II SA/Łd 676/24

II SA/Łd 676/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-01-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Beata Czyżewska /sprawozdawca/
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący/
Robert Adamczewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 3 pkt 7, art. 16 ust. 5, art. 32 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 572
art. 61 par. 1 i 4, art. 10 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 17 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Nina Krzemieniewska-Oleszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 lipca 2024 roku znak SKO.4114.240.2024 w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 31 maja 2024 roku, znak [...].
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 30 lipca 2024 r. znak: SKO.4114.240.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania M. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 31 maja 2024 r. nr SOCII.5110.020431.2023.035393.000002.2024 w sprawie zmiany prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.
Jak wynika z akt sprawy decyzją z 21 czerwca 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi orzekł o przyznaniu M. G. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia, dla dziecka K. G. w wysokości 215,84 zł miesięcznie, na okres od 01.06.2023 r. do 31.05.2026 r.
Decyzją z 21 stycznia 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi zmienił własną decyzję z 21 czerwca 2023 r. w ten sposób, że orzekł o przyznaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16. roku życia K. G. w wysokości 215,84 zł miesięcznie, na okres od 01.06.2023 r. do 31.07.2024 r.
Decyzją z 31 maja 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi zmienił własną ostateczną decyzję z 21 czerwca 2023 r., zmienioną decyzją z 23 stycznia 2024 r. w ten sposób, że orzekł o:
I. przyznaniu M. G. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dla dziecka K. G. w wysokości 215,84 zł miesięcznie, na okres od 01.06.2023 r. do 30.04.2024 r.;
II. odmowie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dla dziecka K. G., w okresie od 1 maja 2024 r.
Świadczenia za okres od 01.06.2023 r. do 31.05.2024 r. zostały wypłacone na mocy ww. decyzji.
Motywując rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji odwołał się do brzmienia art. 16 ust. 5 i art. 3 pkt 7 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 323) i stwierdził, że 28 maja 2024 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęła informacja z Centralnego Zarządu Służby Więziennej Biuro Ewidencji, z której wynika, że od 2 kwietnia 2024 r. K. G. został zatrzymany, a od 5 kwietnia 2024 r. przebywa w jednostce penitencjarnej jako tymczasowo aresztowany. Wobec powyższego zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje od 1 maja 2024 r. Organ nadmienił, że w sprawie niniejszej zostanie wszczęte postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń w trybie art. 30 ust. 1 u.ś.r.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. G. przyznała, że wnuk przybywa w areszcie, opisała problemy zdrowotne wnuka i wskazała na wysokie koszty jego leczenia. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie sprawy.
Powołaną na wstępie decyzją z 30 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 32 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323 - dalej w skrócie "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło brzmienie art. 6, art. 138 § 1 k.p.a., art. 32 ust. 1 u.ś.r., a następnie wyjaśniło, że w oparciu o art. 32 u.ś.r. można zmienić lub uchylić decyzję dotychczasową w sytuacjach, gdy:
1) uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych,
2) członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
3) osoba nienależnie pobrała świadczenia rodzinne,
4) wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Jak stwierdziło Kolegium organ pierwszej instancji po przeprowadzeniu postępowania ustalił, że K. G. został zatrzymany 2 kwietnia 2024 r. i 5 kwietnia 2024 r. osadzony w jednostce penitencjarnej - w Areszcie Śledczym w Ł., co potwierdza załączone do akt sprawy zaświadczenie Centralnego Zarządu Służby Więziennej Biuro Ewidencji z 27 maja 2024 r. Jest to bezspornie okoliczność mająca wpływ na prawo K. G. w imieniu, którego działa opiekun prawny M. G. do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 5 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, do której zgodnie z art. 3 pkt 7 u.ś.r. zalicza się areszt śledczy. Wobec powyższego organ zobligowany był do zmiany własnej ostatecznej decyzji w zakresie daty przyznania K. G. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, bowiem nie spełnia warunków do jego pobierania od dnia osadzenia w areszcie śledczym tj. od 5 kwietnia 2024 r., co wprost wynika z powołanego powyżej art. 16 ust. 5 w związku z art. 3 pkt 7 u.ś.r. Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem niepodzielnym w związku z tym nie przysługuje osobie uprawnionej od 1 maja 2024 r. W przedmiotowej sprawie - zdaniem Kolegium - zaistniała przesłanka (wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń), która obligowała organ do zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, bowiem K. G. utracił prawo do jego pobierania.
