26 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska (spr.) Sędzia WSA Bożena Kasprzak Protokolant asystent sędziego Nina Krzemieniewska-Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 roku sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. a.bł.
Uzasadnienie
II SA/Łd 747/19
U Z A S A D N I E N I E
Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. po rozpatrzeniu wniosku J. P. z dnia 8 stycznia 2019 r.:
1) odmówił umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej na rzecz K.P. w okresie od 01.11.2005 r. do 31.08.2006 r. oraz na rzecz F.P. w okresie od 01.11.2005 r. do 31.08.2006r., powiększonej o 5%, tj. kwoty w wysokości 3.083,72 zł;
2) odmówił umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów na rzecz K.P. w okresie od 01.05.2009 r. do 31.12.2012r., w okresie od 01.03.2013 r. do 31.05.2014 r., w okresie od 01.10.2014 r. do 28.02.2017 r. oraz na rzecz F.P. w okresie od 01.03.2009 r. do 30.09.2010r., w okresie od 01.03.2011 r. do 31.03.2012 r., w okresie od 01.10.2012 r. do 31.12.2012 r. oraz w okresie od 01.03.2013 r. do 30.09.2013 r. w wysokości 46.957,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień 31 stycznia 2019 r. w wysokości 27.750,03 zł oraz kosztami upomnień w wysokości 70,40 zł co łącznie stanowi kwotę 74.778,03 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji J.P. podniósł, że mimo iż jest dłużnikiem alimentacyjnym to brał czynny udział w codziennym wychowywaniu synów, z biegiem czasu malał jego wkład finansowy w ich utrzymanie, co wynikało z transformacji ustrojowej państwa, gdy starsi artyści plastycy wypierani byli z rynku przez młodzież, tzw. grafików komputerowych. Ostatecznie pozbawiony dochodów, zaczął pobierać zasiłek stały z MOPS-u i wówczas matka dzieci zaczęła zabiegać o alimenty z funduszu alimentacyjnego. Synowie jeszcze studiujący od lat nie pobierają świadczeń alimentacyjnych, młodszy sam z nich zrezygnował, gdy tylko zaczął osiągać jakieś dochody z prac dla studentów. Zdaniem odwołującego się zaskarżona decyzja ujawnia brak wnikliwej oceny całej sytuacji, bowiem wyłącznie zauważa się, że otrzymuje, świadczenie emerytalne w wysokości 1.290,91 zł, to nie zauważa się, że po potrąceniu komorniczym pozostaje kwota 500 zł miesięcznie, co nie pokrywa nawet samych kosztów utrzymania mieszkania i stawia przed wyborem bułka czy czynsz. Organ zauważa, że nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ale nie zauważa, że legitymuje się metryką, z której wynika brak pełnej sprawności. Odwołujący się zarzuca, iż organ I instancji błędnie wyważył słuszny interes jednostki i interes społeczny, dając temu drugiemu prymat, w sytuacji, gdy interes indywidualny w tej sprawie jest oczywisty i nie stoi w kolizji z interesem społecznym, dla którego liczy się ażeby nie przybywało osób bezdomnych i skazanych na pomoc państwa. Dodaje, że świadczenie emerytalne otrzymałby od czerwca 2005 r. gdyby podjął stosowne działania, uzyskał jednak emeryturę dopiero od czerwca 2018 r., co w jego ocenie dowodzi, iż wysokość emerytury to kwota jaką podatnicy zaoszczędzili na jego niefrasobliwości i oczywiście w tym czasie pobierane przez synów alimenty z funduszu oraz otrzymywany przez niego zasiłek stały z MOPS-u niwelują zdecydowanie tę kwotę. Z powyższego też odwołujący się wywodzi, iż mniej dostał niż zostawił. W dodatkowym piśmie (które wpłynęło do sprawy w dniu 5 kwietnia 2019 r.) J.P. dokonał kalkulacji oszczędności podatników na niewypłacaniu jemu emerytury od czerwca 2005r. (156 m-cy x 1541,66zł emerytury = 240.498,96 zł) i po uwzględnieniu wypłacanego mu zasiłku stałego z MOPS (156 m-cy x 620,00 zł = 96.720,0zł), świadczeń z funduszu alimentacyjnego (45.289,77 zł) i zaliczki alimentacyjnej (3.083,72 zł) pozostaje kwota 145.092,72 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania J. P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zakażoną decyzję organu I instancji.
