II SA/Łd 691/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia pieniężnego osobie deportowanej do pracy przymusowej, wskazując na naruszenie zasady równości wobec prawa i błędne ustalenie okresu represji.
Skarżący A. B. domagał się przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, kwestionując decyzje odmawiające mu tego świadczenia. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną, uchylając decyzje obu instancji. Kluczowe dla rozstrzygnięcia były naruszenia proceduralne, w tym brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, oraz błędna wykładnia przepisów prawa materialnego dotyczących okresu trwania represji. Sąd podkreślił również naruszenie zasady równości wobec prawa, gdyż brat skarżącego o tożsamej sytuacji otrzymał świadczenie.
Sprawa dotyczyła skargi A. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmawiającą przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Skarżący podniósł, że jego brat, znajdujący się w identycznej sytuacji faktycznej i prawnej, otrzymał pozytywną decyzję w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje, uznając skargę za zasadną. Sąd wskazał na istotne naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 81 k.p.a.) oraz naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Ponadto, sąd uznał, że organ błędnie ustalił okres trwania represji, opierając się na dacie wyzwolenia konkretnej miejscowości, zamiast na oficjalnej dacie zakończenia II wojny światowej (8 maja 1945 r.). Sąd podkreślił, że taka interpretacja prowadzi do naruszenia zasady równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), gdyż skarżący i jego brat, mimo tożsamych okoliczności, otrzymali odmienne rozstrzygnięcia. Sąd nakazał organowi ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem wskazanych wytycznych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Nie, organ ustalił okres represji w sposób nieprawidłowy, zawężając go do daty wyzwolenia miejscowości, podczas gdy właściwą datą graniczną powinien być 8 maja 1945 r. jako oficjalna data zakończenia II wojny światowej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ustalenie daty końcowej okresu represji na podstawie wyzwolenia lokalnej miejscowości jest nieuprawnione i prowadzi do naruszenia prawa materialnego. Właściwą datą graniczną jest 8 maja 1945 r., co potwierdza linia orzecznicza.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (20)
Główne
k.p.a. art. 154
Kodeks postępowania administracyjnego
u.ś.p.d. art. 2 § pkt 2 lit. a
Ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 250
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu art. 18 § 1 pkt 1 lit. c
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 81
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.ś.p.d. art. 3 § ust. 1
Ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
u.ś.p.d. art. 4 § ust. 1, 2 i 4
Ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie zasady równości wobec prawa z uwagi na odmienne traktowanie skarżącego i jego brata w tożsamej sytuacji faktycznej i prawnej. Błędne ustalenie okresu trwania represji przez organ administracji, oparte na dacie wyzwolenia lokalnej miejscowości, a nie na oficjalnej dacie zakończenia II wojny światowej. Naruszenie przepisów proceduralnych, w szczególności brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Niewłaściwe uzasadnienie decyzji organu w trybie art. 154 k.p.a., brak wyjaśnienia pojęć interesu społecznego i słusznego interesu strony.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organu o braku interesu społecznego lub słusznego interesu strony w uchyleniu decyzji. Argumentacja organu o tym, że pobyt skarżącego na terytorium Francji po dacie wyzwolenia kantonu nie miał charakteru represji. Argumentacja organu o tym, że praca wykonywana po dacie wyzwolenia nie miała charakteru pracy przymusowej.
Godne uwagi sformułowania
interes społeczny lub słuszny interes strony zasada równości podmiotów wobec prawa zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa nie można wykluczyć, jak podaje skarżący, że po dniu 15 września 1944 r. (...) miejscowość, w której przebywał, nadal pozostawała w rękach Niemców, a Polacy nadal byli zmuszeni do wykonywania pracy bez możliwości bezpiecznego powrotu do kraju. jedyną pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSSR. A zatem w braku podjęcia przez organ szerszego postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie jedyną pewną datą końcową okresu represji winien być dzień oficjalnego zakończenia II Wojny Światowej.
