II SA/Bk 750/24

II SA/Bk 750/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk
Małgorzata Roleder /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1205
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Barbara Romanczuk, Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 18 września 2024 r. nr 406.602/E-8/26/24 w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 20 października 2022 r. M. S. zwrócił się do Wójta Gminy Gródek (dalej: "Wójt") o umorzenie do kwoty 10.000 zł części należności głównej z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz o rozłożenie płatności ww. kwoty na 40 miesięcznych nieoprocentowanych rat w wysokości 250 zł. Wnioskodawca zwrócił się również o umorzenie całości odsetek ustawowych. Wskazał, że jedynie kwotę 10.000 zł rozłożoną na proponowane raty będzie w stanie uiścić ze względu na sytuację rodzinną i finansową. Podkreślił, że pozostaje w stałym zatrudnieniu, jednakże z każdej pensji jest mu potrącana kwota 945 zł na długi m.in. z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, co nie pozwala mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb jego rodziny. Wyjaśnił, że razem z partnerką wychowują wspólnego 8-letniego syna, a także dwoje dzieci partnerki. Na podstawie ugody zawartej z byłą żoną co miesiąc przekazuje kwotę 500 zł na rzecz ich syna M. S. tytułem bieżących alimentów. Po potrąceniu komorniczym i uiszczeniu alimentów pozostaje mu do dyspozycji kwota 915 zł. Wyjaśnił przy tym, że jego partnerka zarabia około 800 zł miesięcznie, zaś z tytułu alimentów otrzymuje po 300 zł. Uzyskiwane przez rodzinę wnioskodawcy dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, co skutkuje powstawaniem kolejnych długów. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie posiada żadnego majątku – jego rodzina zamieszkuje w domu matki partnerki, ponosząc bieżące miesięczne koszty utrzymania wynoszące: około 130 zł za wodę, 90 zł za telefony, około 300 zł za prąd oraz dodatkowe koszty na zakup jedzenia, środków czystości, odzieży i lekarstw, a także kwartalne wydatki na zagospodarowanie odpadami (504 zł), podatek oraz zakup opału. Końcowo powołał się na art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2022 r., poz. 1205; dalej: "ustawa").
Decyzją z dnia 4 stycznia 2023 r. nr FA.533.21.2022.EK Wójt odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej M. S., jednakże z uwagi na zmodyfikowanie wniosku na etapie postępowania odwoławczego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: "SKO") uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia (decyzja SKO z dnia 22 marca 2023 r. nr 406.205/E-8/26/23). W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania w dniu 5 czerwca 2023 r. Wójt wydał decyzję nr FA.533.21.2022 odmawiającą umorzenia części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej M. S. do kwoty 10.000 zł i rozłożenia płatności kwoty 10.000 zł na 40 miesięcznych nieoprocentowanych rat w kwocie po 250 zł każda. Decyzją z dnia 6 września 2023 r. nr 406.955/E-8/26/23 SKO uchyliło jednak ww. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z powodu naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy, nakazując Wójtowi przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu ustalenia sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, uwzględniając przy tym cel instytucji umorzenia kwoty odsetek ustawowych i rozłożenia na raty zobowiązań dłużnika alimentacyjnego, których istotę wyjaśniono.
Kolejną decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. nr FA.533.21.2022.EK Wójt rozłożył na raty spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej M. S. w wysokości 800 zł miesięcznie do całkowitej spłaty należności kwoty 15.500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynoszą 13.137,57 zł i stale rosną do całkowitej spłaty należności (pkt 1) oraz umorzył postępowanie egzekucyjnie prowadzone przez Komornika Sądowego C. K.(pkt 2). Decyzja z dnia 10 stycznia 2024 r. nr FA.533.21.2022.EK Wójt zmienił ww. decyzję w pkt 2 w ten sposób, że zawiesił postępowanie egzekucyjnie prowadzone przez Komornika Sądowego C. K. w zakresie należności z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia 25 marca 2024 r. nr 406.249/E-8/26/24 SKO uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji ze względu na modyfikację przedmiotowego wniosku, dokonaną w piśmie z dnia 5 grudnia 2023 r. oraz w odwołaniu datowanym na 1lutego 2024 r., która wymaga ustalenia jakiego konkretnie rozwiązania oczekuje wnioskodawca .
