II SA/Łd 727/20

II SA/Łd 727/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-02-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-10-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Ewa Cisowska-Sakrajda /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1393/21 - Wyrok NSA z 2023-08-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 3 pkt 6, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17b ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 119 pkt 2, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Cisowska -Sakrajda Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 lutego 2021 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania E.B., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z [...] r. nr [...].
Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] marca 2020 r. organ pierwszej instancji odmówił E.B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na D.K., argumentując że wnioskodawczyni ma przyznany zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką D.K.. Nadto, jak wskazał organ, niepełnosprawność D.K. powstała po ukończeniu 25-roku życia.
Decyzją z [...] kwietnia 2020 r. organ odwoławczy uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji ze względu na błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również brak wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z [...] r. Wójt Gminy G. ponownie odmówił E.B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę D.K.. Zdaniem organu strona nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ponieważ nadal wykonuje pracę zarobkową. Organ odwołując się do art. 17 ust. 1 i art. 17b u.ś.r. wskazał, że warunkiem niezbędnym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi, nie jest konieczność bezwzględnego zbycia gospodarstwa rolnego, lecz obowiązek zaprzestania prowadzenia go, względnie zaprzestania pracy w nim. Z zebranej dokumentacji wynika, iż E.B. jest właścicielką gospodarstwa rolnego, otrzymała zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystanego do produkcji rolnej w 2019 r. i 2020 r. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz.U. z 2019 r., poz. 2188) zwrot podatku akcyzowego przysługuje producentom rolnym - osobom fizycznym, osobom prawnym lub jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, będącymi posiadaczami gospodarstw rolnych w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Z informacji uzyskanej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") z 17 czerwca 2020 r. wynika, iż prowadzone przez E.B. gospodarstwo rolne zarejestrowane jest w ARiMR oraz, że otrzymuje na nie płatności bezpośrednie (w tym za lata 2019-2020). Płatności te przysługują osobom, który rzeczywiście wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa, więc aby starać się o dopłaty, musi faktycznie prowadzić działalność rolniczą w tym gospodarstwie. Pomimo zatem, że E.B. złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego jak i pracy w nim oraz oświadczenie, że gospodarstwem zarządza jej mąż, to w ocenie organu, strona nadal uczestniczy w prowadzeniu działalności rolniczej związanej z tym gospodarstwem. Skoro E.B. jest właścicielem dużego gospodarstwa rolnego, którym zarządza jej mąż, to tym samym po pierwsze nie do przyjęcia byłoby twierdzenie, że nie korzysta i nie utrzymuje się z dochodów z zarządzanego przez męża gospodarstwa rolnego, będącego jej własnością, a po drugie E.B. może brać udział w zarządzaniu, czy współdecydowaniu w prowadzeniu tego gospodarstwa, co w świetle uchwały NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 wyczerpuje znamiona prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wskazane okoliczności przeczą twierdzeniu strony o zaprzestaniu prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego. Dodatkowo organ I instancji stwierdził, że strona nie wykazała braku pomocy w opiece nad matką ze strony brata, a syna D.K. oraz dzieci wnioskodawczyni bądź męża. Strona może zorganizować opiekę nad matką przy współudziale innych osób zobowiązanych do alimentacji w taki sposób, aby mogła wykonywać nadal prace w gospodarstwie rolnym. Wręcz nawet posiadane informacje o prowadzeniu przez E.B. działalności w gospodarstwie rolnym, wskazywać mogą, iż podczas wykonywania prac związanych z gospodarstwem rolnym korzysta z pomocy w opiece nad matką.