Organ wskazał, że J.B. pobierała zaliczkę alimentacyjną na rzecz K.P. i F.P. w okresie od 01.11.2005 r. do 31.08.2006 r. w łącznej wysokości 3.400,00 zł, w związku z tym dłużnik J.P. zobowiązany był do zwrotu w/w kwoty powiększonej o 5%, tj. 3.570,00 zł. Z uwagi, iż komornik przekazał na konto zaliczki alimentacyjnej kwoty wyegzekwowane od dłużnika w łącznej wysokości 486,28 zł na koncie dłużnika alimentacyjnego J.P. pozostaje zadłużenie z tyt. zaliczki alimentacyjnej na dzień 31 stycznia 2019 r. w wysokości 3.083,72 zł.
W zakresie powyższej należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej Kolegium wyjaśniło, iż ma zastosowanie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć należności w wysokości 30%, 50% i 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres odpowiednio od 3 do 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Żadnych innych przesłanek umorzenia przepis ten nie zawiera. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych.
Jeśli zatem norma nie zawiera dodatkowych przesłanek umorzenia (zwłaszcza o charakterze generalnym czy też ocennym), poza konkretnie wskazaną przesłanką skuteczności egzekucji zobowiązań alimentacyjnych przez określony okres i w określonej wysokości, to zwrot "może umorzyć", zawarty w art. 30 ust. 1 w/w ustawy, należy odczytywać jako przyznanie organowi kompetencji do podejmowania władczych rozstrzygnięć w tym przedmiocie. Kolegium stwierdziło, iż na tle mającej w niniejszej sprawie zastosowane treści normy art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów fakt, iż na J.P. nie ciąży już obowiązek alimentacyjny względem dorosłych synów i obecnie po jego stronie brak możliwości skutecznego realizowania obowiązku alimentacyjnego - nie może zostać uwzględniony, bowiem materiał dowodowy zebrany w sprawie daje podstawy do stwierdzenia, że nie ma możliwości umorzenia kwoty należności powstałej z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, tj. w wysokości 3.083,72zł, gdyż nie zaistniał warunek konieczny by mogło nastąpić umorzenie należności - skuteczność egzekucji we wskazywanych okresach. Z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.- Ś. z dnia 19 stycznia 2019r. o dokonanych wpłatach wynika, iż w okresie od kwietnia 2006r. do maja 2011 r. egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego J.P. nie była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, brak jest zatem ciągłości realizacji tegoż obowiązku w okresie wstecz 3, 5 czy 7 lat, a to oznacza, iż brak jest podstaw do umorzenia w/w należności.
W zakresie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ wskazał, że J.B. pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.P. w łącznej kwocie 20.200,00 zł, F.P. pobierał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na własną rzecz w łącznej kwocie 18.800,00 zł, K.P. pobierał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na własną rzecz w łącznej kwocie 11.600,00 zł. W związku z powyższym J.P. zobowiązany był do zwrotu należności z tytułu funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 78.597,28zł, z czego należność główna wynosi kwotę 50.600,00zł, odsetki ustawowe 27.926,88 zł wyliczone na dzień 31 stycznia 2019 r. oraz koszty upomnienia w wysokości 70,40 zł. Z uwagi, iż komornik przekazał na konto funduszu alimentacyjnego kwoty wyegzekwowane od dłużnika J.P. w łącznej wysokości 3.819,25 zł, po uwzględnieniu wpłat komorniczych, na koncie dłużnika alimentacyjnego J.P. zadłużenie z tytułu funduszu alimentacyjnego na dzień 31.01.2019 r. wynosi 74.778,03 zł.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuacje dochodowa i rodzinną. Norma art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów daje organowi właściwemu wierzyciela możliwość umorzenia należności po złożeniu wniosku w tym przedmiocie przez dłużnika alimentacyjnego i przy uwzględnieniu oraz zbadaniu sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej dłużnika. Kwestia możliwości umorzenia lub odroczenia terminu płatności zaległości w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 w/w ustawy, pozostawiona została uznaniu organowi administracyjnemu. Ustawodawca wskazał jednakże, że organ administracji zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie, rozłożenie na raty bądź odroczenie terminu płatności.