Decyzją z dnia 18 czerwca 2024 r. nr FA.533.21.2022.EK Wójt rozłożył na raty spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej M. S. w wysokości 800 zł miesięcznie do całkowitej spłaty należności kwoty 15.500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynoszą 10.434,04 zł i stale rosną do całkowitej spłaty należności (pkt 1) oraz odmówił umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od wypłaconych należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego (pkt 2).
W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że w dniu 29 kwietnia 2024 r. w miejscu zamieszkania wnioskodawcy pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gródku przeprowadził wywiad środowiskowy ustalając, że wnioskodawca wraz z partnerką, jej synem i wspólnym synem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Rodzina mieszka w domu wielorodzinnym stanowiącym własność matki partnerki, zajmuje w nim piętro. Źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia za pracę, alimenty i jedno świadczenie 800+. Od dnia 1 sierpnia 2023 r. wnioskodawca jest zatrudniony na stanowisku operatora harwestera z wynagrodzeniem 3.221,98 zł, a jego partnerka od dnia 1 stycznia 2022 r. świadczy pracę na podstawie umowy zlecenia i za marzec 2024 r. uzyskała dochód 767,92 zł.
Organ zauważył przy tym, że nie jest ona chora przewlekle i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, w związku z czym może przyczynić się do polepszenia sytuacji dochodowej (tj. znalezienia lepszego zatrudnienia, czy podjęcia pracy na pełen etat). Organ podkreślił przy tym, że możliwości zarobkowe to nie tylko dochody faktycznie osiągane ale te dochody, które osoba zobowiązana do alimentacji winna osiągnąć przy dołożeniu należytej staranności oraz wykorzystując wszystkie swe zdolności, umiejętności i kwalifikacje, podjąć taką pracę i osiągnąć takie dochody, które pozwolą na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Organ ustalił miesięczny łączny dochód rodziny na kwotę 5.89,90 zł, zaś miesięczne stałe wydatki na kwotę 3.543 zł (w tym alimenty w kwocie 750 zł i rata należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego). Organ ustalił również, że syn partnerki wnioskodawcy ma 18 lat i jest uczniem szkoły średniej, zaś wspólny syn ma 10 lat i jest uczniem szkoły podstawowej. Organ ustalił także, że sytuacja zdrowotna rodziny jest dobra, a jej członkowie nie pozostają pod stałą kontrolą poradni specjalistycznych.
Organ wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawca sprecyzował swoje oczekiwania zgodnie z wnioskiem pełnomocnika, tj. zwrócił się o umorzenie w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego tj. o umorzenie odsetek ustawowych za opóźnienie oraz rozłożenie na miesięczne raty po 800 zł pozostałej do zapłaty kwoty należności głównej z tytułu wypłaconych świadczeń funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej M. S.. Powołując się na art. 30 ust. 2 ustawy oraz posiłkując się zaleceniami zawartymi w uzasadnieniu ostatniej decyzji kasatoryjnej SKO organ wyjaśnił, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności takie jak stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. W tym względzie organ wyjaśnił, że nie stwierdzono żadnych problemów zdrowotnych w rodzinie wnioskodawcy, natomiast organ zauważył, że istnieją możliwości uzyskania wyższego dochodu w okolicy miejsca zamieszkania, co potwierdził sam wnioskodawca, bowiem zmienił pracę na bardziej dochodową. Organ zauważył przy tym, że ww. przepis wskazuje kryteria brane pod uwagę – sytuację dochodową i rodzinną, niemniej jednak pozostawia wniosek do uznania organu zobowiązanego do uwzględnienia zarówno słusznego interesu strony, jak i interesu społecznego. W ocenie organu zaistniałe okoliczności nie czynią sytuacji wnioskodawcy wyjątkową i nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej względem innych dłużników alimentacyjnych.
