II SA/Łd 714/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2023-10-10
NSAAdministracyjneŚredniawsa
planowanie przestrzennezagospodarowanie przestrzenneprawo miejscoweuchwała rady gminyprawo własnościinwestycja celu publicznegooczyszczalnia ściekówochrona środowiskazasada proporcjonalnościwładztwo planistyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę właściciela działek na uchwałę Rady Gminy Lutomiersk w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która przeznaczyła jego grunty pod budowę oczyszczalni ścieków.

Skarżący J. J. zaskarżył uchwałę Rady Gminy Lutomiersk, która przeznaczyła jego działki rolne i leśne pod budowę oczyszczalni ścieków, zarzucając naruszenie prawa własności i zasady proporcjonalności. Gmina argumentowała, że lokalizacja jest uzasadniona potrzebami wspólnoty, ekonomią i ochroną środowiska, a także zgodna ze studium uwarunkowań. Sąd uznał, że gmina działała w granicach władztwa planistycznego, a interes publiczny uzasadniał ograniczenie prawa własności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał skargę J. J. na uchwałę Rady Gminy Lutomiersk z 2017 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, która przeznaczyła jego działki pod budowę oczyszczalni ścieków. Skarżący zarzucił naruszenie Konstytucji RP (prawo własności, zasada proporcjonalności) oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, twierdząc, że gmina nie rozważyła alternatywnych lokalizacji i nie zbadała wpływu inwestycji na jego gospodarstwo rolne, które jest narażone na podtopienia. Rada Gminy w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podkreślając, że zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty (jak budowa oczyszczalni) uzasadnia ograniczenie prawa własności, a lokalizacja na działkach skarżącego jest najbardziej racjonalna ekonomicznie (grawitacyjne odprowadzanie ścieków) i zgodna ze studium uwarunkowań. Sąd, kontrolując legalność uchwały, uznał, że skarżący jest legitymowany do jej zaskarżenia. Analiza procedury uchwalenia planu nie wykazała istotnych naruszeń. Sąd stwierdził, że gmina działała w granicach władztwa planistycznego, a wybór lokalizacji oczyszczalni na działkach skarżącego był uzasadniony ekonomicznie, ekologicznie i społecznie, przy minimalizacji negatywnych skutków dla właściciela. Uchwała była zgodna ze studium uwarunkowań, a interes publiczny uzasadniał ingerencję w prawo własności, zachowując zasadę proporcjonalności. W konsekwencji, sąd oddalił skargę jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, przeznaczenie działek pod budowę oczyszczalni ścieków jest prawnie uzasadnione i służy zaspokojeniu interesu publicznego z jak najmniejszym uszczerbkiem dla interesu indywidualnego skarżącego, nie stanowiąc nadużycia władztwa planistycznego gminy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że interes publiczny (budowa oczyszczalni ścieków) uzasadnia ingerencję w prawo własności, jeśli jest ona proporcjonalna i niezbędna. Lokalizacja na działkach skarżącego była uzasadniona ekonomicznie, ekologicznie i społecznie, a gmina działała w granicach swojego władztwa planistycznego, zgodnie ze studium uwarunkowań.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

u.p.z.p. art. 3 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Określa władztwo planistyczne gminy.

u.p.z.p. art. 4 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Ustalenie przeznaczenia terenu następuje w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

u.p.z.p. art. 6 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Ustalenia planu kształtują sposób wykonywania prawa własności.

Pomocnicze

u.p.z.p. art. 9 § ust. 1-2 i ust. 4

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Obowiązek uchwalenia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego; ustalenia studium są wiążące dla organów gminy przy sporządzaniu planów miejscowych.

u.p.z.p. art. 14 § ust. 8

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Plan miejscowy jest aktem prawa miejscowego.

u.p.z.p. art. 17

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Określa procedurę sporządzania planu miejscowego.

u.p.z.p. art. 28 § ust. 1

Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Określa przyczyny nieważności uchwały rady gminy w sprawie planu miejscowego.

u.s.g. art. 7 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Zadania własne gminy obejmują m.in. ład przestrzenny i ochronę środowiska.

u.s.g. art. 101 § ust. 1

Ustawa o samorządzie gminnym

Legitymacja do zaskarżenia uchwały organu gminy do sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 5

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola aktów prawa miejscowego.

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skutki uwzględnienia skargi na akt prawa miejscowego.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada proporcjonalności.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia prawa własności.

k.c. art. 140

Kodeks cywilny

Treść i granice prawa własności.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 31 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ingerencję w prawo własności z naruszeniem zasady proporcjonalności. Naruszenie art. 1 ust. 2 pkt. 3 i 7 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez uchwalenie planu zagospodarowania przestrzennego w sposób naruszający wymagania ochrony środowiska, w tym gospodarowania wodami i ochrony gruntów rolnych i leśnych oraz prawo własności. Brak rozważenia alternatywnych wariantów lokalizacji inwestycji. Podtopienia terenu i utrudnienia w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.

Godne uwagi sformułowania

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodnością z przepisami prawa materialnego i procesowego. Własność, mimo że podlega szerokiej ochronie, również konstytucyjnej, nie jest prawem nieograniczonym. Koncepcja władztwa planistycznego oznacza, że w niektórych przypadkach ustalenia planu mogą ingerować w interesy prywatne podmiotów skarżących w sposób odbierany przez nich jako niekorzystny, natomiast nie musi z tym być powiązane przekroczenie granic władztwa planistycznego.

Skład orzekający

Sławomir Wojciechowski

przewodniczący sprawozdawca

Robert Adamczewski

sędzia

Tomasz Porczyński

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Uzasadnienie ingerencji w prawo własności w planowaniu przestrzennym, zasada proporcjonalności, władztwo planistyczne gminy, rozważanie alternatywnych lokalizacji inwestycji celu publicznego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji planowania przestrzennego dla inwestycji celu publicznego (oczyszczalnia ścieków) na gruntach prywatnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje konflikt między prawem własności a interesem publicznym w kontekście planowania przestrzennego, co jest częstym problemem w praktyce.