W odwołaniu od tej decyzji E.B. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką D.K.. Jej zdaniem organ błędnie odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ uznał, że nadal prowadzi gospodarstwo rolne, pobiera dopłaty bezpośrednie - podstawowe z ARiMR oraz podatek akcyzowy do paliwa w Gminie G.. Ponadto organ bezprawnie uważa, że jej brat i synowie, powinni pomagać w opiece nad matką. W kwestii dopłat wyjaśniła, że każdy właściciel gospodarstwa rolnego otrzymuje je z UE i nie podlegają one opodatkowaniu, nie są też wliczane do dochodu. Akcyzę do paliwa rolniczego pobiera, bo jest właścicielem gospodarstwa. W jej małym gospodarstwie nie ma żadnej produkcji zwierzęcej, ani roślinnej. Gleba jest utrzymana w dobrej kulturze, do tego służą dopłaty i akcyza. Zaznaczyła, że w świetle prawa rolnik nie ma obowiązku zbycia gospodarstwa rolnego, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Ustawy zobowiązują do złożenia oświadczenia o zaprzestaniu pracy w tym gospodarstwie, co też uczyniła 15 maja 2014 r. Z kolei 14 maja 2020 r. mąż skarżącej złożył oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, że on zarządza pracami w tym gospodarstwie. W 2010 r., będąc osobą poszukującą pracy, wyrejestrowała się z urzędu pracy na własną prośbę, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Żadnych oświadczeń nie składała w 2010 r., gdyż nie posiadała gospodarstwa rolnego. Świadczenie to pobierała do 2013 r., kiedy to zostało zabrane. Dnia 21 lutego 2013 r. matka podarowała jej gospodarstwo rolne o powierzchni 4,42 km2. Dalej skarżąca stwierdziła, że zasiłek i świadczenia przywrócono 5 czerwca 2014 r., ale jako zasiłek dla opiekuna, a nie świadczenie pielęgnacyjne, co było niezgodne z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Dnia 23 maja 2020 r. odwołująca złożyła wniosek o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zasiłek ten został uchylony, a ostatnia wypłata miała miejsce w kwietniu. Wskazała, że od 2010 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne bezterminowo. Uważa, że ma prawo nabyte do świadczenia pielęgnacyjnego, a nie do zasiłku dla opiekuna. Oświadczyła także, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym, nie zarządza nim i nie ma żadnych korzyści z tego gospodarstwa. Jest tylko jego właścicielem.
Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. – dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał brzmienie przepisów art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1b, ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.ś.r."). Następnie zaś wyjaśnił, że z akt sprawy wynika, iż matka strony D.K. (ur. [...].10.1930 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z [...] marca 2010 r. jest zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 04.03.2010 r.
Dalej organ odwoławczy podkreślił, że jak zostało to wskazane w poprzedniej decyzji z [...] kwietnia 2020 r., i które to stanowisko zostało zaaprobowane przez organ I instancji, podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jej matki, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób, a w niniejszej sprawie do matki skarżącej, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W związku z powyższym rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się ze zbadaniem, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
Zdaniem Kolegium w okolicznościach sprawy nie jest kwestionowane, że strona mieści się w kręgu podmiotów zobowiązanych do alimentacji wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i sprawuje opiekę nad matką, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Okolicznością niekwestionowaną jest również, iż odwołująca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,92 ha. E.B. w oświadczeniu, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (część III wniosku) wskazała, iż jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 15 maja 2014 r. Nadto wedle informacji podanych w pismach strony z 13, 14 i 15 maja 2020 r., w związku z tym, iż jest właścicielem gospodarstwa rolnego składa wnioski o dopłaty obszarowe i pobiera te dopłaty, które służą do przeorania ziemi. Strona stwierdziła, że nie ma z tego tytułu żadnych korzyści. Pobiera również zwrot podatku akcyzowego, a zakupione paliwo wykorzystuje do prac polowych. Oświadczyła przy tym, że nie posiada żywego inwentarza, nie wydzierżawia gospodarstwa rolnego, które poza jego przeoraniem nie jest uprawiane, przy pracach polowych korzysta z pomocy innych osób, gospodarstwem rolnym zarządza jej mąż i on decyduje o pracach polowych. Fakt zarządzania gospodarstwem rolnym potwierdził mąż skarżącej w swoim oświadczeniu z 14 maja 2020 r.
Dalej Kolegium zwróciło uwagę, że w uchwale NSA w składzie siedmiu sędziów z 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12 wskazano, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. W przedmiotowej uchwale NSA podkreślił również, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Wskazując, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, objętą w związku z tym odmiennym reżimem zabezpieczenia społecznego określonym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, NSA stwierdził, że rolnik prowadzący we wskazanym rozumieniu gospodarstwo rolne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego.