Instytucja uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracyjny może, ale nie musi umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności kwoty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej w zastępstwie osoby zobowiązanej do alimentacji, co oznacza możliwość negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia przesłanek jej umorzenia rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracji ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, ale wybór ten nie może być dowolny, musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok NSA z dnia 02.02.1996r. sygn. akt IIS A 2875/95 publ. Wokanda 1996/32).
W myśl art. 7 k.p.a. - organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie korki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względnie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym. Powołując się na interes społeczny, organ administracji winien zarazem wskazać, o jaki interes chodzi oraz wskazać jego istnienie i znaczenie. Kontrola prawidłowości decyzji podejmowanych w oparciu o tzw. uznanie administracyjne polega przy tym na kontroli czy wydalenie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem, w szczególności zaś czy w toku postępowania podjęto wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.
Wydanie decyzji przez organ właściwy wierzyciela na wniosek dłużnika alimentacyjnego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Organ właściwy wierzyciela powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.
Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, iż J.P. zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe. Zgodnie z zaświadczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia 11 stycznia 2019r. ma przyznane prawo do świadczenia emerytalnego od dnia 1 czerwca 2018r. w wysokości 1.290,91 zł netto miesięcznie. Od dnia 1 stycznia 2019r. kwota ta została pomniejszona o potrącenia komornicze w wysokości 790,91 zł. Do stałych wydatków J.P. niezbędnych do utrzymania mieszkania zgodnie z oświadczeniem należą: opłata za czynsz w wysokości 449,36zł miesięcznie (na etapie postępowania odwoławczego Wnioskodawca przedstawił powiadomienie, że od 1 marca 2019r. wydatki za lokal mieszkaniowy wynoszą 652,46zł miesięcznie, w tym odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu wynosi 426,79zł) oraz opłata za energię elektryczną ok. 30,00zł miesięcznie. Z załączonej dokumentacji medycznej wynika, iż J.P. cierpi na guzy krwawicze odbytu, zwyrodnienia wielostawowe oraz upośledzenie widzenia, jednakże nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Powyższe okoliczności - w ocenie zarówno organu I instancji, jak i tut. Kolegium - nie są wystarczające do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest analizowana bowiem przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Podkreślenia jednak wymaga, że taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy (por. wyrok WSA Kraków z dnia 25 września 2018r. III SA/Kr 702/18).
Kolegium podniosło także, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie swych zobowiązań regulować samodzielnie. Osoby takie zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się ze swoich zobowiązań wobec dzieci - stąd z czasową pomocą dla ich rodzin wychodzą organy państwa. Pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, a nie zamiast tych osób. Wypłata świadczeń alimentacyjnych przez organy państwa stanowi swoisty kredyt udzielany osobom zobowiązanym do alimentacji, który to kredyt winien zostać przez te osoby spłacony. Zwrotność wypłacanych świadczeń, i to zwrotność wraz z odsetkami, stanowi podstawową zasadę pomocy państwa w tym obszarze.
Przeprowadzone postępowanie i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dały podstawy do stwierdzenia iż w sprawie w nie zachodzą okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym, niezależnym od dłużnika, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium nie kwestionuje, iż sytuacja J.P. jest trudna, jednakże podkreślić należy, iż posiada on stałe źródło dochodu (swą wysokością przewyższające kryterium dochodowe wynikające z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej), późne rodzicielstwo nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego względem dzieci i swym zachowaniem - zaprzestaniem realizacji obowiązku alimentacyjnego przyczynił się do faktu, iż świadczenia w zamian za niego były wypłacane na rzecz osób uprawnionych z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Kolegium nie ma podstaw do umorzenia w/w należności, lecz J.P. z uwagi na wysokość zadłużenia i niemożność jej jednorazowej spłaty - winien podjąć starania o rozłożenie na raty należności żądanej do zwrotu, częściowe umorzenie bądź też o odroczenia terminu płatności (takie postępowanie wykracza poza żądanie określone wnioskiem z dnia 8 stycznia 2019r.) W celu polepszenia swej sytuacji J.P. winien podjąć także starania zmierzające do uzyskania tytułu prawnego do zajmowanego lokalu komunalnego lub zmiany lokalu na inny, co znacznie może obniżyć stałe koszty mieszkaniowe.