Czy gmina może przeznaczyć Twoją ziemię pod budowę oczyszczalni? Sąd wyjaśnia granice władztwa planistycznego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Łd 714/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-10-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Robert Adamczewski
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Planowanie przestrzenne
Zagospodarowanie przestrzenne
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 977
Art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 9 ust. 1-2 i ust. 4, art. 14 ust.8, art. 17, art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r.  o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 40
Art. 101 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1360
Art. 140
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Sentencja
Dnia 10 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Tomasz Porczyński Protokolant specjalista Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2023 roku sprawy ze skargi J. J. na uchwałę Rady Gminy Lutomiersk z dnia 27 czerwca 2017 r. nr XLII/271/17 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części obszaru położonego w rejonie ulic: Szadkowskiej i Leśnej w obrębie geodezyjnym Lutomiersk w gminie Lutomiersk oddala skargę. ał
Uzasadnienie
W dniu 30 czerwca 2023 r. do Urzędu Miasta i Gminy w Lutomiersku wpłynęła skarga J. J., reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, na Uchwałę Rady Gminy Lutomiersk nr XLII/271/17 z dnia 27 czerwca 2017 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części obszaru położonego w rejonie ulic: [...] i [...] w obrębie geodezyjnym [...] w gminie L. (dalej również jako: "plan miejscowy" lub "m.p.z.p."), która została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego 18 lipca 2017 roku, poz. 3283 w zakresie § 19 przewidującego dla terenu oznaczonego na rysunku planu symbolem 1K przeznaczenie – infrastruktura techniczna – oczyszczalnia ścieków. Skarżący zarzucił zaskarżonej uchwale:
1. naruszenie art. 31 ust. 3 w zw. z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ingerencję w prawo własności z naruszeniem zasady proporcjonalności,
2. naruszenie art. 1 ust. 2 pkt. 3 i 7 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 977 ze zm., dalej również jako: "u.p.z.p.") poprzez uchwalenie planu zagospodarowania przestrzennego w sposób naruszający wymagania ochrony środowiska, w tym gospodarowania wodami i ochrony gruntów rolnych i leśnych oraz prawo własności.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o:
1. na podstawie art. 94 ust 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 40 ze zm., dalej również jako: "u.s.g.") o stwierdzenie niezgodności z prawem uchwały nr XLII/271/17 Rady Gminy Lutomiersk z dnia 27 czerwca 2017 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części obszaru położonego w rejonie ulic: [...] i [...] w obrębie geodezyjnym [...] w części tekstowej planu w zakresie w § 19 planu;
2. zobowiązanie Gminy L. do przedłożenia do akt niniejszej sprawy kompletu dokumentacji planistycznej związanej z uchwalaniem zaskarżanej uchwały;
3. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi J. J. wskazał, iż jest właścicielem działki nr 9 opisanej w KW [...] oraz współwłaścicielem działki nr 10 opisanej w KW [...]. Obie działki położone są w obrębie geodezyjnym [...]. Zgodnie z zaskarżoną uchwałą, przedmiotowe działki położne są w obszarze oznaczonym symbolem 1K, co oznacza, iż ich przeznaczeniem jest infrastruktura techniczna - oczyszczalnia ścieków. Zgodnie zaś z wypisem z rejestru gruntów działkę nr 9 stanowią grunty leśne natomiast działkę nr 10 grunty rolne zabudowane, pastwiska trwałe oraz gruntu pod rowami. W ocenie skarżącego nie ulega wątpliwości, iż jako właściciel działek 9 i 10, których bezpośrednio dotyczą zapisy § 19 m.p.z.p., posiada on interes prawny i jest uprawniony do wniesienia niniejszej skargi. Zdaniem skarżącego zaskarżona uchwała narusza art. 1 ust. 2 pkt. 3 i 7 u.p.z.p.
Skarżący podkreślił, iż nie kwestionuje przysługującego Gminie władztwa planistycznego, przy czym wskazał, że jest ono nie tylko uprawnieniem gminy do kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej na swoim terenie, ale jest również jej obowiązkiem. Wykonywanie tego władztwa nie jest nieograniczone i wiąże się z przeprowadzeniem złożonej procedury, a przede wszystkim podejmowaniem takich rozstrzygnięć, które będą wynikiem starannie przeprowadzonego procesu ważenia interesu prywatnego i publicznego. Owo ważenie interesu publicznego z interesami prywatnymi, jak wskazuje się w orzecznictwie, polega na tym, aby w jak największym stopniu zabezpieczyć i rozwiązać problemy wspólnoty, jednak w jak najmniejszym stopniu naruszając prawa właścicieli nieruchomości objętych planem.
W ocenie skarżącego organ, mimo takiego obowiązku, nie wyjaśnił, czy badał inne warianty usytuowania spornej inwestycji oraz jakie ważne okoliczności przemawiały za wyznaczeniem tego terenu właśnie na nieruchomości skarżącego. Skarżący nie kwestionuje konieczności realizacji inwestycji w postaci budowy oczyszczalni ścieków, podkreślając jednocześnie, iż realizacja takiej inwestycji w pierwszej kolejności powinna być rozważana na gruntach własnych Gminy. W dokumentacji planistycznej próżno jednak szukać, aby Gmina rozważała inne warianty lokalizacji inwestycji w postaci oczyszczalni ścieków niż przyjęty w zaskarżanej uchwale, pomimo iż w piśmie z dnia 10 maja 2016 r. skarżący podnosił już tę kwestię, wskazując inne alternatywne grunty, na których oczyszczalnia mogłaby powstać. Rozważania innych wariantów lokalizacji inwestycji winny mieć również znaczenie z punktu widzenia podnoszonej przez skarżącego w pismach do Gminy okoliczności, iż grunty objęte planem z przeznaczaniem na budowę oczyszczalni, wyłączone są z zabudowy ze względu na fakt sezonowych podtopień. Jak twierdzi skarżący w piśmie z dnia 21 marca 2022 r., w trakcie większych opadów deszczu lub roztopów, kiedy rzeka Ner zwiększa swój dobowy przepływ, woda płynąca budowlami hydrotechnicznymi na tym terenie, cofa się, spiętrza i podtapia grunty gospodarstwa skarżącego. Tym samym w przypadku powstania oczyszczalni ścieków na tym terenie może ona dodatkowo powodować podtapianie gospodarstwa skarżącego, uniemożliwiając, bądź znaczenie utrudniając prowadzenie tego gospodarstwa. Pomimo zastrzeżeń skarżącego, organ planistyczny nie dokonał jednak wyjaśnienia tychże wątpliwości i zastrzeżeń.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie skarżącego, organ planistyczny przekroczył zakres władztwa planistycznego, naruszając zasadę proporcjonalności, przewidując budowę inwestycji o charakterze publicznym na gruncie prywatnym skarżącego, bez jakiegokolwiek rozważenia i przenalizowania możliwości realizacji tej inwestycji na gruntach Gminy.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł jak w petitum skargi.