Organ wyjaśnił również, że umorzenie odsetek od należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności niezależnych od dłużnika alimentacyjnego, jego sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rozpatrzenie wniosku w tym przedmiocie odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Organ w tym względzie wyjaśnił, że przeanalizował sytuację wnioskodawcy uznając, że nie choruje on przewlekle, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności a jego sytuacja rodzinna i dochodowa nie jest przesłanką do umorzenia odsetek ustawowych od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a rozstrzygnięcie odmienne godziłoby w interes społeczny. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na społeczeństwo kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych, zaś powstałe zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez stronę wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego. Zaistniałe zaległości powstały z tytułu wypłaconych zastępczo na rzecz dziecka wnioskodawcy alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami co też wnioskodawca czyni. Nie kwestionując sytuacji dochodowej wnioskodawcy, która utrudnia możliwość spłaty zobowiązania w całości, organ wziął pod uwagę, że powstałe zadłużenie jest konsekwencją nie płacenia przez dłuższy okres świadczeń alimentacyjnych zasądzonych wyrokiem sądu. W ocenie organu samo uzyskiwanie niskich dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych, a tym samym nie uzasadnia umorzenia odsetek od należności alimentacyjnych. Przewidziana możliwość umorzenia odsetek ma zastosowanie w sytuacjach nadzwyczajnych, nieprzewidzianych, losowych przypadków, gdy strona nie jest w stanie uregulować należności np. wskutek utraty możliwości zarobkowania (nagła choroba, kalectwo) lub utraty majątku (powódź, pożar, itp.). W sytuacji wnioskodawcy organ nie dopatrzył się natomiast sytuacji nadzwyczajnej.
Mając na uwadze, że jednorazowe uiszczenie zobowiązania stanowiłoby dla rodziny duże obciążenie, organ przychylił się do wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 800 zł miesięcznie wskazując, że raty należy spłacać zgodnie z harmonogramem dołączonym do decyzji. Organ wskazał przy tym, że na dzień wydania decyzji należność dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 15.500 zł, odsetki 10.434,04 zł, zaś ich wysokość codziennie się zmienia.
Decyzją z dnia 18 września 2024 r. nr 406.602/E-8/26/24 SKO utrzymało w mocy ww. decyzję, wskazując w jej uzasadnieniu, że wynikająca z art. 30 ust. 2 ustawy kompetencja właściwego organu administracji ma charakter uznaniowy. W ramach uznania organ ma możliwość: po pierwsze - umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części; po wtóre - odroczenia terminu płatności; po trzecie - rozłożenia płatności na raty. Podjęcie jednego z tych rozstrzygnięć powinno nastąpić z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. W konsekwencji umorzenie należności, odroczenie terminu ich płatności, czy też rozłożenie na raty, musi znajdować uzasadnienie w sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Mając zaś na względzie konieczność łożenia rodziców na utrzymanie dzieci i zwiększenie odpowiedzialności dłużnika alimentacyjnego, organ odwoławczy wyjaśnił, że instytucja umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy, ponieważ w tym przypadku organ właściwy wierzyciela rezygnuje z przysługującej należności zwrotnej, a koszt jej poniesienia przerzucany jest na ogół społeczeństwa. Wobec tego, skoro umorzenie należności jest instytucją stosowaną wyjątkowo, toteż dłużnik, aby jego wniosek o umorzenie należności mógł zostać uwzględniony, musi znaleźć się w nadzwyczajnie trudnej sytuacji, tj. z przyczyn od siebie niezależnych nie może podjąć pracy zarobkowej i uzyskać dochodu własnym staraniem, a stan taki ma charakter trwały. Domagając się przedmiotowego umorzenia wnioskodawca zaś akcentował okoliczność uzyskiwania niskich dochodów, zaś zgromadzony materiał dowodowy, jakkolwiek potwierdza powyższą okoliczność, to jednak nie uzasadnia, w ocenie SKO, zastosowania wnioskowanego umorzenia. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że powodem negatywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie nie była tylko ocena poziomu wydatków skarżącego w relacji do dochodów, ale również brak przeszkód natury zdrowotnej aby wnioskodawca uzyskał wyższy dochód. Umorzenie byłoby w ocenie SKO zbyt daleko idące, zważywszy na to, że skarżący jest relatywnie młody, zdolny do pracy i w przyszłości zobowiązania te może uregulować. Okoliczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, nie nadaje sytuacji strony charakteru wyjątkowego lub nadzwyczajnego na tle innych dłużników alimentacyjnych.
Powyższą decyzję w całości zaskarżył do sądu administracyjnego M. S. zarzucając jej:
I. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynika sprawy:
1) art. 7 k.p.a. przez nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela, tj. skarżącego i potraktowanie interesu Ośrodka Pomocy Społecznej jako nadrzędnego nad interesem skarżącego,
2) art. 80 k.p.a. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała cechy oceny arbitralnej, zwłaszcza w zakresie, w jakim organ ustalił, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego jest dobra i nie uzasadnia częściowego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy skarżącemu i jego najbliższym miesięcznie pozostaje kwota około 1.500 zł na zakup żywności, ubrań i innych niezbędnych rzeczy, a także przez ustalenie, że skarżący ma możliwość uzyskania wyższych zarobków,
3) art. 77 § 1 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w przedmiocie ustalenia, czy skarżący jest w stanie spłacić wszystkie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przy jednoczesnym zaspokajaniu swoich niezbędnych potrzeb i zapewnieniu sobie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.
II. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 2 ustawy przez jego niezastosowanie w sprawie i odmówienie skarżącemu częściowego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. odsetek ustawowych za opóźnienie, mimo że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego uzasadniała jego wniosek o umorzenie tych należności, a także przez badanie zdolności zarobkowych skarżącego i jego partnerki, zamiast uwzględnienia ich trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej.
Mając na względzie przedstawione powyżej zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o uchylenie w całości utrzymanej nią w mocy decyzji Wójta oraz zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji o umorzeniu skarżącemu w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, tj. o umorzeniu odsetek ustawowych za opóźnienie, które na dzień wydania skarżonej decyzji wynosiły 10.434,04 zł oraz o rozłożeniu na miesięczne raty w wysokości 800 zł każda, pozostałej do zapłaty kwoty należności głównej z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej M. S..
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ nie wskazał interesu ogólnego i nie wykazał, aby był on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywatela, czego skutkiem może być odmowne załatwienie jego żądania o umorzenie należności na zasadzie art. 30 ust. 2 ustawy. Wskazał, że jeżeli nie uzyska wsparcia w postaci umorzenia odsetek, jego wyjście ze spirali zadłużenia może okazać się niemożliwe mimo usilnych ku temu starań. Wyjaśnił przy tym, że na rzecz uprawnionego z funduszu alimentacyjnego wypłacono 27.000 zł, zaś kwota wyegzekwowana i dotychczas wypłacona przez skarżącego tytułem należności głównej i odsetek, kwotę tą przewyższa. W przypadku uwzględnienia wniosku skarżącego do zapłaty pozostałaby kwota należności głównej w wysokości 15.000 zł, a skarżący zwróciłby funduszowi alimentacyjnemu 40.500 zł, czyli o 13.500 zł więcej niż wypłacił za niego fundusz alimentacyjny. W sytuacji zaś zaistniałej skarżący musi zapłacić ponad 50.000 zł w imię opacznie rozumianej przez organ zasady zwiększania odpowiedzialności dłużników alimentacyjnych.
Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, wbrew wywodom skargi, nie narusza przepisów prawa, zaś sądowa kontrola decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia ich legalności (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Przedstawiając okoliczności, jakie doprowadziły Sąd do takiego przekonania przypomnieć należy, że przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 18 września 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o rozłożeniu na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnionemu M. S. w wysokości 800 zł miesięcznie do całkowitej spłaty należności kwoty 15.500 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynoszą 10.434,04 zł i stale rosną do całkowitej spłaty należności oraz o odmowie umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od wypłaconych należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 ze zm. - zwanej dalej: "ustawą"), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3).
Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciły uwagę organy obu instancji w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza jednak, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy.
Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.
W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.
Zdaniem sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Podanie skarżącego zostało bowiem rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez niego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że sytuacja dochodowa oznacza dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan zdrowia, czy możliwości uzyskania dochodu (sytuacja dochodowa). Na sytuację rodzinną dłużnika alimentacyjnego składa się natomiast ustalenie, czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami, oraz jakie ponosi koszty utrzymania. Jak wskazał WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 22 lutego 2024 r. II SA/Gl 1687/23, "wykładnia użytego przez ustawodawcę sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego powinna być dokonywana z uwzględnieniem definicji dłużnika alimentacyjnego zawartą w art. 2 pkt 3 u.p.o.a.. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też ich nieuzyskiwanie nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny, co do zasady, jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi, przy czym chodzi tu o fakt obiektywnie istniejący, na który dłużnik nie ma wpływu, a nie jego subiektywne przekonanie. Dlatego też jego sytuacja dochodowa i rodzinna powinna wyróżniać się na tle innych dłużników" (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2024 r. III SA/Kr 1041/23).
Jak wynika zaś z akt sprawy, a w szczególności przeprowadzonego w dniu 29 kwietniu 2024 r. wywiadu środowiskowego skarżący jest osobą w wieku 39 lat. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerką i jej synem oraz wspólnym synem. Rodzina zamieszkuje w domu wielorodzinnym zajmując w nim piętro, które stanowi własność matki partnerki. Źródłem utrzymania rodziny są wynagrodzenia za pracę, alimenty i jedno świadczenie 800+. Od dnia 1 sierpnia 2023 r. skarżący jest zatrudniony na stanowisku operatora harwestera z wynagrodzeniem 3 221,98 zł, a jego partnerka od dnia 1 stycznia 2022 r. świadczy pracę na podstawie umowy zlecenia i za marzec 2024 r. uzyskała dochód 767,92 zł. Partnerka otrzymuje ponadto alimenty na rzecz syna w wysokości 300 zł oraz świadczenie wychowawcze w wysokości 800 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 5 089,90 zł, zaś stałe miesięczne wydatki zostały określone na kwotę 3 543 zł (w tym alimenty 750 zł i rata należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego). Syn partnerki skarżącego ma 18 lat i jest uczniem Zespołu Szkół [...] w B., zaś wspólny syn Ł. ma 10 lat i uczęszcza do Szkoły Podstawowej w Z. Sytuacja zdrowotna rodziny jest dobra, jej członkowie nie pozostają pod stałą kontrolą poradni specjalistycznych, nikt z członków nie posiada też orzeczonej niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
Mając na względzie powyższe, podzielić należy pogląd organów, że sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego jest dobra i nie daje podstaw do definitywnego zaniechania dochodzenia zadłużenia, tj. umorzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od wypłaconych należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Na datę podejmowania zaskarżonej decyzji organy trafnie bowiem przyjęły, że w przypadku skarżącego nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie go w całości z obowiązków wobec funduszu alimentacyjnego. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela przyjęty w orzecznictwie pogląd, że okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. m. in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 maja 2022 r., II SA/Sz 70/22, CBOSA). W wyroku z dnia 29 maja 2020 r. NSA wskazał, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny (I OSK 324/19, Lex nr 3021687). Tymczasem na podstawie ustalonych w sprawie okoliczności nie można stwierdzić zaistnienia trwałej niemożności spłaty zadłużenia.