Skład orzekający
Ewa Markiewicz
przewodniczący
Czesława Nowak-Kolczyńska
sprawozdawca
Arkadiusz Blewązka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń dla osób deportowanych do pracy przymusowej, stosowanie trybu art. 154 k.p.a., zasada równości wobec prawa w postępowaniu administracyjnym, obowiązki organów w zakresie wyjaśniania stanu faktycznego i zapewnienia czynnego udziału strony."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej ustawy o świadczeniu pieniężnym dla osób deportowanych, ale zasady proceduralne i konstytucyjne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy świadczeń dla ofiar represji wojennych i podkreśla znaczenie zasady równości wobec prawa oraz prawidłowego stosowania przepisów proceduralnych przez organy administracji. Pokazuje, jak ważne jest dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego.
“Niesprawiedliwość w świadczeniach dla ofiar wojny: sąd przypomina o równości wobec prawa.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Łd 691/06 - Wyrok WSA w Łodzi Data orzeczenia 2006-12-07 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-08-09 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Sędziowie Arkadiusz Blewązka Czesława Nowak-Kolczyńska /sprawozdawca/ Ewa Markiewicz /przewodniczący/ Symbol z opisem 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej Skarżony organ Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Markiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant Referendarz sądowy Małgorzata Kowalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2006 roku sprawy ze skargi A. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], a także decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokat A. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 10 kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za udzielenie pomocy prawnej z urzędu. Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] odmawiającą uchylenia decyzji z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] Nr [...] odmawiającej A. B. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W sprawie ustalono, iż pismem z dnia 9 lutego 2006 r. A. B. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ze skargą na prowadzenie postępowania w sprawie wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego. Podniósł, iż do organu były złożone trzy identyczne wnioski, oprócz jego, także jego brata K. B. oraz siostry I. S.. Dodał, że do każdego z nich dołączone były te same dokumenty oraz zeznania tych samych świadków. A pozytywną decyzję otrzymał tylko brat K. B.. Do pisma skarżący załączył m.in. kserokopię, wydanej w odrębnym postępowaniu, decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], dotyczącej jego brata K. B. , uchylającej decyzję z dnia [...] Nr [...] i przyznającą uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od maja 1944 do kwietnia 1945 r. Kierownik Urzędu, wobec braku jednoznacznego stanowiska wnioskodawcy zakwalifikował to pismo jako wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzickich ( Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż wobec braku powołania się strony na ustawowe podstawy wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności, należało zakwalifikować pismo z 9 lutego 2006 r. jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 k.p.a. Wobec zaś faktu, iż wnioskodawca nie wskazał, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony, jego żądanie nie mogło zostać uwzględnione. Przytaczając argumentację uzasadniającą odmowę wnioskowanego świadczenia zawartą w kwestionowanych, ostatecznych decyzjach organ stwierdził, iż interes strony nie może się sprowadzać do obchodzenia przepisów, które były podstawą odmowy świadczenia. W dniu 10 maja 2006 r. A. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W treści pisma zawarł polemikę z merytoryczną argumentacją zawartą w ostatecznych decyzjach organu z dnia [...] oraz z dnia [...] Podniósł, iż nie zgadza się że tereny departamentu Ardeny gdzie przebywał wraz rodziną zostały wyzwolone w dniu 15 września 1944 r., gdyż Niemcy powracali i wojna toczyła się dalej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W uzasadnieniu organ II instancji, poza argumentami powoływanymi w uzasadnieniu decyzji I instancyjnej wskazał, iż A. B. przebywał na terytorium Francji od dnia 9 maja 1944 r. (data urodzenia). Datę końcową podlegania represjom przewidzianym w ustawie organ ustalił na dzień 14 września 1944 r. powołując się na dzień wyzwolenia kantonu Rendez okręg Charleville Mezieres