W odpowiedzi na skargę Rada Miejska w Lutomiersku, reprezentowana przez Burmistrza Miasta i Gminy Lutomiersk, wniosła o oddalenie skargi, ewentualnie o jej odrzucenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał, iż miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla obszarów położonych w obrębie geodezyjnym [...] w Gminie L., określa podstawowe warunki zagospodarowania terenu, wynikające z potrzeb ochrony środowiska i gospodarowania zasobami przyrody. Uwzględnia obowiązek ochrony powierzchni ziemi, gleb, powietrza, wód podziemnych i powierzchniowych oraz potrzeby ochrony środowiska wynikające z polityki ekologicznej kraju, obowiązków określonych w ustawach szczegółowych regulujących problematykę ekologiczną oraz programów ochrony środowiska na poziomie wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Ustalenia planu w podstawowym zakresie, zgodne są z przepisami ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy Prawo wodne, ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, ustawy Prawo geologiczne i górnicze, ustawy o ochronie przyrody i innych ustaw oraz przepisów wykonawczych do tych ustaw, zawierających przepisy dotyczące ochrony środowiska.
Organ podkreślił, iż plan miejscowy został sporządzony z zachowaniem wymogów proceduralnych określonych w art.17 u.p.z.p. Ponadto zgodnie z ustawą z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 353 ze zm., dalej również jako: "u.o.o.z.") uzyskano wymagane ww. ustawą uzgodnienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, dotyczące zakresu i stopnia szczegółowości informacji wymaganych w prognozie oddziaływania na środowisko, sporządzonej do miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Na podstawie tej ustawy Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Łodzi oraz Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Pabianicach zaopiniowali projekt planu miejscowego wraz z prognozą oddziaływania na środowisko.
Burmistrz podkreślił, że zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy. W szczególności zadania własne obejmują sprawy ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej (art. 7 ust. 1 pkt 1 u.s.g.). W takiej sytuacji potrzeby zbiorowe wspólnoty samorządowej uzasadniają ograniczenie indywidualnego interesu strony. Nie oznacza to dowolności powodującej przekroczenie granic władztwa planistycznego gminy. Działając w ramach określonych przez granice prawa i stosując zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) organy gminy mogą w tworzonym planie zagospodarowania przestrzennego ograniczać uprawnienia właścicieli w celu pełniejszej realizacji innych wartości, które uznały za ważniejsze. Prawo własności, mimo że podlega konstytucyjnej ochronie, nie jest prawem absolutnym i doznaje szeregu ograniczeń wynikających z ustaw, co jest zgodne z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Wprowadzenie ograniczenia w wykonywaniu prawa własności wymaga jednak szczególnie wnikliwego rozważenia rozwiązań alternatywnych, które pozwoliłyby osiągnąć pożądany efekt, przy możliwie najmniej dotkliwych dla zainteresowanych skutkach. W tym kontekście, w ocenie organu, chybiony jest argument skarżącego, iż organ nie rozważył rozwiązań alternatywnych. Gmina L. nie posiada nieruchomości, na której mogłaby zrealizować przedmiotową inwestycję. Dokumenty planistyczne Gminy L. oprócz terenu wyznaczonego na działkach skarżącego wskazują również inną lokalizację oczyszczalni ścieków tj. na części działki nr ewid. 167 w obrębie [...] oraz w obrębie [...] teren przepompowni na części działki nr ewid. 189/3. Najbardziej racjonalnym rozwiązaniem jest jednak lokalizacja oczyszczalni ścieków na działkach skarżącego ze względu na możliwość odprowadzania ścieków w znacznej części grawitacyjnie, co znacząco zmniejsza koszty eksploatacji.
Zdaniem skarżącego, plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony przez Radę Gminy Lutomiersk całkowicie pominął zasadę proporcjonalności w odniesieniu do przysługującego mu prawa własności. Jednakże nie można się z tym twierdzeniem zgodzić, bowiem teren, na którym m.in. znajdują się działki skarżącego, dużo wcześniej był zaplanowany pod lokalizację lokalnej oczyszczalni ścieków, co znajduje swoje odzwierciedlenie w miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego gminy L., (Uchwała XX/155/93 z dnia 22 czerwca 1993 r. Rady Gminy Lutomiersk, Dziennik Urzędowy Woj. Sieradzkiego nr 13, poz. 41 z dnia 15.07.1993 r.), który utracił moc w 2003 r.