Kolegium stwierdziło także, że przewidziana w art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzja weryfikująca jest aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania lub od momentu wskazanego w jego rozstrzygnięciu, co do uzyskanego przez stronę prawa do świadczenia rodzinnego, w okresie, gdy strona z tego prawa korzysta. Odwołując się do poglądów judykatury organ odwoławczy podkreślił, że uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. Pogląd ten uznać należy za dominujący w orzecznictwie, a uzasadniony obowiązującą w prawie polskim zasadą lex retro non agit. Po to zatem, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, upoważnienie takie musiałby wyraźnie przewidywać przepis prawa obowiązującego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim w szczególności art. 32 ust. 1 tegoż aktu ani działający w powiązaniu z art. 163 k.p.a. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia zatem zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem teraźniejszym (ex nunc).
Jednocześnie Kolegium nadmieniło, że przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Normy prawne zawarte w powołanej wyżej ustawie są normami bezwzględnie obowiązującymi i organ administracji nie może stosować ich inaczej, niż to wynika wprost z ich literalnego brzmienia. Zatem, ani organ pierwszej instancji ani orzekające w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi nie jest władne do przyznania wnioskowanych świadczeń w sytuacji, gdy strona nie spełnia warunków do korzystania z tego prawa.
Organ stwierdził także, że okoliczności podniesione w odwołaniu dotyczące stanu zdrowia wnuka pozostają bez wpływu na wynik sprawy, ponieważ zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w areszcie śledczym.
Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że wydana w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.
W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. G. opisała obszernie problemy zdrowotne niepełnosprawnego w stopniu znacznym wnuka. Zdaniem autorki skargi, zaskarżona decyzja Kolegium jest niezgodna z prawem. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i przyznanie pełnomocnika z urzędu oraz przychylne załatwienie sprawy i "oddalenie zwrotu zasiłku".
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 4 października 2024 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego.
Na rozprawie 17 stycznia 2025 r. (trwającej od godz. 11:27 do godz. 12:40) stawiła się skarżącą wraz z aplikantem adwokackim A. O. z upoważnienia adwokat J. K. działającej z substytucji radcy prawnego R. G., która oświadczyła, że nie dysponuje w dniu dzisiejszym upoważnieniem i wniosła o tymczasowe dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze pełnomocnika skarżącej.
Wobec powyższego Sąd postanowił dopuścić tymczasowo aplikanta adwokackiego A. O. do udziału w sprawie w charakterze pełnomocnika skarżącej M. G. zobowiązując jednocześnie do złożenia oryginału upoważnienia w terminie 3 dni, pod rygorem pominięcia czynności dokonanych przezeń w imieniu skarżącej.
Pełnomocnik skarżącej poparł skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji. Jednocześnie poparł wnioski zawarte w piśmie r.pr. R. G. z 30 grudnia 2024 r.
Przewodniczący stwierdził, że w aktach sprawy brak jest pisma z 30 grudnia 2024 r.
Na wniosek pełnomocnika skarżącej Przewodniczący zarządził 5 minut przerwy. Po przerwie stawiła się skarżąca i jej pełnomocnik.
Pełnomocnik skarżącej wniósł o odroczenie rozprawy ze względu na brak możliwości złożenia pisma z 30 grudnia 2024 r. w dniu dzisiejszym, a ponadto z uwagi na przedstawienie przez skarżących nowych okoliczności sprawy.
Skarżąca wniosła o wydanie wyroku w dniu dzisiejszym, bowiem odroczenie terminu sprawy działa na jej niekorzyść.
Pełnomocnik cofnął wniosek o odroczenie rozprawy i wniósł o przeprowadzenie dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wnuka K. G. z 20 listopada 2024 r. na okoliczność stanu jego zdrowia.