ustalony na podstawie wydawnictwa: "Atlas II Wojny Światowej" pod red. Johna Keegana, wyd. w Warszawie w 1995 roku. Zdaniem organu pobyt skarżącego na terytorium Francji po tej dacie stracił charakter represji, w rozumieniu powoływanej ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy i ZSRR. A zatem, zdaniem organu, pobyt skarżącego na deportacji trwał 4 miesiące i 7 dni, czyli poniżej wymaganego ustawą o świadczeniu (...) okresu 6 miesięcy. Odnosząc się do powoływanej przez skarżącego decyzji z dnia [...] Nr [...] dotyczącej jego brata K. B. organ wskazał, iż był związany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2005 r., sygn. akt IISA/Łd 267/05 wydanym w przedmiotowej sprawie. Na powyższe rozstrzygnięcie w dniu 17 lipca 2006 r. A. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumenty przytaczane we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w szczególności że nie zgadza się twierdzeniem organu, iż tereny Departamentu Ardeny były wyzwolone 15 września 1944 r. Skarżący wskazał, iż " nie jest aktem prawnym i nie można na jego podstawie podejmować tak ważnych decyzji". W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powtórzył argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – powoływanej dalej jako p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu. Analizując twierdzenia skargi, nie będąc jednocześnie związany jej zarzutami i wnioskami skład rozpoznający sprawę doszedł do przekonania, iż w niniejszym postępowaniu organ administracji publicznej naruszył przepisy procedury administracyjnej oraz prawa materialnego, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a.). Kontrolowana decyzja wydana została po przeprowadzeniu postępowania w trybie nadzwyczajnym - art. 154 k.p.a. Zgodnie z przepisem § 1 art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Dla wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. wymagane jest spełnienie łącznie trzech przesłanek: 1) musi być to decyzja ostateczna, 2) decyzja ta nie może tworzyć praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania oraz 3) za jej uchyleniem lub zmianą przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony ( patrz: komentarz (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., s. 675). W analizowanej sprawie decyzje, które są przedmiotem niniejszego postępowania stały się ostateczne wskutek wyczerpania toku instancyjnego. Nie tworzyły także praw nabytych, gdyż odmawiały przyznania wnioskowanego świadczenia. W sytuacji spełnienia powyższych przesłanek, jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2000 r. (III SAB 91/99, LEX nr 48002), "możliwość wzruszenia decyzji w trybie art. 154 k.p.a. uzależniona jest od wykazania, że za wyeliminowaniem decyzji ostatecznej z obrotu prawnego przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, a więc przesłanki niezależne od prawnej poprawności decyzji ostatecznej". Zastosowanie przez ustawodawcę spójnika »lub« oznacza, że wystarczające są racje interesu społecznego bądź też jedynie wzgląd na słuszny interes strony. Wymagania interesu społecznego lub słusznego, a więc kwalifikowanego, interesu strony powinny być ustalone w danej sprawie i muszą nabrać konkretnej treści, wynikającej ze stanu faktycznego i prawnego sprawy". Wydaje się bowiem, że omawiany przepis, ze swej istoty nie pozwala na uniwersalne zdefiniowanie pojęcia "interesu społecznego", czy "słusznego interesu strony" (vide: wyrok NSA w Warszawie z 26 lipca 1999 r., I SA 1678/98, LEX nr 48548). Ocena, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa, przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, należy zatem do właściwego organu administracji publicznej, który jest w tym zakresie związany przepisem art. 7 k.p.a. in fine. (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.) Zgodnie z tą regulacją organ obowiązany jest w toku postępowania podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wobec tego na organie spoczywał wynikający z art. 7, 77 i 80 k.p.a obowiązek poinformowania podmiotu o odpowiadającej niniejszej sprawie treści pojęć słusznego interesu strony oraz interesu społecznego. W tym kontekście należy wskazać, iż organ nie tylko nie wyjaśnił wyczerpująco istoty tej instytucji, ale także nie wskazał jak strona ma rozumieć stwierdzony brak interesu społecznego lub słusznego interesu strony w uchyleniu lub zmianie decyzji. Nie wypełnił tym samym ciążącego na nim obowiązku sporządzenia uzasadnienia zgodnie z wskazanymi przepisem prawa wymogami (art.107 § 3 k.p.a), który to obowiązek