Nadto oceny zgodności z prawem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego należy dokonać w oparciu o obowiązujące na terytorium Gminy L. studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Orzecznictwo zasadnie wywodzi wniosek z treści art. 9 ust. 4 u.p.z.p., że ustalenia studium są wiążące dla organów gminy przy sporządzaniu planów miejscowych pomimo faktu, iż studium nie jest aktem prawa miejscowego w przeciwieństwie do planu miejscowego. Punktem wyjścia dla podjętych prac legislacyjnych przez Radę w zakresie uchwalania przedmiotowego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego stanowiła treść studium, w świetle art. 1 ust. 2 pkt 3 u.p.z.p. Niniejszy teren nie jest zabudowany, występuje w kompleksie użytków zielonych i lasów, z dala od zabudowy. Ponadto znajduje się w zasięgu infrastruktury technicznej oraz posiada dostęp do drogi publicznej. Z obowiązującego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy L. (Uchwała nr XXXIII/241/2005 Rady Gminy Lutomiersk z dnia 21 czerwca 2005 r., zmieniona Uchwałą nr XI/59/15 Rady Gminy Lutomiersk z dnia 23 lipca 2015 r., zmieniona Uchwałą nr X/79/19 Rady Gminy Lutomiersk z dnia 7 czerwca 2019 r. w sprawie zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Lutomiersk) wynika, że kierunkiem przeznaczenia tego terenu jest również urządzenie infrastruktury technicznej - oczyszczalni ścieków.
Organ podkreślił również, że to aspekty środowiskowe przemawiają za lokalizacją oczyszczalni ścieków w tym obszarze, wyznaczając cechy tych nieruchomości. Zapis zawarty w przedmiotowym planie jest wystarczający, aby zapewnić odpowiedni standard planowania przestrzennego w aspekcie ochrony środowiska i krajobrazu kulturowego. Podstawowym zadaniem planu jest uporządkowanie sposobu zagospodarowania obszaru gminy, a zatem wprowadzenie takich zasad kształtowania zagospodarowania przestrzennego, które pozwolą na wyeliminowanie zagrożeń dla środowiska. Organ planistyczny podejmując uchwałę w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszarów położonych w obrębie geodezyjnym [...] w Gminie L., działał w granicach przysługującego mu władztwa planistycznego. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego zgodnie ze wskazaną ustawą kształtuje sposób wykonywania prawa własności, a jego uchwalenie jest efektem realizacji władztwa planistycznego przysługującego Radzie Gminy (art. 4 u.p.z.p.).
Przyjęte w planie rozwiązania, w ocenie organu, nie są sprzeczne z Konstytucją, która chroni własność indywidualną, jednakże dozwala na wywłaszczenie nieruchomości na cel publiczny za słusznym odszkodowaniem. Gmina, biorąc pod uwagę interes publiczny i słuszny interes obywateli może zmieniać przeznaczenie terenu będącego własnością innych osób między innymi w celu realizacji inwestycji celu publicznego. Inwestycjami celu publicznego są działania o znaczeniu lokalnym i ponadlokalnym, stanowiące realizację celów, o których mowa w art. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 344 z późn. zm.). Należy do nich między innym budowa i utrzymywanie publicznych urządzeń służących do zaopatrzenia ludności w wodę, gromadzenia, przesyłania, oczyszczania i odprowadzania ścieków oraz odzysku i unieszkodliwiania odpadów, w tym ich składowania. W sprawie mamy do czynienia z inwestycją celu publicznego tj. oczyszczalnią ścieków, która została zaprojektowania na nieruchomościach skarżącego, a więc następuje ingerencja w prawo własności. Własność, mimo że podlega szerokiej ochronie, również konstytucyjnej, nie jest prawem nieograniczonym.
Organ wskazał również na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym ocena wprowadzonych w planie miejscowym ograniczeń prawa własności nieruchomości musi być każdorazowo poprzedzona rozważeniem trzech kwestii: (1) czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków (tzw. kryterium przydatności); (2) czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest powiązana (tzw. kryterium niezbędności); (3) czy efekty wprowadzanej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych przez nią na obywatela (tzw. kryterium proporcjonalności sensu stricto).
Biorąc pod uwagę kryterium przydatności, oczyszczalnia ścieków ma służyć ogółowi społeczności. Budowa oczyszczalni pozwoli też na wyeliminowanie zagrożeń dla zasobów naturalnych - głównie wodnych. Będzie służyć poprawie sytuacji gminy i mieszkańców w perspektywie kilkunastu lat. Doprowadzi do podniesienia poziomu życia mieszkańców oraz świadczonych na ich rzecz usług.
Zdaniem organu w realiach przedmiotowej sprawy nie doszło do naruszenia interesu prywatnego. Istotnym dla uzasadnienia takiego wniosku jest, że zaskarżona uchwała na terenie objętym planem wprowadziła jako przeznaczenie podstawowe - infrastruktura techniczna - oczyszczalnia ścieków. Z rysunku planu wynika, iż obszar położony w sąsiedztwie kwestionowanego przeznaczenia terenu znajduje się w terenach łąk i pastwisk oraz gruntów rolnych, z dala od zabudowy, ponadto jest niezagospodarowany. Zatem jest to obszar ekonomicznie uzasadniony ze względu na ukształtowanie terenu, dostępność infrastruktury technicznej i drogowej. Dodatkowo przyczyni się do poprawy stanu środowiska poprzez ograniczenie ilości zanieczyszczeń przedostających się do wód i gleb z nieszczelnych szamb. Ze względu na brak kanalizacji obecnie obowiązuje odprowadzanie ścieków do szczelnych zbiorników bezodpływowych oraz przydomowych oczyszczalni ścieków z wywozem ścieków od wyznaczonych punktów zlewnych. W październiku 2004 r. została opracowana koncepcja skanalizowania Gminy L. w jej granicach administracyjnych, która wskazuje rozwiązania w zakresie ustalenia lokalizacji oczyszczalni ścieków oraz zawiera informacje o kanalizacji tłoczonej. Biorąc pod uwagę miejscowości L., K., C., W., M., Z. - kanalizacje grawitacyjną przewidziano na około 21 km (83%), a kanalizację tłoczoną na 4 km (17%). W sąsiedztwie obszaru wyznaczonego pod oczyszczalnię ścieków znajduje się rzeka N., która będzie odbiornikiem oczyszczonych ścieków. Obecnie w zakresie technologii oczyszczalni ścieków istnieją takie rozwiązania, które minimalizują oddziaływanie na środowisko oraz nie stanowią uciążliwości dla mieszkańców. Nadto Rada Miejska w Lutomiersku uchwałą Nr LVI/414/22 z dnia 9 listopada 2022 r. przyjęła Strategię rozwoju gminy na lata 2022-2030. Badania ankietowe, które zostały przeprowadzone wśród mieszkańców wskazywały na brak dostępu do kanalizacji. Zatem budowa oczyszczalni ścieków przyczyni się do poprawy rozwoju gminy przyjaznej dla środowiska, stworzy dogodne warunki i podniesie standard życia mieszkańców.