Wobec powyższego organ odwoławczy wskazał, że 19 maja 2020 r. organ pierwszej instancji zwrócił się z wnioskiem do Urzędu Gminy w G. o udzielenie informacji dotyczącej pobieranego przez E.B. zwrotu podatku akcyzowego od 2019 r. W odpowiedzi na wniosek uzyskano 20 maja 2020 r. informację, iż w 2019 r. i 2020 r. odwołująca składała wniosek o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu, którym w ocenie organu wypłacającego zwrot podatku jest E.B.. Dnia 19 maja 2020 r. organ I instancji zwrócił się z wnioskiem do ARiMR z zapytaniem, czy E.B. ubiegała się o przyznanie dotacji/płatności obszarowej w latach 2019 - 2020. W odpowiedzi ARiMR 22 czerwca 2020 r. poinformowała, że w latach 2019-2020 E.B. składała wnioski o płatności i płatności te zostały na jej rzecz zrealizowane. Z otrzymanej odpowiedzi wynika, iż są to płatności także związane z uprawami. Organ zauważył więc, że z ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1341), wynika, iż płatności bezpośrednie, jak i obszarowe przyznawane są rolnikom. W art. 2 pkt 14 tej ustawy zawarta została definicja rolnika, zgodnie z którą oznacza to rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten z kolei stanowi, że "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. A zatem, płatności te przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym.
W przekonaniu SKO zgromadzony w sprawie materiał dowodowy przeczy złożonemu przez stronę oświadczeniu o zaprzestaniu z dniem 15 maja 2014 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie rolnym. Okolicznością niekwestionowaną jest, że odwołująca korzysta z dopłat unijnych, przeznaczonych dla osób prowadzących działalność rolniczą, a także otrzymywała zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Trafne jest więc stanowisko organu I instancji, że w analizowanej sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania odwołującej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacja z zatrudnienia - w przypadku strony zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium nie zgodziło się nadto ze stanowiskiem strony, iż odmawiając jej przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji pozbawił ją prawa nabytego, a to ze względu na to, że odwołująca pobierała świadczenie pielęgnacyjne we wcześniejszym okresie. Sprawy niniejszej nie dotyczy bowiem sytuacja, o której mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13, gdzie Trybunał stwierdził niezgodność z art. 2 Konstytucji RP art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i w efekcie czego ustawodawca podjął ustawę z dnia 2 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Ponieważ rozpatrywana sprawa nie dotyczy odmowy przyznania skarżącej zasiłku dla opiekunów, będącego świadczeniem rekompensującym słusznie nabyte, ale niekonstytucyjnie odebrane, świadczenie pielęgnacyjne, to wywody skarżącej o odebraniu jej przez organ nabytego i konstytucyjnie gwarantowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie znajdują tutaj odniesienia. Jednocześnie bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, że strona była wcześniej uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego ma matkę, a następnie do zasiłku dla opiekuna (decyzja przyznająca to świadczenie została uchylona na wniosek strony od maja 2020 r.). Okoliczność ta, aczkolwiek mogąca rodzić uzasadnione wątpliwości co do zachowania przez organ I instancji wynikającej z art. 8 k.p.a. zasady zaufania, nie zwalniała organu od obowiązku zbadania, czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o które się obecnie ubiega.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi E.B. reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podnosząc zarzuty naruszenia:
1. przepisów prawa materialnego - art. 17b u.ś.r., poprzez nieprawidłowe uznanie, że skarżącej można przypisać status rolnika w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 174), a z ostrożności procesowej również nieprawidłowym uznaniu, iż E.B. nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, a tym samym nie spełnia kryterium do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy skarżąca nie prowadzi działalności rolniczej w rozumieniu przepisów w/w ustawy;
2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co spowodowało zaniechanie podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony, polegających w szczególności na:
a) nieprawidłowym uznaniu, iż E.B. spełnia definicję rolnika w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w sytuacji gdy skarżąca nie posiada gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów tejże ustawy (art. 6 pkt 4), tj. gospodarstwa rolnego, w którym prowadzona jest działalność rolnicza rozumiana jako działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej (art. 6 pkt 3),
a z ostrożności procesowej także:
b) nieprawidłowym uznaniu, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, w sytuacji gdy w jej gospodarstwie rolnym nie jest prowadzona żadna działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej (art. 6 pkt 3),
c) nieprawidłowym uznaniu, iż fakt pobierania z ARiMR podstawowych dopłat obszarowych oraz zwrotu podatku akcyzowego pozwala wprost na przyjęcie, że osoba otrzymująca te świadczenia jest rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także iż nie zaprzestała ona prowadzenia działalności rolniczej,
d) niewskazaniu z jakich przyczyn organ administracji odmówił wiarygodności dowodom w postaci pisemnych oświadczeń skarżącej oraz jej męża złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej, w sytuacji gdy są one ze sobą spójne, jasne i wyczerpujące.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w motywach zaskarżonej decyzji.