Odnosząc się do zmian transformacji ustrojowej w Polsce i trudności w znalezieniu pracy, organ odwoławczy wskazał, iż nie zwalniają one z realizacji obowiązku alimentacyjnego względem swych dzieci, który to obowiązek w zastępstwie osoby zobowiązanej przejął organ państwa wypłacając świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Pomoc taka jest pomocą o charakterze zwrotnym i stanowi swoisty kredyt udzielany dłużnikom alimentacyjnym i winien zostać spłacony. Nadto z orzecznictwa wynika też, iż niskie dochody, bądź ich brak nie stanowią o istnieniu okoliczności wyjątkowej, czy szczególnej, wyróżniającej konkretnego dłużnika spośród innych dłużników alimentacyjnych. Oznacza to, że trudna sytuacja materialna danej rodziny sama przez się nie uzasadnia umorzenia kwoty żądanej od dłużnika alimentacyjnego do zwrotu.
W ocenie Kolegium nie jest też trafnym przekonanie, iż interes publiczny skorzystał na niefrasobliwości J.P. w związku z nieubieganiem się przez niego o emeryturę od 2005r. i brak wypłaty tegoż świadczenia od czerwca 2005r. do czerwca 2018r. nie jest - jak tego chce wnioskujący oszczędnością budżetu państwa na nim, bowiem od samego początku błędne jest założenie, iż w 2005r. wnioskodawca otrzymałby w ogóle emeryturę, a tym bardziej emeryturę w obecnej wysokości, a nawet jeśli hipotetycznie to zakładając wówczas emerytura byłaby również zajęta egzekucją komorniczą w związku z ciążącym obowiązkiem alimentacyjnym i możliwe, iż nie doszłoby do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym. Nadto należy podkreślić, iż osiągnięcie wielu emerytalnego samo w sobie nie daje uprawień do świadczeń emerytalnych, bowiem prócz osiągnięcia wielu emerytalnego niezbędne jest wykazanie przez osobę zainteresowaną określonych warunków m.in. wykazania stażu pracy i okresów składkowych, który w przypadku wnioskodawcy nie został wówczas udowodniony. Powyższe przemawia za odmową udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych K.P. i F.P.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału organ stwierdził, iż sytuacja zdrowotna odwołującego się, z uwagi na jego wiek i konieczność pozostawania pod stałą opieką lekarską jest niewątpliwie trudna, jednakże nie pozwala na wyjątkowe potraktowanie dłużnika.
Niezależnie od powyższej argumentacji, dotyczącej sytuacji dochodowej i bytowej dłużnika alimentacyjnego, należy rozważyć także inne istotne okoliczności sprawy - przyczyny powstania zadłużenia oraz ochronę interesu społecznego.
W ocenie Kolegium umorzenie wnioskowanych należności skutkowałoby bezpowrotną utratą dochodów budżetu państwa i przesądziłoby to o ostatecznej rezygnacji z należności budżetowych. Ponadto wiązałoby się to z nieuzasadnionym przerzuceniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dzieci dłużnika, czemu sprzeciwia się interes społeczny.
Bezspornym jest, iż zadłużenie J.P. powstało na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji na rzecz osób uprawnionych. Podnieść należy, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osoby zobowiązanej do alimentacji, a nie zamiast tej osoby. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa bowiem na rodzicach, a nie na organach państwa. Zwrot należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest oczywistą konsekwencją uchylania się od zobowiązań alimentacyjnych względem dzieci. Umorzenie powyższych zobowiązań sprzeczne byłoby z interesem społecznym - prowadziłoby bowiem do obciążenia osobistymi obowiązkami dłużnika, całego społeczeństwa. Zważywszy, że załatwienie każdej sprawy administracyjnej wymaga wyważenia słusznego interesu obywatela i interesu społecznego, uwzględnienie prośby J.P. godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie kolejnej ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązywał się w tak długim okresie czasu z obowiązku alimentacyjnego. Umorzenie zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, oznaczałoby w istocie obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem dłużnika. Niedomaganie się od dłużnika alimentacyjnego zwrotu kwoty wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego naruszałoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny Państwa, ale i wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy, nagradzałoby zachowania patologiczne (niełożenie na własne dzieci) i byłoby niewychowawcze.