Odnosząc się do kryterium niezbędności organ wskazał, że interes publiczny, któremu ma służyć regulacja, to uogólniony cel dążeń i działań, uwzględniających zobiektywizowane potrzeby ogółu społeczeństwa lub lokalnych społeczności, związanych z zagospodarowaniem przestrzennym. Organy administracji związane są takim rozumieniem interesu publicznego w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. W niniejszej sprawie niewątpliwie mamy do czynienia z potrzebami ogółu społeczeństwa. W ocenie organu lokalna społeczność to szersze pojęcie, obejmujące na przykład ogół adresatów danego planu miejscowego, dotyczącego konkretnej miejscowości czy jej części. Na takie rozumienie lokalności wskazuje także ustawodawstwo samorządowe. W szczególności, gdy ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym odnosi się do społeczności lokalnej, to chodzi o społeczność gminną (np. art. 5c ust. 1, art. 7 ust. 1 pkt 4).
Badając zachowanie proporcjonalności, organ gminy założył, iż wprowadzając ograniczenia w korzystaniu z konstytucyjnie chronionego prawa własności obowiązany jest stosować takie środki prawne, które będą najmniej uciążliwe dla poszczególnych podmiotów oraz pozostaną w racjonalnej proporcji do zamierzonych celów. Obszar objęty planem nie wyróżnia się szczególnymi walorami architektonicznymi i krajobrazowymi, nie występują na nim parki kulturowe, parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe obszary chronionego krajobrazu. Dla województwa [...] nie sporządzono audytu krajobrazowego, a tym samym nie zostały określone krajobrazy priorytetowe czyli szczególnie cenne dla społeczeństwa ze względu na swoje wartości przyrodnicze kulturowe, historyczne, architektoniczne, urbanistyczne, ruralistyczne lub estetyczno - widokowe. Zasady kształtowania walorów krajobrazowych na obszarze objętym planem oraz forma obiektów planowanych na tym obszarze zostały określone poprzez ustalenia planu.
Ze względu na wyznaczenie terenów, których przeznaczenie podstawowe i uzupełniające nie wywołuje szczególnych emisji, nie nastąpi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia mieszkańców na analizowanym obszarze, a także zwiększony wpływ na środowisko naturalne. W planie wprowadzono ograniczenia, które mają niwelować skutki wpływu na środowisko, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z przepisów odrębnych. Na obszarze objętym planem obowiązuje zakaz lokalizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dla których sporządzenie raportu oddziaływania na środowisko jest obligatoryjne lub mogących wymagać sporządzenia takiego raportu w rozumieniu przepisów odrębnych, z wyjątkiem obiektów infrastruktury technicznej i komunikacyjnej; a ponadto obowiązuje nakaz zachowania istniejących rowów melioracyjnych oznaczonych symbolem graficznym na rysunku planu w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania urządzeń melioracji szczegółowych i właściwych warunków odbioru wód powierzchniowych. Opracowanie projektu planu zostało poprzedzone opracowaniem ekofizjografii na podstawie art. 72 ust.5 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, a także prognozy oddziaływania na środowisko. Zatem w odniesieniu do podniesionych przez skarżącego zarzutów dotyczących braku rozważenia innych wariantów lokalizacji inwestycji zawartych w skardze, organ planistyczny stwierdza, iż są one bezprzedmiotowe.
W ramach procedury planistycznej zapewniono udział społeczeństwa na poszczególnych etapach sporządzania projektu, przy zachowaniu pełnej jawności i przejrzystości procedury oraz zastosowanych rozwiązań. Skarżący nie składał uwag do projektu planu, nie wziął także udziału w dyskusji publicznej. Ww. instrumenty prawne gwarantują zachowanie jawności i przejrzystości procedur planistycznych. Od uchwalenia planu miejscowego minęło 6 lat, a skarżący nie złożył żadnego wniosku o zmianę studium uwarunkowań i planu miejscowego.
Ponadto zaskarżoną uchwałę przedstawiono Wojewodzie Łódzkiemu do oceny zgodności z prawem. W ocenie organu nadzoru przedstawiony projekt planu spełniał wymogi określone przepisami ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wojewoda nie wydał rozstrzygnięcia nadzorczego stwierdzającego nieważności uchwały w sprawie uchwalenia planu, bowiem nie miał podstaw do stwierdzenia nieważności w oparciu o art. 28 ust. 1 u.p.z.p.
Podsumowując, organ stwierdził, że Rada dokonała dostatecznego uzasadnienia na rzecz przyjętych rozwiązań w treści uchwały, będąc jednocześnie związana treścią studium. Lokalny prawodawca zestawiając dwie wartości ze sobą uznał, że w rozpoznawanej sprawie pierwszeństwo zyskuje ochrona środowiska w sytuacji postępującej ekspansji zabudowy. Zarzuty przedstawione w skardze są bardzo ogólnikowe i lakoniczne oraz nie konkretyzują, w jaki sposób zostały naruszone art. 1 ust. 2 pkt 3 i 7 u.p.z.p. Ze stanu faktycznego objętego sprawą należy stwierdzić, że nie doszło do naruszenia prawa materialnego regulującego szczegółowo konkretne rozwiązania (w tym wypadku zasady obowiązujące w przedmiocie wyznaczenia terenu pod oczyszczalnię ścieków), a zatem i trybu sporządzania planu, określonego w trybie art. 17 u.p.z.p., co skutkuje brakiem podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały w § 19.
W konsekwencji organ wniósł jak w petitum odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej również jako: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności, czy zasadami współżycia społecznego.
Kontrola ta, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a., obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej. Uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały one wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności (art. 147 § 1 p.p.s.a.). W razie zaś nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu jest uchwała Rady Gminy Lutomiersk z dnia 27 czerwca 2017 r. nr XLII/271/17 w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części obszar położonego w rejonie ulic: [...] i [...] obrębie geodezyjnym [...] w gminie L. Uchwała ta została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego w dniu 18 lipca 2017 r. pod poz. 3283. Zgodnie z art. 14 ust. 8 u.p.z.p. plan miejscowy jest aktem prawa miejscowego, zatem niewątpliwie podlega kontroli sądu administracyjnego, stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 5 p.p.s.a. W ocenie Sądu zaskarżona uchwała odpowiada prawu, zatem nie ma powodów, aby wyeliminować ją, bądź poszczególne jej przepisy, z obrotu prawnego.