W związku z zarządzeniem Sędziego sprawozdawcy z 27 października 2020 r., pismem z 9 listopada 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Odpis powyższego wniosku doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej 27 listopada 2020 r., który w terminie 14 dni nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.
Następnie stwierdzić przyjdzie, że sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Sąd oceniając w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy G. o odmowie przyznania E.B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką D.K. stwierdził, że odpowiadają one przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do ich usunięcia z obrotu prawnego, jak oczekuje tego skarżąca.
W kontrolowanej sprawie istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy organ prawidłowo odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stojąc na stanowisku, że E.B. nie spełnia przesłanek określonych w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1, ponieważ pomimo złożonego 15 maja 2020 r. (w decyzji błędnie wskazano 15 maja 2014 r.) oświadczenia, nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie.
Stanowisko organu jest prawidłowe.
Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: pkt 1 - matce albo ojcu, pkt 2 - opiekunowi faktycznemu dziecka, pkt 3 - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, pkt 4 - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Świadczenie pielęgnacyjne według art. 17 ust. 5 nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Stosownie zaś do treści art. 17 b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1).
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).
Pod pojęciem gospodarstwa rolnego na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca rozumie gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 pkt 6 u.ś.r.).
Z przywołanych wyżej unormowań wynika, że ustawodawca ściśle sprecyzował warunki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które musi spełniać wnioskodawca (osoba sprawująca opiekę) oraz osoba wymagająca opieki, przy jednoczesnym braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeśli jednak opiekunem osoby niepełnosprawnej jest rolnik przesłanką uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia przezeń gospodarstwa rolnego. W tym celu rolnik powinien złożyć stosowne oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. Jak trafnie stwierdził Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z 30 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1273/20 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl) przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Wymóg złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r., nie stanowi istotnego novum, gdyż oświadczenie, będące w istocie dokumentem prywatnym, stanowi istniejący w procedurze środek dowodowy (art. 75 § 1 i 2 k.p.a.). Możliwość pouczenia przez organ o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań także znana jest procedurze administracyjnej od wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 1987 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 33, poz. 186). Jedyne novum, to ustawowe wprowadzenie klauzuli zastępującej pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, które ma na celu ułatwienie procedowania, nie zmienia jednak istoty środka dowodowego. Przedstawione przez rolnika oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi zatem dowód na tę okoliczność.
Skoro więc oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód w sprawie, to oczywistym jest, iż podstawowym obowiązkiem organu jest ocena tego dowodu na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co niewątpliwie prawidłowo uczyniły organy orzekające w sprawie.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że E.B. decyzją z [...] marca 2010 r. miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką D.K. na okres od 18 marca 2010 r. bezterminowo. Decyzja ta wygasła z mocy prawa 1 lipca 2013 r. Na podstawie wniosku z 29 maja 2014 r. skarżąca miała przyznany zasiłek dla opiekuna od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r., a następnie na podstawie decyzji z [...] lipca 2014 r. zasiłek ten został przyznany od 15 maja 2014 r. bezterminowo. Decyzją z [...] czerwca 2020 r. organ I, na wniosek skarżącej, uchylił decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna. Z akt sprawy wynika nadto, że decyzją z [...] marca 2020 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. Decyzją kasacyjną Kolegium zwróciło uwagę na zbieg prawa do świadczeń i konieczność złożenia oświadczenia o wyborze świadczenia korzystniejszego, w sytuacji gdy organ uzna, że strona spełnia przesłanki do przyznania świadczenia. W rezultacie skarżąca 13 maja 