Skarżąca oświadczyła, że wnuk wyszedł z aresztu 13 sierpnia 2024 r. Skarżąca wystąpiła ponownie o przyznanie świadczenia po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności w listopadzie 2024 r., jednak organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta nie została zaskarżona odwołaniem, ponieważ pracownicy organu zażądali od skarżącej wycofania z sądu skargi złożonej w niniejszej sprawie.
Przewodniczący zarządził 5 minut przerwy. Po przerwie stawiła się skarżąca i jej pełnomocnik.
Przewodniczący stwierdził, że do akt wpłynęła korespondencja elektroniczna złożona w dniu dzisiejszym drogą ePUAP o godz. 11:56 przez r.pr. P. G., jednak bez załącznika.
Pełnomocnik skarżącej podtrzymał wniosek dowodowy, wskazując że zaświadczenie o niepełnosprawności potwierdzające stan zdrowia dotyczy okresu poprzedzającego wydanie decyzji.
Sąd postanowił oddalić wniosek pełnomocnika skarżącej o przeprowadzenie dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wnuka skarżącej K. G. z 20 listopada 2024 r. na okoliczność stanu jego zdrowia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej podniesione.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 - dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny ocenia czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 30 lipca 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 31 maja 2024 r., na mocy której organ zmienił własną ostateczną decyzję z 21 czerwca 2023 r., zmienioną decyzją z 23 stycznia 2024 r. w ten sposób, że orzekł o przyznaniu M. G. prawa do zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dla dziecka K. G. w wysokości 215,84 zł miesięcznie, na okres od 01.06.2023 r. do 30.04.2024 r. (pkt I) i jednocześnie orzekł o odmowie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności dla dziecka K. G., w okresie od 1 maja 2024 r. (pkt II). Świadczenia za okres od 01.06.2023 r. do 31.05.2024 r. zostały wypłacone na mocy ww. decyzji.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 32 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 323 - dalej w skrócie "u.ś.r.").
Zgodnie z art. 16 ust. 5 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie.
Według art. 3 pkt 7 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie - oznacza to dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie.
Zgodnie zaś z art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r. stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, dlatego też winien być stosowany w ściśle określonych w nim sytuacjach. Katalog przesłanek warunkujących zmianę lub uchylenie decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. ma charakter zamknięty. Wystąpienie chociażby jednej z wymienionych wyżej przesłanek stwarza organowi administracji publicznej prawną możliwość uruchomienia z urzędu postępowania w celu weryfikacji decyzji ostatecznej.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że decyzją z 21 czerwca 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi przyznał M. G. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21 roku życia, dla dziecka K. G. w wysokości 215,84 zł miesięcznie, na okres od 01.06.2023 r. do 31.05.2026 r. Następnie decyzją z 21 stycznia 2024 r. organ zmienił własną decyzję z 21 czerwca 2023 r. w ten sposób, że orzekł o przyznaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla K. G. w wysokości 215,84 zł miesięcznie, na okres od 01.06.2023 r. do 31.07.2024 r. M. G. i jej małżonek K. G. (dziadkowie ojczyści) na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z 20 sierpnia 2008 r. sygn. akt [...] zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla małoletniego wnuka K. G.. Na podstawie pisma Centralnego Zarządu Służby Więziennej Biuro Ewidencji z 27 maja 2024 r. organ ustalił, że K. G. (wnuk skarżącej) został zatrzymany 2 kwietnia 2024 r., a od 5 kwietnia 2024 r. przebywa jako tymczasowo aresztowany w Areszcie Śledczym w Ł. przy ul. [...].
Powyższe okoliczności są bezsporne pomiędzy stronami postępowania. Co do zasady zgodzić się więc należy z Kolegium, że umieszczenie wnuka skarżącej w areszcie śledczym, świadczy o zaistnieniu negatywnej przesłanki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, co wynika jednoznacznie z art. 16 ust. 5 u.ś.r. Natomiast w sytuacji, w której okoliczność ta zaistniała po przyznaniu świadczenia, zalicza się ona do innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń w rozumieniu art. 32 ust. 1 u.ś.r. Ustalony stan faktycznym sprawy, uzasadniał wobec tego zastosowanie przez organ przewidzianego w art. 32 u.ś.r. trybu zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych.
Wskazać w związku z powyższym należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 32 ust. 1 u.ś.r. utrwalił się pogląd, według którego decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość (ex nunc - od chwili obecnej). Wpływa ona bowiem na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Brak jest więc podstaw by w trybie tego przepisu uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną ex tunc. Wobec tego przepis ten nie daje podstaw do wstecznego określenia okresu, na który przyznano świadczenie, to jest do ponownego orzeczenia określającego inny (krótszy) okres uprawniający do pobierania świadczenia, niż wynikający z decyzji pierwotnej w sytuacji, gdy okres ten upłynął. Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych takiego uregulowania nie zawiera. Nie jest nim art. 32 ust. 1 u.ś.r. ani działający w powiązaniu z art. 163 k.p.a. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r., decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 19 stycznia 2009 r., I OSK 535/08; 3 listopada 2011 r., I OSK 1035/11; 20 marca 2012 r., I OSK 1919/11; 29 listopada 2012 r., I OSK 945/12; 14 grudnia 2012 r., I OSK 1099/12; 16 stycznia 2013 r., I OSK 1280/12; 16 czerwca 2016 r., I OSK 15/15; 29 kwietnia 2020 r., I OSK 54/20; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Lublinie z 9 listopada 2010 r., II SA/Lu 500/10; w Gdańsku z 26 listopada 2008 r., I SA/Gd 711/08; w Łodzi z 20 września 2011 r., II SA/Łd 616/11; 14 lutego 2012 r., II SA/Łd 1360/11; 7 października 2014 r., II SA/Łd 543/14; 29 stycznia 2019 r., II SA/Łd 1033/18; 25 maja 2018 r., II SA/Łd 209/18; 22 maja 2018 r., II SA/Łd 134/18; 23 marca 2023 r., II SA/Łd 1015/22; 19 grudnia 2023 r., II SA/Łd 816/23; 24 września 2024 r., II SA/Łd 392/24, 28 sierpnia 2024 r., II SA/Łd 409/24 - wszystkie dostępne na pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 lipca 2022 r., I OSK 1728/21 co do zasady decyzje uchylające decyzje w trybie art. 32 u.ś.r. wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego.
Sąd podziela powyższe ugruntowane poglądy judykatury i stwierdza, że w trybie art. 32 u.ś.r. organ pierwszej instancji decyzją z 31 maja 2024 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją Kolegium z 30 lipca 2024 r. nie był uprawniony do zmiany decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny z mocą wsteczną, za okres już miniony, za który świadczenie zostało wypłacone. Modyfikacja okresu, na który uprzednio przyznano skarżącej zasiłek pielęgnacyjny (od 1 czerwca 2023 r. do 31 lipca 2024 r.), poprzez jego skrócenie (od 1 stycznia 2023 r. do 30 kwietnia 2024 r.) w sytuacji, gdy okres ten już upłynął i jednoczesna odmowa przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od 1 maja 2024 r., a więc również za miniony okres, jest niedopuszczalna na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. We wskazanym trybie organ mógł odmówić stronie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od daty wydania decyzji zmieniającej bądź uchylić decyzję przyznającą stronie zasiłek pielęgnacyjny z mocą od daty wydania decyzji. Natomiast okres od 1 maja 2024 r. do 31 maja 2024 r., w którym - zdaniem organu - skarżącej nie przysługiwało prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, należało rozpatrywać w kategoriach art. 30 u.ś.r., który definiuje przesłanki materialnoprawne uznania świadczenia za nienależnie pobrane.
W sprawie niniejszej organy obu instancji naruszyły art. 32 ust. 1 u.ś.r. w zakresie w jakim decyzją orzeczono o zmianie decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ze skutkiem wstecznym. Stwierdzone uchybienie rzutowało w istotnym stopniu na wynik sprawy. Przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., co wyraźnie umknęło organom obu instancji, umożliwia zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem ex nunc, to jest na przyszłość. Sąd jednocześnie podkreśla, że choć w motywach zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji przytoczył poglądy judykatury wypracowane na tle art. 32 ust. 1 u.ś.r., to jednak wyciągnął z nich błędne wnioski utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji wydane z naruszeniem art. 32 ust. 1 u.ś.r.