W pierwszej kolejności należy jednak odnieść się do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku o odrzucenie skargi. Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.s.g. każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Podmiotami legitymowanymi do zaskarżenia planu miejscowego są właściciele (użytkownicy wieczyści) nieruchomości położonych na terenie objętym planem. Ustalenia planu miejscowego co do przeznaczenia konkretnych nieruchomości oraz sposobu zagospodarowania terenu pozostają bowiem w bezpośrednim związku z uprawnieniami i obowiązkami właścicieli nieruchomości, chronionymi przepisem art. 140 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1610). Dopiero jednak naruszenie interesu lub uprawnienia otwiera drogę do merytorycznego rozpoznania skargi (oceny legalności planu), przy czym obowiązek uwzględnienia skargi na miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego powstaje dopiero wówczas, gdy naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia skarżącego jest związane z jednoczesnym naruszeniem obiektywnego porządku prawnego, w sposób nie znajdujący uzasadnienia w przepisach prawa. Nie chodzi przy tym tylko o naruszenie pewnych uprawnień właścicielskich uregulowaniami planu, ale o rzeczywiste ich ograniczenie, które oceniane musi być w ramach ewentualnego przekroczenia uprawnień do swobodnego planowania gminy na jej terenie – władztwa planistycznego (por. wyrok NSA z 11 maja 2023 r., sygn. II OSK 1607/20; wyrok WSA w Łodzi z 19 lipca 2023 r., sygn. II SA/Łd 416/23 dostępne, podobnie jak inne przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej również jako: "CBOSA").
W niniejszej sprawie skarżący jest właścicielem działki o nr ewid. 9 oraz współwłaścicielem działki o nr ewid. 10, położonych w obrębie [...], L., gmina L. Postanowienia § 19 zaskarżonej uchwały niewątpliwie godzą w prawo własności wskazanych działek, pozbawiając skarżącego de facto uprawnień właścicielskich względem spornych nieruchomości. Podkreślić bowiem należy, iż realizacja planowanej inwestycji na nieruchomościach należących do skarżącego uniemożliwi mu zagospodarowanie tego terenu zgodnie z jego wolą. Zatem skarżący niewątpliwie jest legitymowany do zaskarżenia przedmiotowej uchwały. Wniosek o odrzucenie skargi okazał się więc niezasadny.
W dalszej kolejności należy podkreślić, iż zaskarżona uchwała nie była dotychczas poddana analizie sądów administracyjnych pod kątem zgodności z prawem, zatem zbadania wymaga również procedura jej uchwalenia w celu ustalenia, czy nie doszło do naruszenia zasad sporządzania planu oraz czy sam akt prawa miejscowego zgodny jest z przepisami ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 roku w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. z 2003 r., Nr 164, poz. 1587). Zgodnie bowiem z § 12 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17 grudnia 2021 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. z 2021 r. poz. 2404) do projektów planów miejscowych sporządzanych lub zmienianych na podstawie uchwały o przystąpieniu do sporządzania lub zmiany planu miejscowego podjętej przed dniem 24 grudnia 2021 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.
Analizując przebieg prac planistycznych, należy stwierdzić, iż w dniu 4 marca 2016 r. Rada Gminy Lutomiersk podjęła uchwałę w sprawie przystąpienia do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla części obszaru położonego w rejonie ulic: [...] i [...] w obrębie geodezyjnym [...] w gminie L., o czym obwieszczono w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Gminy Lutomiersk, na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy Lutomiersk oraz w prasie lokalnej (Dziennik Łódzki), stosownie do art. 17 pkt 1 u.p.z.p.
Następnie, zgodnie z art. 17 pkt 2 u.p.z.p., Wójt Gminy Lutomiersk zawiadomił o podjęciu ww. uchwały organy właściwe do opiniowania i uzgadniania projektu planu miejscowego, wyznaczając im termin na dokonanie uzgodnień – 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia.
Skarżący pismem z dnia 10 maja 2016 r. wniósł uwagi do projektu planu miejscowego, wskazując, iż budowa infrastruktury celu publicznego uniemożliwi mu dostęp do łąk, wykorzystywanych w prowadzonej przez niego działalności rolniczej, a co za tym idzie również ich normalne eksploatowanie. Ponadto brak jest podstaw do uznania, że inwestycja nie może zostać posadowiona na innej nieruchomości, tzw. "koziówkach", znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki N., a stanowiących nieużytki rolne i niesąsiadujących z żadnymi zabudowaniami mieszkalnymi, w tym gospodarstwami rolnymi. Skarżący podkreślił, iż planowanie inwestycji na należących do niego działkach jest nietrafne ze względu na warunki terenowe. Miejsce to jest podtapiane i oblewane wodami.
Stosownie do art. 17 pkt 4, 5 i 6 u.p.z.p. sporządzono prognozę skutków finansowych uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz prognozę oddziaływania na środowisko, zaś projekt planu został przedstawiony do zaopiniowania i uzgodnienia wymienionym w ustawie organom.
W dniu 11 kwietnia 2017 r. w prasie lokalnej, BIP Urzędu Gminy Lutomiersk oraz na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy Lutomiersk zamieszczone zostało ogłoszenie o wyłożeniu do publicznego wglądu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w dniach 19 kwietnia 2017 r. – 22 maja 2017 r. w siedzibie Urzędu Gminy w Lutomiersku. Wskazano również, że dyskusja publiczna nad przyjętymi w projekcie planu rozwiązaniami odbędzie się w dniu 10 maja 2017 r. w siedzibie Urzędu Gminy Lutomiersk. Ponadto poinformowano, że wszelkie uwagi zarówno co do planu, jak i prognozy oddziaływania na środowisko można składać do dnia 5 czerwca 2017 r. Spełnione zostały zatem wymogi wskazane w art. 17 pkt 9 i 11 u.p.z.p.