2020 r. złożyła takie oświadczenie, ujawniając przy tym nową okoliczność, a mianowicie, że w 2013 r. otrzymała od mamy gospodarstwo rolne, i od tego momentu składała wnioski i pobierała dopłaty, które służyły do przeorania ziemi. Oświadczyła także, że pobiera zwrot podatku akcyzowego do paliwa. W kolejnym oświadczeniu z 14 maja 2020 r. strona wskazała, że dopłaty służą temu żeby ziemia nie leżała ugorem. Dodała nadto, że korzysta ze zwrotu podatku akcyzowego za zakup paliwa w kwocie 400 zł, które to paliwo wykorzystuje do prac polowych. Wyjaśniła także, że w polu ma pomoc dobrych ludzi, nie wydzierżawiła pola, ponieważ niedawno je otrzymała i nie ma takiej potrzeby. Nadto wykonywane prace polegają tylko na przeoraniu ziemi. Stwierdziła, że nie uprawia ziemi, oprócz przeorania, nie posiada też żywego inwentarza i nie jest ubezpieczona w KRUS. W kolejnym oświadczeniu z 15 maja 2020 r. podniosła, że polem zarządza mąż i to on decyduje o pracach polowych, a nie skarżąca. Jednocześnie wskazała, że mąż sam nie wykonuje prac polowych. Do akt 15 maja 2020 r. zostało załączone także oświadczenie męża z 14 maja 2020 r. potwierdzające, że żona opiekuje się mamą oraz pobieranie dopłat i podatku, przeznaczanego na przeoranie ziemi. Mąż oświadczył także, że to on zarządza gospodarstwem żony.
W toku postępowania wyjaśniającego organ podjął czynności celem zweryfikowania stanowiska skarżącej oraz składanych przezeń oświadczeń i w rezultacie na podstawie pisma z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 17 czerwca 2020 r. ustalił, że skarżąca w latach 2019-2020 pobierała jednolite płatności obszarowe, płatności redystrybucyjne, płatności z tytułu praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Ostatni wniosek o płatność skarżąca złożyła w 2020 r. Organ otrzymał także pismo Wójta Gminy G. z 20 maja 2020 r., z którego wynika, że skarżąca jest producentem rolnym posiadającym gospodarstwo rolne o powierzchni 4,92 ha. W 2019 r. E.B. wykorzystała cały przysługujący jej limit, natomiast obecnie w 2020 r. z tytułu zwrotu podatku otrzymała 295,55 zł. W świetle powyższych ustaleń organu bezspornym jest, że oświadczenie skarżącej jakoby zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie jest wiarygodne.
Zgodzić się wobec tego trzeba z argumentacją organów obu instancji, że w świetle art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2188 z póżn.zm.) zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu. Za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 333), o którym mowa w art. 3 pkt 6 u.ś.r., uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego użyte w ustawie określenia rolnik oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli mówiąc inaczej "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza: - produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; - utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub - prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Trafnie zatem przyjęły organy orzekające, że płatności przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym. Dodać w tym miejscu trzeba, że posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 9 ustawy z 5 lutego 2015 r.).
W świetle powyższych ustaleń stanowisko organów orzekających sprawie, iż skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy ocenić jako prawidłowe. Jak zasadnie zwrócił na to uwagę NSA w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181) rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Reasumując stwierdzić trzeba postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Ustalony w sprawie stan faktyczny, na podstawie kompletnego materiału aktowego sprawy należy ocenić jako prawidłowy. W uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu. Tym samym zarzut skargi dotyczący naruszenia wskazanych wyżej unormowań procesowych nie mógł odnieść zamierzonego skutku podobnie jak i chybiony okazał się zarzut naruszenia art. 17b u.ś.r.
Niezasadne są także zarzuty jakoby organ uznał, że E.B. spełnia definicję rolnika w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Otóż szczegółowa lektura wydanych w sprawie decyzji przeczy stanowisku pełnomocnika skarżącej w tym przedmiocie. Tym samym zarzuty skargi naruszenia przepisów art. 6 pkt 4 i 6 pkt 3 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 174) należy ocenić jako chybione. Błędny, w świetle złożonych w toku postępowania wyjaśniającego oświadczeń E.B. jest także pogląd autora skargi, jakoby skarżąca była tylko właścicielem nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne.
Z tych wszystkich względów Sąd nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia wydanych w sprawie decyzji zobowiązany był oddalić skargę.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
dc