Reasumując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, iż organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie i nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową i bytową wnioskodawcy.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.P. podniósł, że "Samorządowe Kolegium Odwoławcze z semantyki zawartego w art. 30 ust. 2 ustawy zwrotu "może" wywodzi dla siebie prawo zupełnej dowolności w podejmowaniu decyzji - "może, ale nie musi" (pisze w uzasadnieniu). Tylko w języku potocznym zwrot "może" ma znaczenie dowolności w podjęciu osobistej decyzji dokonania jakiejś czynności (mogę zjeść, ale nie muszę). Zupełnie inne znaczenie ma zwrot "może" przy stosowaniu prawa.
Prawodawca kształtując konkretny przepis prawny napotyka nieraz na niemożność wymienienia wszystkich przesłanek mających podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Taksatywne wyliczenie tych przesłanek jest niemożliwe, albowiem życie rodzi nowe warianty życiowe i nowa, nieprzewidziana wcześniej sytuacja, nie znalazłszy się wśród wyliczonych, prowadziłaby do jej wykluczenia jako przesłanki i do niesprawiedliwego rozstrzygnięcia.
Ustawodawca zawiera je zatem zblokowane w ogólnych określeniach "sytuacja życiowa", "sytuacja dochodowa i rodzinna", czy też "słuszny interes obywatela" - dzieląc się swym władztwem z organem administracyjnym w określaniu, które okoliczności faktyczne stają się przesłanką do umorzenia. Czyli organ administracyjny "może" zastąpić ustawodawcę w tym zakresie. I na tym zasadza się uznaniowość organu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło: "Instytucja uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracyjny może, ale nie musi umorzyć..., co oznacza możliwość negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet w sytuacji istnienia przesłanek jej umorzenia...". Tak lakonicznie sformułowane wyznanie, szczególnie bez ujawnienia przez SKO toku swojego rozumowania w dochodzeniu do tej myśli, godzi bezpośrednio w samorządność, adekwatne jest natomiast dla monarchii absolutnych i innych despotii. Pośrednio ujawnia ono, że istnieją jednak w mojej sprawie przesłanki do umorzenia, w przeciwnym bowiem razie nie byłoby potrzeby użycia takiego sformułowania.
SKO podpiera swoje stanowisko przytaczając fragment uzasadnienia z wyroku WSA Kraków z dnia 25 września 2018 roku, III SA/Kr 702/18. "Umorzenie należności dłużnika nie jest obligatoryjne nawet w przypadku, gdy zostaną spełnione - wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy". Nie jest to jednak korelatywne ze stanowiskiem SKO. Przytaczany tu fragment uzasadnienia WSA Kraków wymagałaby pewnego dopełnienia, o ile nie występuje ono w innym miejscu uzasadnienia, czyli ".. .nie jest obligatoryjne...[jeśli nie uderza w słuszny interes obywatela zawarty w art. 7 kpa]". Rozważmy taki wariant: dłużnik jest ciężko schorowanym, 100% inwalidą, a dochody jego są bliskie zeru. Spełnione są zatem wszystkie przesłanki do umorzenia. Posiada jednak znaczny majątek (np. mieszkania własnościowe, działki, itp.). uszczuplenie tego majątku celem spłaty jego zadłużenia nie godzi w słuszny interes strony, tym bardziej, mówiąc brutalniej, że nie może już w pełni z niego korzystać. Można założyć, że część tego majątku była pomnażana z funduszy, których nie przeznaczał na łożenie alimentacyjne" (zatem jego majątek był budowany częściowo przez podatników). Poza tym, być może, otrzymuje nieujawnioną pomoc - także finansową - od spadkobierców lub osób, które mają korzyści testamentowe. Zatem roztrząsanie "słusznego interesu obywatela" może ujawnić takie okoliczności faktyczne, które powrócą, jako przesłanki negatywne do wcześniej uznanych za pozytywne (uwzględniając sytuację dochodową z art. 30 ust.2 ustawy alimentacyjnej). Art. 7 kpa w 3 zasadzie ogólnej nakazuje organowi administracji publicznej uwzględnianie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Są to określenia nieostre, niedookreślone. Uchwała NR [...] Rady Miejskiej w Ł. z dnia 12 listopada 2014 roku w §2, pkt.3 dokonała wykładni ważnego (słusznego) interesu dłużnika - "rozumie się przez to sytuację społeczną i gospodarczą dłużnika, w której zapłata długu, bądź jego części mogłaby zagrozić egzystencji dłużnika lub osób będących na jego utrzymaniu". Mój słuszny interes obywatela jest oczywisty. W obecnym stanie rzeczy zagrożona jest moja egzystencja, grozi mi degradacja społeczna i gospodarcza (już trwa), a w najbliższej przyszłości bezdomność. I ten słuszny interes obywatela nie stoi w ogóle w sprzeczności z interesem społecznym. Wręcz odwrotnie, w interesie społecznym jest, ażeby nie przybywało osób bezdomnych i skazanych na pomoc społeczną (podatnicy!!). SKO miast wnikliwie rozpatrzyć tę sytuację ogranicza się do udzielania mi zbawiennych rad:
- ".. .winien podjąć starania o rozłażenie na raty należności żądanej do zwrotu..., bądź też o odroczenie terminu płatności....". Jakie raty? W jakiej wysokości, jeżeli pozostawione mi przez komornika 500 zł nie pokrywa nawet kosztów utrzymania mieszkania? Jakie odroczenie, a co potem, po upływie terminu odroczenia?!