Na zorganizowaną dyskusję publiczną nikt nie przybył. Skarżący nie złożył uwag wobec projektu planu. Uwagi w terminie do tego wyznaczonym złożył R. W. Rozstrzygnięcie o sposobie rozpatrzenia wniesionych do projektu uwag stanowi załącznik nr 2 do zaskarżonej uchwały. Organ wypełnił zatem obowiązek opisany w art. 17 pkt 12 u.p.z.p. W dniu 27 czerwca 2017 r. organ podjął zaskarżoną uchwałę.
Art. 28 ust. 1 u.p.z.p. stanowi, iż istotne naruszenie zasad sporządzania studium lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub części. Zasady sporządzania planu miejscowego rozumiane są jako wartości i merytoryczne wymogi kształtowania polityki przestrzennej przez uprawnione organy, dotyczące m.in. zawartych w akcie planistycznym ustaleń. Pojęcie zasad sporządzania planu zagospodarowania przestrzennego należy wiązać ze sporządzaniem aktu planistycznego, a więc jego zawartością (część tekstowa, graficzna i załączniki), zawartych w nim ustaleń, a także standardów dokumentacji planistycznej. Natomiast pojęcie trybu postępowania odnosi się do sekwencji czynności, jakie podejmuje organ w celu doprowadzenia do uchwalenia planu miejscowego, począwszy od uchwały o przystąpieniu do sporządzania planu, a skończywszy na uchwaleniu planu. Skarga nie zasługuje zaś na uwzględnienie, gdy interes prawny lub uprawnienie skarżącego zostaje naruszony, ale dzieje się to w zgodzie z obowiązującym prawem, w granicach przysługującego gminie, z mocy art. 3 ust. 1 u.p.z.p. władztwa planistycznego. Przepis ten statuuje generalną zasadę władztwa planistycznego gminy, która ma obowiązek ustawowy kształtowania i prowadzenia polityki przestrzennej na swoim terenie. Z kolei przepis art. 4 ust. 1 u.p.z.p. określa, że ustalenie przeznaczenia terenu, rozmieszczenie inwestycji celu publicznego oraz określenie sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu następuje w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Upoważnienie gminy do ingerencji w prawo własności zawarte zostało w przepisie art. 6 ust. 1 u.p.z.p., w myśl którego ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Z powyższych unormowań wynika, że ustawodawca powierzył gminie kompetencje w zakresie władczego przeznaczania i ustalania zasad zagospodarowania terenu. Przy czym władztwo planistyczne gminy nie jest absolutne i podlega ograniczeniom wynikającym z ustaw. Rolą sądu administracyjnego, rozpatrującego skargę na uchwałę w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest więc ocena, czy akt ten nie jest obarczony uchybieniami, o których mowa w art. 28 ust. 1 u.p.z.p., a także czy wydający go organ nie przekroczył upoważnienia, wynikającego z władztwa planistycznego, również z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, zawartej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 1 u.p.z.p., o czym świadczy zarówno przebieg prac planistycznych, treść planu, jak i stanowisko przedstawione przez organ w odpowiedzi na skargę, w którym wyczerpująco umotywowano wybór działek należących do skarżącego na miejsce planowanej inwestycji w postaci oczyszczalni ścieków. Nie doszło również do przekroczenia przez organ uprawnień do kształtowania zagospodarowania przestrzennego gminy, wynikających z jej władztwa planistycznego.
Podkreślić należy, iż z mocy art. 9 ust. 1 i 2 u.p.z.p. gmina zobowiązana jest do określenia polityki przestrzennej gminy, w tym lokalnych zasad zagospodarowania przestrzennego, poprzez uchwalenie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy. Zgodnie zaś z art. 9 ust. 4 u.p.z.p. ustalenia studium są wiążące dla organów gminy przy sporządzaniu planów miejscowych. Zgodność między treścią studium, a treścią planu miejscowego winno się postrzegać jako kontynuację identyczności zasad zagospodarowania terenu ustalanych ogólnie w studium i podlegających sprecyzowaniu w planie miejscowym. Plan miejscowy ma jedynie doprecyzować te zasady i to w taki sposób, aby nie doprowadzić do ich zmiany lub modyfikacji. Chodzi o to, aby granice poszczególnych terenów określone w studium i później przyjęte w planie zagospodarowania przestrzennego, miały być jak najbardziej ze sobą zbieżne (por. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 66/13, publ. CBOSA).Wprawdzie przepisy art. 9 u.p.z.p. zostały uchylone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 1688), która weszła w życie w dniu 24 września 2023 r., jednak stosownie do art. 65 ust. 1 tejże ustawy studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin zachowują moc do dnia wejścia w życie planu ogólnego gminy w danej gminie, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2025 r., i stosuje się do nich przepisy dotychczasowe. Powyższe wskazuje, iż przepisy art. 9 u.p.z.p. znajdą zastosowanie w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu zaskarżona uchwała w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest zgodna ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy.
W momencie uchwalenia zaskarżonej uchwały obowiązywało studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Lutomiersk, uchwalone Uchwałą nr XXXIII/231/2005 Rady Gminy Lutomiersk z dnia 21 czerwca 2005 r., zmienioną Uchwałą nr XI/59/15 Rady Gminy Lutomiersk z dnia 23 lipca 2015 roku. W uchwale z dnia 23 lipca 2015 r. wskazano, iż jednym z najważniejszych problemów, których rozwiązanie warunkuje podniesienie stanu sanitarnego gminy, jest rozbudowa systemu gromadzenia i oczyszczania ścieków i utylizacji odpadów w celu zapobieżenia skażeniom zbiorników wód podziemnych. Jednym ze sposobów osiągnięcia tego celu jest budowa oczyszczalni ścieków, projektowanej na terenach Infrastruktury Technicznej oznaczonej symbolem 1IT na rysunku zmiany nr 1 Studium. Podkreślono, iż na rysunku Studium wskazano dwie wariantowe lokalizacje oczyszczalni ścieków, ostateczna lokalizacja zostanie wskazana na etapie sporządzenia planu miejscowego. W załączniku graficznym nr 3 do uchwały z dnia 23 lipca 2015 r. działki należące do skarżącego opisane są symbolem "1IT", oznaczającym tereny infrastruktury technicznej – oczyszczalnia ścieków. Dlatego też uznać należy, iż zaskarżona uchwała we wskazanym przez skarżącego zakresie jest zgodna ze studium uwarunkowań i kierunków rozwoju zagospodarowania przestrzennego gminy L.