Jak słusznie zauważa Kolegium, na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody ale także i inne okoliczności – stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodów. Skarżący posiada pracę, która daje szanse na rozwój i wyższe zarobki. Dysponuje on prawem jazdy kat. B oraz uprawnieniami na wózki widłowe. Możliwości uzyskania większych dochodów, nawet w pobliskiej okolicy potwierdził sam skarżący, gdyż zmienił pracę, która dała mu możliwość osiągnięcia wyższych dochodów, a w efekcie poprawy sytuacji finansowej rodziny. W tym stanie rzeczy nie można wykluczyć ewentualnej dalszej poprawy sytuacji materialnej skarżącego. W tym miejscu podnieść należy, że partnerka skarżącego również jest w wieku produkcyjnym, nie choruje przewlekle, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Także i ona w każdej chwili może podjąć lepsze zatrudnienie, na lepszych warunkach i przyczynić się do polepszenia sytuacji dochodowej rodziny. Od 1 stycznia 2022 r. pracuje ona na podstawie umowy zlecenia i jak trafnie zauważa Kolegium, nie czyni żadnych starań prowadzących do podjęcia pracy na pełen etat. Ponadto rodzina skarżącego nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, nie wskazano również na trudności z realizacją bieżących wydatków czy też posiadanym zadłużeniem. Wskazane wyżej okoliczności nie czynią sytuacji skarżącego wyjątkowej, a tym samym nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Przeciwnie młody wiek skarżącego, brak przeszkód zdrowotnych i możliwości podjęcia zatrudnienia o wyższym wynagrodzeniu w przyszłości stanowią realną możliwość spłaty powstałego zadłużenia, w tymi odsetek ustawowych od wypłaconych należności. Samo zaś uzyskiwanie niskich dochodów, czy też ponoszenia wysokich wydatków na utrzymanie nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Zauważyć też należy, że mając na uwadze, że jednorazowe uiszczenie zobowiązania stanowiłoby dla rodziny duże obciążenie, organ przychylił się do wniosku o rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 800 zł miesięcznie wskazując, że raty należy spłacać zgodnie z harmonogramem dołączonym do decyzji.
Z zebranych przez organy dokumentów, w tym oświadczeń skarżącego wynikają zatem wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Wbrew zarzutom skargi, organy obu instancji nie kwestionują sytuacji życiowej skarżącego, która niewątpliwie utrudnia możliwość spłaty zobowiązania w całości, nie stanowi ona jednak przesłanki do umorzenia odsetek ustawowych od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jeszcze raz zaakcentować należy, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien zaś być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 grudnia 2021 r. II SA/Bk 805/21). Sytuacja taka nie została jednakże wykazana w niniejszej sprawie. Powstałe zadłużenie jest konsekwencją nie płacenia przez skarżącego przez dłuższy okres świadczeń alimentacyjnych zasądzonych wyrokiem sądu na rzecz syna.
Reasumując powyższe stwierdzić należy, że sytuacja rodzinna, dochodowa i zdrowotna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Jak wynika ze szczegółowego uzasadnienia decyzji oraz treści dokumentów zawartych w aktach administracyjnych, organ zebrał wyczerpująco materiał dowodowy i poddał go ocenie zgodnie z regułami wynikającymi w k.p.a. Ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego.
Końcowo podkreślić należy, że działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie czy to w wyniku uzyskania lepszej pracy czy też zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 lipca 2020 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2861/19 zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (LEX nr 3042656).
Uznać zatem należy, że umorzenie zobowiązań skarżącego w części odsetkowej oznaczałoby w istocie rzeczy, że zobowiązanie te reguluje społeczeństwo. Tymczasem w ocenie Sądu skarżący, który jest relatywnie młody i zdolny do pracy powinien postarać się własnym działaniem o uregulowanie w przyszłości zadłużenia z tytułu odsetek od wpłat dokonywanych z funduszu alimentacyjnego.
Pouczyć należy skarżącego, że odmowa umorzenia odsetek ustawowych od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.
W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., skarga podlega oddaleniu.