- "...zamiany lokalu na inny, co znacznie może obniżyć stałe koszty około mieszkaniowe". Przecież płacąc czynsz, np. około 300 zł zamiast 670 zł obecnie, niczego zasadniczo nie zmienia na tle 500 zł dochodu. (Nie mają chleba, niech jedzą ciasteczka! - skwitowała Maria Antonina demonstrację głodujących paryżan).
SKO nie podważyło samej zasadności moich stwierdzeń, że świadczenia alimentacyjne na rzecz synów zastępowały moje nakłady na utrzymanie dzieci, które ponosiłbym z emerytury już wtedy mi przysługującej, ale nie załatwionej i per saldo, z moją stratą, zaoszczędził budżet, czyli podatnicy. Słusznie, że nie podważa, bo przecież samo, kilkakrotnie szermuje kosztami ponoszonymi przez podatników, czy przez budżet państwa. Moje twierdzenie SKO podważa więc tym, że nie wiadomo, czy otrzymałbym w tamtym czasie emeryturę, a nadto, że sam wiek nie daje uprawnień i nie wiadomo, czy spełniałem inne warunki do jej otrzymania (staż pracy, okresy składkowe, itp.). SKO wykazał tym samym zupełny brak rozeznania w temacie zaopatrzenia emerytalnego twórców i mimo, że postępowanie nadmiernie długo trwało, nie zwrócił się do mnie o dodatkowe wyjaśnienia w tej kwestii. A zatem wyjaśniam: ukończenie uczelni artystycznej ł przynależność do związków artystów (plastyków, muzyków, aktorów) samo w sobie nie daje uprawnień do emerytury. Artyści ci wypracowują emeryturę na ogólnych zasadach zusowskich. Komisja do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego nadaje uprawnienia emerytalne oceniając jedynie i wyłącznie dorobek twórczy i osiągnięcia artystyczne. Ustala datę rozpoczęcia działalności i uprawnienia te nadaje z dniem złożenia wniosku o ile został już osiągnięty wiek emerytalny (mój 25.06.2005 r.). Wniosek o ustalenie uprawnień emerytalnych składa zainteresowany lub organizacja społeczna (tutaj Związek Polskich Artystów i Plastyków). Stosowny wniosek do MK i DN złożył ZPAP, gdy tylko się zorientował w mojej sytuacji życiowej. Jego rekomendację, zawierającą dokonania do roku 2000, skierowaną do ministerstwa, dołączyłem do akt. ZUS wypłaca emeryturę od dnia złożenia wniosku z utratą, nieraz wieloletniej emerytury, jeśli uprawniony się "zagapił". Stwierdzenie SKO "a nawet hipotetycznie to zakładając wówczas emerytura byłaby zajęta egzekucją komorniczą w związku z ciążącym obowiązkiem alimentacyjnym i możliwe, iż nie doszłoby do wypłaty świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego..." to z jednej strony inwektywa, albowiem nie byłoby żadnego komornika, bo nie byłem rodzicem uchylającym się od świadczeń, co dostatecznie jasno przedstawiłem w odwołaniu od decyzji I Instancji, a z drugiej strony SKO potwierdza, iż nie doszłoby do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego".