wiąże się z zasadą przekonywania (art.11 k,.p.a.) oraz z wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (vide: wyrok NSA z dnia 26 października 1984 r. II SA 1161/84, ONSA 1984/2/97) Zdaniem składu orzekającego, w analizowanym stanie faktycznym, za uchyleniem zaskarżonych decyzji przemawia zarówno interes społeczny jak i słuszny interes strony. Wobec przyznania przedmiotowego świadczenia bratu skarżącego, którego sytuacja faktyczna i prawna była tożsama z sytuacją skarżącego interes społeczny wyrażający się w respektowaniu zasady zaufania obywateli do Państwa wynikającej z art. 8 K.p.a. oraz zawartej w art. 32 Konstytucji RP zasady równości podmiotów wobec prawa przemawiają za jednolitym rozstrzygnięciem spraw K. B. i A. B. Inne działanie organu niewątpliwie narusza te zasady. Zasada wyrażona w art. 32 ust.1 Konstytucji RP (wszyscy są wobec prawa równi, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne) oznacza, że obywatele mogą zasadnie oczekiwać, iż pozostając w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, ich sprawy będą identycznie załatwione. (komentarz do art. 32 Konstytucji RP [w:] W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Zakamycze, 2002, wyd. IV.). Bracia K. i A. B. oraz ich siostra I. S. uzyskali niejednolite orzeczenia organów pozostając w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania wnioskowanego uprawnienia i przyznał K. B. prawo do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od maja 1944 do kwietnia 1945 r.. Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Kierownika Urzędu wydaną w trybie art. 154 k.p.a. odmawiającą I. S. zmiany decyzji z dnia [...] nr [...] o odmowie przyznania przedmiotowego uprawnienia. W sprawie zaś A. B. , organ znając treść rozstrzygnięcia tożsamej sprawy brata skarżącego, odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia naruszając przy tym zasadę równości podmiotów wobec prawa. W kontekście powyższych wywodów zwrócić należy również uwagę na fakt naruszenia przez organ administracji publicznej przepisu art. 81 k.p.a., w którym sformułowane zostało prawo strony do wypowiedzenia "ostatniego słowa" w sprawie stanowiącej przedmiot postępowania administracyjnego. Jest to konkretyzacja zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym (art.10 k.p.a) w odniesieniu do postępowania wyjaśniającego. Obowiązkiem organu jest zatem pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się, złożenia końcowego oświadczenia. Co prawda z treści cytowanego przepisu nie można domniemywać wymogu rzeczywistego wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, ale z akt sprawy winno wynikać, że organ zapewnił stronie taką możliwość, chociażby strona z tej możliwości nie skorzystała. Akta administracyjne niniejszej sprawy nie zawierają końcowego oświadczenia strony skarżącej ani też żadnego dokumentu potwierdzającego zawiadomienie skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego i wezwanie do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. Realizacja omawianego prawa miała w przedmiotowej sprawie tym większe znaczenie, iż organ dokonując ustalenia daty wyzwolenia miejscowości Remilly kanton Renwez, oparł się na informacji zamieszczonej w wydawnictwie "Atlas II Wojny Światowej" pod redakcją Johna Keegana, Letter Perfect International. Strona skarżąca nie miała zatem możliwości odnieść się do treści dowodu, który został uznany za kluczowy dla wyjaśnienia istoty sprawy i końcowego rozstrzygnięcia. W tej sytuacji zachowanie wymagań art. 81 k.p.a. było bezwzględnym obowiązkiem organu administracji państwowej, a jego naruszenie stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mające istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z dnia 13 lutego 1986r., II SA 2015/85, publ. ONSA 1986/1/13). Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sprzecznością interesu strony z obowiązującym prawem, a uwzględnienie słusznego interesu strony prowadziłoby do obejścia prawa. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR ( Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). Po myśli przepisu art. 2 pkt 2 lit a powołanej ustawy, represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Ustawodawca wyraźnie więc określił minimalny okres trwania deportacji, tj. "co najmniej 6 miesięcy". Ponadto używając zwrotu "w okresie wojny" zakreślił przedział czasowy, w jakim represja ma wystąpić, by uprawniać do przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Oznacza to, iż tak rozumiana represja, zgodnie z intencją ustawodawcy, obejmuje całkowity okres trwania wojny na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym, m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999 r., III RN 158/98, publ. OSNP 2000/3/86, gdzie Sąd Najwyższy wprost wskazał, iż "użyte w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, pojęcie "deportacji" odnosi się wyłącznie do czasu trwania II wojny światowej na terytorium III Rzeszy i terenach przez nią okupowanych, a więc dotyczy okresu od dnia 1 września 1939 roku do dnia 8 maja 1945 roku". Mając na względzie fakt, iż przed zakończeniem działań wojennych często nie było najmniejszych szans na powrót z deportacji do Polski z uwagi na trwające walki i przebiegające linie frontów, ustalając minimalny okres podlegania represjom ustawodawca wskazał na fakt przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Ustalenia organu dotyczące długości okresu podlegania represjom przez A. B. są więc nieprawidłowe. Nie sposób zgodzić się z organem, iż datą końcową tego okresu jest data wyzwolenia miejscowości Remilly ustalona na podstawie wydawnictwa "Atlas II Wojny Światowej" pod redakcją Johna Keegana oraz że praca wykonywana po tej dacie nie ma już charakteru pracy przymusowej. Nie można bowiem wykluczyć, jak podaje skarżący, że po dniu 15 września 1944 r. (data wyzwolenia ustalona przez organ) miejscowość, w której przebywał, nadal pozostawała w rękach Niemców, a Polacy nadal byli zmuszeni do wykonywania pracy bez możliwości bezpiecznego powrotu do kraju. Trzeba w tym miejscu wskazać, iż działania wojenne na terenie Europy kończyły się w różnych okresach i trudno uznać, aby organ orzekający w niniejszej sprawie, posługując się nawet opracowaniami historycznymi, miał pełne rozeznanie co do konkretnego dnia zajęcia określonej miejscowości przez siły aliantów tym bardziej, że znane są przypadki kontrofensywy III Rzeszy na określonych terenach. W tej sytuacji jedynie data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSSR. Reasumując powyższe wywody, dotyczące interpretacji art. 2 pkt 2 lit a powoływanej ustawy, należy jeszcze raz wskazać, iż organ administracji przyjął nieuprawnioną, zawężającą wykładnię tego przepisu, pomijając wskazane powyżej istotne okoliczności sprawy. W tym względzie Sąd podziela ukształtowaną już linię orzeczniczą, zgodnie, z którą określenie "zakończenie wojny" należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. daty 8 maja 1945 roku, a nie do sytuacji wyzwolenia danej miejscowości, względnie jej zajęcia przez armie sojusznicze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1999 r., III RN 158/98, OSNAP 2000/3/86; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2002 r., II SA/Łd 535/00, niepublikowany). A zatem w braku podjęcia przez organ szerszego postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie jedyną pewną datą końcową okresu represji winien być dzień oficjalnego zakończenia II Wojny Światowej. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organy administracji publicznej naruszyły zasady postępowania wyrażone w art. 7, 8, 9,10 i 11 oraz przepisy art. 77 § 1, 80, art. 81, 107 § 3 i 154 k.p.a., ale także zasadę równości podmiotów wobec prawa wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Naruszenie procedury administracyjnej miało, zdaniem Sądu istotny wpływ na wynik sprawy, a nadto doprowadziło do naruszenia prawa materialnego w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu (...). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien, na wstępie, prawidłowo ustalić strony postępowania i prowadzić postępowanie z ich udziałem, zwracając uwagę, iż postanowieniem z dnia [...] dopuścił do udziału w sprawie Kombatancki Związek Dzieci Wojny Rzeczpospolitej. A nadto dokładnie wyjaśnić wszystkie elementy stanu faktycznego wobec przesłanek wskazanych w art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), a następnie rozważyć ich ocenę w kontekście art. 154 k.p.a., mając na względzie zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa ( art.9 k.p.a.). Organ winien także zapewnić stronom czynny udział w postępowaniu, jak wymaga tego art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a, a wywiedzione stanowisko uzasadnić zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. orzekł jak w sentencji eliminując z obrotu prawnego wszystkie rozstrzygnięcia wydane w granicach tej sprawy, zgodnie z przepisem art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania rozstrzygnął w oparciu o przepis art. 250 p.p.s.a w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI