II SA/Łd 689/21

II SA/Łd 689/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /sprawozdawca/
Marcin Olejniczak
Robert Adamczewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 509/22 - Wyrok NSA z 2023-01-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a)
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 23, art. 27
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc
Uzasadnienie
Decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 735) – w skrócie: "k.p.a." – oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z [...] r., nr [...], o odmowie przyznania K.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K.P.
Kolegium wyjaśniło, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji pełnomocnik strony zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci:
1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego zastosowanie pomimo uznania tego przepisu za sprzeczny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., o sygn. akt K38/13;
2) art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. poprzez jego literalną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobie realnie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną nienależne jest świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji w której małżonek niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, pomimo, iż nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.
Pełnomocnik strony wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.
Następnie organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy i wyjaśnił, że warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie warunków określonych przez ustawodawcę w art. 17 u.ś.r.:
1. z wnioskiem wystąpi osoba, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie ma innych osób zobowiązanych do sprawowania opieki;
2. współmałżonek osoby wymagającej opieki nie żyje lub ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności;
3. wnioskodawca sprawuje opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;
4. wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania tej opieki;
5. nie występują przesłanki negatywne wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r.
Dalej organ II instancji odwołał się do treści art. 17 ust. 5 pkt 2) lit. a) u.ś.r. i podkreślił, że z literalnego brzmienia przywołanego unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności. W konsekwencji powyższego brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce na niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Kolegium pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby zobowiązane w dalszej kolejności po małżonku do świadczenia alimentacyjnego. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawczyni nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. bowiem mąż osoby wymagającej opieki – K.P. – jest osobą zdrową, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, obecnie prowadzi działalność gospodarczą oraz ma prawo do emerytury ZUS i KRUS. Zatem to mąż K.P. jest zobowiązany do alimentacji, a co za tym idzie do sprawowania opieki nad potrzebującym współmałżonkiem w pierwszej kolejności. Dopiero w sytuacji, gdy nie może tego obowiązku wypełnić ze względu na orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę, obowiązek ten przechodzi na osobę zobowiązaną w dalszej kolejności. Zaś zamieszkujące z osobą wymagającą opieki dzieci (dorosły syn i małoletnia córka) oraz wnioskodawczyni winni wspierać ojca w opiece nad matką. Dodać należy, że sprawowanie opieki nie musi polegać tylko na osobistym sprawowaniu tejże opieki, ale może polegać również na świadczeniu pomocy w formie finansowej np. poprzez zakup usług opiekuńczych.
Kolegium wyjaśniło także, że w przedmiotowej sprawie treść zapadłego rozstrzygnięcia jest wynikiem niespełnienia przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie zaś wynikających z treści art. 17 ust. 1b tej ustawy, a do których w odwołaniu odnosi się strona. Zarówno orzecznictwo sądów administracyjnych zapadłe na tle powoływanej przez wnioskodawcę normy, jak i sam wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r., o sygn. akt K38/13, nie znajdują, zdaniem organu II instancji, zastosowania na gruncie niniejszej sprawy, bowiem kwestia daty powstania niepełnosprawności K.P. pozostaje poza wpływem na rozstrzygnięcie.
Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył pełnomocnik K.W., zarzucając naruszenie prawa procesowego:
1) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) art. 7 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony.
Ponadto pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. poprzez jego literalną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osobie realnie sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną nienależne jest świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji w której małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, pomimo, iż nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem.
Mając na uwadze powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł o zwrot kosztów postępowania wedle norm przepisanych od organu na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest bezzasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej przywoływanej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć.
W ocenie Sądu, organy prowadzące kontrolowane postępowanie wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić także należy, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, że pełnomocnik strony skarżącej odmienne interpretuje zastosowane w sprawie przepisy prawa nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są wadliwe. Wręcz przeciwnie organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.
W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., utrzymująca w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na tle tego przepisu orzecznictwo wypracowało jednolite stanowisko, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności (por. wyrok WSA w Krakowie z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 129718 - orzeczenie dostępne w CBOSA).
Powyższe stanowisko wyprowadzono interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) – w skrócie: "k.r.i.o" – art. 23, 27 i 130 tej ustawy. Zgodnie z art. 23 k.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 k.r.i.o. małżonkowie obwiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczynić się do zaspakajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Z istoty z kolei świadczenia pielęgnacyjnego wyprowadzono, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie która opiekę tą sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 121/12, WSA we Wrocławiu z 8 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 848/11, WSA w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Po 242/12, WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 1391/12, WSA w Białymstoku z 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 987/12 – orzeczenia dostępne w CBOSA).
Sąd w całości podziela ten pogląd. Zatem wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. należy przyjąć, że sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest jeszcze przesądzający o tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje innej osobie. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. Wykładnia ta umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli (por. wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 987/12, WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 924/14, NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1622/15, WSA Rzeszowie z 8 października 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 810/19 - orzeczenia dostępne w CBOSA).
Z powyższego wynika, że możliwe jest przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z jego woli nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 254/19 – orzeczenia dostępne w CBOSA).
Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do jednoznacznego wniosku, że po stronie małżonka niepełnosprawnej nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad żoną, związane w szczególności z jego stanem zdrowia lub wiekiem. Fakt niesprawowania tej opieki wynika z jego decyzji w tym zakresie i nie jest uwarunkowany przeszkodami natury obiektywnej. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że mąż K.P. – P.P. jest osobą zdrową, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, posiada uposażenie emerytalne z KRUS i ZUS, obecnie prowadzi działalność gospodarczą. Nadto z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącej pracuje codziennie i w ciągu dnia nie jest w stanie zajmować się chorą żoną.
Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzić należy, że Kolegium prawidłowo orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznaniu świadczenia stoi na przeszkodzie treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Przepis ten nawet przy zastosowaniu wykładni celowościowej i systemowej nie pozwalał organom na uwzględnienie wniosku skarżącej.
Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Stosownie natomiast do art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
is