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
W świetle art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowić musi treść art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w świetle którego:
I. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:
1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
II. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Na uwadze należało mieć również treść art. 28 ustawy, zgodnie z którym w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,
3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia
- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Z uwagi na fakt, że należności ciążące na skarżącym obejmowały zarówno kwoty należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jak i należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ prawidłowo rozważył zastosowanie zarówno art. 30 ust. 1, jak i ust. 2 ustawy. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. dotyczy tylko należności, powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a nie dotyczy on należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Umarzanie tych ostatnich należności określa art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 u.p.o.u.a.
Bezspornie ustalono, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, bowiem z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. z dnia 19 stycznia 2019 r. o dokonanych wpłatach wynika, iż w okresie od kwietnia 2006 r. do maja 2011 r. egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego J.P. nie była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, brak jest zatem ciągłości realizacji tegoż obowiązku w okresie wstecz 3, 5 czy 7 lat, a to oznacza, iż brak jest podstaw do umorzenia w/w należności.
Wobec powyższego organy administracyjne zobowiązane były do rozważenia, czy w zakresie należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zaistniały warunki do zastosowania instytucji, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. czy sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z ciążącego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej (który to obowiązek wynika z art. 27 ust. 1 ustawy).
Przypomnienia wymaga, choć jak wynika ze złożonej skargi, skarżący ma świadomość charakteru decyzji wydawanej w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy, decyzja wydawana na podstawie cyt. art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi.
W tym miejscu warto także wskazać, że w judykaturze przyjmuje się powszechnie, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2018 r., I OSK 2604/16, CBOSA). Trafnie podkreślało Kolegium, iż wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka.
Truizmem, ale wymagającym również przypomnienia jest twierdzenie, że każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r., I OSK 611/16, CBOSA).
Powyższe przytaczane także przez organ tezy, które w odczuciu skarżącego stanowić mogą nic nie wnoszące do sprawy "komunały" wskazują na okoliczności, które winny być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosków o udzielenie ulgi.
Wydanie decyzji przez organ właściwy wierzyciela na wniosek dłużnika alimentacyjnego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, musi zatem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Organ właściwy wierzyciela powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest natomiast wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.
Wskazując na obowiązki organu, jakie nakładają na niego przepisy art. 7, 77 § 1, a także art. 107 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że w działaniu organów obu instancji jest brak dowolności. Stan faktyczny został wnikliwie ustalony, sytuacja skarżącego została starannie i szczegółowo przedstawiona.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi organy obu instancji dysponowały wystarczającym materiałem dowodowym oraz przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób odpowiadający zasadom procedury administracyjnej. W oparciu o pozyskane informacje organy obu instancji przyznały, iż sytuacja materialna wnioskodawcy nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie w całości wraz z odsetkami należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej, a sąd administracyjny stanowisko to podziela.
Zdaniem Sądu, nie kwestionując trudnego położenia skarżącego wskazać trzeba, iż w rozpoznawanej sprawie nie występują szczególne okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie zgodnie z oczekiwaniami skarżącego.
Skarżący J.P. zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe. Zgodnie z zaświadczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia 11 stycznia 2019 r. ma przyznane prawo do świadczenia emerytalnego od dnia 1 czerwca 2018 r. w wysokości 1.290,91 zł netto miesięcznie. Od dnia 1 stycznia 2019r. kwota ta została pomniejszona o potrącenia komornicze w wysokości 790,91 zł. Do stałych wydatków J.P. niezbędnych do utrzymania mieszkania zgodnie z oświadczeniem należą: opłata za czynsz w wysokości 449,36zł miesięcznie (na etapie postępowania odwoławczego Wnioskodawca przedstawił powiadomienie, że od 1 marca 2019 r. wydatki za lokal mieszkaniowy wynoszą 652,46zł miesięcznie, w tym odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu wynosi 426,79zł) oraz opłata za energię elektryczną ok. 30,00zł miesięcznie. Z załączonej dokumentacji medycznej wynika, iż J.P. cierpi na guzy krwawicze odbytu, zwyrodnienia wielostawowe oraz upośledzenie widzenia, jednakże nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Na rozprawie przed tut. Sądem skarżący oświadczył, że po potrąceniu komornika pozostaje mu 500 zł.
Analiza powyższego wskazuje, że sytuacja dochodowa skarżącego jest trudna, jednak nie można przy ocenie tejże sytuacji abstrahować od zdarzeń, które do takiej sytuacji doprowadziły, gdyż umorzenie należności jest możliwe jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwiała zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Tymczasem przywoływana wielokrotnie przez skarżącego "niefrasobliwość", przejawiająca się w niewystępowaniu o ustalenie świadczenia emerytalnego, nie może być rozpatrywana w kategoriach okoliczności niezależnych od skarżącego. Niefrasobliwość rozumiana jako artystyczna niedbałość o sprawy przyziemne nie stanowi i nie może stanowić okoliczności, która w społecznej ocenie stanowiłaby usprawiedliwienie dla zwolnienia od obowiązku alimentacyjnego wobec własnych dzieci. Stąd też przy wyważeniu interesu jednostki (skarżącego) i interesu społecznego, należy stwierdzić, że w sytuacji, gdy o umorzenie należności występuje osoba, która nie reguluje zobowiązań wobec własnego dziecka, jak twierdzi skutkiem owej "niefrasobliwości", a ciężar ten przejmuje na siebie ogół społeczeństwa, zastosowanie instytucji umorzenia pozostawałoby w konflikcie z interesem społecznym. Okolicznością mogącą mieć znaczenie nie jest również fakt "transformacji ustrojowej państwa, gdy starsi artyści plastycy wypierani byli z rynku przez młodzież, tzw. grafików komputerowych, ostatecznie pozbawiony dochodów, zaczął pobierać zasiłek stały z MOPS-u i wówczas matka dzieci zaczęła zabiegać o alimenty z funduszu alimentacyjnego", gdyż świadczy o biernej postawie skarżącego na rynku pracy, braku determinacji w dążeniu do zdobycia środków na utrzymanie własne i synów.
Jak wyjaśnił już tut. Sąd w wyroku z dnia 13 czerwca 2017 r., II SA/Łd 1030/16, nie można bowiem zapominać o tym, że umorzenie należności ma charakter trwały, co oznacza, że raz umorzone należności nie podlegają już egzekucji. Dopóty, dopóki dłużnik sam nie wymaga stałej opieki osoby trzeciej, powinien zrobić wszystko, by zdobyć środki nie tylko na swoje utrzymanie, ale przede wszystkim na utrzymanie dzieci, na które powinien płacić alimenty. Poza tym nie można wykluczyć, że jego sytuacja ulegnie poprawie, także na skutek zdarzeń losowych.
Skarżący wskazuje: "Mój słuszny interes obywatela jest oczywisty. W obecnym stanie rzeczy zagrożona jest moja egzystencja, grozi mi degradacja społeczna i gospodarcza (już trwa), a w najbliższej przyszłości bezdomność. I ten słuszny interes obywatela nie stoi w ogóle w sprzeczności z interesem społecznym. Wręcz odwrotnie, w interesie społecznym jest, ażeby nie przybywało osób bezdomnych i skazanych na pomoc społeczną (podatnicy!!)". Odnosząc się do tak sformułowanego twierdzenia należy wyjaśnić, że oczywistym jest, że w interesie społecznym jest, aby obywatele nie korzystali z pomocy społecznej, jednak w interesie społeczeństwa leży również to, aby dłużnicy alimentacyjny, którzy najpierw nie wywiązywali się z obowiązków wobec własnych dzieci, przerzucając ciężar ich utrzymania na ogół społeczeństwa, spłacali zaciągnięte wobec Państwa długi, choćby miało to nastąpić z uszczerbkiem dla ich sytuacji życiowej.
Końcowo wskazać należy, że skarżący, wyliczając różnicę między kwotą hipotecznie niewypłaconej emerytury a pobranymi świadczeniami z pomocy społecznej i wypłaconymi należnościami z tytułu zaliczki alimentacyjnej i z funduszu alimentacyjnego, wywodzi z tego faktu, że skoro jego postawa przyczyniła się do powstania oszczędności po stronie Skarbu Państwa, powinno to uzasadniać umorzenie należności. Wyjaśnienia zatem wymaga, że wspomniane świadczenia nie charakteryzuje cecha "wymienności", tzn. brak jest możliwości przyjęcia, że w zamian za rezygnację ze świadczenia emerytalnego skarżącego, Państwo przejmie na siebie obowiązek alimentacyjny wobec jego dzieci, do czego de facto sprowadza się koncepcja skarżącego.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.
E.S.