Dodać również trzeba, że na gruncie rozpatrywanej sprawy organ pierwszej instancji wbrew obowiązkom wynikającym z art. 61 § 1 i 4 k.p.a. nie powiadomił skarżącej o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego pomimo wyraźnego brzmienia art. 32 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), z zastrzeżeniem ust. 3. O toczącym się postępowaniu skarżąca dowiedziała się dopiero w momencie odebrania decyzji organu pierwszej instancji. Również w toku kontrolowanego postępowania, na żadnym jego etapie nie zapewniono skarżącej możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, co świadczy dodatkowo o naruszeniu art. 10 § 1 k.p.a.
Odnosząc się do treści skargi godzi się wyjaśnić, że przedmiotem sądowej kontroli była wyłącznie decyzja organu zmieniająca decyzję o przyznaniu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, a nie jak błędnie wywodzi skarżąca decyzja o uznaniu za nienależnie pobrane i obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W tym zakresie, jak wskazał organ pierwszej instancji zostanie wszczęte odrębne postępowanie administracyjne, w którym organ wyda decyzję administracyjną, którą skarżąca będzie mogła ewentualnie poddać kontroli instancyjnej, wywodząc odwołanie do organu drugiej instancji, a następnie kontroli sądowoadministracyjnej. Zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. skarżąca będzie mogła również zwrócić się do organu z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie termin płatności albo rozłożenie na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
W kwestii zgłoszonego na rozprawie wniosku pełnomocnika skarżącej o przeprowadzenie dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wnuka skarżącej K. G. z 20 listopada 2024 r. na okoliczność stanu jego zdrowia Sąd stwierdził, że wspomniany dokument pozostaje bez istotnego wpływu na wynik rozpatrywanej sprawy, nadto został wydany już po podjęciu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przeprowadzenie uzupełniającego dowodu, ma charakter fakultatywny i co istotne nie może prowadzić do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą sądu administracyjnego jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Innymi słowy, postępowanie przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do dokonania nowych ustaleń faktycznych. Sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego, lecz kontroluje jedynie prawidłowość takiego postępowania przeprowadzonego przez organy administracyjne. Z tych względów wniosek dowodowy podlegał oddaleniu.
Na zakończenie rozważań Sąd odnosząc się do postępowania ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu, który swoją aktywność ograniczył do wykonania fotokopii akt i przesłania w trakcie rozprawy przed tutejszym Sądem e-pisma bez załączników zwraca uwagę na szczególną rolę pełnomocników z urzędu jako wypełniających obowiązek o charakterze publicznoprawnym i wykonujących zawód zaufania publicznego jakim jest profesja radcy prawnego, którego kluczowym obowiązkiem jest świadczenie pomocy prawnej zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 499). W specyfikę wolnych zawodów prawniczych wpisana jest konieczność troski o zapewnienie ochrony podmiotom, wobec których pełnomocnik zobowiązał się prowadzić sprawy. Profesjonalny pełnomocnik powinien tak zorganizować pracę, aby zapewnić swojemu mocodawcy niezbędną w prowadzonej sprawie pomoc prawną. W stosunku do profesjonalnego pełnomocnika wymagania staranności i ostrożności muszą być większe niż w stosunku do osoby nieznającej przepisów prawa i nietrudniącej się zawodowo prowadzeniem cudzych spraw. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży szczególny obowiązek dbania o interesy mocodawcy. Powinien on działać w taki sposób, by odpowiednio zabezpieczyć interesy swoich klientów. W konsekwencji powyższego stwierdzić trzeba, że wyznaczony celem udzielenia pomocy prawnej skarżącej pełnomocnik swoją zupełnie bierną postawą wykazał się rażącym niedbalstwem i brakiem profesjonalizmu.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Prowadząc ponownie postępowanie administracyjne organ uwzględni zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną w zakresie art. 32 ust. 1 u.ś.r. i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. W toku postępowania organ będzie czuwał nad przestrzeganiem fundamentalnych zasad procedury administracyjnej, unormowanych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.
ds