Odnosząc się zaś do zawartych w skardze zarzutów, należy stwierdzić, iż okazały się one niezasadne. Jak wskazano już powyżej, możliwe jest dokonanie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego zmiany przeznaczenia terenu wbrew woli jego właściciela, jeżeli jest to konieczne z punktu widzenia kształtowania polityki przestrzennej i realizacji wartości określonych w art. 1 ust. 2. W przepisie tym ustawodawca wskazał, jakimi przesłankami winny kierować się organy administracji przy planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Jedną z nich jest właśnie prawo własności, jednak nie zostało ono w żaden sposób wyszczególnione. Ustawodawca potraktował je na równi z innymi wartościami, takimi jak wymagania ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury; potrzeby zrównoważonego rozwoju; walory architektoniczne i krajobrazowe; wymagania ochrony środowiska, w tym gospodarowania wodami i ochrony gruntów rolnych i leśnych; wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej; wymagania ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa ludzi i mienia, a także potrzeby osób ze szczególnymi potrzebami, czy też walory ekonomiczne przestrzeni. Koncepcja władztwa planistycznego oznacza, że w niektórych przypadkach ustalenia planu mogą ingerować w interesy prywatne podmiotów skarżących w sposób odbierany przez nich jako niekorzystny, natomiast nie musi z tym być powiązane przekroczenie granic władztwa planistycznego. Sam fakt wprowadzenia ograniczeń w zakresie wykonywania prawa własności postanowieniami planu nie świadczy jeszcze o jego wadliwości. Wadliwe byłoby natomiast ograniczenie tego prawa w ramach sytuacji opisywanej jako nadużycie przez gminę władztwa planistycznego, będącej skutkiem wprowadzenia ograniczeń nieproporcjonalnych lub niezasadnych, wynikających z niewłaściwego wyważenia proporcji pomiędzy interesem publicznym a prywatnym.
W ocenie Sądu taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Burmistrz Miasta i Gminy Lutomiersk w odpowiedzi na skargę wskazał, iż przy uchwalaniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego organ kierował się kryterium przydatności wprowadzonych w planie ograniczeń prawa własności, kryterium niezbędności planowanej zmiany dla ochrony interesu publicznego oraz kryterium proporcjonalności. Organ wyczerpująco wyjaśnił, dlaczego zlokalizowanie planowanej oczyszczalni ścieków na działkach należących do skarżącego jest uzasadnione. Przede wszystkim realizacja inwestycji, polegającej na wybudowaniu oczyszczalni ścieków, jest niezbędna w celu podniesienia standardu życia lokalnej społeczności i zaspokojenia potrzeb mieszkańców w zakresie odprowadzania ścieków. Ponadto przyczyni się ona do poprawy stanu sanitarnego gminy oraz poziomu ochrony środowiska, szczególnie zasobów wodnych oraz gleb poprzez zmniejszenie przedostawania się nieczystości do gleby z nieszczelnych zbiorników bezodpływowych. Ponadto uchwalenie planu miejscowego poprzedzone zostało uzyskaniem niezbędnych opinii i uzgodnień oraz przeprowadzeniem opracowania ekofizjograficznego.
Wybór działek należących do skarżącego na miejsce realizacji inwestycji był zaś uzasadniony z uwagi na ich położenie oraz cechy terenu. Zlokalizowane są one bowiem w sąsiedztwie rzeki N., która będzie odbierać oczyszczone ścieki. Ponadto wskazany w planie miejscowym obszar nie wyróżnia się walorami krajobrazowymi, architektonicznymi, jest niezagospodarowany, znajduje się z dala od zabudowy, w terenach łąk i pastwisk oraz gruntów rolnych, jednak umiejscowiony jest w zasięgu infrastruktury technicznej oraz posiada dostęp do drogi publicznej. Przede wszystkim jednak wybudowanie przedmiotowej oczyszczalni na działkach skarżącego jest uzasadnione ekonomicznie – z uwagi na ukształtowanie terenu możliwe będzie w znacznej części grawitacyjne odprowadzanie ścieków, znacznie zmniejszające koszt eksploatacji inwestycji.
Niezasadne przy tym okazały się twierdzenia J. J., jakoby organ nie rozważał realizacji inwestycji na innym terenie, przede wszystkim na działkach należących do gminy. W Uchwale Rady Gminy Lutomiersk nr XI/59/15 z dnia 23 lipca 2015 r., zmieniającej Uchwałę Rady Gminy Lutomiersk nr XXXIII/241/2005 Rady Gminy Lutomiersk z dnia 21 czerwca 2005 r. w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Lutomiersk również inna działka została przewidziana jako możliwe miejsce realizacji inwestycji polegającej na wybudowaniu oczyszczalni ścieków, przy czym ostateczny wybór terenu inwestycji miał zostać dokonany w planie miejscowym. Burmistrz Miasta i Gminy Lutomiersk w odpowiedzi na skargę wskazał zaś, że w dokumentach planistycznych rozważano umiejscowienie oczyszczalni na części działki nr ewid. 167 w obrębie [...] oraz na części działki nr ewid. 189/3 w obrębie [...]. Gmina zaś w swoich zasobach nie posiada nieruchomości, na której mogłaby zrealizować planowaną inwestycję.
Reasumując, Sąd uznał, że ustalone zaskarżonym planem przeznaczenie działek skarżącego pod budowę infrastruktury technicznej – oczyszczalni ścieków, jest prawnie uzasadnione i służy zaspokojeniu interesu publicznego z jak najmniejszym uszczerbkiem dla interesu indywidualnego skarżącego. Nie było przy tym wynikiem nadużycia władztwa planistycznego gminy, a w szczególności nie skutkowało naruszeniem zasady proporcjonalności. Okazało się zaś uzasadnione wymogami ładu przestrzennego, zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska oraz potrzebami interesu publicznego, a także walorami należących do skarżącego nieruchomości.
Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
lp

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI